II UK 377/10
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy orzekł, że zawieszenie działalności gospodarczej nie jest jej zaprzestaniem, ale ograniczeniem, a skutki prawne w zakresie ubezpieczeń społecznych wywołuje dopiero wpis do ewidencji.
Sprawa dotyczyła objęcia Barbary M. ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd Okręgowy i Apelacyjny uznały, że nie podlegała ona ubezpieczeniom, ponieważ faktycznie nie prowadziła działalności od 1 grudnia 2008 r. Organ rentowy w skardze kasacyjnej argumentował, że kluczowe jest formalne zgłoszenie zawieszenia działalności, a nie faktyczne jej niewykonywanie. Sąd Najwyższy oddalił skargę, potwierdzając, że zawieszenie działalności jest jej ograniczeniem, a nie zaprzestaniem, i że skutki prawne w zakresie ubezpieczeń społecznych wywołuje wpis do ewidencji.
Sprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła objęcia Barbary M. ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. ZUS decyzją z października 2009 r. stwierdził podleganie ubezpieczeniom od 1 grudnia 2008 r. Barbara M. wniosła odwołanie, twierdząc, że jej działalność (sprzedaż książek) była okresowa i dokonywała zawieszeń. Sąd Okręgowy w Ostrołęce zmienił decyzję ZUS, ustalając, że odwołująca się nie podlegała ubezpieczeniom w okresie od 1 grudnia 2008 r. do 9 sierpnia 2009 r., uznając, że faktycznie nie prowadziła działalności. Sąd pierwszej instancji analizował przepisy ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dochodząc do wniosku, że Barbara M. nie musiała zawiadamiać organu ewidencyjnego o zawieszeniu działalności, a kluczowe jest faktyczne jej niewykonywanie. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację organu rentowego, podkreślając, że wpis do ewidencji o zawieszeniu jest czynnością materialno-techniczną, a nie władczym rozstrzygnięciem. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną ZUS, zważył, że instytucja zawieszenia działalności gospodarczej (wprowadzona od 20 września 2008 r.) stanowi jej ograniczenie, a nie zaprzestanie. Kluczowe jest formalne zgłoszenie zawieszenia do ewidencji, które wywołuje skutki prawne w zakresie ubezpieczeń społecznych. Sąd Najwyższy podkreślił, że wpis do ewidencji o zawieszeniu ma charakter konstytutywny w sferze ubezpieczeń społecznych, a samo faktyczne niewykonywanie działalności bez formalnego zgłoszenia zawieszenia nie wyłącza obowiązku ubezpieczenia. Jednakże, związany podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku, Sąd Najwyższy przyjął ustalenie Sądu Apelacyjnego, że ubezpieczona w spornym okresie faktycznie nie wykonywała działalności gospodarczej. W konsekwencji, Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną organu rentowego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, zawieszenie działalności gospodarczej nie jest jej zaprzestaniem, lecz ograniczeniem. Skutki prawne w zakresie ubezpieczeń społecznych wywołuje dopiero wpis do ewidencji działalności gospodarczej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy rozróżnił faktyczne zaprzestanie działalności od jej formalnego zawieszenia. Podkreślił, że zawieszenie, uregulowane w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, jest ograniczeniem, a nie zaprzestaniem, i wymaga formalnego wpisu do ewidencji, aby wywołać skutki w postaci ustania obowiązku ubezpieczenia społecznego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie skargi kasacyjnej
Strona wygrywająca
Barbara M.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Barbara M. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w P. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (5)
Główne
u.s.d.g. art. 14a
Ustawa o swobodzie działalności gospodarczej
Zawieszenie działalności gospodarczej jest jej ograniczeniem, a nie zaprzestaniem. Skutki prawne w zakresie ubezpieczeń społecznych wywołuje wpis do ewidencji.
u.s.u.s. art. 6 § ust. 1 pkt 5
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Obowiązkowym ubezpieczeniom podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność.
u.s.u.s. art. 13 § pkt 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Obowiązkowo ubezpieczeniom podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania, z wyłączeniem okresu zawieszenia.
