II UK 346/08

Sąd Najwyższy2009-04-08
SAOSubezpieczenia społecznefundusze emerytalneWysokanajwyższy
OFEfundusze emerytalneubezpieczenie emerytalnewspólność majątkowaKonstytucja RPprawo zabezpieczenia społecznegośmierć małżonka

Podsumowanie

Sąd Najwyższy uznał, że przepisy dotyczące podziału środków z OFE po śmierci małżonka są zgodne z Konstytucją RP.

Sprawa dotyczyła interpretacji przepisów ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych w kontekście podziału środków zgromadzonych na rachunku zmarłego małżonka. Powódka domagała się wypłaty drugiej połowy środków, które pozostały w OFE z tytułu wspólności majątkowej. Sąd pierwszej i drugiej instancji przychyliły się do jej stanowiska, jednak Sąd Najwyższy uchylił te wyroki, uznając, że przepisy te są zgodne z Konstytucją RP, a środki te pozostają w systemie do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego przez uprawnionego.

Sprawa rozpatrywana przez Sąd Najwyższy dotyczyła zgodności z Konstytucją RP przepisów art. 129a, 131 i 133 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych. Przepisy te regulują podział środków zgromadzonych na rachunku zmarłego małżonka w Otwartym Funduszu Emerytalnym (OFE). Zgodnie z nimi, połowa środków jest wypłacana osobom uposażonym, a druga połowa, należąca do małżonka z tytułu wspólności majątkowej, pozostaje w systemie i jest „przechowywana” przez fundusz do czasu osiągnięcia przez tę osobę wieku emerytalnego. Powódka, Ewa K.-B., domagała się wypłaty tej drugiej połowy środków po śmierci męża. Sąd Okręgowy w Poznaniu uwzględnił jej powództwo, podobnie jak Sąd Apelacyjny w Poznaniu. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną organu rentowego, uchylił zaskarżony wyrok i zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji, oddalając powództwo. Sąd Najwyższy uznał, że przepisy te są zgodne z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, który gwarantuje prawo do zabezpieczenia społecznego. Podkreślono, że składka na ubezpieczenie emerytalne, nawet przekazana do OFE, nie stanowi własności ubezpieczonego, a jedynie prawo do świadczenia w przyszłości. W związku z tym, druga połowa środków, stanowiąca część wspólności majątkowej, pozostaje w systemie jako dodatkowa składka mająca zwiększyć przyszłe świadczenie.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, przepisy te są zgodne z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że składka na ubezpieczenie emerytalne przekazana do OFE nie stanowi własności ubezpieczonego, a jedynie prawo do świadczenia w przyszłości. Druga połowa środków, należąca do małżonka z tytułu wspólności majątkowej, pozostaje w systemie jako dodatkowa składka mająca zwiększyć przyszłe świadczenie, co jest zgodne z konstytucyjnym prawem do zabezpieczenia społecznego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zmiana poprzedzającego go wyroku poprzez oddalenie powództwa

Strona wygrywająca

Otwarty Fundusz Emerytalny

Strony

NazwaTypRola
Ewa K.-B.osoba_fizycznawnioskodawca
[...] Otwarty Fundusz Emerytalnyinstytucjapozwanego
organ rentowyorgan_państwowyskarżący

Przepisy (9)

Główne

u.o.f.e. art. 129a

Ustawa o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych

Fundusz dokonuje wypłaty kwalifikowanej połowy środków zgromadzonych na rachunku zmarłego małżonka, a druga połowa pozostaje w systemie do czasu osiągnięcia przez tę osobę wieku emerytalnego.

u.o.f.e. art. 131 § 1

Ustawa o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych

Fundusz dokonuje wypłaty kwalifikowanej połowy środków zgromadzonych na rachunku zmarłego małżonka.

u.o.f.e. art. 133

Ustawa o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych

Konstytucja RP art. 67 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Gwarantuje obywatelom prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego, a zakres i formy tego zabezpieczenia określa ustawa.

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 111 § 1

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.s.u.s. art. 22 § 3

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

u.o.f.e. art. 128

Ustawa o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych

u.o.f.e. art. 132 § 1

Ustawa o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych

p.o.u.s.p. art. 91 § 9

Ustawa - Prawo o ustroju sądów powszechnych

Sędziowie nie podlegają ubezpieczeniom społecznym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy dotyczące podziału środków z OFE po śmierci małżonka są zgodne z Konstytucją RP. Składka na ubezpieczenie emerytalne przekazana do OFE nie stanowi własności ubezpieczonego, a jedynie prawo do świadczenia w przyszłości. Druga połowa środków pozostaje w systemie jako dodatkowa składka mająca zwiększyć przyszłe świadczenie.

