II UK 382/10

Wyrok z dnia 12 lipca 2011 r. II UK 382/10 Pracownikiem w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jedno- lity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest również ubezpieczony podlegający na zasadach dobrowolności ubezpieczeniom emerytalnemu i ren- towym z tytułu pozostawania w stosunku pracy (art. 7 pkt 3 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz- nych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera, Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy z wniosku Ryszarda T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w G. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2010 r. […] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z siedzibą w Gdyni wyrokiem z dnia 5 listopada 2009 r. zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w G. z dnia 16 czerwca 2009 r. i przyznał Ryszardowi T. prawo do emerytury od dnia 1 kwietnia 2009 r. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia. Wnioskodawca (urodzony 1 stycznia 1947 r.) złożył w dniu 2 kwietnia 2009 r. wniosek o emeryturę. Organ rentowy uznał za wykazane łącznie 42 lata, 11 miesięcy i 28 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym okresy zatrudnienia na pod- stawie stosunku pracy w rozmiarze 34 lat, 8 miesięcy i 9 dni. Do tych ostatnich nie zaliczono natomiast okresu podlegania wnioskodawcy dobrowolnemu ubezpieczeniu 2 społecznemu od 26 listopada 2007 r. do 31 marca 2009 r. z tytułu wykazanego świa- dectwem pracy zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku projek- tanta w firmie zagranicznej M.T. Ltd w Monako na podstawie umowy o pracę w okre- sie od 1 listopada 2007 r. do 31 marca 2009 r. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca spełnia warunki określone w art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 53, poz. 1227 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa emerytalna), gdyż ukończył 60 lat, legitymuje się okresem składkowym i nieskładkowym w łącznym rozmiarze powyżej 35 lat, a przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę przez okres ponad 6 miesięcy był pracownikiem w firmie zagranicznej i podlegał z tego tytułu ubezpieczeniom społecz- nym na podstawie art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa systemowa). Sąd Okręgowy wskazał, że przepisy art. 29 ustawy emerytalnej nie uzależniają prawa do wcześniejszej emerytury od wyko- nywania pracy na terytorium Polski, a jedynie od pozostawania w stosunku pracy. Opłacanie składek na ubezpieczenie dobrowolne jest immanentnie związane - o czym stanowi art. 7 pkt 3 ustawy systemowej - z wykonywaniem pracy za granicą. Ten ostatni okres został przez wnioskodawcę wykazany niezakwestionowanym przez organ rentowy świadectwem pracy z dnia 31 marca 2009 r. Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2010 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apela- cję organu rentowego, podzielając ustalenia i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpie- czeniu społecznemu wnioskodawca pozostawał w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy (ostatnio przed zgłoszeniem wniosku był pracownikiem) i z tego tytułu podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu na podstawie art. 7 pkt 3 ustawy systemowej. Przepis art. 29 ust. 2 ustawy emerytalnej nie uzależnia prawa do emerytury od podlegania obowiązkowemu lub dobrowolnemu ubezpieczeniu spo- łecznemu, lecz od pozostawania przez określony nim okres w stosunku pracy. Rów- nież z art. 4 pkt 13 tej ustawy wynika, że za ubezpieczonego uznaje się osobę podle- gającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na podstawie art. 6-10 ustawy systemowej. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił narusze- nie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 29 3 ust. 