II UK 57/15

Sąd Najwyższy2016-07-06
SNubezpieczenia społecznekoordynacja systemów zabezpieczenia społecznegoWysokanajwyższy
ubezpieczenia społecznedelegowanie pracownikówzaświadczenie A1rozporządzenie WE 883/2004agencja pracy tymczasowejznacząca działalnośćSąd Najwyższyprawo UE

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną organu rentowego, potwierdzając, że agencja pracy tymczasowej prowadzi znaczną działalność w Polsce, co uzasadnia podleganie pracownika polskim ubezpieczeniom społecznym mimo pracy za granicą.

Sprawa dotyczyła odmowy wydania przez ZUS zaświadczenia A1 dla pracownika delegowanego przez polską agencję pracy tymczasowej do pracy we Francji. Sąd Apelacyjny uznał, że agencja prowadzi znaczną działalność w Polsce, co pozwala na stosowanie polskiego ustawodawstwa ubezpieczeniowego. Skarga kasacyjna organu rentowego kwestionowała tę interpretację, skupiając się na kryterium obrotu. Sąd Najwyższy oddalił skargę, podkreślając, że ocena 'znacznej działalności' agencji pracy tymczasowej wymaga uwzględnienia szerszego katalogu kryteriów niż tylko obrót, w tym miejsca rekrutacji pracowników i charakteru działalności.

Wyrok Sądu Najwyższego w sprawie II UK 57/15 dotyczył skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego, który uwzględnił odwołanie spółki z o.o. od decyzji ZUS odmawiającej wydania zaświadczenia A1. Zaświadczenie to miało potwierdzić, że pracownik spółki, E.J., w okresie pracy we Francji podlegał polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych. Kluczowym zagadnieniem było ustalenie, czy polska agencja pracy tymczasowej, wysyłająca pracowników za granicę, prowadzi 'znaczną działalność' na terytorium Polski, co jest warunkiem stosowania art. 12 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 883/2004. Sąd Apelacyjny uznał, że warunki te są spełnione, opierając się na kryteriach z decyzji Komisji Administracyjnej nr A2. Skarga kasacyjna organu rentowego zarzucała błędną wykładnię przepisów, w szczególności kryterium obrotu, twierdząc, że spółka nie prowadzi znaczącej działalności w Polsce. Sąd Najwyższy oddalił skargę, wskazując, że ocena 'znacznej działalności' agencji pracy tymczasowej wymaga analizy całokształtu kryteriów, a nie tylko obrotu. Podkreślono specyfikę działalności agencji pracy tymczasowej, która polega na rekrutacji pracowników w jednym kraju i delegowaniu ich do pracy w innym. Wskazano, że miejsce rekrutacji i zawierania umów o pracę ma kluczowe znaczenie, a kryterium obrotu jest niewystarczające i może być mylące. Sąd Najwyższy oparł się na swoim wcześniejszym orzecznictwie (wyrok z 18 listopada 2015 r., II UK 100/14), które zmodyfikowało pogląd o konieczności osiągania 25% obrotu w kraju siedziby. Stwierdzono, że spółka prowadzi znaczną część działalności w Polsce, gdyż tam następuje rekrutacja pracowników i zawieranie umów o pracę, co jest istotą jej funkcjonowania. Zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego również uznano za niezasadne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, agencja pracy tymczasowej prowadzi znaczną działalność w Polsce, jeśli spełnia inne kryteria, nawet jeśli obrót w Polsce jest niższy niż 25% obrotu całkowitego.

Uzasadnienie

Ocena 'znacznej działalności' agencji pracy tymczasowej wymaga analizy całokształtu kryteriów, a nie tylko obrotu. Kluczowe są również miejsce rekrutacji pracowników, zawieranie umów o pracę, siedziba i administracja firmy, a także specyfika działalności agencji polegającej na pośrednictwie i delegowaniu pracowników.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.

