II UKN 182/97

Sąd Najwyższy1997-06-10
SAOSubezpieczenia społeczneemerytury i rentyWysokanajwyższy
ubezpieczenia społeczneemeryturastaż pracydział specjalnywspólność majątkowaprawo rodzinnedowodyświadkowie

Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu apelacyjnego, uznając, że prowadzenie rolniczego działu specjalnego w ramach wspólności majątkowej, nawet formalnie zarejestrowanego na jednego z małżonków, powinno być uwzględniane przy ustalaniu stażu ubezpieczeniowego dla celów emerytalnych obojga małżonków.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania Zofii K. wcześniejszej emerytury z powodu niespełnienia wymogu 30-letniego stażu ubezpieczeniowego. Organ rentowy nie uwzględnił okresu prowadzenia rolniczego działu specjalnego, wskazując na brak dokumentacji. Sądy niższych instancji podzieliły to stanowisko. Sąd Najwyższy, uwzględniając kasację, uchylił zaskarżony wyrok, wskazując na niewłaściwą ocenę dowodów, w tym zeznań świadków potwierdzających pracę ubezpieczonej w dziale specjalnym, który formalnie był zarejestrowany na męża. Sąd podkreślił, że prowadzenie takiego działu w ramach wspólności majątkowej wywołuje skutki prawne wobec obojga małżonków.

Sąd Najwyższy rozpoznał sprawę z wniosku Zofii K. o emeryturę, która została odmówiona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z powodu niespełnienia wymogu 30-letniego stażu ubezpieczeniowego. Organ rentowy nie zaliczył okresu prowadzenia rolniczego działu specjalnego od grudnia 1970 r. do czerwca 1977 r., powołując się na brak dokumentów potwierdzających tę działalność. Sądy pierwszej i drugiej instancji oddaliły odwołanie ubezpieczonej, uznając, że zeznania świadków nie stanowiły wystarczającego dowodu, zwłaszcza że dział formalnie zarejestrowany był na męża ubezpieczonej. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu kasacji, uchylił zaskarżony wyrok sądu apelacyjnego. Uzasadnienie opierało się na stwierdzeniu, że sądy obu instancji bezpodstawnie pominęły pisemne zeznania świadków, które potwierdzały pracę ubezpieczonej w spornym okresie w rolniczym dziale specjalnym. Sąd podkreślił, że prowadzenie rolniczego działu specjalnego w ramach wspólności majątkowej, nawet jeśli formalnie zarejestrowane na jednego z małżonków, wywołuje skutki prawne wobec obojga. Ponadto, sąd wskazał na art. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, który nakazuje uwzględnianie okresów prowadzenia gospodarstwa rolnego (działu specjalnego) oraz pracy w takim gospodarstwie, przypadających przed określonymi datami. Sąd Najwyższy uznał, że pogląd sądu apelacyjnego o braku możliwości uwzględnienia spornego okresu jest bezpodstawny, a dotychczasowa ocena materiału dowodowego była wadliwa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, prowadzenie rolniczego działu specjalnego w ramach wspólności majątkowej, nawet formalnie zarejestrowanego na jednego z małżonków, wywołuje wobec obojga małżonków skutki prawne wynikające z prawa ubezpieczeń społecznych.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że prowadzenie działu specjalnego w ramach wspólności majątkowej jest wspólne dla małżonków, niezależnie od formalnej rejestracji na jednego z nich. Dlatego okres ten powinien być uwzględniany przy ustalaniu stażu ubezpieczeniowego dla obojga.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

Zofia K.

Strony

NazwaTypRola
Zofia K.osoba_fizycznawnioskodawczyni
Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w Z.W.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (5)

Główne

ustawa z dnia 17 grudnia 1991 r. art. 5

Ustawa o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw

Przepis ten nakazuje uwzględnianie okresów prowadzenia gospodarstwa rolnego (działu specjalnego) przypadających przed dniem 1 lipca 1977 r. oraz okresów pracy w gospodarstwie rolnym (dziale specjalnym) przypadających przed dniem 1 stycznia 1983 r.

Pomocnicze

KPC art. 393^1 § pkt 2

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy zarzutu naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

KPC art. 393^11 § zdanie drugie

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy uprawnienia do uzupełniającego przytaczania uzasadnienia podstawy kasacyjnej.

KPC art. 233 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy oceny wiarygodności i mocy dowodów.

KPC art. 393^13 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy orzekania kasatoryjnego przez Sąd Najwyższy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewłaściwa ocena zeznań świadków przez sądy niższych instancji. Prowadzenie rolniczego działu specjalnego w ramach wspólności majątkowej powinno być uwzględniane dla obojga małżonków. Zastosowanie art. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1991 r. nakazującego uwzględnianie okresów pracy w dziale specjalnym. Praca w dziale specjalnym została już uwzględniona po wprowadzeniu rolniczego ubezpieczenia społecznego.

Odrzucone argumenty

Brak wystarczających dokumentów potwierdzających prowadzenie działu specjalnego. Dział specjalny był formalnie zarejestrowany na męża, a ubezpieczona w nim tylko pracowała.

Godne uwagi sformułowania

Prowadzenie w ramach ma e skiej wspólno ci majtkowej rolniczego dzia u specjalnego, formalnie zarejestrowanego na jednego z ma onków, wywo uje wobec obojga ma onków skutki prawne wynikaj ce z prawa ubezpiecze spo ecznych. S dy obu instancji bezpodstawnie pomin y przed o one w post powaniu rentowym pisemne zeznania dwóch innych wiadków, którzy potwierdzili prac ubezpieczonej w spornym okresie w rolniczym dziale specjalnym.

Skład orzekający

Maria Małkowska

przewodniczący

Zbigniew Myszka

sprawozdawca

Barbara Wagner

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie prawa do emerytury w przypadku prowadzenia działalności rolniczej w ramach wspólności majątkowej, znaczenie zeznań świadków jako dowodu w sprawach ubezpieczeniowych."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji przepisów dotyczących ubezpieczeń społecznych rolników i zasad ustalania stażu pracy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne jest prawidłowe udowodnienie okresów pracy, zwłaszcza w kontekście wspólności majątkowej małżonków i sytuacji, gdy formalna rejestracja działalności nie odzwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy.

Czy praca w gospodarstwie męża może zapewnić Ci emeryturę? Sąd Najwyższy wyjaśnia!