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 36a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
W okresie zawieszenia działalności gospodarczej ubezpieczenie emerytalne i rentowe jest dobrowolne; nie opłaca się ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego.
p.d.g. art. 7ba
Ustawa - Prawo działalności gospodarczej
Przedsiębiorca jest zobowiązany do zgłoszenia w ewidencji informacji o zawieszeniu i wznowieniu działalności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zawieszenie działalności gospodarczej jest jej ograniczeniem, a nie zaprzestaniem. Skutki prawne w zakresie ubezpieczeń społecznych wywołuje formalne zgłoszenie zawieszenia działalności do ewidencji. Faktyczne niewykonywanie działalności bez formalnego zgłoszenia zawieszenia nie wyłącza obowiązku ubezpieczenia.
Odrzucone argumenty
Kluczowe znaczenie ma formalne zgłoszenie zawieszenia działalności, a nie faktyczne jej niewykonywanie. Wpis do ewidencji o zawieszeniu jest czynnością materialno-techniczną, a nie władczym rozstrzygnięciem.
Godne uwagi sformułowania
Zawieszenie działalności gospodarczej nie jest czasowym jej zaprzestaniem, ale jej ograniczeniem. Stanowi ono zdarzenie prawne, którego zaistnienie uzależnione jest od wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Wpis do ewidencji dotyczący rozpoczęcia działalności gospodarczej i jej zakończenia ma zatem wyłącznie charakter deklaratoryjny. Od faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej odróżnić należy jej zawieszenie na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. W okresie zawieszenia przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej.
Skład orzekający
Jerzy Kuźniar
przewodniczący
Józef Iwulski
sędzia
Romualda Spyt
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zawieszenia działalności gospodarczej i jego wpływu na obowiązek ubezpieczeń społecznych."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w spornym okresie, choć kluczowe zasady mogą być nadal aktualne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa wyjaśnia istotną kwestię praktyczną dla przedsiębiorców dotyczącą rozróżnienia między zawieszeniem a zaprzestaniem działalności gospodarczej i jego konsekwencji ubezpieczeniowych.
“Zawiesił Pan firmę, ale ZUS chce składek? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy to możliwe.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyWyrok z dnia 17 czerwca 2011 r. II UK 377/10 Zawieszenie działalności gospodarczej nie jest czasowym jej zaprzesta- niem, ale jej ograniczeniem. Stanowi ono zdarzenie prawne, którego zaistnienie uzależnione jest od wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (art. 14a ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm. w związku z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar, Sędziowie SN: Józef Iwulski, Romualda Spyt (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2011 r sprawy z wniosku Barbary M. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w P. o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2010 r. […] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w P. decyzją z dnia 27 października 2009 r. stwierdził, że Barbara M. podlega ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej od 1 grudnia 2008 r. Barbara M. wniosła od tej decyzji odwołanie, wskazując, że jej działalność go- spodarcza polega na sprzedaży książek i jest prowadzona okresowo, a ze względu na stan zdrowia i sezonowość sprzedaży dokonywała zawieszeń i wznowień działal- ności gospodarczej. 2 Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ostrołęce wyrokiem z dnia 15 marca 2010 r. zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych i ustalił, że Barbara M. w okresie od 1 grudnia 2008 r. do 9 sierpnia 2009 r. nie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowa- dzenia działalności gospodarczej. Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji. Barbara M. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodar- czej polegającej na sprzedaży książek od 1 grudnia 1999 r. i w okresach od 1 grud- nia 1999 r. do 31 sierpnia 2002 r., od 1 września 2002 r. do 31 stycznia 2003 r., od 10 października 2006 r. do 31 grudnia 2006 r., od 25 lipca 2007 r. do 31 października 2007 r., od 9 września 2008 r. do 30 listopada 2008 r. zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Jednocześnie odwołująca się od 1 grud- nia 2008 r. wyrejestrowała się z ubezpieczeń w organie rentowym, lecz nie dokonała zawieszenia działalności gospodarczej w organie ewidencyjnym, prowadzącym ewi- dencję działalności gospodarczej. Sąd Okręgowy, ustalając, jakie były zasady zawieszania działalności gospo- darczej w spornym okresie, jakie w tym zakresie ciążyły obowiązki na ubezpieczo- nych i oceniając czy przesądzające znaczenie ma wykonanie tych obowiązków for- malnych, czy też okoliczność, że dana osoba rzeczywiście prowadziła działalność albo jej nie prowadziła, lecz nie dokonała odpowiednich zgłoszeń, dokonał analizy przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz- nych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst: Dz.U. z 2010 r. Nr 220, poz. 1447 ze zm.) - w brzmieniu obowiązującym w spornym okresie. Stwierdził, że w sprawie należy zastosować przepis art. 14a ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobo- dzie działalności gospodarczej w wersji obowiązującej od 20 września 2008 r., nie znajdą natomiast zastosowania przepisy art. 27a i 27b oraz art. 39 tej ustawy, bo- wiem zostały wprowadzone do ustawy dopiero z dniem 31 marca 2009 r. Z tego względu Sąd pierwszej instancji uznał, że Barbara M. nie musiała zawiadamiać or- ganu ewidencyjnego o zawieszeniu od grudnia 2008 r. działalności gospodarczej. Poza sporem jest natomiast, że odwołująca się od 1 grudnia 2008 r. wyrejestrowała się z ubezpieczeń w organie rentowym. W ocenie Sądu Okręgowego, dla rozstrzy- gnięcia zasadności odwołania - wbrew stanowisku Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych - istotne znaczenie ma również to czy ubezpieczona w spornym okresie od 1 3 grudnia 2008 r. do 9 sierpnia 2009 r. rzeczywiście prowadziła działalność gospodar- czą, czy też jej nie prowadziła. Sąd wywiódł, że skoro w tym okresie Barbara M. fak- tycznie nie prowadziła działalności, nie zaistniały w tym okresie przesłanki do ubez- pieczenia określone w art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpie- czeń społecznych. Od powyższego wyroku apelację wywiódł organ rentowy, zarzucając narusze- nie prawa materialnego: art. 13 pkt 4 oraz art. 36a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich błędną wykładnię, tj. uznanie, że ubezpieczona nie podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospo- darczej w spornym okresie, oraz przepisu art. 7ba ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz.U Nr 101, poz. 1178 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyro- kiem z dnia 14 lipca 2010 r. oddalił apelację. W uzasadnieniu wskazał, że całość ar- gumentacji zaprezentowanej przez organ rentowy w apelacji stanowi w istocie bez- podstawną polemikę z prawidłowymi wnioskami i ustaleniami poczynionymi przez Sąd Okręgowy na podstawie gruntownej analizy materiału dowodowego przeprowa- dzonej przez ten Sąd. Sąd Apelacyjny podkreślił, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej, jak też do CEIDG o zawieszeniu wykonywania działalności gospodar- czej jest czynnością materialno-techniczną o charakterze porządkowym, nie można uznać go za władcze rozstrzygnięcie polegające na przyznaniu uprawnienia do sko- rzystania z zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej. Zgłoszenie do ewi- dencji jest zatem informacją o fakcie zawieszenia działalności gospodarczej, którą organ administracyjny wpisuje do ewidencji stosownie do wniosku. Tak więc i samo zgłoszenie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej jest „jedynie wpisem do ewidencji”. Jest wyłącznie zawiadomieniem organu administracji o skorzystaniu z prawa do zawieszenia działalności gospodarczej, które generalnie nadaje każdemu przedsiębiorcy przepis art. 14a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a na- ruszenie tego przepisu nie wywołuje skutków materialnoprawnych. Wyrok ten został zaskarżony skargą kasacyjną przez organ rentowy, który za- rzucił naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię przepisu art. 13 pkt 4 oraz pominięcie art. 36a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez uznanie, iż ubezpieczona nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okre- 4 sie od 1 grudnia 2008 r. do 9 sierpnia 2009 r. oraz błędną wykładnię przepisu art. 7ba ustawy - Prawo działalności gospodarczej - poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w okresie poprzedzającym uregulowa- nie materii zawieszenia działalności gospodarczej w ustawie o swobodzie działalno- ści gospodarczej obowiązywały przepisy ustawy - Prawo działalności gospodarczej, wskazujące sposób zawieszenia działalności, a korelowały z nimi przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwalniające przedsiębiorców z obowiązków ubezpieczenia społecznego w okresie zawieszenia dokonanego zgodnie z regułami prawa. Skoro w myśl art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1, odczytywanych