II UK 42/04

Wyrok z dnia 21 września 2004 r. II UK 42/04 Okres pracy nauczyciela za granicą w szkole przyzakładowej zagranicz- nego pracodawcy, uznany za okres składkowy, nie jest okresem pracy wykony- wanej w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.). Przewodniczący SSN Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Maria Tyszel. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2004 r. sprawy z wniosku Ottona R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Od- działowi w W. o emeryturę, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apela- cyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2003 r. [...] o d d a l i ł kasację. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 16 marca 1999 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w W. odmówił przyznania wnioskodawcy Ottonowi R. prawa do emerytury nauczyciel- skiej wobec braku wymaganego dwudziestoletniego okresu pracy nauczycielskiej. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca żądał uwzględnienia okresu pracy w charakterze nauczyciela w szkole przyzakładowej w NRD od 2 kwietnia 1973 r. do 31 grudnia 1986 r. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2002 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Warszawie oddalił odwołanie. Sąd ustalił, że wnioskodawca (urodzony 5 marca 1946 r.) w dniu 9 grudnia 1971 r. podjął pracę w Fabryce Półprze- wodników T. w W. na stanowisku konstruktora. Nie był nauczycielem szkoły przyza- kładowej. Od dnia 1 kwietnia 1973 r. otrzymał urlop bezpłatny i w ramach organizo- wanych wyjazdów polskich pracowników do pracy w VEB H. we Frankfurcie nad 2 Odrą zawarł umowę o pracę z pracodawcą niemieckim. Pozostawał w zatrudnieniu w charakterze nauczyciela do 31 grudnia 1986 r. W okresie od września 1986 r. do maja 1987 r. zaocznie uzupełniał wykształcenie pedagogiczne. Z dniem 15 marca 1987 r. został zatrudniony w Zespole Szkół Samochodowych w S. Sąd uznał, że wo- bec braku wymaganego wieku wnioskodawca nie ma uprawnień do emerytury na podstawie art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu- szu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Nie przysługuje mu również emerytura na podstawie art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.), gdyż nie wyka- zał wymaganego stażu pracy nauczycielskiej. Okres pracy u zagranicznego praco- dawcy nie może być uwzględniony. Chociaż wnioskodawca był zatrudniony jako na- uczyciel, nie był objęty regulacją zawartą w Karcie Nauczyciela, nie wykonywał za- tem pracy wymienionej w art. 1 tej ustawy. Apelacja wnioskodawcy od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 24 wrze- śnia 2003 r. [...]. Sąd Apelacyjny powołał się na przepis art. 32 ust. 3 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określający prawo do emerytury - w wieku niższym od wymaganego - nauczycieli, wychowawców lub in- nych pracowników pedagogicznych, wykonujących pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 Karty Nauczyciela. W przepisie tym wymieniono enumeratywnie szkoły, przedszkola i inne placówki oświatowo wychowawcze, w których zatrudnieni nauczy- ciele, wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni podlegają Karcie Nauczyciela. Jest oczywiste i wynika z preambuły Karty Nauczyciela, iż chodzi tu o instytucje, organizacje i inne placówki ustanowione na podstawie polskich przepisów admini- stracyjno-prawnych. Nieprawdziwe są twierdzenia skarżącego, powołującego się na świadka U., iż do pracy tej został delegowany na podstawie polsko-niemieckiego porozumienia stwierdzającego, że dla pracowników zatrudnionych w NRD zostaną delegowani polscy nauczyciele i wychowawcy. Pracownik delegowany pozostaje bowiem w stosunku pracy i w dyspozycji delegującego go zakładu pracy. Natomiast wnioskodawca został urlopowany na okres trzech lat i nie pozostawał w dyspozycji dotychczasowego zakładu pracy. Nie jest również prawdziwe twierdzenie, że bezpo- średnimi przełożonymi wnioskodawcy byli pełnomocnicy wojewody - pracownicy Urzędu Wojewódzkiego w G.W. Zgodnie z obowiązującymi przepisami i umową rzą- dową między Polską i NRD zatrudnieni na terenie NRD mogli być obywatele polscy, 3 którzy uzyskali skierowanie do pracy Wydziału Zatrudnienia i Spraw Socjalnych od- powiedniego Urzędu Wojewódzkiego. Wnioskodawca otrzymał skierowanie zgodnie z tą procedurą, jednak nie oznacza to, że podlegał służbowo pracownikom Urzędu Wojewódzkiego. Nie był on zatrudniony ani związany służbowo z L. Kuratorium Oświaty w G.W., co wynika z pisma tego Kuratorium. Nie ma więc podstawy do przyjęcia, że wnioskodawca wykonywał pracę nauczycielską, o której mowa w art. 1 Karty Nauczyciela. Wyrok ten zaskarżył kasacją wnioskodawca i opierając ją na obu podstawach wymienionych w art. 3931 k.p.c. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekaza- nie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewen- tualnie o uchylenie także wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Są- dowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy. Naruszenie prawa material- nego polega na błędnej wykładni art. 32 ust. 3 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 1 i 88 Karty Nauczyciela i nie- właściwym zastosowaniu tych przepisów w wyniku nieuwzględnienia art. 73a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 6, poz. 56), art. 1 umowy o współpracy kulturalnej między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Niemieckiej Republiki Demo- kratycznej z dnia 6 października 1964 r. (Dz.U. z 1965 r. Nr 24, poz. 157), art. 6 umowy między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Niemieckiej Republiki Demokratycznej o współpracy kulturalnej i naukowej z 5 czerwca 1980 r. (Dz.U. z 1981 r. Nr 2, poz. 6) oraz art. 4 ust. 3, art. 6 ust. 1 i art. 7 umowy o współ- pracy w dziedzinie polityki społecznej między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Lu- dowej a Rządem Niemieckiej Republiki Demokratycznej z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz.U. z 1958 r. Nr 51, poz. 246), a także art. 88 ust. 1b Karty Nauczyciela. Błąd w wykładni art. 1 Karty Nauczyciela polega na nieuzasadnionym stwierdzeniu, że w żadnej kategorii podmiotów wymienionych w tym przepisie nie mieści się szkoła przyzakładowa u zagranicznego pracodawcy, podczas gdy praca w tej szkole powin- na być uznana za pracę nauczycielską w świetle art. 1 ust. 2 pkt 4. Jedynym argu- mentem Sądu Apelacyjnego była treść preambuły do Karty Nauczyciela. Preambuła nie wyraża jednak normy prawnej, a więc nie może być traktowana jako samodzielne źródło praw i obowiązków. Dokonując interpretacji powołanego przepisu oba Sądy nie uwzględniły wymienionych w kasacji przepisów prawa i postanowień umów mię- 4 dzyrządowych, zgodnie z którymi okresy zatrudnienia obywateli polskich w byłej Niemieckiej Republice Demokratycznej przypadające przed dniem 1 grudnia 1991 r. traktowane są jak okresy zatrudnienia w Państwie Polskim. Wprawdzie w umowach tych brak jest wskazówek dotyczących uznawania szczególnego charakteru wyko- nywanej pracy, jednak interpretacji należy dokonywać zgodnie z zasadami konstytu- cyjnymi. Jedną z nich jest zasada równości wyrażona w art. 32 Konstytucji RP. Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego stanowiskiem, rów- ność wobec prawa należy rozumieć tak, że wszystkie podmioty charakteryzujące się daną cechą istotną w stopniu równym mają być traktowane równo. W przypadku przyjęcia tezy, że uwzględnieniu podlegają wyłącznie okresy a nie charakter wyko- nywanej pracy, mogłoby dojść do naruszenia tej zasady, ponieważ kategoria zawo- dowa nauczycieli traktowana byłaby nierówno ze względu na fakt zatrudnienia w kraju lub oddelegowania do pracy za granicą. Jako naruszone przepisy postępowania zostały wskazane w kasacji przepisy art. 233 § 1 w związku z art. 382 k.p.c. oraz art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. polega na braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, w szczególności niewskazaniu kryteriów oceny w przedmio- cie uznania dowodu za wiarygodny. Dotyczy to uznania zeznań świadka U. za nie- prawdziwe, bez podania uzasadnienia takiej oceny. Uzasadniając naruszenie art. 328 § 2 k.p.c. skarżący wywodzi, że „za surogat uzasadnienia nie może być uznany wywód dotyczący oddelegowania pracownika do pracy w ramach istniejącego sto- sunku pracy, ponieważ jest to problem ściśle prawny, wymagający rozważeń norma- tywnych dotyczących prawnego charakteru delegacji. Nie