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Wyrok z dnia 10 czerwca 1997 r. II UKN 182/97 Prowadzenie w ramach ma e skiej wspólno ci maj tkowej rolniczego dzia u specjalnego, formalnie zarejestrowanego na jednego z ma onków, wy- wo uje wobec obojga ma onków skutki prawne wynikaj ce z prawa ubezpie- cze spo ecznych. Przewodnicz cy SSN: Maria Ma kowska, S dziowie SN: Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Barbara Wagner. S d Najwy szy, po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 1997 r. sprawy z wniosku Zofii K. przeciwko Zak adowi Ubezpiecze Spo ecznych-Oddzia owi w Z.W. o eme- rytur , na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku S du Apelacyjnego-S du Pracy i Ubezpiecze Spo ecznych w odzi z dnia 4 lutego 1997 r. [...] u c h y l i zaskar ony wyrok i spraw przekaza S dowi Apelacyjnemu-S - dowi Pracy i Ubezpiecze Spo ecznych w odzi do ponownego rozpoznania, pozosta- wiaj c temu S dowi rozstrzygni cie o kosztach post powania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Zak ad Ubezpiecze Spo ecznych-Oddzia w Z.W. decyzj z dnia 13 grudnia 1995 r. odmówi Zofii K., urodzonej 27 stycznia 1940 r., prawa do wcze niejszej eme- rytury przyjmuj c, e nie legitymuje si 30 letnim sta em gdy udowodni a jedynie 25 lat 2 miesi ce i 5 dni sta u ubezpieczeniowego. Organ rentowy nie uwzgl dni ubez- pieczonej okresu prowadzenia dzia u specjalnego od grudnia 1970 r. do czerwca 1977 r., wskazuj c na nieudokumentowanie tej dzia alno ci. Odwo anie od tej decyzji oddali S d Wojewódzki-S d Pracy i Ubezpiecze Spo ecznych w odzi wyrokiem z dnia 4 pa dziernika 1996 r., przyjmuj c e ubezpie- czona nie przed o y a dokumentów potwierdzaj cych prowadzenie dzia u specjalne- go w spornym okresie, a przes uchana w charakterze wiadka Franciszka M. zezna a jedynie, e to m ubezpieczonej prowadzi dzia specjalny - pieczarkarni , co nie mia o automatycznego odniesienia do sytuacji prawnej ubezpieczonej S d Apelacyjny-S d Pracy i Ubezpiecze Spo ecznych w odzi oddali apela- cj ubezpieczonej i podzieli ustalenia faktyczne oraz ocen prawn S du pierwszej instancji. S d Apelacyjny przyj , e ubezpieczona nie udowodni a, e w spornym okresie prowadzi a rolniczy dzia specjalny, który zgodnie z zeznaniami wiadka Franciszki M., prowadzi jej m , a ubezpieczona w nim pracowa a. S d ten uzna , e takie zeznania nie stanowi y dostatecznego dowodu potwierdzaj cego fakt prowa- dzenia przez ubezpieczon w spornym okresie dzia alno ci rolniczej, od której op a- ca a podatek rolny. W kasacji ubezpieczona podtrzyma a zarzut naruszenia przepisów post po- wania, maj cych istotny wp yw na wynik sprawy (art. 393 1 pkt 2 KPC), przez pomi- ni cie lub b dn ocen zezna wiadka Franciszki M. - pracownicy ówczesnej Rady Narodowej w K. (miejscowo ci prowadzenia rolniczego dzia u specjalnego), która zez- na a, e ubezpieczona wraz z m em prowadzi a w spornym okresie rolniczy dzia specjalny, który wprawdzie formalnie by zarejestrowany na jej m a - op acaj cego podatek rolny, ale nie powinno podlega kwestii, e ubezpieczona wspó pracowa a w tym dziale specjalnym. Na rozprawie kasacyjnej pe nomocnik ubezpieczonej wskaza , e w aktach rentowych znajduj si notarialnie po wiadczone pisemne zeznania dwóch innych wiadków, którzy zeznali, e ubezpieczona w spornym okresie pracowa a w dziale specjalnym produkcji pieczarek. S d Najwy szy zwa y , co nast puje. Kasacja jest uzasadniona wobec niewyja nienia wszystkich istotnych okolicz- no ci sprawy w zakresie niezb dnym do prawid owej oceny zebranego w sprawie materia u, a w konsekwencji do prawid owego orzekania. Pe nomocnik ubezpieczo- nej, korzystaj c z uprawnienia do uzupe niaj cego przytaczania uzasadnienia podsta- wy kasacyjnej (art. 393 11 zdanie drugie KPC), trafnie wskaza , e S dy obu instancji bezpodstawnie pomin y przed o one w post powaniu rentowym pisemne zeznania dwóch innych wiadków, którzy potwierdzili prac ubezpieczonej w spornym okresie w rolniczym dziale specjalnym (uprawy pieczarek). W zaskar onej decyzji odmowa uwzgl dnienia spornego okresu do sta u emerytalnego ubezpieczonej nie wynika a z przekre lenia wiarygodno ci zezna tych wiadków, ale z braku jakichkolwiek dokumentów potwierdzaj cych prowadzenie tej dzia alno ci. Tymczasem w a nie z powodu braku dokumentacji z Urz du Miasta i Gminy w ., wynikaj cego z ograniczonego okresu przechowywania ksi g podatków i op at podatku gruntowego, ubezpieczona w sposób uprawniony wykazywa a sporny okres zeznaniami wiadków, których wiarygodno podlega a ocenie zarówno w pos- t powaniu rentowym, jak i w procedurze s dowej. Równocze nie prowadzenie rolniczego dzia u specjalnego i op acanie podatku rolnego przez m a ubezpieczonej zosta o potwierdzone w post powaniu s dowym. Prowadzenie - w ramach ma e skiej wspólno ci maj tkowej - rolniczego dzia u specjalnego, formalnie zarejestrowanego na jednego z ma onków, wywo uje skutki prawne wobec obojga ma onków. Ponadto wobec potwierdzenia w post powaniu s dowym faktu prowadzenia rolniczego dzia u specjalnego i op acania podatku rolne- go przez m a ubezpieczonej oraz pracy w tym dziale specjalnym ubezpieczonej - pogl d S du Apelacyjnego o braku mo liwo ci uwzgl dnienia ubezpieczonej spornego okresu do sta u emerytalnego jest bezpodstawny wobec regulacji art. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 104, poz. 450 ze zm.). Przepis ten nakazuje uwzgl dnia nie tylko przypadaj ce przed dniem 1 lipca 1977 r. okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego (dzia u specjalnego produkcji rolnej w rozumieniu przepisów podatkowych), ale tak e przypadaj ce przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym (dziale specjalnym) - odpowiednio pkt 2 i 3 powo anej normy prawnej. Trafnie przy tym w kasacji zwrócono uwag , e ta sama przecie praca w dziale specjalnym zosta a uwzgl dniona do sta u emerytalnego ubezpieczonej ju po wprowadzeniu systemu rolniczego ubezpieczenia spo ecznego, tj. od 1 lipca 1977 r. Powy sze okoliczno ci podwa a y w istotny sposób trafno s dowej oceny niepe nego materia u dowodowego zebranego w sprawie (art. 233 ' 1 KPC), przeto S d Najwy szy orzek kasatoryjnie z mocy art. 393 13 ' 1 KPC. ========================================

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI