II UKN 22/00

Wyrok z dnia 6 października 2000 r. II UKN 22/00 Przepisy art. 23 i 24 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu eme- rytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) nie stanowią podstawy prawnej wstrzymania wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy; podstawą tą jest art. 102 w związku z art. 78 ust. 1 tej ustawy. Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Stefania Szymańska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 października 2000 r. sprawy z po- wództwa Elżbiety S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w S. o przywrócenie prawa do renty, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 4 listopada 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 22 kwietnia 1999 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Siedlcach oddalił odwołanie Elżbiety S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w S. z dnia 9 stycznia 1998 r. wstrzymującej dalszą wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową. W uzasadnieniu wyroku Sąd, w oparciu o opinię biegłych lekarzy specjalistów chorób zakaźnych i internisty, ustalił, że wnioskodawczyni jest częściowo niezdolna do pracy w związku z chorobą zawodową, a niezdolność jest okresowa (okres 24 miesięcy). Nie kwestionując tej opinii z medycznego punktu widzenia Sąd uznał, że nie odpowiada ona prawnemu pojęciu "częściowej niezdolności do pracy" określonemu w art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pra- cowników i ich rodzin. Zdaniem Sądu, częściowo niezdolną do pracy w rozumieniu tego przepisu jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgod- 2 nej z poziomem posiadanych kwalifikacji. „Tymczasem wnioskodawczyni od 1976 r. pobierała rentę inwalidzką, a jednocześnie ciągle pracowała na stanowisku starszego technika medycznego. W tej sytuacji Sąd przyznał rację stanowisku lekarza orzecz- nika, który uznał, że stwierdzone u wnioskodawczyni dolegliwości nie czynią jej osobą niezdolną do pracy w zawodzie laborantki.” Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie, po rozpoz- naniu apelacji wnioskodawczyni, wyrokiem z dnia 4 listopada 1999 r. [...] zmienił za- skarżony wyrok i przyznał Elżbiecie S. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolno- ści do pracy w związku z chorobą zawodową na okres od 1 lutego 1998 r. do 1 lute- go 2000 r. W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd ten za błędną uznał interpretację art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracow- ników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), przyjętą przez Sąd pierwszej in- stancji. Według Sądu Apelacyjnego: "Fakt, że wnioskodawczyni przez cały okres po- bierania renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową wyko- nywała dotychczasowe zatrudnienie nie może przesądzać, że odzyskała ona pełną zdolność do pracy. Komisje lekarskie orzekające o inwalidztwie wnioskodawczyni od 1976 r. nie stwierdzały przeciwwskazań do dotychczasowego zatrudnienia. Przeciw- wskazana była tylko ciężka praca fizyczna, nocna (wielozmianowa) i bez kontaktu z materiałem zakaźnym. Stąd też wnioskodawczyni wykonywała dotychczasową pracę na jednej zmianie z odsunięciem od pobierania materiału do badań od pacjentów. Ostatnie badanie lekarskie przeprowadzone przez OKIZ w październiku 1994 r. nie stwierdziło poprawy stanu jej zdrowia. Dopiero lekarz orzecznik w badaniu kontrol- nym stwierdził, że przewlekłe zapalenie wątroby po WZW typ B z niewydolnością wątroby czyni wnioskodawczyni niezdolnej do pracy w zawodzie laborantki. Orze- czenie to zostało zakwestionowane przez powołanych przez Sąd Okręgowy biegłych lekarzy, którzy uznali, że przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu C w okresie względnej wydolności wątroby czyni ją częściowo niezdolną do pracy w związku z chorobą zawodową na okres 24 miesięcy i niezdolną do pracy w zawodzie laborant- ki. Nienależyte przeanalizowanie przez Sąd pierwszej instancji zebranego w sprawie materiału dowodowego doprowadziło do wysnucia przez ten Sąd nietrafnych wnio- sków, iż wnioskodawczyni nie jest osobą niezdolną do pracy, a zatem nie spełnia przesłanek do dalszej wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z cho- robą zawodową”. 3 W kasacji organ rentowy zaskarżonemu wyrokowi zarzucił obrazę prawa ma- terialnego przez błędną wykładnię art. 23 ust. 3 i art. 24 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p.i wniósł o jego zmianę i oddalenie apelacji "powódki", ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyj- nemu w Lublinie. Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: Kasacja nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia lecz środkiem szczególnym i zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach określo- nych przytoczonymi w niej podstawami skonkretyzowanymi w zarzutach naruszenia wskazanych przepisów prawa. W swym jednolitym, wielokrotnie publikowanym orzecznictwie, Sąd Najwyższy wyjaśniał, że jeśli w kasacji przytoczono wyłącznie podstawę z art. 3931 pkt 1 KPC, to przy jej rozpoznawaniu jest związany ustaleniami stanowiącymi podstawę faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie, w kasacji nie przytoczono podstawy art. 3932 pkt 2 KPC i nie sformułowano zarzutu naruszenia jakiegokolwiek przepisu postępowania, to stwier- dzenie, że: "z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika co było powodem zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji", chociaż usprawiedliwione, pozostaje poza granicami kontroli kasacyjnej. Podobnie, poza tymi granicami pozostają uwagi o bez- krytycznym zaakceptowaniu przez Sąd drugiej instancji opinii biegłych, ponieważ kontrola ta, stosownie do treści kasacji, jest ograniczona do oceny zasadności za- rzutów naruszenia zaskarżonym wyrokiem przepisów prawa materialnego powoła- nych przez wnoszącego kasację. Zarzut naruszenia przepisów art. 23 ust. 3 oraz art. 24 ustawy o z.e.p. jest nie tylko nieusprawiedliwiony ale i bezprzedmiotowy. Sąd Najwyższy zwraca uwagę na nieporadność w przytoczeniu tej podstawy kasacyjnej. Kasacja zarzuca „obrazę" wymienionych przepisów, mimo że przepis art. 3931 pkt 1 KPC stanowi, iż podstawą kasacyjną może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub przez niewłaściwe zastosowanie. Według autora kasacji: "Strona pozwana uważa, że wyrok w niniejszej sprawie został wydany z naruszeniem art. 23 i 24 ustawy o zao- patrzeniu emerytalnym pracowników. Żeby dokonać w sprawie właściwych ustaleń oraz do właściwej interpretacji niezdolności do pracy warunkującej prawo do renty niezbędne jest zapoznanie się z rysem historycznym uregulowań w tym przedmiocie. 4 Prawo do renty wynika z art. 32 ustawy. Jednym z warunków prawa do renty jest ustalone inwalidztwo. W pierwotnym brzmieniu ustawy istniały trzy grupy inwalidztwa. Do trzeciej grupy inwalidów (dotyczy niniejszej sprawy) w myśl art. 24 ust.1 i ust. 2 p. 2 i 3 ustawy (przed nowelizacją) zaliczane były również osoby, które pomimo naru- szenia sprawności organizmu, zachowały zdolności do wykonywania dotychczaso- wego zatrudnienia w zmniejszonym zakresie, a także osoby dotknięte szczególnym naruszeniem sprawności organizmu, nawet jeżeli to nie ograniczało zdolności do wy- konywania dotychczasowego zatrudnienia. Z tych uregulowań jednoznacznie wynika, że inwalidztwo III grupy określane było jako stan chorobowy w kategoriach obiektyw- nych. O ustaleniu grupy III decydowało naruszenie sprawności organizmu, natomiast nie miała jakiegokolwiek wpływu zdolność do wykonywania dotychczasowego za- trudnienia. W dniu 28 czerwca 1996 r. nastąpiła nowelizacja ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników (Dz.U. Nr 100, poz. 461). Zgodnie z nowelizacją pojęcie „inwalidztwa" zostaje zastąpione „niezdolnością do pracy". Nowelizacja nadała nowe odmienne od dotychczasowego brzmienie art. 23 i 24 ustawy. W rozumieniu art. 23 ustawy w nowym brzmieniu, niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub czę- ściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności or- ganizmu. Utrata tej zdolności może mieć charakter stały lub okresowy. W odróżnie- niu od poprzednich unormowań gdzie o inwalidztwie warunkującym prawo do renty, świadczył samoistnie stan zdrowia, bez względu czy ograniczał on wykonywanie do- tychczasowego zatrudnienia czy nie, nowelizacja wprowadziła jako novum dwa wa- runki, ustalenia niezdolności do pracy. Takimi warunkami w rozumienia art. 23 ustawy są: 1) istniejący stan chorobowy naruszający sprawność organizmu, 2) cał- kowita lub częściowa utrata zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy zarob- kowej z powodu naruszenia sprawności organizmu. Nowelizacja normuje w sposób odmienny również treść art. 24. W myśl nowego brzmienia przepisu przy ocenie nie- zdolności do pracy uwzględnia się możliwości do wykonywania dotychczasowej pracy. Tak więc w świetle obowiązującego stanu prawnego przy ustalaniu niezdolno- ści do pracy dla celów rentowych uwzględniony powinien być obok czynnika obiek- tywnego - naruszenie sprawności organizmu, również czynnik subiektywny - wpływ powyższego na zdolność do wykonywania dotychczasowej pracy. Sąd Apelacyjny zdaniem skarżącego błędnie zinterpretował treść art. 23 ustawy, oraz pominął bez- zasadnie treść art. 24 ust. 1 p. 2.” 5 Wywód ten jest niepełny. Przede wszystkim, powołując się na "rys historyczny uregulowań w przedmiocie" art. 23 i 24 ustawy o z.e.p. autor kasacji stwierdza, że przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i ubezpieczeniu społecznym (Dz.U. Nr 100, poz. 461) "o ustaleniu trzeciej grupy inwalidów decydowało naruszenie sprawności orga- nizmu, natomiast nie miała jakiegokolwiek wpływu zdolność do wykonywania dotych- czasowego zatrudnienia". Pogląd ten jest błędny. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o z.e.p. ( jego brzmieniu sprzed nowelizacji) inwalidą trzeciej grupy była osoba, która była częściowo niezdolna do wykonywania dotychczasowego zatrud- nienia, jeśli zachowała zdolność do wykonywania tego zatrudnienia w zmniejszonym zakresie, a także osoba całkowicie niezdolna do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia, jeśli zachowała zdolność do wykonywania innego, niżej kwalifikowa- nego zatrudnienia. Tak więc, również przed nowelizacją art. 23 i 24 ustawy o z.e.p., na którą powołuje się autor kasacji, pojęcie "inwalidztwo trzeciej grupy" obejmowało zarówno stan biologiczny organizmu, jak i zdolność do wykonywania zatrudnienia. Wyjątkiem od tej zasady był art. 24 ust. 2 pkt 3 ustawy o z.e.p., przewidujący zaliczenie do trzeciej grupy inwalidów również osób, które wprawdzie zachowały zdolność do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia lecz są dotknięte szcze- gólnym naruszeniem sprawności organizmu. Było to tzw. inwalidztwo kwalifikowane, określone w § 25 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych dnia 5 sierpnia 1982 r. w sprawie składu komisji lekarskich (...) oraz szczegółowych zasad ustania inwalidztwa (Dz.U. Nr 47, poz.214 ze zm.). Zaprezentowany w kasacji wywód jest więc adekwatny jedynie do tego przepisu, który jednakże nie stanowił podstawy prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu, a więc i zaskarżenia kasacyjnego, było wstrzymanie renty z tytułu inwalidztwa trzeciej grupy w związku z chorobą zawodową wypłacanej wnioskodawczyni od 1976 r. Wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje na podstawie art. 102 ustawy o z.e.p. jeżeli powstaną okoliczności uzasadniające ustanie tego prawa (ust. 1 pkt 1), nato- miast stosownie do art. 78 ust. 1 tejże ustawy prawo do świadczeń uzależnionych od niezdolności do pracy ulega zmianie, jeżeli w wyniku badania lekarskiego, przepro- wadzonego na wniosek lub z urzędu ustalono brak tej niezdolności. Te przepisy były materialnoprawną podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia, jednakże autor kasacji nie zarzucił ich naruszenia, natomiast przepisy art. 23 i 24 ustawy o z.e.p. Sąd Ape- lacyjny stosował przy ustalaniu stanu faktycznego. Jak już wyżej wspomniano, skoro 6 wnoszący kasację nie przytoczył jako jej podstawy naruszenia przepisów postępo- wania (art. 3931 pkt 2 KPC), to Sąd Najwyższy jest związany ustaleniem dokonanym w zaskarżonym wyroku, że z powodu choroby zawodowej wnioskodawczyni jest nadal częściowo niezdolna do wykonywania dotychczasowej pracy laborantki me- dycznej na oddziale zakaźnym, a od 1976 r. pracę tę wykonywała tylko na jednej zmianie i z odsunięciem od pobierania od pacjentów materiału do badań. Konse- kwencją tego ustalenia jest brak podstaw do przyjęcia, że spełnione zostały prze- słanki z art. 102 w związku z art. 78 ust. 1 ustawy o z.e.p., uzasadniające wstrzyma- nie wypłaty renty, a zaskarżony wyrok mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 39312 KPC, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku. ========================================