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 7 pkt 3, art. 8 ust. 1 ustawy systemowej, poprzez przyjęcie, że wnioskodawca nabył prawo do emerytury w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 ustawy emerytalnej. Wskazując na powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego roz- poznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że dokonywanie wpłaty składek w ramach dobrowolnego ubezpieczenia z tytułu pracy wykonywanej za granicą nie jest tożsame z wykonywaniem pracy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy oraz ustawy systemowej. Oznacza to, iż uznanie - jak uczyniły to Sądy obu instancji - opłacania takich składek za potwierdzenie istnienia stosunku pracy jest nieuprawnione. Wnio- skodawca nie udowodnił, że w okresie opłacania składek pozostawał w stosunku pracy w rozumieniu art. 22 k.p. i nie wiadomo, na jakich dowodach oparł się w tym zakresie Sąd drugiej instancji. Skarżący wskazał, że w myśl przepisów ustawy sys- temowej za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy (art. 8 ust. 1), która ubezpieczeniom społecznym podlega obowiązkowo (art. 6 ust. 1 pkt 1). Nie ma zatem podstaw, aby praca wnioskodawcy została uznana za pracę w rozumieniu wskazanych przepisów tylko dlatego, że opłacił on składki na dobrowolne ubezpie- czenie społeczne. W ocenie skarżącego, to ostatnie stanowi inny tytuł podlegania ubezpieczeniu społecznemu niż ubezpieczenie w ramach stosunku pracy. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest niezasadna. Stosownie do art. 29 ust. 1 i 2 ustawy eme- rytalnej, emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 przysługuje wy- łącznie ubezpieczonym, którzy po pierwsze - ostatnio przed zgłoszeniem o nią wnio- sku byli pracownikami oraz po drugie - w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozo- stawali w stosunku pracy co najmniej przez 6 miesięcy. Powołany przepis jedno- znacznie dotyczy więc tylko ubezpieczonych będących pracownikami, a contrario - spod jego działania wyłączeni są ubezpieczeni objęci ubezpieczeniem innym niż pra- cownicze. Inaczej rzecz ujmując, prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 29 ustawy emerytalnej - jako pochodne od pracowniczego ubezpieczenia spo- 4 łecznego - przysługuje wyłącznie ubezpieczonym z tytułu pozostawania w stosunku pracy. Skarżący w pierwszym rzędzie kwestionuje pracowniczy charakter zatrudnie- nia wnioskodawcy w podmiocie zagranicznym, a w dalszej kolejności - podleganie wnioskodawcy z tytułu takiego zatrudnienia pracowniczym ubezpieczeniom społecz- nym, przez które rozumie jedynie ubezpieczenia obowiązkowe, o jakich stanowi art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej. Nietrafnie skarżący podnosi, że Sąd drugiej instancji uznał fakt opłacania przez wnioskodawcę składek na ubezpieczenia dobrowolne za równoznaczny z po- zostawaniem przez niego w stosunku pracy. Zgodnie z art. 7 pkt 3 ustawy systemo- wej prawo do dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi przy- sługuje, między innymi, obywatelom polskim wykonującym pracę za granicą w pod- miotach zagranicznych. Posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem podmiotu za- granicznego wskazuje, że prawo do objęcia dobrowolnymi ubezpieczeniami emery- talnym i rentowymi przysługuje osobom określonym w art. 7 pkt 3 ustawy systemowej wykonującym zatrudnienie na różnych podstawach, w tym również stosunku pracy. Sąd Apelacyjny przyjął za Sądem pierwszej instancji, że zatrudnienie wnioskodawcy w podmiocie zagranicznym miało pracowniczy charakter. Podstawę takiej oceny sta- nowiły niekwestionowane przez skarżącego w postępowaniu przed Sądami obu in- stancji okoliczności wynikające z przedłożonego przez wnioskodawcę świadectwa pracy. W tej sytuacji Sąd Najwyższy, z mocy art. 39813 § 2 k.p.c., związany jest ustaleniem, że wnioskodawca, ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o wcześniejszą emeryturę, wykonywał zatrudnienie o cechach określonych w art. 22 § 1 k.p., a w konsekwencji posiadał status pracownika, a więc osoby pozostającej w stosunku pracy, o której stanowi art. 8 ust. 1 ustawy systemowej. Wbrew stanowisku skarżącego, ani art. 29 ustawy emerytalnej, ani żaden inny przepis prawa ubezpieczeń społecznych nie wyłącza możliwości uznania za pracow- nika osoby wykonującej za granicą w podmiocie zagranicznym zatrudnienie na pod- stawie stosunku pracy, jak również nie ogranicza prawa takiego pracownika do wcześniejszej emerytury z tej tylko przyczyny, że podlegał ubezpieczeniom emery- talnemu i rentowym na zasadach dobrowolności. Zagadnienie to zostało rozstrzy- gnięte w judykaturze Sądu Najwyższego w odniesieniu do okresów zatrudnienia w rozumieniu art. 32 ustawy emerytalnej (por. wyroki z dnia 21 stycznia 2010 r., II UK 162/09, LEX nr 583806; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 286/09, LEX nr 602705; z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 