Strony

NazwaTypRola
W. Spółka z o.o.spółkawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W.instytucjaorgan rentowy
E. J.osoba_fizycznazainteresowany

Przepisy (21)

Główne

rozporządzenie (WE) nr 883/2004 art. 12 § 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

Określa warunki, na jakich osoba delegowana do pracy w innym państwie członkowskim nadal podlega ustawodawstwu państwa wysyłającego, pod warunkiem że przewidywany czas pracy nie przekracza 24 miesięcy i nie jest wysłana w celu zastąpienia innej osoby, a pracodawca prowadzi normalnie znaczną działalność w państwie wysyłającym.

rozporządzenie (WE) nr 987/2009 art. 14 § 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

Dotyczy sytuacji pracownika delegowanego i warunków podlegania ustawodawstwu państwa wysyłającego.

Pomocnicze

rozporządzenie (WE) nr 987/2009 art. 14 § 2

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

Wskazuje na konieczność oceny kryteriów charakteryzujących prowadzenie zazwyczaj znacznej działalności w Polsce, dopasowując je do specyfiki pracodawcy.

ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 83b § 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Dotyczy wydawania zaświadczeń potwierdzających podleganie ubezpieczeniom społecznym.

ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 6 § 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Określa zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym.

ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 11 § 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 12 § 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 13 § 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej art. 67 § 3

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej art. 3 § 2

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej art. 5 § 3

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

k.p.c. art. 398 § 14

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 98 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

ustawa o promocji zatrudnienia art. 18 § 1

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej

Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych art. 1

dyrektywa nr 96/71/WE

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 96/71/WE z dnia 16 grudnia 1996 r. w sprawie delegowania pracowników w ramach świadczenia usług

k.p. art. 671 § 2

Kodeks pracy

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie i uchyleniu niektórych ustaw w związku z uzyskaniem przez Rzeczpospolitą członkostwa w Unii Europejskiej art. 3 § 19

ustawa o promocji zatrudnienia art. 19d

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

ustawa o promocji zatrudnienia art. 85 § 2

Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ocena 'znacznej działalności' agencji pracy tymczasowej wymaga uwzględnienia całokształtu kryteriów, a nie tylko obrotu. Miejsce rekrutacji pracowników i zawieranie umów o pracę są kluczowe dla określenia, gdzie prowadzona jest znacząca część działalności agencji. Kryterium obrotu na poziomie 25% jest niewystarczające i pozanormatywne. Ustalenia faktyczne dotyczące podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, jeśli nie zostały skutecznie podważone, są wiążące.

Odrzucone argumenty

Twierdzenie organu rentowego, że spółka nie prowadzi znaczącej działalności w Polsce, ponieważ jej obroty w kraju są niższe niż 25% obrotu całkowitego. Zarzut błędnej wykładni przepisów dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym. Kwestionowanie ustaleń faktycznych dotyczących okresu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Godne uwagi sformułowania

Podstawowym łącznikiem wskazującym właściwe i wyłącznie stosowane prawo w zakresie ubezpieczeń społecznych jest miejsce wykonywania pracy. Nie budzi wątpliwości, że ustalenie, czy pracodawca... prowadzi normalną działalność w Polsce... wymaga oceny ze względu na wszystkie kryteria charakteryzujące prowadzenie zazwyczaj znacznej działalności w Polsce... Katalog ten jest otwarty i niewiążący w tym sensie, że na instytucji właściwej ciąży obowiązek poprawnego zastosowania kryteriów... Działanie przedsiębiorcy, polegające na wyszukaniu siły roboczej w jednym państwie, a następnie „sprzedaży” tej pracy podmiotowi w innym państwie, jest w swej istocie działaniem transgranicznym... O nieadekwatności kryterium przychodu w odniesieniu do takiego rodzaju działalności orzekł Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów w wyroku z dnia 18 listopada 2015 r., II UK 100/14 (niepubl.)... Właściwe wnioskowanie nakazuje stwierdzenie, że osiągnięcie obrotu na poziomie 25% może co najwyżej stwarzać domniemanie faktyczne... Wskazane w nim kryterium ilościowe nie ma oparcia ani w treści rozporządzeń... ani w decyzji nr A2, zatem jest kryterium pozanormatywnym...

