II UKN 217/00

Wyrok z dnia 6 lutego 2001 r. II UKN 217/00 Koszty postępowania egzekucyjnego w sprawie składek na ubezpiecze- nie społeczne nie mogą być potrącone na podstawie art. 28 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.) w związku z § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowią- zaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określe- nia właściwości organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości podat- kowych (Dz.U. Nr 6, poz. 40 ze zm.). Przewodniczący SSN Maria Tyszel (sprawozdawca), Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Jerzy Kuźniar Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2001 r. sprawy z wniosku Marka B. - Przedsiębiorstwa Produkcyjno-Usługowego E. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w R. o zwrot kosztów egzekucji składek, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 30 listopada 1999 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 14 kwietnia 1999 r. [...] uwzględniając odwołanie Marka B. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w R. z dnia 27 października 1998 r. zmienił za- skarżoną decyzję w ten sposób, że zobowiązał organ rentowy do zwrotu odwołują- cemu się poniesionych przez niego kosztów egzekucji składek na ubezpieczenie społeczne, w kwocie 7.761, 10 zł. Podstawą faktyczną tego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia: 2 Odwołujący się Marek B., prowadzący Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługo- we "E." wykonywał ,jako podwykonawca, prace przy budowie budynku Urzędu Rejo- nowego w P., a ponieważ nie otrzymał należnego wynagrodzenia nie był w stanie opłacić za październik i listopad 1997 r. składek z tytułu ubezpieczenia pracowników. W dniu 16 listopada 1997 r. zawarł umowę cesji wierzytelności z głównym wy- konawcą robót i umowę tę wraz z wszystkimi dokumentami przedłożył Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o potrącenie jego wierzytelności wobec Skarbu Państwa z wierzytelności z tytułu składek należnych Oddziałowi. Organ rentowy przeprowadził egzekucję administracyjną z konta wnioskodawcy, a następnie odmó- wił uwzględnienia wniosku o potrącenie. Wnioskodawca poniósł koszta egzekucji, uiścił opłatę manipulacyjną i odsetki za zwłokę w łącznej kwocie 7.761,10 zł. W opar- ciu o te ustalenia Sąd pierwszej instancji uznał, że organ rentowy powinien był uwzględnić wniosek o potrącenie wierzytelności, stosownie do art. 28 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (jednolity tekst: Dz.U. Nr 108, poz. 486 ze zm.) w związku z § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. w sprawie rozciągnięcia przepisów o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określenia właściwości organów podat- kowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych (Dz.U. Nr 6, poz. 40). Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu, po rozpo- znaniu apelacji organu rentowego, wyrokiem z dnia 30 listopada 1999 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Sąd ten uznał za prawidłowe ustalenia doko- nane przez Sąd pierwszej instancji, jednakże nie podzielił jego stanowiska, że po- wołane przepisy nakładały na organ rentowy obowiązek uwzględnienia wniosku o potrącenie wierzytelności. Zdaniem Sądu Apelacyjnego: „wnioskodawca, prowadzą- cy działalność gospodarczą, zobowiązany był do zapłaty składek z tytułu własnego ubezpieczenie i ubezpieczenia zatrudnionych pracowników w wysokości i w terminie określonym w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 29 stycznia 1990 r. w sprawie wysokości i podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zgłaszania do ubezpieczenia społecznego oraz rozliczania składek i świadczeń z ubezpieczenia społecznego (jednolity tekst: Dz.U. z 1993 r. Nr 68, poz. 330 ze zm.), bez uprzednie- go wezwania. Od nie opłaconych w terminie składek ZUS pobiera odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonych przepisami o zobowiązaniach podatkowych (art. 34 ustawy z 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń spo- łecznych (Dz.U. Nr 25 z 1989 r. poz.137 ze zm.). 3 Decyzja organu rentowego ustalająca obowiązek zapłaty składek wraz z od- setkami za zwłokę ma charakter decyzji podatkowej, do składek bowiem mają zasto- sowanie przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych z mocy powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów dnia z dnia 16 lutego 1989 r., co oznacza, że wnie- sienie od niej odwołania nie wstrzymuje jej wykonania (art. 173 § 1 KPA). Zobowią- zanie z tytułu składek nie ma charakteru cywilno-prawnego. Sąd Apelacyjny odwołuje się do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w wyroku z dnia 25 września 1998 r., II UKN 232/98 (OSNAPiUS 2000 nr 20, 658). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie odwołał się od decyzji pozwanego z 22 grudnia 1997 r. i 22 stycznia 1998 r. odmawiającej uwzględnienia wniosku o po- trącenie wzajemnych wierzytelności (wymienione pisma należy potraktować jako de- cyzje, kształtują bowiem prawa i obowiązki wnioskodawcy), nie ma więc powodu do zajmowania się bliżej kwestią zasadności tych decyzji. Gdyby nawet wnioskodawca wniósł odwołanie, to jego sytuacja prawna nie uległaby zmianie, jeśli chodzi o prowa- dzoną egzekucję administracyjną, chyba że nastąpiłoby wstrzymanie wykonania de- cyzji. W niniejszej sprawie jednakże wstrzymanie egzekucji nie nastąpiło. Z tych względów odwołanie wnioskodawcy od decyzji pozwanego z dnia 22 października 1998 r. w oparciu o przepis art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych nie mogło być uwzględnione”. W kasacji, pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naru- szenie prawa materialnego - art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych z 19 grudnia 1980 r. w związku z § 1 p. 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 lutego 1989 r. "w sprawie rozciągnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych oraz określenia właściwości, organów podatkowych w zakresie umarzania zaległości podatkowych" oraz naruszenie art. 10 § 1 KPA poprzez jego niewłaściwe zastosowanie „polegające na uznaniu pism Poz- wanej z 22 grudnia 1997 r. i 22 stycznia 1998 r. za decyzje”. Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje: Kasacja nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia, lecz środkiem o charakterze ściśle prawnym. Zgodnie z art. 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w gra- nicach zakreślonych wskazanymi w niej podstawami i wnioskami. Kasację, stosownie do art. 3931 KPC można oprzeć wyłącznie na wskazanych w nim podstawach: 1) na- 4 ruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastoso- wanie oraz 2) na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd Najwyższy niejednokrotnie już wyjaśniał, że w spra- wach z zakresu ubezpieczeń społecznych postępowanie sądowe, we wszystkich in- stancjach, toczy się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego i tylko na- ruszenie tych przepisów przez Sąd drugiej instancji może stanowić ustawową pod- stawę kasacji. Nie może nią natomiast być naruszenie przez organ rentowy przepi- sów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazanie więc przez autora kasa- cji, jako jednej z jej podstaw, naruszenia "art. 107 KPA - przez jego niewłaściwe za- stosowanie" jest bezprzedmiotowe, bowiem nie odpowiada żadnej podstawie z przytoczonego wyżej art. 3931 KPC. Przytaczając natomiast jako podstawę kasacyjną naruszenie art. 28 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, czyli naruszenie prawa materialnego autor kasacji nie rozgraniczył błędnej wykładni tego przepisu od jego niewłaściwego zastosowania. Uzasadnienie kasacji sugeruje, że jest to zarzut błęd- nej wykładni, któremu "pozwana dała wyraz w pismach do powoda", natomiast uza- sadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje, że Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do zastosowania tego przepisu. Słusznie Sąd ten podkreślił, że decyzja organu ren- towego ustalająca obowiązek zapłaty składek z odsetkami za zwłokę ma charakter decyzji podatkowej, a wstrzymanie jej wykonalności mogłoby ewentualnie nastąpić w postępowaniu odwoławczym od tej decyzji. Przypomnieć jednak należy, że pominię- cie w decyzji klauzuli odwoławczej nie powoduje jej nieważności; stosownie do art. 111 KPA wnioskodawca miał prawo w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji odmawiającej dokonania potrącenia, zażądać jej uzupełnienia; był pouczany o sposobie i terminie wniesienia środka odwoławczego. Z tego prawa wnioskodawca nie skorzystał, doprowadzając do wszczęcia i przeprowadzenia postępowania egze- kucyjnego. Prawidłowe też jest stanowisko Sądu, że przepis art. 28 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych nie mógł stanowić podstawy prawnej dla uwzględnienia żądania wnioskodawcy - zwrotu przez organ rentowy poniesionych przez niego kosztów egzekucji. Stosownie do art. 28 powołanej ustawy w związku z § 1 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 lutego 1989 r. w sprawie rozcią- gnięcia przepisów ustawy o zobowiązaniach podatkowych na niektóre rodzaje świadczeń pieniężnych zobowiązanie z tytułu składek podlega, na wniosek zobowią- 5 zanego, a także z urzędu, potrąceniu ze wzajemnej bezspornej i wymagalnej wie- rzytelności osoby zobowiązanej do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne wobec Skarbu Państwa, w tym również z należności wynikających z dostawy towa- rów, wykonywania robót i usług na rzecz państwowych jednostek budżetowych. Koszty postępowania egzekucyjnego nie są więc - nadającą się do potrącenia - wie- rzytelnością o jakiej stanowi ten przepis, a w postępowaniu egzekucyjnym wniosko- dawcy przysługiwało prawo wnoszenia środków odwoławczych przewidzianych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.). Skoro więc, jako podstawy kasacji nie wskazano naruszenia prawa material- nego wskutek niezastosowania w zaskarżonym rozstrzygnięciu przepisu art. 28 ustawy o zobowiązaniach podatkowych, to zarzut jego błędnej wykładni jest bez- przedmiotowy, co zwalnia Sąd Najwyższy z potrzeby oceny jego zasadności i usto- sunkowania się do propozycji wykładni przedstawionej w uzasadnieniu kasacji. Nale- ży jedynie wspomnieć, że na tle wykładni tego przepisu doszło do rozbieżności w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 27 czerwca 2000 r., II UKN 605/99 (jeszcze nie publikowanym), przyjął stanowisko odmienne od wyrażonego w powołanym przez Sąd pierwszej instancji, wyroku z dnia 8 stycznia 1997 r., II UKN 42/96 (OSNAPiUS 1997 r. nr 16, poz. 300). Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy nie znalazł w kasacji usprawie- dliwienia jej podstaw i orzekł, na podstawie art. 39311 KPC jak w sentencji wyroku. ========================================