w związku z art. 8 ust. 6 pkt 1, ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowi ubez- pieczenia podlegają osoby prowadzące działalność na podstawie przepisów o dzia- łalności gospodarczej, przeto czasowe granice prowadzenia tej działalności oraz podlegania z tego tytułu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego wyznacza wpis do ewidencji działalności gospodarczej, dokonywany i wykreślany na zasadach przewi- dzianych w przepisach obowiązującej w spornych okresach ustawy - Prawo działal- ności gospodarczej oraz ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Wskazano także, że obowiązek zgłoszenia organowi ewidencyjnemu zmian stanu faktycznego i prawnego, odnoszących się do przedsiębiorcy i wykonywanej przez niego działalno- ści, powstałych po dniu dokonania wpisu do ewidencji, ma znaczenie dla określenia granic czasowych przymusu ubezpieczenia wynikającego z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Granice te wyznaczone zostały, co do zasady, przez formalne (trwanie oznaczonej sytuacji prawnej), a nie faktyczne wykonywanie działalności, która stanowi tytuł ubezpieczenia, o obowiązku ubezpieczenia przesą- dzają bowiem przepisy prawa, a nie wola ubezpieczonego lub organu rentowego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Najwyższy wielokrotnie zajmował się wykładnią przepisu art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 13 pkt 4 tego aktu prawnego, w brzmieniu obowiązującym do dnia 20 września 2008 r., kiedy to ustawą z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 41, poz. 888) zmieniono treść art. 13 pkt 4, stanowiąc, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadko- wemu podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia 5 wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłą- czeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podsta- wie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Mocą tej ustawy dodano także do ustawy o swobodzie działalności gospodarczej art. 14a, wprowadzający dla przedsiębiorcy niezatrudniającego pracowników możliwość zawieszenia wykonywa- nia działalności gospodarczej na okres od 1 miesiąca do 24 miesięcy. Na gruncie uprzedniego brzmienia przepisów pojęcie „zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej” powodujące ustanie obowiązku ubezpieczenia społecznego wykłada- ne było jednolicie. Przyjmowano, że obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność - w tym działalność gospodarczą - wynika z faktycznego prowadzenia tej działalności, a zatem o zaprzestaniu prowadzenia działalności go- spodarczej, powodującym wyłączenie z tego ubezpieczenia, decyduje faktyczne za- przestanie tej działalności. Natomiast kwestie związane z formalnym zarejestrowa- niem, wyrejestrowaniem, czy zgłaszaniem przerw w tej działalności mają ewentualnie znaczenie w sferze dowodowej, nie przesądzają natomiast same w sobie o podlega- niu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1997 r., II UKN 392/97, OSNAPiUS 1998 nr 19, poz. 584; z dnia 17 lipca 2003 r., II UK 111/03, M.P.Pr.-wkł. 2004 nr 7, poz. 16; z dnia 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04, OSNP 2005 nr 13, poz. 198; z dnia 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006 nr 9-20, poz. 309; z dnia 31 marca 2000 r., II UKN 457/99, OSNAPiUS 2001 nr 18, poz. 564; z dnia 3 kwietnia 2003 r., II UK 221/02, OSNP 2004 nr 9, poz. 161 i z dnia 10 grudnia 1997 r., II UKN 392/97, OSNAPiUS 1998 nr 19, poz. 584 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 4 września 2003 r., III AUa 445/02, OSA 2004 nr 5, poz. 11). Ustawodawca, wraz z momentem wprowadzenia do ustawy o swobodzie go- spodarczej instytucji zawieszenia działalności gospodarczej (od 20 września 2008 r.), dodał w ustawie - Prawo działalności gospodarczej art. 7ba, zobowiązujący przed- siębiorcę do zgłoszenia w ewidencji działalności gospodarczej informacji o zawiesze- niu i o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej. Przyjąć zatem należy, że na przedsiębiorcy ciążył obowiązek zgłoszenia do organu ewidencyjnego zawiesze- nia wykonywania działalności gospodarczej od początku wprowadzenia tej instytucji. Jednakże wskazane zmiany legislacyjne związane z instytucją zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej nie mają decydującego wpływu na dotych- czasową interpretację pojęcia „zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej”. 6 Dalej bowiem zasadniczym przepisem pozostaje art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że obowiązkowym ubezpieczeniom eme- rytalnemu i rentowym podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Jak trafnie podkreśla skarżący, o obowiązku ubezpieczenia przesądzają przepisy prawa, a z nich wynika, że obowiązkowym ubezpieczeniom podlega „osoba prowadzącą pozarolniczą działalność”. Nadal więc obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność - w tym działalność gospodarczą - wynika z faktycznego prowadzenia tej działalności. Innymi słowy, również i aktualnie osoby faktycznie nie- prowadzące takiej działalności nie podlegają ubezpieczeniu, nawet jeżeli dokonały wpisu do ewidencji i odpowiednio osoby, które nie zgłosiły tej działalności organowi ewidencyjnemu, a faktycznie ją prowadzą, objęte są obowiązkiem ubezpieczenia. Informacje zgłaszane w organie ewidencyjnym o rozpoczęciu i zakończeniu wykony- wania działalności gospodarczej (bądź ich brak) mają niewątpliwie znaczenie w sfe- rze dowodowej, bowiem prowadzą do domniemania, że stan faktyczny kształtuje się tak, jak to wynika z ewidencji działalności gospodarczej. Domniemanie to może być obalone w postępowaniu sądowym, a ciężar udowodnienia, że ewidencja nie od- zwierciedla rzeczywistego stanu rzeczy, spoczywa na stronie, która z tej okoliczności wywodzi skutki prawne. Wpis do ewidencji dotyczący rozpoczęcia działalności go- spodarczej (art. 7b ustawy - Prawo działalności gospodarczej) i jej zakończenia (art. 7d ust. 1 ustawy - Prawo działalności gospodarczej) ma zatem wyłącznie charakter deklaratoryjny. Od faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej odróżnić należy jej zawieszenie na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodar- czej (art. 14a). W okresie zawieszenia przedsiębiorca nie może wykonywać działal- ności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z pozarolniczej działalności go- spodarczej. Może natomiast: wykonywać wszelkie czynności niezbędne do zacho- wania lub zabezpieczenia źródła przychodów, przyjmować należności i regulować zobowiązania, powstałe przed datą zawieszenia wykonywania działalności gospo- darczej, zbywać własne środki trwałe i wyposażenia, uczestniczyć w postępowaniach sądowych, postępowaniach podatkowych i administracyjnych związanych z działal- nością gospodarczą wykonywaną przed zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej, wykonywać wszelkie obowiązki nakazane przepisami prawa, osiągać przychody finansowe, także z działalności prowadzonej przed zawieszeniem wyko- nywania działalności gospodarczej. Pozostaje więc on nadal osobą prowadzącą po- 7 zarolniczą działalność w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpie- czeń społecznych i podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, w którym wy- konywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecz- nych). W tym okresie ubezpieczenie emerytalne i rentowe jest dobrowolne; nie opłaca się ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego (art. 36a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Analiza art. 14a ustawy o swobodzie działalności gospo- darczej prowadzi do wniosku, że zawieszenie działalności gospodarczej nie jest czasowym jej zaprzestaniem, ale w istocie jej ograniczeniem. Z przepisu tego nie można bowiem wyprowadzić wniosku, że ograniczenie czynności - do dozwolonych w okresie zawieszenia - oznacza zaprzestanie wykonywania działalności gospodar- czej. W świetle definicji ustawowej zawartej w art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, bu- dowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowa- ny i ciągły. Wykonywanie czynności, o których mowa w art. 14a ust. 4 ustawy, jest nadal wykonywaniem, choć w ograniczonym zakresie, podjętej działalności gospo- darczej. Są one właśnie przejawem „zorganizowania i ciągłości” działalności gospo- darczej. Za traktowaniem okresu zawieszenia działalności gospodarczej jako okresu jej ograniczenia, a nie zaprzestania, przemawia także możliwość dobrowolnego ubezpieczenia. Wszak osoba nieprowadząca działalności gospodarczej nie może zostać objęta ubezpieczeniem nie tylko obowiązkowym, ale i dobrowolnym, skoro tytuł ubezpieczenia nie istnieje. Biorąc pod uwagę treść przepisu art. 14a ust. 7 ustawy o swobodzie działalno- ści gospodarczej („W stosunku do zobowiązań o charakterze publicznoprawnym zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej wywiera skutki prawne od dnia, w którym rozpoczyna się zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej, do dnia poprzedzającego dzień wznowienia wykonywania działalności gospodarczej”), przyjąć należy, że wpis do ewidencji działalności gospodarczej o zawieszeniu wyko- nywania działalności gospodarczej - w odróżnieniu od pozostałych wpisów wyżej omówionych - ma charakter konstytutywny w sferze ubezpieczeń społecznych. Do- piero bowiem dokonanie przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospo- 8 darczą formalnego zgłoszenia jej zawieszenia wywołuje skutek prawny w postaci ustania obowiązku ubezpieczenia społecznego i ustania obowiązku opłacania skła- dek w okresie prowadzenia tej działalności. Samo natomiast ograniczenie czynności do tych, o których mowa w art. 14a ust. 4 powyższej ustawy - bez formalnego zgło- szenia zawieszenia, skutku takiego nie wywołuje. Zawieszenie działalności gospo- darczej nie jest zatem okolicznością faktyczną, lecz zdarzeniem prawnym, którego zaistnienie uzależnione jest od wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Ustawodawca w art. 14a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej dał przedsiębiorcy możliwość wyboru, stosownie do którego, może on, ale nie musi, sko- rzystać z zawieszenia działalności w okresie, kiedy działalność ta nie przynosi bieżą- cych przychodów z uwagi np. na przejściowy brak kontraktów. Jeśli chce on skorzy- stać ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek, musi złożyć formalny wniosek o zawieszenie działalności gospodarczej, bowiem taki skutek prawny następuje od dnia wskazanego we wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, nie wcześniej niż w dniu złożenia wniosku i trwa do dnia złożenia wniosku o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności gospodarczej (art. 14a ust. 7 w związku z art. 14a ust. 6). Od 31 marca 2009 r. w stosunku do zobowią- zań o charakterze publicznoprawnym zawieszenie wykonywania działalności gospo- darczej wywiera skutki prawne od pierwszego dnia miesiąca następującego po mie- siącu, w którym przedsiębiorca złożył wniosek o wpis informacji o zawieszeniu wyko- nywania działalności gospodarczej do ostatniego dnia miesiąca, w którym przedsię- biorca złożył wniosek o wpis informacji o wznowieniu wykonywania działalności go- spodarczej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 27a ust. 3). Nie jest więc trafny pogląd Sądu drugiej instancji, że zgłoszenie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej jest wyłącznie zawiadomieniem organu ewi- dencyjnego o skorzystaniu z prawa do zawieszenia działalności gospodarczej, które generalnie nadaje każdemu przedsiębiorcy przepis art. 14a ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, a naruszenie tego przepisu nie wywołuje skutków mate- rialnoprawnych. O tyle więc rację ma skarżący, że granice czasowe braku przymusu ubezpie- czenia społecznego osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą wy- znaczone są formalnie, o ile odnosi się to do zawieszenia działalności gospodarczej (zdarzenia prawnego). Osoba prowadząca taką działalność nie jest objęta przymu- sem ubezpieczenia w okresie od zgłoszenia zawieszenia dokonanego w organie 9 ewidencyjnym do wznowienia działalności gospodarczej. Nie dotyczy to natomiast zaprzestania prowadzenia (niewykonywania) pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu art. 13 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ocenianego w sferze faktów. Stosownie do treści art. 39813 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy - przy ocenie zarzutu naruszenia prawa materialnego - związany jest podstawą faktyczną zaskarżonego wyroku, jeśli nie została ona skutecznie podważona w oparciu o zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Niniejszej skargi nie oparto na drugiej podstawie kasacyj- nej (art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c.), stąd też wiążące jest ustalenie Sądu Apelacyjnego, że ubezpieczona w okresie objętym sporem nie wykonywała działalności gospodarczej (nawet w ograniczonym zakresie). W konsekwencji, negowanie tego ustalenia w uzasadnieniu podstaw skargi odnoszących się do prawa materialnego - poprzez wskazywanie na specyfikę działalności gospodarczej ubezpieczonej i brak dowodów na zaistnienie przerwy w jej wykonywaniu - jest nieskuteczne. Istotne znaczenie ma więc to, że z podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku wynika, że ubezpieczona w spornym okresie nie prowadziła pozarolniczej działalności gospodarczej (zaprzestała jej prowadzenia od 1 grudnia 2008 r.). Przyjęcie zatem przez Sąd drugiej instancji, że nie była ona objęta przymusem ubezpieczenia, stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie budzi za- strzeżeń. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji. ========================================
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI