II UK 48/08

Wyrok z dnia 9 października 2008 r. II UK 48/08 Od dnia 1 października 2003 r. z mocy art. 10 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych in- nych ustaw (Dz.U. Nr 166, poz. 1609) z możliwości uzyskania świadczeń przewi- dzianych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu- szu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) wyłączeni zostali tylko ci żołnierze zawodowi, którzy mają ustalone prawo do świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego z uwzględnieniem okresów składko- wych, a zachowują je żołnierze, którym przy obliczaniu emerytury z zaopatrze- nia emerytalnego okresów składkowych nie uwzględniono. Przewodniczący SSN Zbigniew Hajn, Sędziowie SN: Beata Gudowska (spra- wozdawca), Romualda Spyt. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 paździer- nika 2008 r. sprawy z wniosku Romana Ś. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Spo- łecznych-Oddziałowi w W. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 września 2007 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, z orzeczeniem o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Roman Ś. (urodzony 27 lipca 1941 r.) odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpie- czeń Społecznych-Oddziału w W. z dnia 14 listopada 2006 r., którą odmówiono mu przyznania prawa do emerytury z tytułu zatrudnienia od dnia 17 marca 1980 r. do dnia 31 października 2006 r. w PLL „L.” wobec wcześniejszego - decyzją Wojewódz- kiego Sztabu Wojskowego z dnia 13 lipca 1979 r. - przyznania prawa do emerytury na podstawie ustawy z dnia 16 grudnia 1972 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy 2 zawodowych i ich rodzin. W odwołaniu podniósł, że po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej był zatrudniony przez cały okres wymagany do ustalenia pracowni- czych uprawnień emerytalnych oraz że przez cały ten czas opłacał składki na ubez- pieczenie społeczne. Oświadczył, że chce zrezygnować z emerytury wojskowej i otrzymywać wyższą emeryturę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podniósł także, że czas jego zatrudnienia w „L.” nie został uwzględniony w wysokości emerytury woj- skowej, która wynosi 75 % podstawy wymiaru. Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 18 maja 2007 r. oddalił odwołanie, przyjąw- szy, że żołnierz może uzyskać świadczenie emerytalne tylko wtedy, gdy nie ma ustalonego prawa do emerytury wojskowej, gdyż art. 2 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyłącza możliwość ustalenia prawa do świadczeń na warunkach i wysokości określonych w ustawie tym ubezpieczonym, którzy mają ustalone prawo do emerytury określonej w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych. Osoby te uzyskują kompensatę opłaconych składek przez zwiększenie emerytury wojskowej o 1,3% podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe po dniu 31 grudnia 1998 r., pod warunkiem, że emerytura ta wynosi mniej niż 75% podstawy jej wymiaru i emeryt ukończył 55 lat życia albo stał się inwalidą. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 20 września 2007 r. oddalił apelację ubezpieczonego. Stwierdził, że Sąd Okręgowy pra- widłowo zastosował przepisy właściwe do stanu faktycznego sprawy. Podkreślił, że wyłączenie przewidziane w art. 2 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter podmiotowy i dotyczy wszystkich ubezpie- czonych, którzy mają ustalone prawo do emerytury wojskowej, przy czym powołał się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyrokach z dnia 3 kwietnia 2007 r., II UK 165/06 (niepublikowany) oraz z dnia 22 stycznia 2002 r., II UKN 58/01 (OSNP 2003 nr 21, poz. 523). Odnosząc się do pobierania składek na ubezpieczenie spo- łeczne stwierdził, że na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w czasie zatrudnienia w PLL „L.” skarżący podlegał obowiązkowo ubez- pieczeniom emerytalnemu i rentowym. Zauważył na koniec, że jako młody człowiek uzyskał świadczenie emerytalne na zasadach preferencyjnych, wypłacane ze środ- ków publicznych, a więc można uznać, iż „nie doznał szczególnej krzywdy w związku ze stosowaniem wobec niego obowiązujących przepisów prawa ubezpieczeń spo- łecznych”. 3 Skarga kasacyjna ubezpieczonego, zawierająca wniosek o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowa- nie art. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych po- legające na przyjęciu, że skarżącemu jako emerytowi wojskowemu nie przysługuje emerytura z systemu powszechnego, pomimo nieuwzględnienia w jego wysłudze emerytalnej okresów składkowych, będących okresami zatrudnienia pracowniczego. W uzasadnieniu skarżący zauważył, że Sąd Apelacyjny powołał się na art. 2 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, mimo że emerytura wojskowa skarżącego nie została obliczona z uwzględnieniem okresów składkowych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, 5, 7-10 tej ustawy. Okres za- trudnienia ubezpieczonego wynosił 26 lat i 7 miesięcy i było to zatrudnienie w szcze- gólnych warunkach. Podniósł także, że pobieranie od niego składek emerytalnych w maksymalnej dopuszczalnej ustawą wysokości przez cały okres zatrudnienia, a na- stępnie pozbawienie go prawa do skorzystania z tego ubezpieczenia, narusza art. 32 Konstytucji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepis art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), od pierwszej zmiany wprowadzonej w art. 10 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 166, poz. 1609), przewiduje prawo do świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń emerytalnego i rentowych Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na warunkach i w wysokości określonych w ustawie dla wszystkich ubezpieczonych, którzy warunki te spełniają. Ustawa czyni w tej regule wyjątek między innymi wobec ubezpieczonych, którzy mają ustalone prawo do emerytury określonej w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, jednak tych tylko, których świadczenie zostało obliczone z uwzględnieniem okresów składkowych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 7-10 oraz w ust. 2. Chodzi o emerytury wojskowe, w których wymiarze zostały uwzględnione okresy ubezpieczenia, opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości określonej w przepisach o organizacji i finan- sowaniu ubezpieczeń społecznych oraz obowiązujących przed dniem 1 stycznia 4 1999 r. w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym twórców, ubezpieczeniu społecz- nym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, o ubezpieczeniu społecznym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spół- dzielni kółek rolniczych, o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działal- ność gospodarczą oraz o ubezpieczeniu społecznym duchownych, w przepisach o adwokaturze, o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu oraz w przepisach o po- mocy społecznej, a także zaliczonych do okresów ubezpieczenia społecznego du- chownych okresów pozostawania duchownymi przed dniem 1 lipca 1989 r. oraz okresów przebywania duchownych na misjach i prowadzenia przez duchownych działalności duszpasterskiej wśród Polonii po dniu 14 listopada 1991 r., do dnia wej- ścia w życie ustawy, działalności kombatanckiej, działalności równorzędnej z tą działalnością, a także okresy zaliczane do okresów tej działalności oraz okresy pod- legania represjom wojennym i okresu powojennego, określone w przepisach o kom- batantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, pobierania zasiłku macierzyńskiego, osadzenia w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania albo bez wyroku po dniu 31 grudnia 1956 r. za działalność polityczną, zatrudnienia za granicą osób, które w tym czasie nie były obywatelami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju po dniu 22 lipca 1944 r. i zostały uznane za repatriantów, świadczenia pracy po 1956 r. na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r., a także przypadające przed dniem 15 listopada 1991 r. okresy, za które została opłacona składka na ubez- pieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpie- czenie społeczne. Pełne przytoczenie przepisu ujętego w podstawie skargi kasacyjnej unaocznia wolę ustawodawcy ponownego objęcia wszystkich żołnierzy zawodowych zaopatrze- niowym systemem emerytalnym, a także tych, którzy wstąpili do służby po dniu 1 stycznia 1999 r. i do czasu zmiany treści art. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych byli objęci powszechnym systemem ubezpie- czeń społecznych. Zniesienie obowiązku ubezpieczenia społecznego żołnierzy za- wodowych i rozdzielenie w związku z tym systemów ubezpieczeniowego i zaopatrze- niowego, z których każdy realizować miał osobno zobowiązania wobec żołnierzy za- wodowych, połączone zostało z uporządkowaniem uprzedniego ich podlegania ubezpieczeniu społecznemu według zasady, że za ten sam okres ubezpieczenia 5 emerytalnego nie mogą jednocześnie przysługiwać dwie emerytury. Z tego względu osoba, która nabyła prawo do emerytury wojskowej obliczonej z uwzględnieniem okresów ubezpieczenia, nie nabywa prawa do emerytury z tytułu ubezpieczenia, i odwrotnie, z prawa do emerytury wojskowej nie może skorzystać osoba, która nabyła prawo do emerytury z tytułu ubezpieczenia obliczonej z uwzględnieniem okresów służby (art. 12 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnie- rzy zawodowych oraz ich rodzin w brzmieniu Dz.U. z 2003 r. Nr 166, poz. 1609). Nie została w ten sposób wykluczona możliwość jednoczesnego nabycia prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego żoł- nierzy zawodowych wówczas, gdy okresy te się nie zazębiają i nie zostały wzajemnie uwzględnione przy ustalaniu prawa do świadczeń. W przeciwnym wypadku art. 7 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych, który przewiduje zbieg prawa do emerytury przewidzianej w ustawie z prawem do emerytury przewidzianej w odrębnych przepisach, stanowiłby normę pustą. Tymczasem na wypadek zbiegu takich świadczeń przewidziano wybór świadczenia. Stwierdzenie Sądu Apelacyjnego, że „wyłączenie przewidziane w art. 2 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter podmiotowy i dotyczy wszystkich ubezpieczonych, którzy mają prawo do emerytury wojskowej”, dotyczy przepisu niemającego w sprawie zastosowania, a jednocześnie nie odzwierciedla stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w wyroku z dnia 3 kwietnia 2007 r., II UK 165/06 (OSNP 2008 nr 9-10, poz. 140), na które Sąd się po- wołał. W tym wyroku Sąd Najwyższy, na gruncie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o emerytu- rach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wypowiedział pogląd przeciw- ny do prezentowanego przez Sąd Apelacyjny, że odrębność ubezpieczenia emery- talno-rentowego regulowanego ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubez- pieczeń Społecznych oraz ustawą o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodo- wych oraz ich rodzin powoduje niemożność nabycia przez emeryta wojskowego prawa do emerytury na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubez- pieczeń Społecznych, jeżeli we wcześniej przyznanej emeryturze wojskowej uwzględniono okresy ubezpieczenia lub zatrudnienia oraz inne okresy jako skład- kowe. Pogląd ten został powtórzony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2007 r., II UK 272/06 (niepublikowanym) i jest w pełni podzielany przez skład orze- kający w niniejszej sprawie. 6 Trafnie zatem w skardze kasacyjnej zarzucono błąd w zastosowaniu prawa materialnego, polegający na pominięciu części ostatniej art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, istotnej w ustalonym stanie faktycznym, w którym wnioskodawca nabył prawo do emerytury z wojskowego zaopatrzenia emerytalnego wyłącznie z tytułu wysługi zawodowej służby wojskowej, bez uwzględnienia jakichkolwiek okresów ubezpieczenia, a po zwolnieniu ze służby podlegał ubezpieczeniu społecznemu przez okres wystarczający do nabycia prawa do emerytury na podstawie ustawy z o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie- czeń Społecznych. Mając to na względzie, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania (art. 39815 § 1 k.p.c.). ========================================