Skład orzekający

Bogusław Cudowski

przewodniczący

Beata Gudowska

sprawozdawca

Zbigniew Hajn

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie właściwego ustawodawstwa ubezpieczeniowego dla pracowników delegowanych przez agencje pracy tymczasowej, interpretacja kryteriów 'znacznej działalności' w państwie siedziby."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki działalności agencji pracy tymczasowej i interpretacji przepisów UE w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia koordynacji systemów ubezpieczeń społecznych w UE, szczególnie w kontekście delegowania pracowników przez agencje pracy tymczasowej, co jest częstym modelem biznesowym.

Praca za granicą, a polskie ubezpieczenia? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy agencja pracy tymczasowej 'działa znacząco' w kraju.

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt II UK 57/15
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 lipca 2016 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)
‎
SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)
‎
SSN Zbigniew Hajn
w sprawie z wniosku W.  Spółka z o.o. z siedzibą w W.
‎
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W.
‎
z udziałem zainteresowanego E. J.
‎
o wydanie zaświadczenia z zakresu ubezpieczeń społecznych,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 lipca 2016 r.,
‎
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)
‎
z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt III AUa (…),
oddala skargę.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2014 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w W.  z dnia 21 sierpnia 2013 r., który uwzględnił odwołanie W., Spółki z o.o. z siedzibą w W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddziału w W. z dnia 27 marca 2012 r.
w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia A1 potwierdzającego, że jej pracownik E.J.  w okresie wykonywania pracy na terytorium Francji na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy użytkownika w okresie od dnia 21 października 2011 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. podlegał polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych.
Spór w przedmiocie stwierdzenia, czy płatnik - agencja pracy tymczasowej - normalnie prowadzi na terenie Polski „znaczną działalność”, Sąd drugiej instancji rozstrzygnął na rzecz spełnienia
warunków przewidzianych w
art. 12 ust. 1
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, (Dz.U. UE. L. 2004.166.1; dalej „rozporządzenie (WE) nr 883/2004”) w związku z art. 14 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE. L. 2009.284.1; dalej „
rozporządzenie (WE) nr 987/2009”
),
kierując się kryteriami określonymi w
decyzji
Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego
n
r A2
z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej wykładni art. 12 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie ustawodawstwa mającego zastosowanie do pracowników delegowanych i osób wykonujących pracę na własny rachunek, tymczasowo pracujących poza państwem właściwym (Dz.U. UE. C. 2010.106.5; dalej „decyzja nr A2”).
Sąd Apelacyjny ustalił, że zainteresowany został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, jako członek rodziny E. J. w okresie od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 10 czerwca 2012 r. Nie został z tego ubezpieczenia wyłączony po zakończeniu wykonywania umów zlecenia w okresie od dnia 5 kwietnia 2011 r. do dnia 21 lipca 2011 r., kiedy podlegał własnemu ubezpieczeniu społecznemu, gdyż nie został złożony wniosek o jego wyrejestrowanie, a fakt ubezpieczenia potwierdził Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. w dniu 10 kwietnia 2013 r. To oznacza, że przed podjęciem pracy za granicą zainteresowany podlegał ustawodawstwu państwa wysłania i był to okres dłuższy niż miesiąc, a zatem spełniał warunki określone w art. 12 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 883/2004
oraz art. 14 ust. 1
rozporządzenia (WE) nr 987/2009.
Skarga kasacyjna organu rentowego, z wnioskiem o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego: przez błędną wykładnię art.  83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 121 ze zm.; dalej „ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych”), oraz art. 11 ust. 2 lit. a i art. 12 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 883/2004, art. 14 ust. 1 i 2 i art. 19 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 987/2009, w wyniku której przyjęto, że płatnik na terenie Polski prowadził w spornym okresie normalną działalność, co z kolei spowodowało naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 11 ust. 1 i 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez niezasadne objęcie zainteresowanego ubezpieczeniami społecznymi, jako pracownika na terenie Polski.
Skarżący postawił także zarzut naruszenia art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 11 ust. 2 lit. a i art. 12 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 883/2004, art. 14 ust. 1 i art. 19 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 987/2009 w związku z art. 67 ust. 3, art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6 oraz art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.) przez przyjęcie istnienia podstaw prawnych i faktycznych do wydania zaświadczenia A1, mimo, że zainteresowany bezpośrednio przed rozpoczęciem zatrudnienia w W.  Sp. z o.o. nie podlegał ustawodawstwu polskiemu w zakresie zabezpieczenia społecznego, albowiem jego ubezpieczenie zdrowotne jako członka rodziny ustało z dniem 4 kwietnia 2011 r., co spowodowało naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Odwołując się do decyzji
Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego
n
r A2
z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej wykładni art. 12 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie ustawodawstwa mającego zastosowanie do pracowników delegowanych i osób wykonujących pracę na własny rachunek, tymczasowo pracujących poza państwem właściwym (Dz.U. UE. C. 2010.106.5; dalej „decyzja nr A2”)
oraz opracowanego przez Komisję Administracyjną na podstawie tej decyzji Praktycznego poradnika: Ustawodawstwo mające zastosowanie do pracowników w Unii Europejskiej (UE), Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) i Szwajcarii, s
karżący podnosił przede wszystkim, że obroty osiągane przez wnioskodawcę w państwie jego siedziby wynoszą znacznie mniej niż 25%, przeważająca liczba kontraktów realizowana jest poza tym krajem, przeważająca liczba pracowników jest delegowana do pracy poza granice kraju siedziby, a ponadto przychód ze sprzedaży w kraju siedziby jest wielokrotnie niższy od przychodu ze sprzedaży poza granicami, przy założeniu, że w kraju siedziby prowadzona jest głównie działalność administracyjna przedsiębiorstwa.
W.  wniosła o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podstawowym łącznikiem wskazującym właściwe i wyłącznie stosowane prawo w zakresie ubezpieczeń społecznych jest miejsce wykonywania pracy (por. art. 11 ust. 2 lit. a rozporządzenia (WE) nr 883/2004). Wyjątek - podleganie nadal polskiemu ubezpieczeniu społecznemu obywatela polskiego zatrudnionego za granicą – stosuje się w wypadku krótkotrwałego wysłania przez polskiego pracodawcę (mającego w Polsce siedzibę lub przedstawicielstwo) w ramach istniejącej umowy o pracę lub jego oddelegowania do pracy na rzecz podmiotu powiązanego z pracodawcą polskim. Stosownie do art. 12 rozporządzenia (WE) nr 883/2004 oraz art. 14 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 987/2009, osoba wykonująca działalność jako pracownik najemny w państwie członkowskim w imieniu pracodawcy prowadzącego normalnie tam swą działalność, która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego państwa członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa członkowskiego, pod warunkiem, że przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i że osoba ta nie jest wysłana po to, by zastąpić inną osobę. Przejściowe wysłanie pracownika na obszar innego państwa w celu wykonywania tam pracy na rzecz swego pracodawcy, jako instytucja prawna, zostało określone i wyłożone w decyzji nr A2 Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego.