wiadomo również dlaczego Sąd Apelacyjny odmówił prawdziwości twierdzeniu, że bezpośrednimi przełożonymi skarżącego byli pełnomocnicy wojewody, skoro wszelkie decyzje dotyczące pracow- ników oddelegowanych zapadały na szczeblu centralnych organów państwowych i im podlegają. Fakt pominięcia w rozważaniach prawnych regulacji umów międzyrzą- dowych uzasadnia zarzut naruszenia obowiązku należytego wyjaśnienia podstawy prawnej wraz przytoczeniem adekwatnych przepisów”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Naruszenie przepisów postępowania może być usprawiedliwioną podstawą kasacji tylko wówczas, gdy uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 5 3931 pkt 2 k.p.c.). Regułą jest, że uchybienia w zakresie niespełnienia warunków, jakim zgodnie z art. 328 § 2 k.p.c. powinno odpowiadać uzasadnienie wyroku, nie mają wpływu na wynik sprawy. Uzasadnienie sporządzane jest bowiem po wydaniu i ogłoszeniu wyroku, kiedy wynik sprawy jest już przesądzony. Ewentualne uchybienia w postaci przytoczenia w uzasadnieniu wyroku wadliwej podstawy prawnej, pominię- cia takiej podstawy, czy też błędów w rozważaniach prawnych, mogą uzasadniać zarzut naruszenia prawa materialnego, jeżeli ich wynikiem jest niezgodne z prawem rozstrzygnięcie. Nie uzasadniają natomiast zarzutu naruszenia przepisów postępo- wania. Podniesione w kasacji twierdzenia nie uzasadniają także zarzutu naruszenia art. 233 § 1 w związku z art. 382 k.p.c. Sąd Apelacyjny nie uznał bowiem zeznań świadka U. za niewiarygodne. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że „nieprawdziwe są twierdzenia skarżącego, powołującego się na zeznania świadka U., iż do pracy tej został delegowany”, używając przy ocenie twierdzeń wnioskodawcy a nie zeznań świadka U. niezbyt odpowiedniego określenia „nieprawdziwe”. Nie chodziło bowiem o ocenę zgodności z prawdą wskazywanych przez świadka U. i wnioskodawcę faktów, lecz o ich ocenę prawną. Wynika to z dalszej części wywodu, w której Sąd stwierdza, że „delegowanie”, na które powołuje się wnioskodawca, nie było skierowaniem do wykonywania pracy u innego podmiotu z polecenia pracodawcy w ramach stosunku pracy, lecz skierowaniem wydanym przez organ administracyjny poza stosunkiem pracy. Są to rozważania w kategoriach prawnych a nie w kategoriach ustaleń fak- tycznych i oceny wiarygodności dowodów. Tylko ta ostatnia kwestia jest zaś przed- miotem regulacji art. 233 § 1 k.p.c. Podstawą prawną żądania wcześniejszej emerytury jest przepis art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem nauczyciele, mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, mogą - po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy - przejść na emeryturę. Jednym z warunków jest określony okres pracy w szczególnym charakte- rze, a definicja tego rodzaju pracy zawarta jest w art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 17 grud- nia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353). Przepis ten wymienia grupy pracow- ników, uważanych za zatrudnionych w szczególnym charakterze, między innymi ( w punkcie 5) nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników pedagogicznych wy- konujących pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 6 r. - Karta Nauczyciela. Ten z kolei przepis w ust. 1 wymienia szkoły, przedszkola i inne placówki działające na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, zakłady działające na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich oraz placówki działające na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej. Nie tylko preambuła do ustawy, po- wołująca się na rolę oświaty i wychowania w Rzeczypospolitej Polskiej, lecz także wskazanie przepisów prawa polskiego jako podstawy działania szkół i innych pod- miotów zatrudniających pracowników pedagogicznych, którzy wykonują pracę nau- czycielską w rozumieniu Karty Nauczyciela, świadczą o tym, że za pracę nauczyciel- ską uważa się pracę wykonywaną u polskich pracodawców. Wykonywanie pracy pe- dagogicznej w szkołach na terenie innego państwa działających na podstawie prawa obcego nie jest pracą nauczycielską w rozumieniu tego przepisu. Wnioskodawca nie powołuje się w kasacji na tę regulację, lecz wskazuje przepis art. 2 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela. Przepis ten wymienia jako nauczycieli pracowników zatrudnionych u innych pracodawców, pełniących funkcję instruktorów praktycznej nauki zawodu, po- siadających kwalifikacje określone dla nauczycieli praktycznej nauki zawodu oraz wykonujących pracę dydaktyczną i wychowawczą w wymiarze przewidzianym dla nauczycieli. Z określenia „instruktor praktycznej nauki zawodu” ze wskazaniem kwa- lifikacji i rodzaju wykonywanej pracy wynika, że nie chodzi tu o nauczanie zawodu w znaczeniu potocznym, lecz nauczanie takie musi mieć podstawę w przepisach prawa. Podstawę taką stanowi ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. Nr 67, poz. 329 ze zm.). Zgodnie z art. 70 ust. 1 i 2 tej ustawy praktyczna na- uka zawodu może odbywać się u pracodawców niebędących szkołami lub placów- kami kształcenia na podstawie umowy zawartej pomiędzy szkołą a tym podmiotem. W art. 70 ust. 4 zawarte jest upoważnienie dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia w drodze rozporządzenia, warunków i trybu organizowa- nia praktycznej nauki zawodu oraz kwalifikacji wymaganych od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu i przysługujących im uprawnień. Kwestie te reguluje roz- porządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz.U. Nr 113, poz. 988). W poprzednim stanie prawnym obowiązującym w dacie zgłoszenia wniosku były one regulowane rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1992 r. w sprawie organizowania i finansowania praktycznej nauki zawodu, praw i obowiązków podmiotów organizujących tę naukę oraz uczniów odbywających praktyczną naukę zawodu (Dz.U Nr 97, poz. 479 ze 7 zm.). Zgodnie z § 9 tego rozporządzenia zajęcia praktyczne organizowane z uczniami w zakładach pracy prowadzą instruktorzy praktycznej nauki zawodu, którzy powinni spełniać wymagania kwalifikacyjne określone dla nauczycieli lub posiadać kwalifikacje zawodowe co najmniej mistrza w zawodzie, którego będą nauczać i przygotowanie pedagogiczne uzyskane w wyniku ukończenia kursu pedagogicznego organizowanego zgodnie z przepisami w sprawie zasad podnoszenia kwalifikacji do- rosłych. Praca instruktora nauki zawodu, o której mowa w art. 1 ust. 2 pkt 4 Karty Nauczyciela, może być wprawdzie wykonywana u innych pracodawców niż szkoły i placówki wychowawcze, jednak musi być wykonywana w warunkach określonych polskimi przepisami prawa i nie odpowiada tym warunkom zatrudnienie u zagranicz- nych pracodawców. Niezależnie od tego omawiana podstawa prawna nie odpowiada stanowi faktycznemu sprawy. Wnioskodawca nie twierdzi bowiem, że jego praca po- legała na nauczaniu w zakładzie produkcyjnym zawodu uczniów szkoły zawodowej, lecz według popartych dokumentami twierdzeń pracował on jako nauczyciel w szkole. Powołany w kasacji przepis art. 73a ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o za- trudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu stanowi, że okresy zatrudnienia obywateli polskich w byłej Niemieckiej Republice Demokratycznej i w byłej Czechosłowackiej Republice Socjalistycznej na podstawie umów i porozumień międzynarodowych, przypadające przed dniem 1 grudnia 1991 r. traktowane są jak okresy zatrudnienia w Państwie Polskim w zakresie uprawnień pracowniczych oraz w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin, o ubezpieczeniu społecznym oraz o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Przepis ten zastąpił postanowienia w zawartych z wymienionymi w nim państwami porozu- mieniach i umowach międzynarodowych. Dotyczy to także umów międzyrządowych wymienionych w kasacji. Okresy wykonywania pracy w Niemieckiej Republice De- mokratycznej są okresami zatrudnienia w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu eme- rytalnym tylko w przypadku, gdy praca była wykonywana na warunkach określonych w tych umowach, między innymi na podstawie skierowania wydanego przez właści- wy organ administracji państwowej. Okoliczność, że wnioskodawca wykonywał pracę na takich warunkach, została ustalona w zaskarżonym wyroku. Zgodnie z powoła- nymi umowami pracodawcą skierowanego do pracy pracownika był podmiot zagra- niczny i wnioskodawca nie przeczy, że zatrudniał go niemiecki zakład pracy. Nie zmienia tego faktu powoływanie się na to, że „bezpośrednimi przełożonymi skarżą- 8 cego byli pełnomocnicy wojewody”. Jeżeli nawet istniała jakaś podległość, to nie dotyczyła ona stosunku pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p. Fakt, że wnioskodawca wykonywał pracę za granicą na podstawie omówionych aktów prawnych, daje pod- stawę do uznania okresu zatrudnienia za okres składkowy w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach. W aktach tych nie ma jednak regulacji pozwalającej na uznanie pracy pedagogicznej wykonywanej u zagranicznych pracodawców za pracę w szczególnym charakterze. Skarżący przyznaje w kasacji, że we wskazanych przez niego umowach mię- dzyrządowych brak jest pozytywnego zapisu pozwalającego na uznanie za pracę nauczycielską pracy wykonywanej za granicą i powołuje się na wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP zasadę równości wobec prawa. Ponieważ przepisy regulujące upraw- nienia do wcześniejszej emerytury mają charakter wyjątkowy w stosunku do ogól- nych przepisów, traktujących w zakresie prawa do emerytury jednakowo wszystkie osoby mające określony wiek i okres ubezpieczenia, nie można skutecznie odwoły- wać się do zasady równości, jeżeli nie zostały spełnione wszystkie warunki wymie- nione w tych przepisach. Jednym z warunków uznania pracy za wykonywaną w szczególnym charakterze, określonych w art. 32 ust. 3 ustawy o emeryturach i ren- tach, jest wykonywanie pracy u pracodawców działających na zasadach określonych w przepisach prawa polskiego, przytoczonych w ustawie lub w rozporządzeniu wyko- nawczym, do którego odsyła przepis art. 32 ust. 4. Na przykład przepis art. 32 ust. 3 pkt 1, uznający za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze pracow- ników kontroli państwowej, dotyczy tylko pracowników Najwyższej Izby Kontroli, na- tomiast nie dotyczy pracowników wykonujących funkcje kontrolne u innych praco- dawców. Podobna regulacja występuje w pozostałych punktach, w tym także w punkcie 5 dotyczącym tylko nauczycieli wykonujących pracę wymienioną w art. 1 Karty Nauczyciela, a niedotyczącym pracowników wykonujących pracę nauczyciel- ską na innych zasadach. Wykonywanie pracy w szczególnym charakterze dotyczy tych pracowników, których charakter pracy określają ustawy a nie tylko postanowie- nia umów o pracę i rodzaj powierzonych przez pracodawcę obowiązków. Jest to re- gulacja odmienna od dotyczącej wykonywania pracy w szczególnych warunkach, które przy spełnieniu określonych wymogów również uprawnia do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 32 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach. Uprawnie- nie to przysługuje w przypadku wykonywania pracy w warunkach szkodliwych i uciążliwych, przy czym stanowiska pracy wykonywanej w takich warunkach wymie- 9 nione są w przepisach wykonawczych. O uznaniu pracy za wykonywaną w szczegól- nych warunkach decyduje jej szkodliwość lub uciążliwość na stanowisku powierzo- nym przez pracodawcę. W tym przypadku uzależnienie uznania pracy za wykonywa- ną w szczególnych warunkach od usytuowania pracodawcy w systemie obowiązują- cym w dacie wprowadzenia przepisów dotyczących obniżonego wieku emerytalnego zaprzecza zasadzie równości. Zostało to stwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytu- cyjnego z dnia 14 czerwca 2004 r., P 17/03 (Dz.U. Nr 144, poz. 1530), którym za niezgodne z art. 2 i 32 Konstytucji zostały uznane przepisy art. 32 ust. 2 i ust. 4a ustawy o emeryturach i rentach uzależniające uznanie za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach od zatrudnienia w podmiotach, w których obowiązują wy- kazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Sąd Najwyższy zastosował tę samą zasadę przy ocenie pracy wykonywanej u zagranicznych praco- dawców. W wyroku z dnia 5 marca 2003 r., II UK 196/02 (OSNP 2004 nr 8, poz. 144) stwierdził, że do okresu pracy w szczególnych warunkach wlicza się okresy wykony- wania za granicą u zagranicznych pracodawców prac wymienionych w wykazach, jeżeli są one uznane za okresy składkowe w rozumieniu art. 6 ustawy o emeryturach i rentach. Jednakże zasada ta nie może być stosowana przy ocenie wykonywania pracy w szczególnym charakterze, gdyż zakwalifikowanie takiej pracy nie jest uza- leżnione od warunków, lecz od zasad jej wykonywania określonych przepisami prawa obowiązującymi w państwie polskim. Przepis art. 32 ust. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach, do którego odwo- łuje się przepis art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, nie pozwala na uznanie pracy dy- daktycznej wykonywanej za granicą za pracę wykonywaną w szczególnym charakte- rze. Natomiast podstawę taką daje przepis art. 88 ust. 1b, który stanowi, że do okresu 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze zalicza się także okres skierowania, na podstawie odrębnych przepisów, do pracy pedagogicznej za granicą. Przepisy odrębne, o których tutaj mowa, to przepisy zarządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 listopada 1992 r. w sprawie zasad i warunków kierowania za granicę uczniów w celu kształcenia i nauczycieli w celu doskonalenia (M.P. Nr 37, poz. 275) i rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 27 marca 2002 r. w sprawie zasad organizowania kształcenia dzieci obywateli polskich czaso- wo przebywających za granicą, wspomagania nauczania historii, geografii i języka polskiego wśród Polonii oraz zakresu świadczeń przysługującym nauczycielom pol- skim skierowanym w tym celu do pracy za granicą (Dz.U. Nr 44, poz. 409). Przepis 10 art. 88 ust.1b, obowiązujący od 21 października 2001 r., został wprowadzony ustawą z dnia 23 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty, ustawy - Przepisy wprowadzające reformę ustroju szkolnego, ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektó- rych innych ustaw (Dz.U. Nr 111, poz. 1194). Wprowadzenie tego przepisu oznacza, że dotychczas obowiązująca regulacja (art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela i art. 32 ust.2 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach) nie dawała podstawy do uznania pracy nau- czyciela za granicą za pracę wykonywaną w szczególnym charakterze. Po wejściu przepisu w życie możliwe jest uwzględnienie okresu pracy wykonywanej na warun- kach w nim określonych, czyli po uprzednim skierowaniu przez polskie władze oświatowe w trybie wymaganym odrębnymi przepisami do pracy pedagogicznej za granicą. Sąd pierwszej instancji siłą rzeczy nie oceniał skierowania wnioskodawcy do pracy pod kątem spełnienia omawianych warunków, skoro wyrokował przed wej- ściem w życie ustawy zmieniającej Kartę Nauczyciela. Natomiast Sąd Apelacyjny nie miał potrzeby dokonywania takiej oceny, gdyż wprowadzenie tego przepisu nie zmie- nia sytuacji wnioskodawcy. Prawo do emerytury powstaje bowiem z dniem spełnienia wszystkich warunków (art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach), przy czym warunki te muszą być spełnione jednocześnie. Warunki określone w art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela to posiadanie statusu nauczyciela, rozwiązanie umowy o pracę na swój wniosek oraz posiadanie wymaganego okresu zatrudnienia i okresu pracy w szczególnych warunkach. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 20 listopada 2001 r., II UKN 626/00 (OSNP 2003 nr 16, poz. 390), warunki dotyczące okresów zatrudnienia i pracy w szczególnym charakterze muszą być spełnione do dnia ustania stosunku pracy nauczyciela. W dacie rozwiązania sto- sunku pracy z wnioskodawcą (18 lipca 2001 r.) przepis art. 88 ust. 1b jeszcze nie obowiązywał. Skoro nie było podstawy prawnej do uznania pracy wykonywanej za granicą za pracę w szczególnym charakterze, w dniu rozwiązania stosunku pracy warunek posiadania okresu takiej pracy nie został spełniony. Z kolei w dniu wejścia przepisu w życie wnioskodawca nie spełniał warunku posiadania statusu nauczycie- la. Wnioskodawca nie nabył prawa do emerytury, gdyż uznany za okres składkowy okres pracy w charakterze nauczyciela za granicą, w szkole przyzakładowej zagra- nicznego pracodawcy, nie jest okresem pracy wykonywanej w szczególnym charak- terze w rozumieniu art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela. Zarzuty naruszenia prawa mate- rialnego okazały się więc nieuzasadnione. 11 Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312 k.p.c. oddalił kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. ========================================