II UK 98/05

Wyrok z dnia 9 marca 2006 r. II UK 98/05 Nie ma podstaw do przyznania renty socjalnej osobie, która z medycz- nego punktu widzenia nie jest całkowicie niezdolna do pracy, choćby nie miała możliwości jej podjęcia z innych przyczyn. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), Sędziowie: SN Beata Gudowska, SA Zbigniew Korzeniowski. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 marca 2006 r. sprawy z wniosku Marty S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w W. o rentę socjalną, na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2005 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2005 r. [...] Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację wnioskodawczyni Marty S. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Ubezpie- czeń Społecznych w Warszawie w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziałowi w W. o rentę socjalną, podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji poczynione na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego, w tym dowodu z opinii biegłych lekarzy sądowych: internisty, laryngologa i neurologa - psychiatry, według których wnioskodawczyni jest trwale, częściowo niezdolna do pracy w związku z rozpoznaną głuchoniemotą istniejącą od dzieciństwa. W ocenie biegłych, uszkodzenie słuchu odwołującej się ma charakter utrwalony. W związku z zasadniczym schorzeniem cierpi również na przewlekłą nerwicę lękowo-subdepre- syjną i nie jest w związku z tym przygotowana i zaadaptowana do życia z głuchotą. Powyższe nie stanowi jednak o jej całkowitej, trwałej niezdolności do pracy, tym sa- mym nie spełniła ona wymogów określonych w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 czerwca 2 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. Nr 135, poz. 1268 ze zm.), warunkujących przyzna- nie dochodzonego świadczenia. Powyższy wyrok zaskarżyła kasacją wnioskodawczyni i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 12 pkt 3 w związku z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39 poz. 353 ze zm.) w związku z art. 15 ustawy o rencie socjalnej, wobec przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, „iż możliwość wykonywania pracy przez wnioskodawczynię w konkretnych warunkach pracy sta- nowi częściową niezdolność do pracy, gdy faktycznie jest to całkowita niezdolność do pracy w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS” oraz naruszenie prawa procesowego - art. 285 § 2 w związku z art. 241 i 378 §1 k.p.c., art. 5 w związku z art. 117 k.p.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c., wniosła o jego „uchylenie w całości oraz wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpozna- nia”. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Kasacja została oparta na obydwu podstawach wymienionych w art. 3931 k.p.c., tak więc przede wszystkim należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepi- sów postępowania i zbadać czy mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenianej sprawie zarzuty kasacji, w tej części, dotyczyły właściwie ustalenia faktów, przez zakwestionowanie braku wydania łącznej opinii biegłych, a nadto oceny dowo- dów „przez nierozważenie wszystkich dowodów”. Zarzuty te nie mogą być uznane za zasadne. W sprawie zostało ustalone (na podstawie przeprowadzonych dowodów), że wnioskodawczyni jest jedynie częściowo niezdolna do pracy z przyczyn laryngo- logicznych i neurologicznych, zaś z punktu widzenia internistycznego nie jest nie- zdolna do pracy. Fakt, że zgodnie z art. 285 § 2 k.p.c. biegli mogą złożyć opinię łączną, nie oznacza, że w każdym przypadku jest to konieczne, potrzeba taka może wynikać z okoliczności sprawy i podlega ocenie sądu orzekającego. W rozpoznawa- nej sprawie nie było to konieczne, opinie biegłych złożone w sprawie były bowiem, tak w diagnozie jak i w konkluzjach, jednoznaczne. Podobnie jako niezasadny należy ocenić zarzut naruszenia art. 5 i 117 k.p.c. „przez zaniechanie pouczenia wniosko- dawczyni o możliwości złożenia wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu”. W toku postępowania przeprowadzone zostały wszystkie dowody dla wyjaśnienia jedynej 3 spornej okoliczności (stanu zdrowia wnioskodawczyni i oceny czy spowodował on jej trwałą i całkowitą niezdolność do pracy), stąd nieustanowienie w sprawie fachowego pełnomocnika, nie miało wpływu na przebieg postępowania. Nieusprawiedliwiony jest także zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., statuują- cego zasadę swobodnej oceny dowodów, według której sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego roz- ważenia zebranego materiału. Taka ocena, dokonywana jest na podstawie przeko- nań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a nadto winna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, we- dług których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i - wa- żąc ich moc oraz wiarygodność - odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98, OSNAPiUS 2000 nr 17, poz. 655). Tak procedował Sąd w niniejszej sprawie, stąd odmienny pogląd wyrażony w kasacji nie jest zasadny. Nie można także podzielić zarzutu naruszenia prawa materialnego. Na wstę- pie trzeba przypomnieć, że renta socjalna ma charakter świadczenia zabezpieczają- cego, a jej celem jest kompensowanie braku możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z systemu ubezpieczenia społecznego ze względu na to, że całkowita niezdolność do pracy powstała przed wejściem na rynek pracy. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rencie socjalnej, świadczenie to przysługuje osobie pełnoletniej całkowi- cie niezdolnej do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało: przed ukończeniem 18 roku życia, w trakcie nauki lub nauki w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia lub w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury na- ukowej. W ust. 2 wskazano, że osobie, która spełniła warunki określone w ust. 1, przysługuje renta socjalna stała - jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała, bądź renta socjalna okresowa - jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest okresowa. Ustalenia całkowitej niezdolności do pracy, dokonuje się na zasadach i w trybie okre- ślonych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, stosując odpowiednio między in- nymi art. 12 - 14 tej ustawy (art. 5 i 15). Przepis art. 12 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, definiując niezdolność do pracy, stanowi, że niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z po- wodu naruszenia sprawności organizmu, i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Przepisy ust. 2 i 3 wskazują, że całkowicie niezdolną do pracy 4 jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Natomiast zgodnie z jej art. 13 przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się stopień naruszenia sprawności orga- nizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i re- habilitacji, oraz możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozy- cje psychofizyczne. Dokonując analizy pojęcia „całkowita niezdolność do pracy" należy brać pod uwagę zarówno kryterium biologiczne (stan organizmu dotkniętego schorzeniami naruszającymi jego sprawność w stopniu powodującym całkowitą niezdolność do jakiejkolwiek pracy), jak i ekonomiczne (całkowita utrata zdolności do zarobkowania wykonywaniem jakiejkolwiek pracy). Osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozu- mieniu art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest więc osoba, która spełniła obydwa te kryteria, a więc jest dotknięta upośledzeniem zarówno biologicz- nym, jak i ekonomicznym (por. niepublikowany wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2004 r., I UK 28/04). W orzecznictwie przyjmuje się również (wyroki z dnia 20 sierpnia 2003 r., II UK 11/03 oraz z dnia 5 lipca 2005 r., I UK 222/04, niepubliko- wane), że decydującą dla stwierdzenia niezdolności do pracy jest utrata możliwości wykonywania pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu przy braku rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Gdy więc biologiczny stan kalectwa lub choroba, nie powodują naruszenia sprawności organi- zmu w stopniu mającym wpływ na zdolność do pracy dotychczas wykonywanej lub innej mieszczącej się w ramach posiadanych lub możliwych do uzyskania kwalifi- kacji, to brak prawa do tego świadczenia. Prawa tego nie można w szczególności wywodzić z przewidzianych w art. 13 ustawy o emeryturach i rentach przesłanek, a więc: stopnia naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, możliwości wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowości przekwalifikowania zawodowego, przy wzięciu pod uwagę rodzaju i charakteru dotychczas wykonywanej pracy, poziomu wykształcenia, wieku i predys- pozycji psychofizycznych, bowiem odnoszą się one tylko do ustalania stopnia lub 5 trwałości niezdolności do pracy. Są więc bez znaczenia, jeżeli aspekt biologiczny (medyczny) wskazuje na zachowanie zdolności do pracy. Obiektywna możliwość podjęcia dotychczasowego lub innego zatrudnienia, zgodnie z poziomem kwalifikacji, wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych może być brana pod uwagę tylko wówczas, gdy ubiegający się o rentę jest niezdolny do pracy z medycznego punktu widzenia, gdyż oba te aspekty muszą występować łącznie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 675/98, OSNAPiUS 2000 nr 16, poz. 624). O niezdolności do pracy nie decyduje więc niemożność podjęcia innej pracy warunkowana wiekiem, poziomem wykształcenia i predyspozycjami psychofizycz- nymi, lecz koniunkcja niezdolności do pracy z niezdolnością do przekwalifikowania się do innego zawodu. Odnosząc to do okoliczności sprawy, należy wskazać, że jeżeli osoba ubie- gająca się o świadczenie z medycznego punktu widzenia nie jest całkowicie niezdol- na do pracy, to nawet gdy występują tzw. kryteria ekonomiczne (całkowita utrata zdolności do zarobkowania wykonywaniem jakiejkolwiek pracy), brak podstaw do przyznania świadczenia. Okoliczności te zostały prawidłowo ocenione w toku postępowania, stąd też uznając kasację za niezasadną orzeczono jak w sentencji po myśli art. 39312 k.p.c. ========================================