Nie budzi wątpliwości, że ustalenie, czy pracodawca, który także deleguje pracowników do pracy w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej prowadzi normalną działalność w Polsce w rozumieniu art. 12 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 883/2004, wymaga oceny ze względu na wszystkie kryteria charakteryzujące prowadzenie zazwyczaj znacznej działalności w Polsce, przy czym konieczne jest ich dopasowanie do specyficznych cech każdego pracodawcy i do rzeczywistego charakteru prowadzonej przez niego działalności (art. 14 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 987/2009). Wskazówki dotyczące tych  kryteriów zostały zawarte w decyzji nr A2. Wskazano w niej miejsce, w którym przedsiębiorstwo ma swą zarejestrowaną siedzibę i administrację, liczebność personelu administracyjnego pracującego w państwie tej siedziby oraz w drugim państwie członkowskim, miejsce, w którym rekrutowani są pracownicy delegowani, i miejsce, w którym zawierana jest większość umów z klientami, prawo mające zastosowanie do umów zawartych przez przedsiębiorstwo z jednej strony z pracownikami i z drugiej strony z klientami, obroty w odpowiednio typowym okresie w każdym z państw członkowskich, których rzecz dotyczy, oraz liczbę umów wykonanych w państwie wysyłającym. Katalog ten jest otwarty i niewiążący w tym sensie, że na instytucji właściwej ciąży obowiązek poprawnego zastosowania kryteriów przez dokonanie prawidłowego ich doboru do charakteru działalności prowadzonej przez przedsiębiorstwo w państwie, w którym ma ono siedzibę.
Uwzględniając to, oraz okoliczności sprawy, należało rozważyć specyfikę działania agencji pracy tymczasowej, którą – stosownie do art. 3 dyrektywy nr 96/71/WE – jest każda osoba fizyczna lub prawna, zawierająca zgodnie z prawem krajowym umowy o pracę lub nawiązująca stosunek pracy z pracownikami tymczasowymi w celu skierowania ich do przedsiębiorstw użytkowników, aby tam wykonywali tymczasowo pracę pod nadzorem i kierownictwem tych przedsiębiorstw. Na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 4 i pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia działalność agencji pracy tymczasowej jest działalnością regulowaną w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst: Dz.U. z 2015 r., poz. 584, ze zm.) i wymaga wpisu do rejestru podmiotów prowadzących agencje zatrudnienia.
Charakter działalności przedsiębiorcy prowadzącego agencję pracy tymczasowej polega na pośredniczeniu między poszukującymi pracowników i pracownikami poszukującymi pracy (por. art. 1 ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2016 r., poz. 360 oraz art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jednolity tekst: Dz.U. 2015 r., poz. 149; dalej „ustawa o promocji zatrudnienia). Jeżeli agencja pracy tymczasowej zarejestrowana w Polsce prowadzi taką działalność przez wysyłanie pracowników zatrudnionych w Polsce do innego kraju Unii, w którym ich praca  jest wykorzystywana tam przez pracodawców użytkowników, to obowiązuje ją także art. 671 § 2, pkt 3 k.p. (por. dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 96/71/WE z dnia 16 grudnia 1996 r. w sprawie delegowania pracowników w ramach świadczenia usług (Dz.Urz. WE L 18 z 21 marca 1997 r., s. 1 w związku z art. 3 pkt 19 stawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie i uchyleniu niektórych ustaw w związku z uzyskaniem przez Rzeczpospolitą członkostwa w Unii Europejskiej, Dz.U. z 2004 r. Nr 96, poz. 959).
Działanie przedsiębiorcy, polegające na wyszukaniu siły roboczej w jednym państwie, a następnie „sprzedaży” tej pracy podmiotowi w innym państwie, jest w swej istocie działaniem transgranicznym; rozkłada się na co najmniej dwa państwa, w których zwykle agencja pracy tymczasowej prawie równolegle wykonuje przypisane jej czynności w celu realizacji trójstronnego stosunku prawnego powstającego w związku z zawieraniem umów o pracę tymczasową. Mówiąc inaczej, zarówno w państwie, w którym agencja pracy tymczasowej pozyskuje i zatrudnia pracowników, jak i w państwie, w którym zawiera umowy z pracodawcami użytkownikami oraz przekazuje swych pracowników, by wykonywali pracę na ich rzecz, wykonuje normalnie przypisane jej czynności. Ze względu na współzależność końcowego sukcesu od aktywności w każdym z państw, nie można scharakteryzować działania związanego z realizacją takiego przedsięwzięcia w żadnym nich jako „nieznacznego”.
Względem przedsiębiorcy, którego działalność składa się w istotnej mierze z tego typu działań, nieznaczność aktywności w danym państwie można stwierdzić, jeżeli poszukiwanie w tym państwie pracowników lub współpraca z partnerami, którzy takiej pracy poszukują, ma charakter incydentalny w skali całości realizowanych kontraktów tego typu. Poszukując adekwatnych kryteriów do badania zakresu działalności firmy oferującej scharakteryzowane powyżej usługi, należy stwierdzić, że porównywanie przychodu firmy w państwie delegującym oraz w państwie delegowania nie jest właściwe, gdyż istota wskazanego stosunku powoduje, iż przedsiębiorstwo w państwie, z którego deleguje pracownika, ponosi przede wszystkim koszty związane z zatrudnieniem, natomiast zyski z tego zatrudnienia czerpie od kontrahenta w państwie oddelegowania. Wskazany model prowadzenia przedsiębiorstwa bazuje na różnicy cenowej pracy w państwach członkowskich, co sprawia, że równoległe oferowanie wskazanej usługi na rynku krajowym i zagranicznym, przy zastosowaniu kryterium przychodowego, nie przedstawia działań przedsiębiorstwa w rzeczywistej skali. Obrót agencji pracy tymczasowej, której przedmiot działania polega na wysyłaniu swych pracowników za granicę, w postaci globalnego przychodu ze sprzedaży dóbr i usług w określonym czasie, rozumiany jako wyznacznik skali działalności tego przedsiębiorstwa, wypracowywany jest w obydwu państwach, w państwie siedziby i w państwie wysłania, z tym tylko, że w państwie swej siedziby agencja pracy tymczasowej zasadniczo nie osiąga zysku, głównie z przyczyny bezpłatności usługi pośrednictwa. Artykuł 19d i at. 85 ust. 2 pkt 7 ustawy o promocji zatrudnienia stanowi, że nie może pobierać kwot innych niż kwoty należne agencji zatrudnienia z tytułu faktycznie poniesionych kosztów związanych ze skierowaniem do pracy za granicą. Przedsiębiorstwo w państwie, w którym zatrudnia pracowników ma znaczne koszty administracyjne w związku z zawieraniem umów o pracę, prowadzeniem dokumentacji i wypełnianiem innych obowiązków pracodawcy, a przede wszystkim wypłacaniem wynagrodzeń pracownikom tymczasowym. Zysk osiągany jest w innym państwie, zatem fundusze na działalność w jednym państwie pochodzą z wykonania umów zawieranych z pracodawcami użytkownikami w drugim państwie, co potwierdza nieprzydatność sugerowanego przez skarżącego kryterium oceny prowadzenia przez agencję pracy tymczasowej normalnej działalności w państwie, w którym obrót nie jest niższy od 25% obrotu ogółem. Co więcej, restrykcyjne przyjęcie kryterium osiągania co najmniej dwudziestopięcioprocentowego przychodu względem przedsiębiorstwa oferującego siłę roboczą z jednego państwa, w pięciu innych państwach, w równej skali przychodu (po 20%), oznaczałoby konieczność stwierdzenia, że przedsiębiorstwo nie prowadzi „znacznej działalności” w żadnym państwie.
O nieadekwatności kryterium przychodu w odniesieniu do takiego rodzaju działalności orzekł Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów w wyroku z dnia 18 listopada 2015 r., II UK 100/14 (niepubl.), odmiennie od licznych wyroków Sądu Najwyższego, w których podłożem były decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w W.  w przedmiocie odmowy wydania W. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we Wrocławiu zaświadczenia A1 potwierdzającego, że jej pracownicy w okresie wykonywania pracy na terytorium Francji podlegali polskiemu ubezpieczeniu społecznemu. Uległ modyfikacji wyrażony w tych wyrokach pogląd, że podmiot delegujący zatrudnianych pracowników do pracy za granicą nie może być co do zasady uznany za pracodawcę zazwyczaj prowadzącego znaczną część działalności w kraju, w którym ma swoją siedzibę, jeżeli w tym kraju osiąga obrót na poziomie 25% całego swego obrotu (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 2013 r., II UK 116/13, OSNP 2014 nr 5, poz. 73, z dnia 2 października 2013 r., II UK 170/13, OSNP 2014 nr 12, poz. 171, z dnia 4 czerwca 2014 r., II UK 550/13, niepubl., z dnia 4 czerwca 2014 r., II UK 565/13, niepubl., z dnia 6 sierpnia 2014 r., II UK 31/14, niepubl., z dnia 14 października 2014 r., II UK 32/14, niepubl. oraz z dnia 18 listopada 2014 r., II UK 46/14, niepubl.). Właściwe wnioskowanie nakazuje stwierdzenie, że osiągnięcie obrotu na poziomie 25% może co najwyżej stwarzać domniemanie faktyczne, iż przedsiębiorca „normalnie prowadzi działalność” na terytorium państwa wysyłającego w rozumieniu art. 12 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 883/2004. Nieosiągnięcie tego obrotu, wymaga natomiast analizy okoliczności określonej sprawy przy uwzględnieniu pozostałych kryteriów.
Nie bez znaczenia dla podzielania przez obecny skład Sądu Najwyższego poglądu wyrażonego w wyroku z dnia 18 listopada 2015 r., II UK 46/14 jest także to, że „obrót wynoszący około 25% całkowitego obrotu w państwie delegującym” jako wskaźnik wystarczający dla ustalenia faktu prowadzenia znacznej części działalności w państwie delegującym, wymienia się tylko w Praktycznym poradniku: Ustawodawstwo mające zastosowanie do pracowników w Unii Europejskiej (UE), w Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG) i w Szwajcarii, a jest to - wydany na podstawie upoważnienia zawartego w pkt. 7 decyzji nr A2 - dokument wprowadzający dobre praktyki administracyjne oraz stanowiący pomoc dla instytucji, pracodawców i obywateli. Wskazane w nim kryterium ilościowe nie ma oparcia ani w treści rozporządzeń (WE) nr 883/2004 i nr 987/2009, ani w decyzji nr A2, zatem jest kryterium pozanormatywnym, które nie może być traktowane jako wystarczające i decydujące o właściwym ustawodawstwie w zakresie ubezpieczeń społecznych.
W tym świetle nie ma wątpliwości, że przy ocenie, czy dane przedsiębiorstwo prowadzi znaczącą część działalności w państwie członkowskim swej siedziby, konieczne jest badanie wszystkich kryteriów charakterystycznych dla działalności prowadzonej przez przedsiębiorstwo, więc stosowanie tylko kryterium związanego z wielkością obrotu jest mylące lub niewystarczające (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 lutego 2000 r. w sprawie C-202/97 Fitzwilliam). Nie ulega wątpliwości, że uwzględniając te inne kryteria w przypadku przedsiębiorstwa, które swoją działalność opiera przede wszystkim na rekrutacji pracowników w związku i na potrzeby realizacji zamówienia kontrahenta, należy stwierdzić, że takie przedsiębiorstwo prowadzi znaczną część swojej działalności w państwie, w którym w znacznym stopniu poszukuje tych pracowników.
Sama nazwa „W.” sugeruje, gdzie świadczona jest znacząca część jej działalności i na czym ona polega. Nawet gdyby działalność spółki polegała wyłącznie na delegowaniu pracowników rekrutowanych w Polsce do innych państw członkowskich, wobec odniesienia się do specyfiki takiej działalności i kryterium miejsca rekrutacji, należy stwierdzić, że co najmniej znaczna część działalności jest wykonywana w Polsce, ponieważ istota działalności polegająca na kojarzeniu popytu na pracę (w tej sprawie występującego w Niemczech) z podażą pracy (oferowanego przez polskich pracowników) jest wykonywana w tym państwie i jest to normalna działalność tego przedsiębiorcy.
Nietrafne okazały się więc zarzuty skarżącego co do nieprawidłowego ustalenia, że W. znaczną część działalności prowadzi na terytorium państwa członkowskiego, w którym ma swoją siedzibę oraz że działalność ta nie ogranicza się do wykonywania wewnętrznych czynności administracyjnych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Sąd drugiej instancji rozumiał pojęcie prowadzenia działalności szeroko, nie ograniczając się do uwzględnianego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskaźnika osiągniętego obrotu, w związku z czym brał pod uwagę takie wskaźniki, jak miejsce siedziby pracodawcy delegującego i jego administracji, liczbę personelu administracyjnego obecnego w państwie członkowskim wysyłającym, miejsce rekrutacji pracowników delegowanych, miejsce zawierania umów, prawo któremu podlegają umowy zawarte z pracownikami.
Zarzut skargi sprowadzony do stwierdzenia, że w opinii organu rentowego ubezpieczenie zdrowotne E. J.  jako członka rodziny ustało w dniu 5 kwietnia 2011 r. oraz że zapisy dotyczące podlegania temu ubezpieczeniu do dnia 10 czerwca 2012 r. są nieprawidłowe, odnosi się wprost do ustaleń faktycznych dokonanych na podstawie dowodu z zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w K. z dnia 10 kwietnia 2013 r., których w skardze nie podważono na podstawie naruszenia przepisów postępowania.
Uwzględniając to, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, jak w sentencji (art. 398
14
k.p.c.). O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 98 § 1 k.p.c.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI