II UK 356/02

Wyrok z dnia 30 lipca 2003 r. II UK 356/02 Pozew o jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej, skie- rowany przeciwko pracodawcy, z mocy art. 123 § 1 k.c. przerywa bieg terminu przedawnienia roszczeń określonych w art. 444 § 2 i 445 § 1 k.c., jeżeli wynikają one z podstawy faktycznej powództwa (art. 4771 § 1 k.p.c.). Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk (sprawozdawca), Beata Gudowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2003 r. sprawy z powództwa Teresy L. przeciwko Krajowemu Centrum Hodowli Zwierząt w W. Dzia- łowi W. następcy prawnymu Okręgowej Stacji Hodowli Zwierząt w K. Rejon W. i Skarbowi Państwa - Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi w Warszawie o zadośćuczy- nienie i rentę uzupełniającą, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyj- nego we Wrocławiu z dnia 19 czerwca 2002 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa- cyjnego. U z a s a d n i e n i e Powódka wniosła o zasądzenie od Okręgowej Stacji Hodowli Zwierząt w W. renty wyrównawczej, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz zwrotu kosztów rehabilitacji i „adaptacji do niepełnosprawności” z tytułu narażenia jej na chorobę za- wodową. W toku postępowania skierowała swoje roszczenia przeciwko następcy prawnemu pracodawcy - Centrum Hodowli Zwierząt w W. Działowi W. - a ponadto do udziału w sprawie po stronie pozwanej został wezwany Skarb Państwa reprezento- wany przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa. 2 Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2001 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych we Wrocławiu zasądził od pozwanego Centrum Hodowli Zwierząt w W. Działu W. rentę uzupełniającą oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w kwocie 20.000 zł, oddalił powództwo w pozostałej części w stosunku do tego pozwa- nego i w całości w stosunku do Skarbu Państwa. Sąd ustalił, że powódka pracowała u poprzednika prawnego pozwanego od 11 maja 1965 r. do 1980 r. jako zootechnik mając kontakt ze zwierzętami chorymi na gruźlicę. W 1967 r. rozpoznano u niej gruź- licę węzłów chłonnych szyjnych, a w 1975 r. toksoplazmozę i listeriozę. Choroba za- wodowa została stwierdzona u powódki decyzją z dnia 22 stycznia 1993 r., a orze- czeniem z dnia 29 czerwca 1993 r. została zaliczona do drugiej grupy inwalidów w związku z chorobą zawodową. Jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawo- dowej zostało wypłacone przez poprzednika prawnego pozwanego. Sąd uznał, że następca prawny pracodawcy powódki odpowiada za szkodę poniesioną w wyniku czynu niedozwolonego i powódce przysługują roszczenia określone w art. 444 § 2 i 445 § 1 k.c. Wysokość zadośćuczynienia została ustalona z uwzględnieniem jedno- razowego odszkodowania, a renta uzupełniająca została określona w wysokości róż- nicy między hipotetycznymi zarobkami a świadczeniami z ubezpieczenia społeczne- go. Po rozpoznaniu apelacji obu stron od tego wyroku Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu - uwzględniając apelację pozwanego - wy- rokiem z dnia 19 czerwca 2002 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok w części zasądzają- cej roszczenie oraz koszty procesu i oddalił powództwo oraz oddalił apelację powód- ki. Sąd uznał za uzasadniony podniesiony przez pozwanego w apelacji zarzut przedawnienia roszczeń. Roszczenia są bowiem przedawnione na podstawie art. 442 § 1 k.c. wobec upływu terminu trzyletniego od dowiedzenia się o szkodzie i oso- bie zobowiązanej do jej naprawienia, a także upływu dziesięcioletniego terminu od zdarzenia wyrządzającego szkodę. Zatrudnienie powódki w warunkach szkodliwych ustało bowiem 17 września 1980 r., a pozew został wniesiony 3 sierpnia 1999 r. Sąd uznał, że zarzut przedawnienia może być skutecznie zgłoszony w apelacji, przy czym nie ma podstaw do przyjęcia, by skorzystanie z zarzutu przedawnienia pozostawało w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Droga sądowa do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych była dopuszczalna od 1990 r., a od 1993 r. powódka była świadoma kwalifikacji schorzeń jako chorób zawodowych. Nie było zatem przyczyn ze zwlekaniem z wyto- 3 czeniem powództwa do 1999 r. Istotą przedawnienia jest usunięcie niepewności w stosunkach cywilnoprawnych, a instytucja z art. 5 k.c., jako hamująca skuteczność zarzutu przedawnienia, może być stosowana tylko wyjątkowo. W niniejszej sprawie brak jest przesłanek do jej zastosowania. Wyrok ten zaskarżyła kasacją powódka i wskazując jako podstawę kasacji na- ruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 442 § 1 w związku z art. 5 k.c. i naruszenie art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podsta- wowych Wolności, polegające na powierzchownej analizie dowodów zgromadzonych przez Sąd pierwszej instancji oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 233 § 1 i 316 § 1 k.p.c. - wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Są- dowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu ka- sacji podniosła, że stwierdzenie przedawnienia roszczeń nastąpiło bez uwzględnie- nia faktu powstania odrębnej szkody w postaci zachorowania w 1992 r. na polineuro- patię prob. postmedicamentosa, będącego następstwem stosowanych