5/10, LEX nr 589882, w którym wprost stwierdzono, że 5 okresy wykonywania pracy za granicą w szczególnych warunkach lub w szczegól- nym charakterze na podstawie umów o pracę zawartych bezpośrednio z pracodaw- cami zagranicznymi mogą być uznane za okresy zatrudnienia w rozumieniu art. 32 ust. 1, 2 i 4 ustawy emerytalnej pod warunkiem opłacenia w Polsce składek również na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chyba że na podstawie umów o zatrudnieniu lub umów międzynarodowych pracownik został objęty ubezpieczeniem w trybie i na zasadach obowiązujących w państwie zatrudnienia lub określonych w umowach międzynarodowych). W rozpoznawanej skardze kasacyjnej został zaprezentowany pogląd, że ubez- pieczenia dobrowolne stanowią samoistny tytuł ubezpieczeń społecznych, inny od ubezpieczeń obowiązkowych, których podstawą jest, między innymi, stosunek pracy, a w konsekwencji osoba podlegająca takim ubezpieczeniom nie może być uznana za pracownika w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej. Taki wniosek skar- żący wyprowadza z treści art. 7 pkt 3 ustawy systemowej, stanowiącego o prawie do dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi obywateli polskich wykonujących za granicą pracę w podmiotach zagranicznych oraz z art. 8 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, uznających - w ocenie skarżącego - za pra- cownika wyłącznie osobę podlegającą obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu pozostawania w stosunku pracy. Tymczasem występujące obok ubezpieczeń obowiązkowych ubezpieczenia dobrowolne nie są tytułem ubezpieczeń. Te ostatnie określone zostały odpowiednio w art. 6 i 7 ustawy systemowej, których treść, w po- wiązaniu z art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy (zgodnie z którym określa ona zasady podle- gania ubezpieczeniom społecznym) oraz art. 4 pkt 13 ustawy emerytalnej (w myśl którego ubezpieczonym w rozumieniu jej przepisów jest, między innymi, osoba pod- legająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych), nie powinna pozostawiać wątpliwości, że stosu- nek pracy może stanowić tytuł podlegania ubezpieczeniom zarówno obowiązkowym (dla osób będących pracownikami na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej - art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej), jak i dobrowolnym (między innymi dla obywateli polskich wykonujących za granicą zatrudnienie o pracowniczym charakterze w podmiotach zagranicznych - art. 7 pkt 3 tej ustawy). W tym ostatnim przypadku dobrowolne pod- leganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym jest następstwem realizacji przez pracownika - poprzez zgłoszenie stosownego wniosku (art. 14 ust. 1 ustawy syste- mowej) - prawa do objęcia tymi ubezpieczeniami. 6 Błędny jest prezentowany przez skarżącego pogląd, że z przepisów art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy systemowej wynika, iż za pracownika w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej uznaje się wyłącznie osobę podlegającą obo- wiązkowo pracowniczym ubezpieczeniom społecznym. Wymienione wyżej przepisy ustawy systemowej regulują różne kwestie. O ile art. 8 ust. 1 zawiera definicję pra- cownika dla potrzeb ustalenia tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym (za- równo obowiązkowym, jak i dobrowolnym), o tyle art. 6 ust. 1 pkt 1 ustanawia jedynie zasadę obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osób będących pracownikami na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast osoby wykonujące zatrudnienie na podstawie stosunku pracy w okolicznościach określo- nych w art. 7 pkt 3 ustawy systemowej posiadają prawo do dobrowolnego objęcia tymi ubezpieczeniami i podlegania im. W konkluzji należy stwierdzić, że pracowni- kiem w rozumieniu art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy emerytalnej jest nie tylko ubezpieczony podlegający obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pozo- stawania w stosunku pracy (art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 ustawy syste- mowej), ale również ubezpieczony podlegający z tego tytułu ubezpieczeniom eme- rytalnemu i rentowym na zasadach dobrowolności (art. 7 pkt 3 w związku z art. 8 ust. 1 tej ustawy). Z powyższych względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 39814 k.p.c. ========================================