II UKN 218/98

Wyrok z dnia 23 września 1998 r. II UKN 218/98 Zaakceptowanie przez sąd drugiej instancji orzeczenia, w którym sąd pierwszej instancji nie skorygował błędu organu rentowego, polegającego na przypisaniu nieskładkowego charakteru okresowi pobierania zasiłku macie- rzyńskiego w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego, uzasadnia zarzut kasacji niewłaściwego zastosowania prawa materialnego (art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasa- dach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw, Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Przewodniczący SSN: Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Sędziowie SN: Barbara Wagner, Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 23 września 1998 r. sprawy z wniosku Małgorzaty W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w G. o rentę inwalidzką, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z dnia 27 listopada 1997 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Sąd Wojewódzki-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzi- bą w Gdyn,i wyrokiem z dnia 19 czerwca 1997 r. [...], oddalił odwołanie Małgorzaty W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w G. z dnia 28 lutego 1997 r., odmawiającej wnioskodawczyni prawa do renty inwalidzkiej, gdyż w dziesię- cioleciu poprzedzającym powstanie inwalidztwa, względnie złożenie wniosku - nie 2 wykazała 5-letniego okresu zatrudnienia. W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki powołał się na następujące ustalenia faktyczne oraz ich prawną ocenę. Wnioskodawczyni Małgorzata W., urodzona 17 sierpnia 1960 r., podjęła za- trudnienie w dniu 1 września 1981 r. w Państwowym Przedszkolu [...] w W., gdzie pracowała do dnia 31 października 1986 r. W okresie od 1 listopada 1986 r. do 3 sierpnia 1993 r. wnioskodawczyni pracowała w Przedszkolu Samorządowym [...] w W. Od dnia 6 grudnia 1987 r. do 31 sierpnia 1993 r. Małgorzata W. korzystała z urlopu wychowawczego, a od 18 września 1993 r. do 17 września 1994 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Następnie wnioskodawczyni była od 1 lutego 1995 r. do 31 sierpnia 1995 r. zatrudniona w Przedsiębiorstwie „T.” w W. jako osoba współpracu- jąca z mężem, a od dnia 16 grudnia 1995 r. do dnia 15 grudnia 1996 r. ponownie pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Obwodowa Komisja Lekarska do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w W. orze- czeniem z dnia 20 grudnia 1997 r. zaliczyła Małgorzatę W. do trzeciej grupy inwali- dów, ustalając istnienie inwalidztwa od dnia 4 stycznia 1996 r. Wniosek Małgorzaty W. z dnia 31 stycznia 1997 r. o przyznanie renty inwalidzkiej organ rentowy załatwił jednak odmownie po stwierdzeniu, że w dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie inwalidztwa, tj. w okresie od 4 stycznia 1986 r. do 4 stycznia 1996 r., wnioskodaw- czyni nie spełnia wymagania 5-letniego okresu zatrudnienia, gdyż udokumentowała łączny okres 4 lat 8 miesięcy i 28 dni zatrudnienia, w tym 3 lata 6 miesięcy i 21 dni okresów składkowych oraz 1 rok 2 miesiące i 7 dni okresów nieskładkowych. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, pięcioletni okres zatrudnienia należy obliczać w dziesięcioleciu przed zgłoszeniem wniosku, gdyż w chwili jego zgłoszenia wnios- kodawczyni pobierała zasiłek dla bezrobotnych, co zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.) jest równoznaczne z pozostawaniem w zatrudnieniu. Obli- czone w ten sposób zatrudnienie wnioskodawczyni w okresie od 31 stycznia 1987 r. do 31 stycznia 1997 r. wynosi 4 lata 2 miesiące i 2 dni, czyli nie uprawnia jej do renty inwalidzkiej. Wobec wnioskodawczyni nie ma natomiast - w ocenie Sądu Wojewódzkiego - zastosowania art. 33 ust. ustawy o z.e.p., który stanowi, że jeżeli pracownik nie osiągnął okresu zatrudnienia wymienionego w art. 33 ust. 1, to warunek posiadania wymaganego okresu zatrudnienia uważa się za spełniony, gdy podjął on zatrudnienie przed osiągnięciem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole 3 ponadpodstawowej lub w szkole wyższej i pozostawał w zatrudnieniu do dnia pows- tania inwalidztwa bez przerwy lub z przerwami nie przekraczającymi 6 miesięcy. Cytowany przepis odnosi się jedynie do sytuacji powstania inwalidztwa przed osiąg- nięciem 30-go roku życia. Tymczasem inwalidztwo wnioskodawczyni powstało w wieku powyżej 30 lat, wobec czego należy wobec niej stosować art. 33 ust. 1 pkt 5 ustawy o z.e.p., zgodnie z którym okres zatrudnienia wymagany dla uzyskania prawa do renty inwalidzkiej wynosi 5 lat. Apelację wnioskodawczyni oddalił Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku wyrokiem z dnia 27 listopada 1997 r. [...]. W motywach tego wyroku Sąd Apelacyjny podał, że orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest - mimo błędnego uzasadnienia - zgodne z prawem. Przepis art. 33 ust. 3 ustawy o z.e.p. dotyczy bowiem osób, które nie posiadają okresu zatrudnienia w ilości lat wskaza- nych w art. 33 ust. 1 od pkt 1 do pkt 5 (łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczal- nymi). Wnioskodawczyni twierdzi wprawdzie, że jest absolwentką szkoły pomatural- nej i podjęła zatrudnienie w ciągu 6 miesięcy od jej ukończenia, lecz nie przedłożyła stosownego świadectwa szkolnego. Gdyby jednak jej twierdzenie uznać za prawdzi- we, to i tak nie można by przyjąć, że w dacie powstania inwalidztwa, a więc w dniu 4 stycznia 1996 r. pozostawała w zatrudnieniu. Zatrudnieniem według art. 5 ustawy o z.e.p. jest wykonywanie pracy w ramach stosunku pracy. W okresie od 16 grudnia 1995 r. do 15 grudnia 1996 r. wnioskodawczyni pobierała zasiłek dla bezrobotnych, a więc według art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i prze- ciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 1996 r. Nr 47, poz. 211 ze zm.) była osobą nie zatrudnioną i nie wykonującą pracy zarobkowej. Nie sposób zatem przy- jąć, że wnioskodawczyni spełnia warunki do przyznania renty inwalidzkiej na pods- tawie art. 33 ust. 3 ustawy o z.e.p. Wnioskodawczyni nie spełnia też przesłanek do przyznania dochodzonego świadczenia w trybie art. 32 i art. 33 ust. 2 powołanej ustawy. W dziesięcioleciu po- przedzającym datę powstania inwalidztwa pourazowego („doznała złamania w okoli- cy stawu skokowego w połączeniu ze zwichnięciem”), tj. od 4 stycznia 1986 r. do 4 stycznia 1996 r., wnioskodawczyni legitymuje się okresem składkowym wynoszącym 3 lata 8 miesięcy i 6 dni. Na okres ten składają się okresy: zatrudnienia od 4 stycznia 1986 r. do 6 grudnia 1987 r. (1 rok 10 miesięcy i 6 dni) oraz pobierania zasiłku dla bezrobotnych od 18 września 1993 r. do 17 września 1994 r. (1 rok) oraz od 16 grudnia 1995 r. do 15 grudnia 1996 r. (1 rok). W okresie korzystania z zasiłku dla 4 bezrobotnych od 15 lutego do 4 maja 1996 r. i od 31 maja do 29 czerwca 1996 r., a więc przez 2 miesiące i 18 dni, wnioskodawczyni