leków, które to zdarzenie wyznacza nowy termin przedawnienia przewidzianego w art. 442 § 1 k.c. Pominięcie tych okoliczności faktycznych uzasadnia także zarzut naruszenia powołanych przepisów postępowania. Ponadto podniosła, że zwłoka z wytoczeniem powództwa została spowodowana przewlekłością w postępowaniu administracyjnym w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, trudnościami w ustaleniu następcy prawnego pracodawcy, przewlekłością postępowania sądowego przy rozpatrywaniu pozwu wniesionego w 1995 r. o jednorazowe odszkodowanie. Bezczynność powódki była więc w pełni usprawiedliwiona wyjątkowymi okolicznościami i podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia należy uznać za nadużycie prawa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Określony w art. 442 § 1 k.c. termin przedawnienia roszczeń jest trzyletni i li- czy się od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowią- zanej do jej naprawienia. W zdaniu drugim przepis ten przewiduje możliwość przedawnienia roszczeń w terminie krótszym niż trzy lata od dowiedzenia się o szko- dzie lub osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Roszczenie ulega przedawnieniu nawet wówczas, gdy od dnia dowiedzenia się o szkodzie termin trzyletni jeszcze nie upłynął lecz od daty zdarzenia wyrządzającego szkodę upłynął termin dziesięcioletni. Na datę początkową biegu tego dziesięcioletniego terminu przedawnienia nie ma 4 wpływu brak możliwości dochodzenia roszczeń cywilnych z tytułu wypadku przy pracy w czasie obowiązywania wyłączającego taką możliwość przepisu art. 40 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Dziesięcioletni termin przedawnienia liczony jest zawsze od daty zdarzenia, nawet jeżeli dochodzenie roszczeń z tego tytułu było w ciągu dzie- sięciu lat z niezależnych od poszkodowanego przyczyn niemożliwe. Takie stanowi- sko zajął Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 29 listopada 1996 r., III PZP 3/96 (OSNAPiUS 1997 nr 14, poz. 249), stwierdzając, że dziesięcio- letni termin przedawnienia z art. 442 § 1 zdanie drugie k.c. dla dochodzenia zadość- uczynienia z tytułu choroby zawodowej spowodowanej zatrudnieniem biegnie od daty ustania zatrudnienia. Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował tę zasadę w odniesieniu do szkody spowodowanej zdarzeniem mającym miejsce w czasie trwania zatrudnienia, to jest wykonywaniem pracy w warunkach narażających na chorobę zawodową. Jednakże rozważania te nie odnoszą się do szkody wskazywanej przez powódkę w toku postę- powania spowodowanej wystąpieniem w 1992 r. nowego schorzenia, które to zda- rzenie powódka wiąże z zawinionym działaniem pozwanego. Oddalenie powództwa z powodu przedawnienia roszczeń z tytułu tej nowej szkody mogłoby nastąpić w przy- padku upływu trzyletniego terminu przedawnienia od daty dowiedzenia się powódki o tej szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. Data ta nie została dokładnie ustalona, a Sąd Apelacyjny ograniczył się do stwierdzenia, że od 1993 r. powódka była świadoma kwalifikacji schorzeń jako chorób zawodowych w okresie, gdy doszło już do istotnego pogorszenia stanu zdrowia. W związku z tym, że w dacie wniesienia pozwu - 3 sierpnia 1999 r. - roszczenie było już zdaniem Sądu Apelacyjnego przedawnione, Sąd ten nie zajmował się oceną zdarzenia, które spowodowało nową szkodę, ani też kwestią odpowiedzialności pozwanego za następstwa tego zdarze- nia. Jednakże pominięty został fakt, że 30 maja 1995 r. powódka wystąpiła przeciwko pozwanemu z pozwem o odszkodowanie [...] i sprawa ta była rozpoznawana w za- kresie świadczeń określonych w ustawie wypadkowej. Zgodnie z art. 4771 § 1 k.p.c. sąd wydając wyrok w sprawach ze stosunku pracy orzeka o roszczeniach, które wy- nikają z faktów przytoczonych przez pracownika także wówczas, gdy roszczenie nie było objęte żądaniem pracownika. Skoro podstawą faktyczną powództwa było zawi- nione przez pozwanego narażenie powódki na chorobę zawodową, to z faktów tych wynikała także odpowiedzialność na podstawie art. 444 § 2 i 445 § 1 k.c. Pozew o 5 jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej przerywał więc na podsta- wie art. 123 § 1 k.c. bieg przedawnienia roszczeń odszkodowawczych wynikających ze zdarzenia, które według twierdzeń powódki wystąpiło w 1992 r. Zgodnie z art. 124 § 2 k.c. przedawnienie biegnie na nowo od zakończenia postępowania. Przepisy art. 123 § 1 i 124 § 2 k.c. miałyby zastosowanie, gdyby roszczenia, wynikające z nowego zdarzenia, w dacie wniesienia pozwu w sprawie [...] nie były przedawnione lub gdyby były podstawy do uznania zarzutu przedawnienia za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Dokonanie oceny tych okoliczności przez Sąd Najwyższy jest niemożliwe wobec braku ustalenia daty, od której określony w art. 442 § 1 k.c. trzyletni termin przedawnienia rozpoczął bieg. Brak w zaskarżonym wyroku oceny zebranego przez Sąd pierwszej instancji mate- riału dowodowego w tym zakresie uzasadnia podniesiony w kasacji zarzut narusze- nia art. 233 § 1 k.p.c. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39313 § 1 k.p.c. uchylił za- skarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu we Wrocławiu do ponow- nego rozpoznania. ========================================