II UK 386/02

Wyrok z dnia 20 sierpnia 2003 r. II UK 386/02 Przepis art. 1 w związku z art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnospraw- nych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) wiąże zaliczenie do stopnia niepełnospraw- ności z niezdolnością do wykonywania zatrudnienia, a nie z niezdolnością do pracy. Niepełnosprawność oznacza nie tylko naruszenie sprawności organi- zmu, ale również utrudnienie, ograniczenie bądź niemożność wypełniania ról społecznych jako elementu uczestnictwa w życiu społecznym. Przewodniczący SSN Beata Gudowska, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk, Herbert Szurgacz (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2003 r. sprawy z wniosku Jerzego M. przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orze- kania o Stopniu Niepełnosprawności w W. o ustalenie stopnia niepełnosprawności, na skutek kasacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2002 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu-Są- dowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2000 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie oddalił odwołanie Jerzego M. od orzeczenia Wojewódz- kiego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w W. z dnia 11 grudnia 1999 r., którym odmówiono zaliczenia go do osób ze stopniem niepełno- sprawności. Na podstawie opinii biegłych sądowych lekarzy okulisty i kardiologa Sąd ustalił, że występująca u zainteresowanego krótkowzroczność wysoka obu oczu po- 2 zwala, przy użyciu szkieł korekcyjnych, na podjęcie pracy zgodnej z kwalifikacjami, w związku z czym wnioskodawca nie jest osobą niepełnosprawną. W apelacji od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił naruszenie przepi- sów postępowania w zakresie treści uzasadnienia wyroku, niedopuszczenie przez Sąd zgłoszonych dowodów oraz sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego ma- teriału dowodowego, a także naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 1 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 ze zm.). Wyrokiem z dnia 10 września 2002 r. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Warszawie oddalił apelację. Zdaniem Sądu, podniesione w apelacji zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie miały wpływu na treść wy- roku względnie okazały się niezasadne, natomiast kwestia niepełnosprawności wnio- skodawcy została trafnie rozstrzygnięta w oparciu o opinie biegłych lekarzy, specjali- stów w zakresie orzecznictwa inwalidzkiego, którzy wydali miarodajne opinie o stanie zdrowia w zakresie istnienia niepełnosprawności. Kasacja wnioskodawcy została oparta na zarzucie naruszenia prawa mate- rialnego, mianowicie art. 1 pkt 1 w związku z art. 3 ust. 1 pkt 3 i w związku z art. 4 ust. 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz art. 45 Konstytucji RP w związku z ust. 6 § 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolno- ści, a także na zarzucie naruszenia przepisów postępowania: art. 224 § 1 w związku z art. 316 § 1 k.p.c., art. 227 w związku z art. 232 k.p.c., art. 386 w związku z art. 39319 k.p.c. W uzasadnieniu kasacji skarżący stwierdził, że postępowanie dowodowe było prowadzone w niewłaściwym kierunku. Przewidziana w art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej przesłanka zdolności do zatrudnienia, jest wymagana przy ustalaniu znacznego stopnia niepełnosprawności. Nie ma ona natomiast żadnego znaczenia przy ocenie istnienia lekkiego stopnia niepełnosprawności. Sądy obu in- stancji, badając zdolność wnioskodawcy do pracy, nie rozpoznały więc istoty sprawy. Sąd Apelacyjny prowadząc postępowanie dowodowe oddalił wszystkie wnioski dowodowe zgłaszane przez skarżącego. Dopuścił natomiast dowód z opinii biegłego kardiologa, mimo że skarżący nie zgłaszał dolegliwości układu krążenia, a biegły w ogóle nie odniósł się do kwestii niepełnosprawności. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 3 Obowiązujące przepisy prawa socjalnego posługują się zarówno pojęciem niezdolności do pracy, jak i pojęciem niepełnosprawności. Ogólnie można powie- dzieć, że pojęcie niezdolności do pracy występuje w przepisach prawa ubezpiecze- nia społecznego, zwłaszcza w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpie- czeń Społecznych, natomiast pojęcie niepełnosprawności w przepisach dotyczących innych świadczeń socjalnych, jak (pomijając ustawę o rehabilitacji zawodowej i spo- łecznej) świadczenia pomocy społecznej, świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zasiłki pielęgnacyjne i inne. Na gruncie obowiązującego prawa nie ma podstaw do utożsamiania wymienionych pojęć, względnie negowania występowania między nimi różnic. Różnice występują zarówno w płaszczyźnie definicyjnej (pojęcie niezdolności do pracy, zawarte w ustawie o emeryturach i rentach z FUS jest inne niż pojęcie nie- pełnosprawności, zawarte w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób nie- pełnosprawnych), jak i w zakresie orzekania o każdym z tych stanów (orzekanie o niezdolności do pracy należy do lekarzy orzeczników ZUS, orzekanie o stopniu nie- pełnosprawności - do powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności). Są one też przesłanką do przyznania innego rodzaju świadczeń (uprawnień). W tej pierwszej płaszczyźnie różnice między pojęciem niezdolności do pracy, a pojęciem niepełnosprawności doznały osłabienia przez to, że stosownie do art. 5 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej w określonym zakresie orzeczenie le- karza orzecznika ZUS o niezdolności do pracy jest traktowane na równi z orzecze- niem o stopniu niepełnosprawności. Według art. 5 ustawy orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i o niezdolności do samodzielnej egzystencji traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1), orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiar- kowanym stopniu niepełnosprawności (ust. 2), a orzeczenie o częściowej niezdolno- ści do pracy jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełno- sprawności (ust. 3). Nie dotyczy to już jednak sytuacji, kiedy osoba ubiegająca się o zaliczenie do określonego stopnia niepełnosprawności nie dysponuje orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy o eme- ryturach i rentach z FUS. O tym, że nie w każdym przypadku niepełnosprawność w rozumieniu ustawy o rehabilitacji zawodowej pokrywa się z niezdolnością do pracy w rozumieniu przepisów rentowych świadczy, po pierwsze, że ustawa o rehabilitacji zawodowej w brzmieniu obowiązującym w momencie orzekania wiąże zaliczenie do 4 stopnia niepełnosprawności ze zdolnością do wykonywania zatrudnieni,a a nie z niezdolnością do pracy w rozumieniu przepisów rentowych, a po drugie, że niepełno- sprawność oznacza nie tylko naruszenie sprawności organizmu, ale również utrud- nienie, ograniczenie bądź niemożliwość wypełniania ról społecznych, jako elementu uczestnictwa w życiu społecznym (art. 1 w związku z art. 2 pkt 5 ustawy o rehabilita- cji zawodowej i społecznej). Sądy obu instancji rozpoznając spór ograniczyły się wyłącznie do ustalenia, czy zainteresowany był osobą niezdolną do pracy, pomijając dalszy kontekst niepeł- nosprawności związany z możliwością wypełniania ról społecznych. Uzasadniało to uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do po- nownego rozpoznania. Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej podlegała po 1997 r. wielu zmianom. Dalsze liczne zmiany miały miejsce po 1999 r. Zmierzały one między in- nymi do sprecyzowania zasad ustalania niepełnosprawności, w tym także zasad zali- czenia do niepełnosprawności w stopniu lekkim. Dokonując zmian ustawodawca nie określił w przepisach przejściowych, w oparciu o które przepisy należy orzekać o niepełnosprawności w zakresie spraw wszczętych przed wprowadzonymi zmianami. Ustawa w art. 67 (który nie został znowelizowany) stanowi jedynie, że sprawy, które zostały wszczęte, a nie zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy, podlegają rozpoznaniu według przepisów tej ustawy. Wobec braku w dokonywanych noweliza- cjach dotyczących ustalania stopnia niepełnosprawności przepisów przejściowych, które normalnie decydują o tym jakie przepisy należy stosować do spraw wszczętych pod rządami przepisów dawniejszych, należy przyjąć, iż rozstrzygając sprawę sąd opiera się na przepisach prawa materialnego obowiązujących w chwili wyrokowania (art. 316 k.p.c.). ========================================