II UK 512/17

Sygn. akt II UK 512/17
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 marca 2019 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący)
‎
SSN Piotr Prusinowski
‎
SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku M. J.
‎
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.
‎
o prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13 marca 2019 r.,
‎
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w
[…]
‎
z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt III AUa
[…]
,
1) uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej prawa do renty od 1 listopada 2015 r. do 4 grudnia 2015 r. i w tym zakresie zmienia wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt VII U […], oddalając odwołanie,
2) odstępuje od obciążania wnioskodawczyni kosztami postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 29 grudnia 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. odmówił ubezpieczonej M. J. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy.
Na skutek odwołania ubezpieczonej od powyższej decyzji, Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt. VII U […], zmienił ją i przyznał ubezpieczonej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od dnia 1 listopada 2015 r. do dnia 31 sierpnia 2018 r., stwierdzając jednocześnie brak odpowiedzialności organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.
Sąd Apelacyjny w […] wyrokiem z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt III AUa […], oddalił apelację organu rentowego od powyższego wyroku. Sąd Apelacyjny uznał, że Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny i nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów. W rezultacie uznał, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 12 w związku z art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2018 r., poz. 1270 ze zm.; dalej ustawa emerytalna). W ocenie Sądu Apelacyjnego, ubezpieczona wykazała wszystkie przesłanki niezbędne do uzyskania prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył organ rentowy w całości. Zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest art. 100 ust. 2 ustawy emerytalnej, przez przyznanie ubezpieczonej prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1 listopada 2015 r., pomimo że do 4 grudnia 2015 r. ubezpieczona była uprawniona do świadczenia rehabilitacyjnego. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że do dnia 4 grudnia 2015 r. ubezpieczona była uprawniona do wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego, a plik akt dotyczący świadczenia rehabilitacyjnego (w tym decyzja z dnia 25 września 2015 r. przyznająca ubezpieczonej prawo do świadczenia rehabilitacyjnego) znajdował się w aktach przekazanych przez organ rentowy do Sądu. Wobec tego Sąd, przyznając ubezpieczonej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1 listopada 2015 r., naruszył art. 100 ust. 2 ustawy emerytalnej. Skarżący, w ramach uzasadnienia zarzutu naruszenia art. 100 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2016 r., sygn. akt II UK 435/15.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego jej rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy, a także o zasądzenie na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego.
Ubezpieczona, w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie od organu rentowego na jej rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy na utrwalony pogląd Sądu Najwyższego, że zmiana decyzji organu rentowego przez przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy przez sąd pierwszej instancji czy drugiej instancji rodzi konieczność weryfikacji, czy spełnione są wszystkie warunki przyznania świadczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2002 r.,
II UKN 788/00
, OSNP 2003 nr 23, poz. 575;
z dnia 22 lutego 2007 r.,
I UK 173/06
,
LEX nr 936835; wyrok z dnia 15 grudnia 2009 r.,
II UK 138/09
, OSNP 2011 nr 13-14, poz. 192;
z dnia 20 maja 2014 r.,
I UK 421/13,
LEX nr 1480156;
z dnia 7 października 2014 r.,
I UK 49/14,
LEX nr 1538422).
Stanowisko to w odniesieniu do sądu drugiej instancji znajduje oparcie w aktualnym modelu apelacji, w którym sąd ten
w zasadzie nieograniczony jeszcze raz bada sprawę rozstrzygniętą przez sąd pierwszej instancji. Oznacza to, że sąd drugiej instancji ma pełną swobodę jurysdykcyjną, ograniczoną jedynie granicami zaskarżenia. W konsekwencji powinien, naprawić wszystkie naruszenia prawa materialnego, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji, pod warunkiem że mieszczą się w granicach zaskarżenia. Kognicja sądu apelacyjnego obejmuje zatem „rozpoznanie sprawy” i to w taki sposób, w jaki mógł i powinien uczynić to sąd pierwszej instancji (zob. uzasadnienie mającej moc zasady prawnej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r.,
III CZP 49/07
, OSNC 2008 nr 6, poz. 55).
Weryfikacja przesłanek prawa do świadczenia z ubezpieczenia społecznego wymaga poczynienia ustaleń koniecznych ustaleń faktycznych, a ich brak oznacza zastosowanie prawa materialnego do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego, co oznacza wadliwą subsumcję
i uzasadnia
zarzut kasacyjny naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie (por. np. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 września 2012 r., IV CSK 76/12, LEX nr 122981; z dnia 11 marca 2003 r., V CKN 1825/00,
LEX nr 784216;
z dnia 10 marca 2011 r., II PK 241/10,
LEX nr 817524).
Wprawdzie prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia (art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej), to jeżeli ubezpieczony pobiera zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne lub wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy wypłacane na podstawie Kodeksu pracy, prawo do renty powstaje z dniem zaprzestania pobierania tych świadczeń (ust. 2 tego przepisu). Z art. 100 ust. 2 ustawy emerytalnej jednoznacznie wynika, że prawo do świadczenia rentowego nabywa się dopiero po ustaniu pobierania wskazanych tam świadczeń. A zatem, jeżeli w dniu spełnienia wszystkich warunków do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy osoba uprawniona pobiera świadczenie rehabilitacyjne, to ustalone prawo do emerytury lub renty powstaje i może być realizowane z dniem zaprzestania pobierania tego świadczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2011 r.,
I UK 352/10
, LEX nr 863945 i z dnia 8 czerwca 2010 r.,
I UK 16/10
, LEX nr 607441).
W konsekwencji, przyznanie prawa do świadczenia wymaga ustaleń faktycznych również i w tej kwestii. Ich brak w zaskarżonym wyroku oznacza, że uzasadniony jest zarzut kasacyjny naruszenia art. 100 ust. 2 ustawy emerytalnej.
Skoro ubezpieczona miała przyznane prawo do świadczenia rehabilitacyjnego do dnia 4 grudnia 2015 r., to prawo do renty przysługiwało jej od 5 grudnia 2015 r.
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 398
15
§ 1 k.p.c. oraz art. 102 k.p.c. w związku z art. 398
21
k.p.c. orzekł jak w sentencji.