II UKN 110/01

Wyrok z dnia 8 lutego 2002 r. II UKN 110/01 Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Roman Kuczyński. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2002 r. sprawy z wniosku Grzegorza P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w C. o wznowienie postępowania, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 18 kwietnia 2000 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 19 listopada 1998 r. [...] przyznającym wnioskodawcy Grzegorzowi P. prawo do renty z tytułu choroby zawo- dowej. Jako podstawę skargi wskazał fakt, że w dacie wyrokowania nie wiedział o tym, iż złożona w organie rentowym decyzja Państwowego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 marca 1998 r., stwierdzająca u wnioskodawcy chorobę zawodową, była nie- prawomocna. O zaskarżeniu decyzji przez pracodawcę wnioskodawcy organ rentowy dowiedział się w styczniu 1999 r. Wyrokiem z dnia 14 maja 1999 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach oddalił skargę. Sąd uznał, że podstawą skargi o wzno- wienie postępowania nie może być przepis art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.), który to przepis dotyczy postępowania przed orga- nami rentowymi. W postępowaniu sądowym podstawy wznowienia postępowania określone są w art. 401 i 403 KPC. Skarga oparta na podstawie określonej w art. 403 § 2 KPC jest bezzasadna, gdyż decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej złożona 2 w organie rentowym nie była opatrzona klauzulą prawomocności. Na nieprawomoc- ność decyzji organ rentowy mógł powoływać się w poprzednim postępowaniu. Apelacja organu rentowego od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 18 kwietnia 2000 r. [...]. Sąd Apelacyjny nie podzielił poglądu Sądu pierwszej instancji, że wznowienie postępowania w sprawie świadczeń emerytalno-rentowych nie może nastąpić na podstawie art. 114 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o eme- ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.). Przepis ten stanowi, że organ rentowy na podstawie nowych dowodów lub oko- liczności istniejących przed wydaniem decyzji występuje o wznowienie postępowa- nia, jeżeli z tych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świad- czeń nie istnieje lub, że świadczenie przysługuje w niższej wysokości. Skarga jest jednak nieuzasadniona, gdyż nowa okoliczność, jaką jest nieprawomocność decyzji stwierdzającej chorobę zawodową, nie miała wpływu na przyznanie wnioskodawcy prawa do renty z tytułu choroby zawodowej. Wnioskodawca odwołał się od decyzji organu rentowego odmawiającej mu prawa do renty z tego względu, że nie stwier- dzono niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową. W postępowaniu są- dowym, toczącym się w wyniku odwołania wnioskodawcy od tej decyzji, została ustalona na podstawie opinii biegłego lekarza niezdolność wnioskodawcy do pracy związana z zawodowym uszkodzeniem słuchu. Decyzja Państwowego Inspektora Sanitarnego nie zaważyła na rozstrzygnięciu, gdyż sąd nie jest związany ani decyzją pozytywną ani negatywną. Oceniając spełnienie warunków określonych w art. 18 ustawy z dnia 25 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) sąd opiera się na samodzielnych ustaleniach w zakresie istnienia lub nieistnienia choroby zawodowej. Wyrok ten zaskarżył kasacją Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w C. i wskazując jako podstawy kasacji naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1, 224 § 1, 290 § 1 i 286 KPC oraz art. 36 ustawy z dnia 25 czerwca 1975 r. o świad- czeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144 ze zm.) a także naruszenie prawa materialnego - art. 18 ust. 1 powołanej ustawy wypadkowej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przeka- zanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu kasacji organ rentowy powołał się na prawomocną decyzję Śląskiego 3 Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 15 września 1999 r., w której nie stwierdza się u wnioskodawcy choroby zawodowej. Decyzja została wydana po przeprowadzeniu badań epidemiologicznych i oparta na orzeczeniu Instytutu Medy- cyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. Naruszenie powołanych przepisów po- stępowania polega na uznaniu przez Sąd Apelacyjny, że orzeczenia lekarskie wy- dane przez kompetentny i powołany do tego Instytut Pracy są mniej wartościowe od opinii biegłego lekarza sądowego, tym bardziej, że biegły nie przeprowadził badania epidemiologicznego. W dalszej części kasacji stwierdza się, że skarżący nie kwe- stionuje stanowiska Sądu Apelacyjnego, iż Sąd ten nie jest związany decyzją Pań- stwowego Inspektora Sanitarnego o istnieniu lub nieistnieniu choroby zawodowej i może samodzielnie rozstrzygać. Rozstrzygnięcie Sądu winno jednak uwzględniać orzeczenia lekarskie wydane w sprawie zarówno w toku postępowania administra- cyjnego jak i sądowego. W świetle powyższego skarżący uważa, że Sąd przekroczył wynikającą art. 233 § 1 KPC zasadę swobodnej oceny dowodów a także wydał orze- czenie w sprawie nie przygotowanej do ostatecznego rozstrzygnięcia w myśl art. 224 § 1 KPC. Wnioskodawca wniósł o oddalenie kasacji zarzucając, że powołana w niej de- cyzja Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego nie jest prawomocna, gdyż została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Podniesione w kasacji zarzuty dotyczące zarówno naruszenia przepisów po- stępowania jak i naruszenia prawa materialnego nie mają żadnego odniesienia do przedmiotu wyrokowania. Sąd Apelacyjny podobnie jak Sąd pierwszej instancji nie wypowiadał się ani co do istnienia choroby zawodowej wnioskodawcy ani związanej z nią niezdolności do pracy, nie oceniał opinii ani orzeczeń lekarskich, nie oceniał także spełnienia przez wnioskodawcę warunków określonych w art. 18 ustawy wy- padkowej a przepis ten powołał dla wykazania innej tezy. Rozpoznając skargę o wznowienie postępowania sąd nie jest uprawniony do dokonywania takiej oceny do- póki nie stwierdzi, że istnieją podstawy do wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem (art. 411 KPC). Podstawy te Sąd Apelacyjny oceniał sto- sownie do treści art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.) zgodnie z żą- 4 daniem zgłoszonym przez organ rentowy w apelacji. Na podstawie § 1 tego ostatnie- go przepisu prawo do świadczeń może być ponownie ustalone, jeżeli zostaną ujaw- nione nowe dowody lub okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Przepis ten odmiennie niż art. 403 § 2 KPC nie zawiera zastrzeżenia, że mogą być przytaczane tylko takie nowe okolicz- ności lub dowody, z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowa- niu. Strona może powoływać się na okoliczności lub dowody, które nie były wykorzy- stane w poprzednim postępowaniu, nawet w przypadku, gdy mogła się na nie powo- łać lecz tego nie uczyniła. Zgodnie z art. 114 § 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i ren- tach w przypadku przyznania świadczenia prawomocnym wyrokiem sądowym organ rentowy występuje z wnioskiem o wznowienie postępowania, gdy z przedłożonych dowodów lub ujawnionych okoliczności wynika, że prawo do świadczeń nie istnieje lub że świadczenia przysługują w niższej wysokości. W postępowaniu cywilnym obowiązuje zasada niewzruszalności prawomoc- nych wyroków sądowych (art. 365 § 1 KPC). Przepisy określające warunki, w jakich może nastąpić uchylenie lub zmiana prawomocnego wyroku, stanowiące wyjątek od tej zasady, muszą być interpretowane ściśle. Sąd Apelacyjny oceniając wskazane przez organ rentowy podstawy skargi o wznowienie postępowania uznał, że nie od- powiadają one warunkom określonym w omawianych przepisów. Jako podstawę wznowienia postępowania organ rentowy wskazał nową okoliczność - nieprawomoc- ność decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego z tej nowej okoliczności nie wynika w żaden sposób, że prawo do świadczeń nie istnieje, skoro orzekając o prawie do renty z tytułu choroby zawodowej sąd musiał prowadzić samodzielnie postępowanie dowodowe niezależnie od treści decyzji Państwowego Inspektora Sanitarnego. Ewentualne braki w tym postępowaniu, wadliwa ocena do- wodów czy błędny pogląd prawny zaprezentowany w prawomocnym wyroku stano- wią podstawę do zaskarżenia wyroku w trybie instancyjnym, nie są natomiast pod- stawą do wznowienia postępowania. Mimo, iż przepis art. 114 § 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach nie wymaga przy żądaniu wznowienia postępowania udowod- nienia braku prawa do świadczeń, to brak prawa do świadczeń musi bezpośrednio wynikać ze zgłoszonych nowych okoliczności lub dowodów, których wiarygodność ocenia się w przypadku merytorycznego rozpoznania skargi. Skarga organu rento- wego warunku tego nie spełnia, gdyż z faktu nieprawomocności decyzji stwierdzają- 5 cej chorobę zawodową nie wynika, że u wnioskodawcy nie występuje choroba zawo- dowa. Omawiany przepis uprawnia organ rentowy do żądania wznowienia postępo- wania nie określając trybu tego postępowania. Jeżeli świadczenie zostało przyznane prawomocnym wyrokiem sądu, postępowanie toczy się w trybie określonym w art. 405 - 415 KPC. Zgodnie z art. 411 KPC sąd rozstrzyga na rozprawie przede wszyst- kim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca skargę, jeżeli brak ustawowej podstawy wznowienia. Stwierdzając brak ustawowej podstawy wznowienia zarówno Sąd Okrę- gowy jak i Sąd Apelacyjny powinien postanowieniem odrzucić skargę. W tym zakre- sie orzeczenie wydane w formie wyroku oddalającego skargę jest wadliwe. Jednakże błąd ten nie może być naprawiony w wyniku rozpoznania kasacji, gdyż zgodnie z 39311 KPC Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach kasacji a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Omawiany błąd nie skutkuje nie- ważnością postępowania, gdyż tego rodzaju uchybienie nie jest wymienione w żad- nym z punktów art. 379 KPC określającym w sposób wyczerpujący przypadki, w któ- rych zachodzi nieważność postępowania. Natomiast w kasacji nie wskazuje się jako jej podstawy naruszenia art. 411 KPC. Stanowisko Sądu Apelacyjnego co do braku podstaw wznowienia postępowa- nia nie zostało w kasacji podważone. Nie zarzuca się w niej naruszenia przepisu art. 114 ustawy o emeryturach i rentach. Wszystkie zarzuty naruszenia przepisów postę- powania dotyczące błędnej oceny dowodów (art. 233 § 1 KPC), niewyjaśnienia istot- nych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności (art. 224 § 1 KPC), zaniechania uzu- pełnienia opinii biegłych lekarzy i przeprowadzenia dowodu z opinii instytutu nauko- wego ( art. 286 § 1 i 290 KPC), braku wyjaśnienia czy stwierdzenie choroby zawo- dowej nastąpiło zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 36 ustawy wypadkowej, skierowane są przeciwko prawomocnemu wyrokowi. Przeciwko temu wyrokowi skie- rowany jest także zarzut naruszenia art. 18 ustawy wypadkowej, który to przepis zo- stał w tym wyroku zastosowany jako podstawa przyznania prawa do renty z tytułu choroby zawodowej. Nie stanowią usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych w sprawie o wznowie- nie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem zarzuty błędnego zasto- sowania prawa materialnego i naruszenia prawa procesowego w poprzednim postę- powaniu. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 KPC oddalił kasa- cję jako bezzasadną. 6 ========================================