II UKN 229/98

Wyrok z dnia 23 września 1998 r. II UKN 229/98 1. Przepis art. 22 § 1 1 KP nie stwarza prawnego domniemania zawarcia umowy o pracę. 2. O rodzaju zawartej umowy rozstrzyga zgodna wola stron. Organ ren- towy może kwestionować rodzaj łączącej strony umowy albo jako zawartej dla pozoru (art. 83 KC w związku z art. 300 KP) albo jako mającej na celu obejście ustawy (art. 58 § 1 KC w związku z art. 300 KP). 3. Pełnienie dyżurów lekarskich w komórce organizacyjnej zakładów służby zdrowia, do której zadań należy zapewnienie pacjentom opieki całodo- bowej przez lekarzy zatrudnionych poza tym zakładem, może mieć podstawę w umowie o świadczenie usług (art. 750 KC). Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski, Sędziowie SN: Barbara Wagner (sprawozdawca), Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 września 1998 r. sprawy z wniosku Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziałowi w P. o składki na ubezpieczenie społeczne, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych w Warszawie z dnia 9 grudnia 1997 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w P. decyzją z dnia 27 marca 1997 r. zobowiązał Wojewódzki Szpital Zespolony w P. do zapłaty kwot - 28.225,24 zł ty- tułem zaległych składek na ubezpieczenie społeczne za wynagrodzenia wypłacone lekarzom pełniącym dyżury lekarskie w okresie od stycznia 1994 r. do grudnia 1996 r. oraz 18.501, 10 zł tytułem odsetek. Organ rentowy ustalił, że podstawę zatrudnie- 2 nia lekarzy w celu pełnienia dyżurów lekarskich stanowiły umowy o pracę, a nie, jakby to wynikało z ich nazwy, umowy zlecenia. Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro- kiem z dnia 4 września 1997 r. [...] zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iż Wojewódzki Szpital Zespolony w P. nie miał obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne za okres od maja 1994 r. do grudnia 1996 r. z tytułu zatrudnienia lekarzy na dyżurach w oparciu o umowy zlecenia oraz zasądził od Zak- ładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w P. na rzecz odwołującego się kwotę 150 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył ten wyrok apelacją i podnosząc zarzuty naruszenia prawa materialnego oraz sprzeczności istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału wniósł o jego zmianę przez oddalenie odwo- łania oraz o zasądzenie od przeciwnika procesowego kosztów postępowania. Zda- niem organu rentowego lekarze wykonywali pracę w warunkach określonych w art. 22 § 1 KP, a zatem ich zatrudnienie było zatrudnieniem w ramach stosunku pracy, pomimo nadania umowom innej nazwy. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie podzielił bez zastrzeżeń ocenę prawną niewadliwie ustalonego przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego i wyrokiem z dnia 9 grudnia 1997 r. [...], oddalił apelację. Organ rentowy zaskarżył powyższy wyrok kasacją i wskazując jako jej pods- tawę naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, w szczególności art. 22 KP, art. 734 KPC oraz art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpie- czeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333 ze zm.), wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoz- nania lub o zmianę przez ustalenie, że „ Wojewódzki Szpital Zespolony łączył z leka- rzami pełniącymi dyżury lekarskie umowy o pracę od których przysługują składki na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy” oraz o „zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych”. Skarżący wywodził, że „zarówno treść zawartych umów jak i sposób wykonywania zobowiązań wynikających z tych umów nie odpowiada istocie umowy - zlecenie”. Lekarze pełniący dyżury „byli zobowiązani do przebywania na oddziale w określonych godzinach, byli zobowiązani do przes- trzegania ustaleń ordynatora oddziału tak w zakresie grafiku dyżurów (dni i godziny pracy) jak też i w zakresie sposobu leczenia jeżeli leczenie było rozpoczęte, byli 3 uprawnieni do otrzymania wynagrodzenia za pełniony dyżur w tej samej wysokości, do używania tych samych gabinetów, sprzętu i środków medycznych, a także do spożywania posiłków w czasie dyżurów”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Wojewódzki Szpital Zespolony w P. zawarł z lekarzami zatrudnionymi w ra- mach stosunku pracy u innych pracodawców umowy nazwane umowami zlecenia, które ze względu na przedmiot zobowiązania nie były umowami zlecenia w rozumie- niu art. 734 KC, lecz umowami o świadczenie usług, do których z mocy art. 750 KC stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Kwalifikacja umowy o świadczenie usług jako umowy o pracę lub umowy cywilno - prawnej budzi w praktyce istotne trudności. Przepisy ustawodawstwa pracy nie wskazują bowiem elementów przed- miotowo istotnych umowy o pracę (art. 29 KP), a legalna definicja stosunku pracy zawiera jedynie podstawowe jego cechy pojęciowe (art. 22 KP). W takiej sytuacji kwalifikacji prawnej umowy o świadczenie usług można dokonywać tylko metodą ty- pologiczną, tj. poprzez rozpoznanie i wskazanie jej cech przeważających (dominują- cych). Tak od dziesięcioleci czyni się w nauce i orzecznictwie. W razie ustalenia, iż zawarta przez strony umowa wykazuje cechy wspólne dla umowy o pracę i umowy prawa cywilnego z jednakowym ich nasileniem, rozs- trzygająca o jej typie powinna być in concreto wola stron. Art. 22 § 1 1 KP nie stwarza prawnego domniemania zawarcia umowy o pracę. Nie wyłącza też ustalenia rodzaju zawartej umowy poprzez wykładnię oświadczeń woli wedle kryteriów podanych w art. 65 KC, stosowanym tu poprzez art. 300 KP. O rodzaju zawartej umowy decyduje więc nie tylko i nie tyle jej nazwa, ile cel i zgodny zamiar stron. Wykładając oświad- czenia woli nie można jednak nazwie czynności prawnej odmówić jakiegokolwiek znaczenia. Zwłaszcza wówczas, gdy strony mają świadomość co do rodzaju zawie- ranej umowy, potwierdzoną jej postanowieniami. Art. 353 1 KC, skorygowany zasadą uprzywilejowania pracownika, odnosi się także do umowy o pracę. O wyborze pods- tawy zatrudnienia decyduje więc przede wszystkim zgodna, autonomiczna wola stron. W rozpoznawanej sprawie Sądy obu instancji ustaliły, że Wojewódzki Szpital Zespolony w P. zawierał z lekarzami pełniącymi tam dyżury lekarskie, poza obo- wiązkiem wynikającym z §§ 10 - 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 grudnia 4 1974 r. w sprawie niektórych obowiązków i uprawnień pracowników zatrudnionych w zakładach służby zdrowia (Dz.U. Nr 51, poz. 326 ze zm.), umowy zlecenia. Strony nie kwestionują tego typu podstawy świadczenia pracy strony nie. Ich zgodnej woli w tej sytuacji można by przeciwstawić tylko zarzut zawarcia umowy zlecenia w celu obejścia prawa (art. 58 § 1 KC w związku z art. 300 KP). To wymagałoby jednak wykazania przez organ rentowy zamiaru kontrahentów obejścia prawa i wskazania które przepisy prawa zamierzali obejść. Zarzutu takiego Zakład Ubezpieczeń Spo- łecznych nie podnosi. Ponadto zgodnie z art. 393 11 KPC Sąd Najwyższy rozpoznając sprawę jest związany granicami kasacji. Skarżący nie wskazuje jako podstawy kasacyjnej naru- szenia przepisów postępowania. W takiej sytuacji ustalenia stanowiące faktyczną podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku nie podlegają kontroli kasacyjnej i należy je uznać za niewadliwe. Skoro lekarze zatrudniani przez Woje- wódzki Szpital Zespolony świadczyli usługi polegające na pełnieniu dyżurów na podstawie umów cywilno - prawnych Sąd drugiej instancji prawidłowo zastosował jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyj- nej i umowy zlecenia (jednolity tekst: Dz.U. z 1995 r., Nr 65, poz. 333 ze zm.), zwłaszcza zaś jej art. 1 ust. 2. Podstawa kasacji nie jest usprawiedliwiona. Dlatego też Sąd Najwyższy [...], orzekł jak w sentencji. ========================================