pobierała zasiłek chorobowy, który jest okresem nieskładkowym i o ten okres należy pomniejszyć wskazany okres składkowy, który wynosi zatem 3 lata 6 miesięcy i 18 dni. Po dodaniu 1/3 okresów nieskładkowych (urlopu wychowawczego) daje to łącznie 4 lata 8 miesięcy i 6 dni. Pięcioletniego okresu zatrudnienia nie stanowi też suma okresów składkowych i nieskładkowych przypadających na dziesięciolecie liczone od złożenia wniosku w dniu 31 stycznia 1997 r. W okresie od 1 lutego 1987 r. do 5 grudnia 1987 r. (po tej dacie rozpoczął się urlop wychowawczy) wnioskodawczyni pracowała 11 miesięcy i 5 dni. Następnie wnioskodawczyni pobierała przez rok zasiłek dla bezrobotnych (od 18 września 1993 r. do 17 września 1994 r.), a od 1 lutego do 31 sierpnia 1995 r. była przez 8 miesięcy ubezpieczona jako osoba współpracująca. Od dnia 16 grudnia 1995 r. do wypadku w dniu 4 stycznia 1996 r., czyli przez 18 dni, miała natomiast uprawnienie do zasiłku dla bezrobotnych. Te okresy składkowe wynoszą więc łącznie 2 lata 7 miesięcy i 23 dni, a wraz z 1/3 okresów nieskładkowych stanowią okres 3 lat 6 miesięcy i 3 dni. Sąd Apelacyjny podkreślił też, że bez znaczenia jest twierdzenie wnioskodaw- czyni, iż przez 3 miesiące odmawiano jej w ZUS-ie przyjęcia wniosku rentowego. Wniosek można bowiem było wysłać pocztą, a poza tym nawet ewentualne uwzględnienie tej zwłoki nie zapewniałoby okresu zatrudnienia potrzebnego wnios- kodawczyni według art. 33 ust. 1 ustawy o z.e.p. dla nabycia prawa do renty inwa- lidzkiej. Kasację od powyższego wyroku wniósł w imieniu wnioskodawczyni jej pełno- mocnik, zarzucając naruszenie art. 11 ust. 1, 32 i 33 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o z.e.p., jak też art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) i domagając się na tej podstawie uchylenia zaskarżonego orzeczenia oraz przekazania sprawy Sądowi pierwszej albo drugiej instancji do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów procesu należnych za wszystkie instancje. W uzasadnieniu kasacji podniesiono, że Sąd Apelacyjny „wadliwie uznał”, iż skarżąca „nie spełnia warunków z art. 32 i 33 ustawy o z.e.p.”, chociaż pracę podjęła bezpośrednio po ukończeniu szkoły, a przerwy w zatrudnieniu do chwili powstania inwalidztwa nie przekraczały 6 miesięcy. Do dnia 31 sierpnia 1995 r. skarżąca pozostawała w zatrudnieniu w Przedsiębiorstwie „TOM” jako osoba 5 współpracująca z mężem, a wypadek miał miejsce w dniu 4 stycznia 1996 r., a więc przed upływem 6 miesięcy od ustania tego zatrudnienia. W chwili wypadku skarżąca przebywała też na zasiłku dla bezrobotnych, co jest okresem składkowym. Takim okresem składkowym zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy rewaloryza- cyjnej i okresem zatrudnienia w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o z.e.p., są również okresy pobierania zasiłku macierzyńskiego. Zasiłki takie skarżąca pobierała w okre- sie urlopu macierzyńskiego od 23 września 1990 r. do 26 stycznia 1991 r. z tytułu urodzenia w dniu 24 września 1990 r. syna Tomasza oraz w okresie urlopu macie- rzyńskiego od 9 marca 1993 r. do 28 czerwca 1993 r. z tytułu urodzenia w dniu 10 marca 1993 r. syna Marcina. Dzieci urodziły się wprawdzie w trakcie urlopu wycho- wawczego, ale nie ma to wpływu na kwalifikację pobieranych w związku z tym zasił- ków macierzyńskich jako okresów składkowych. Z przedstawionego przez skarżącą i załączonego do kasacji zestawienia wynika, że od momentu wypadku z dnia 4 stycznia 1996 r. legitymowała się ona okresem zatrudnienia wynoszącym łącznie 5 lat 7 miesięcy i 10 dni. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Kasacja jest zasadna, gdyż zaskarżony wyrok narusza art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 450 ze zm.) przez niezastosowanie tego przepisu w przedmiotowej sprawie. Powołany przepis stanowi bowiem, że przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń emerytalno- rentowych uwzględnia się jako okresy składkowe, m.in. okresy pobierania zasiłku macierzyńskiego, a jeżeli okresy te przypadały przed dniem wejścia ustawy w życie, to uważa się je za okresy składkowe (art. 2 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy). Jest to konse- kwencja wcześniejszego kwalifikowania ich jako okresy zatrudnienia w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracow- ników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), chociaż kasacyjny zarzut narusze- nia tego przepisu w sytuacji uregulowania wspomnianych zaszłości przez ustawę rewaloryzacyjną był całkowicie zbędny. Dla składkowego charakteru okresów pobie- rania zasiłków macierzyńskich nie ma przy tym znaczenia fakt, że uprawnienie do tego zasiłku przypada na okres urlopu wychowawczego. 6 W takiej właśnie sytuacji faktycznej była skarżąca, która w okresie urlopu wy- chowawczego od dnia 6 grudnia 1987 r. od dnia 31 sierpnia 1993 r., rozpoczętego po urodzeniu w dniu 22 lipca 1987 r. syna Michała, urodziła jeszcze dwóch synów: Tomasza - w dniu 24 września 1990 r. oraz Marcina - w dniu 10 marca 1993 r. Dwa pierwsze porody były też znane ZUS-owi z treści wniosku rentowego z dnia 31 stycznia 1997 r., gdyż skarżąca załączyła do niego nie tylko skrócony odpis aktu urodzenia syna Michała (zapewne w celu wykazania tytułu do urlopu wychowawcze- go), ale również syna Tomasza. Daty urodzenia tych dzieci (22 lipca 1987 r. i 24 września 1990 r.) są też w aktach rentowych odnotowane kilkakrotnie na wewnętrz- nych dokumentach organu rentowego, służących ewidencji danych dla ustalenia prawa do świadczenia. Urodzenie przez skarżącą syna Tomasza w okresie korzys- tania z urlopu na wychowanie syna Michała było więc elementem stanu faktycznego ustalonego w sprawie przez organ rentowy, lecz nie znalazło odzwierciedlenia w treści jego decyzji z dnia 28 lutego 1997 r. Tymczasem właściwa kwalifikacja prawna okresu pobierania zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia syna Tomasza zmie- niłaby skarżącej liczby posiadanych okresów składkowych, a tym samym rozmiar podlegających wliczeniu okresów nieskładkowych, potwierdzając jej prawo do renty inwalidzkiej, nawet bez uwzględnienia zasiłku macierzyńskiego na syna Marcina. Organ rentowy popełnił więc błąd nie tyle w zakresie ustalenia stanu faktycz- nego, ile przy jego subsumpcji pod odpowiednie normy prawne, które to uchybienie powtórzyły, a przynajmniej nie skorygowały go Sądy obu instancji. Dlatego kasację należało uwzględnić i zaskarżony wyrok uchylić, chociaż skarżąca nie podniosła pod jego adresem żadnych zarzutów procesowych i ograniczyła się do zarzutów naru- szenia prawa materialnego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny rozważy alternatywę wydania orzeczenia reformatoryjnego albo zastosowania art. 477 14a KPC. Z wyżej podanych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 13 § 1 KPC orzekł, jak w sentencji. ========================================