Odrzucone argumenty

Interpretacja celowościowa przepisów ustawy o OFE, która prowadziła do wypłaty drugiej połowy środków małżonkowi. Argumentacja sądów niższych instancji oparta na założeniu, że środki te powinny być wypłacone bezpośrednio, ponieważ powódka jako sędzia nie podlega ubezpieczeniom społecznym.

Godne uwagi sformułowania

druga połowa (należna małżonkowi z tytułu wspólności majątkowej) pozostaje w systemie, i jest „przechowywana” przez fundusz do czasu osiągnięcia przez tę osobę wieku emerytalnego przepisy prawa ubezpieczeń społecznych powinny być wykładane ściśle odprowadzana do otwartego funduszu emerytalnego część składki na ubezpieczenie emerytalne nie stanowi własności ubezpieczonego

Skład orzekający

Jerzy Kuźniar

przewodniczący-sprawozdawca

Małgorzata Gersdorf

członek

Herbert Szurgacz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących podziału środków z OFE po śmierci małżonka oraz zgodność tych przepisów z Konstytucją RP."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji podziału środków z OFE po śmierci małżonka, gdy druga połowa pozostaje w systemie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu systemu emerytalnego i podziału majątku po śmierci, co może być interesujące dla osób zainteresowanych prawem ubezpieczeń społecznych i prawem rodzinnym.

Czy środki z OFE po śmierci małżonka należą się tylko w połowie? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Sektor

ubezpieczenia

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Wyrok z dnia 8 kwietnia 2009 r. II UK 346/08 Przepisy art. 129a, 131 i 133 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organiza- cji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 159, poz. 1667 ze zm.), według których fundusz dokonuje wypłaty kwalifikowa- nej połowy środków zgromadzonych na rachunku zmarłego małżonka (art. 131 ust. 1 tej ustawy), zaś druga połowa (należna małżonkowi z tytułu wspólności majątkowej) pozostaje w systemie, i jest „przechowywana” przez fundusz do czasu osiągnięcia przez tę osobę wieku emerytalnego, są zgodne z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. Przewodniczący SSN Jerzy Kuźniar (sprawozdawca), SSN Małgorzata Gersdorf, Herbert Szurgacz. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2009 r. sprawy z wniosku Ewy K.-B. przeciwko [...] Otwartemu Funduszowi Emerytalnemu z siedzibą w W. o wypłatę środków z funduszu emerytalnego, na skutek skargi kasa- cyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 3 kwietnia 2008 r. [...] 1. u c h y l i ł zaskarżony wyrok oraz zmienił poprzedzający go wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu z dnia 30 stycznia 2007 r. [...] w ten sposób, że oddalił powództwo; 2. nie obciążył powódki kosztami postępowania kasacyjnego. U z a s a d n i e n i e Pozwem z dnia 27 grudnia 2005 r. Ewa K.-B. wniosła o zasądzenie od pozwa- nego Otwartego Funduszu Emerytalnego [...] z siedzibą w W. kwoty 17.541,17 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 19 października 2005 r. do dnia zapłaty oraz o zasą- dzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 4.800 zł. Na rozprawie w dniu 14 listopada 2006 r. powódka rozszerzyła powództwo, 2 dochodząc ostatecznie zasądzenia kwoty 19.337,21 zł z ustawowymi odsetkami. W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2007 r. [...] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych w Poznaniu uwzględnił powództwo, zobowiązując pozwanego do wypłaty z rachunku [...] utworzonego na nazwisko powódki kwoty stanowiącej iloczyn jednostek uczestnictwa i ceny jednostki na dzień jej wypłaty oraz zasądził od pozwa- nego na rzecz powódki kwotę 360 zł tytułem kosztów zastępstwa adwokackiego, od- dalając powództwo w pozostałym zakresie. Podstawę rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji stanowiły następujące ustalenia faktyczne. W dniu 23 czerwca 1999 r. Ja- nusz B., mąż powódki przystąpił do Otwartego Funduszu Emerytalnego [...] w związku z czym został dla niego utworzony rachunek o numerze [...]. W deklaracji jako osoba uposażona została wskazana żona uprawnionego - powódka w obecnym postępowaniu. Janusz B. zmarł w dniu 2 lipca 2005 r., zaś w dniu 29 września 2005 r. pozwany Otwarty Fundusz Emerytalny przekazał na rzecz Ewy K.-B. kwotę 14.208,37 zł - 100% środków należnych osobom uposażonym po śmierci członka funduszu. Powódka zwróciła się do pozwanego o wypłatę pozostałych zgromadzo- nych środków na rachunku jej zmarłego męża w funduszu, zaś pozwany odmawiając wypłaty wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami Fundusz jest zobligowany do otwarcia dla powódki rachunku w celu dokonania wypłaty transferowej połowy środków zgromadzonych na rachunku jej zmarłego małżonka, w zakresie w jakim środki te stanowiły przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej. W piśmie wska- zano także, że prawo do wypłaty tych środków powódka uzyska po złożeniu odpo- wiedniego wniosku wraz z decyzją przyznającą uposażenie w stanie spoczynku. Po- zwany otworzył na rzecz powódki rachunek [...], na którym zgromadzono 718,90170 jednostek uczestnictwa. Przedstawiony stan faktyczny nie budzi wątpliwości między stronami. W uzasadnieniu wyroku z dnia 30 stycznia 2007 r. uwzględniającego po- wództwo, Sąd pierwszej instancji wskazał, że w przypadku śmierci członka OFE zgodnie z art. 131 ust. 3 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjono- waniu funduszy emerytalnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 159, poz. 1667 ze zm.) stosuje się odpowiednio art. 128 ustawy, który stanowi, iż w przypadku, gdy współmałżonek zmarłego nie posiada rachunku w OFE, a nadto w odpowiednim ter- minie rachunku takiego nie założy, wówczas OFE do którego należał zmarły małżo- 3 nek, otworzy dla współmałżonka rachunek i dokona transferu należnych mu środków po zmarłym małżonku. W ocenie Sądu pierwszej instancji, z uwagi na fakt, że po- wódka jako sędzia nie podlega ubezpieczeniom społecznym (art. 91 § 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) jej członkostwo w OFE nie jest możliwe, środki zgromadzone na rachunku zmarłego członka funduszu - należne jego małżonkowi - winny być mu wypłacone bezpośrednio. Ponieważ środki na rachunku w OFE zapisywane są w formie jedno- stek uczestnictwa, Sąd Okręgowy zobowiązał pozwanego do przeliczenia ich warto- ści na dzień wypłaty, oddalając powództwo w części dotyczącej odsetek. Na skutek apelacji pozwanego, Sąd Apelacyjny w Poznaniu oddalił apelację, podzielając ustalenia Sądu pierwszej instancji, uznając trafność zapadłego orzecze- nia (wyrok z dnia 3 kwietnia 2008 r. [...]). W ocenie Sądu drugiej instancji, art. 131 ust. 3 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy eme- rytalnych - wykładany celowościowo - nie znajduje w sprawie zastosowania, a skoro pozwany, na podstawie art. 128 w związku z art. 131 ust. 3 ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, otworzył rachunek w OFE dla powódki i przekazał nań środki po zmarłym mężu, to środki te winny być jej wypłacone. Powyższy wyrok zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik pozwane- go i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 128 w związku z art. 131 ust. 3 oraz błędne zastosowanie art. 132 ust. 1 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie w całości powództwa, ewentualnie uchyle- nie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpozna- nia Sądowi Apelacyjnemu, wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona, a jej uwzględnienie powoduje uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę wyroku Sądu pierwszej instancji poprzez oddalenie powództwa. Stosownie do art. 39813 § 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia przepisów postępowania - tak jak w rozpoznawanej sprawie (bądź jeżeli taki zarzut okaże się niezasadny). 4 Na wstępie należy przypomnieć, że w systemie ubezpieczeń społecznych obowiązującym od dnia 1 stycznia 1999 r. (ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), ubezpieczenie emerytalne realizowane jest równolegle przez Zakład Ubezpie- czeń Społecznych oraz wybrany przez ubezpieczonego otwarty fundusz emerytalny i zakład emerytalny, wypłacający emeryturę dożywotnią (art. 3 ust. 4 pkt 11 i 12, art. 111 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Środki na przyszłe świadczenia emerytalne, które pochodzą ze składek ubezpieczonego oraz z uzyskanych przez otwarty fundusz emerytalny dochodów z zainwestowania określonych środków, będą w przyszłości wypłacone przez przeniesienie ich do wskazanego zakładu ubezpie- czeń emerytalnych, w którym ubezpieczony wykupi dożywotnią rentę. W związku z tym, zgodnie z art. 39 i 111 ust. 2 i 3 powołanej wyżej ustawy systemowej, niektórzy ubezpieczeni urodzeni po dniu 1 stycznia 1948 r. i wszyscy urodzeni po dniu 1 stycz- nia 1968 r. zobowiązani są do zawarcia umowy z otwartym funduszem emerytalnym, na którego rachunek - stosownie do art. 22 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 95 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych - Zakład Ubezpieczeń Społecznych odprowadza pochodzącą od ubezpieczonego część składki wynoszącą 7,3 % podstawy jej wymiaru. Część składki przypadająca na rzecz otwartego funduszu emerytalnego podlega przekaza- niu począwszy od dnia najbliższej płatności składki na ubezpieczenie emerytalne, dokonanej po otrzymaniu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomienia od otwartego funduszu emerytalnego o zawarciu przez ubezpieczonego umowy człon- kowskiej (art. 111 ust. 8 ustawy systemowej), a gdy ubezpieczony nie dopełnił obo- wiązku zawarcia umowy z otwartym funduszem emerytalnym - w ciągu 15 dni liczo- nych od następnego dnia roboczego po dniu przeprowadzenia losowania (art. 39 ust. 4 ustawy o systemie) oraz bieżąco niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 15 dni roboczych, licząc od otrzymania składki opłaconej przy użyciu dokumentów płat- niczych, raportów miesięcznych i deklaracji (art. 47 ust. 9 ustawy systemowej). Składka na ubezpieczenie społeczne ma charakter obowiązkowy (przymusowy), celowy, odpłatny i bezzwrotny. Oznacza to, że należności z tytułu składek mogą być dochodzone w trybie właściwym do ściągania opłat publicznych i podatków, zaś fun- dusze pochodzące ze składek mogą być przeznaczane tylko na wypłatę świadczeń. Odpłatność zakłada związek pomiędzy obowiązkiem uiszczania składek a prawem do świadczeń, którego realizacja następuje w razie zajścia przewidzianych prawem 5 zdarzeń. Jeśli jednak zdarzenie (ryzyko) nie zajdzie, składka na ogół nie podlega zwrotowi. Wynika z tego więc, że za wpłaconą składkę otrzyma się w razie zajścia tzw. ryzyka ubezpieczeniowego od instytucji, która tę składkę pobrała, należne świadczenie. Składka na ubezpieczenie emerytalne należna od ubezpieczonego (9,76% podstawy jej wymiaru) albo jest w całości przekazywana do funduszu eme- rytalnego, albo jest dzielona pomiędzy ten fundusz i otwarty fundusz emerytalny (tzw. drugi filar) w ten sposób, że kwotę równą 7,3% podstawy wymiaru składki Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazuje do wskazanego otwartego funduszu emerytal- nego, a kwota równa 2,46% podstawy wymiaru pozostaje w funduszu emerytalnym. Powyższy podział składki jest obowiązkowy w odniesieniu do osób, które urodziły się po 31 grudnia 1968 r. Składkę w całości (9,76%) przekazuje się do ZUS, jeśli ubez- pieczony urodził się przed 1 stycznia 1949 r. Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. mogły same zadecydować, czy ich składka emerytalna będzie w całości wpłacana do funduszu emerytalnego, czy też dzielona pomiędzy ten fundusz i otwarty fundusz emerytalny zarządzany przez powszechne towarzystwo emerytalne. Na koncie prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest więc gromadzona składka na emeryturę w wysokości albo 19,52%, albo 12,22% podstawy wymiaru. Składka przekazywana do OFE jest też składką na ubezpieczenie emerytalne, a nie wkładem oszczędnościowym, co ma i ten skutek, że członek OFE nie może rozporządzać środkami na swoim rachunku. W literaturze podkreśla się nadto, że składka ma charakter świadczenia publicznego i charakteru takiego nie traci także po przekazaniu na rzecz OFE (R. Pacud: Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2004 r., II UZP 7/04, OSP 2005 nr 4, poz. 46, s. 190 - 193;T. Bińczycka- Majewska, Zabezpieczenie ryzyka starości w nowym systemie prawnym, Studia Prawno-Ekonomiczne 2003 t. 67, s. 42-43.) W świetle ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, otwarty fundusz emerytalny jest wyposażoną w osobowość prawną i powołaną na czas nieograniczony wyodrębnioną masą majątkową powstałą ze składek członków funduszu, gromadzącą i inwestującą środki pieniężne z prze- znaczeniem na wypłaty dla członków po osiągnięciu przez nich wieku emerytalnego (art. 2 ust. 2 tej ustawy). W tym celu zakłada się dla każdego członka otwartego fun- duszu emerytalnego indywidualny rachunek, na którym ewidencjonuje się wpłacane składki i pobrane opłaty, a zgromadzone na tym koncie środki przelicza się na jed- 6 nostki rozrachunkowe. Emerytura z otwartego funduszu emerytalnego (tzw. drugi filar), pochodzić będzie z części obowiązkowej składki poprzednio w całości wnoszo- nej do FUS i stanowić integralną część świadczenia zabezpieczającego ryzyko osią- gnięcia wieku emerytalnego. Jeśli członek otwartego funduszu emerytalnego nie do- żyje wieku emerytalnego, to środki zgromadzone na koncie podlegają wypłacie zgodnie z zasadami określonymi w art. 131 i 133 ustawy z 28 sierpnia 1997 r. I tak, jeżeli członek funduszu w chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim, fundusz dokonuje wypłaty kwalifikowanej połowy środków zgromadzonych na rachunku zmarłego małżonka (art. 131 ust.1), jeżeli małżeństwo uległo rozwiązaniu lub unie- ważnieniu wypłacie kwalifikowanej podlegają środki przypadające byłemu małżon- kowi w wyniku podziału majątku wspólnego (art. 126), środki, które nie zostaną prze- kazane (ex) małżonkowi przekazywane są (w formie jednorazowej wypłaty) osobom wskazanym przez zmarłego (beneficjentowi), a jeśli beneficjent nie został wskazany, wchodzą w skład spadku (art. 132 ust.1), jeżeli (ex)małżonek nie posiadał rachunku w O.F.E. fundusz, do którego należał zmarły, otwiera mu taki rachunek (art. 128). Wypłata środków zgromadzonych na otwartym rachunku może się dokonać w formie wypłaty jednorazowej na warunkach określonych w art. 129a gdy: (ex) małżonek ma przyznaną emeryturę z ubezpieczenia społecznego, albo z zaopatrzenia społeczne- go, albo z ubezpieczenia społecznego rolników, albo pobiera uposażenie w stanie spoczynku, ukończył: 60 lat kobieta i 65 lat mężczyzna i nie nabył prawa do emerytu- ry lub uposażenia w stanie spoczynku, zgromadzone na utworzonym rachunku środki nie są wyższe niż określona w tym przepisie (ust. 1 pkt 3) kwota. Z treści art. 129a wynika, że otwarcie rachunku, o którym mowa w art. 128 ust. 1 dotyczy wszyst- kich (ex) małżonków uprawnionych, a więc także osób, które: mimo prawnej możli- wości nie zdecydowały się na członkostwo w O.F.E. (osoby urodzone w latach 1949 - 1968), nie miały prawnej możliwości nawiązania członkostwa w O.F.E. z tego powo- du, że: urodziły się przed 1 stycznia 1949 r. albo podlegały zaopatrzeniu społeczne- mu, albo podlegały ubezpieczeniu społecznemu rolników. Ustawodawca przyznał członkom O.F.E. prawo zadysponowania tylko (tzw. swoją) połową zgromadzonych środków. Druga natomiast połowa (należna małżonkowi z tytułu wspólności mająt- kowej) ma pozostać w systemie, jako swego rodzaju dodatkowa składka mająca po- większyć stan konta (ex) małżonka. Jeśli osoba uprawniona nie podlega obowiąz- kowi ubezpieczenia, to kwota ta jest „niejako przechowywana” przez fundusz do czasu osiągnięcia przez tę osobę wieku emerytalnego. 7 Prezentując przepisy regulujące zasady postępowania funduszu w takich sprawach i w związku ze stanowiskiem Sądu, według którego przepisy te winny być wykładane celowościowo, należy przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznic- twem Sądu Najwyższego i jednolitym stanowiskiem doktryny prawa ubezpieczeń społecznych, przepisy prawa ubezpieczeń społecznych powinny być wykładane ści- śle (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 9 listopada 1999 r., II UKN 187/99, OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 121; z 16 sierpnia 2005 r., I UK 378/04 OSNP 2006 nr 13-14, poz. 218), co oznacza w zasadzie prymat dyrektyw wykładni językowej w od- niesieniu do pozostałych metod wykładni, w tym wykładni systemowej i wykładni hi- storycznej lub celowościowej (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2008 r., II UK 315/07, niepublikowany). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że przepisy ustawy o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytal- nych przewidziały prawo zadysponowania tylko połową zgromadzonych środków, wskazując że „druga połowa” (należna małżonkowi z tytułu wspólności majątkowej) pozostaje na koncie - zgodnie z art. 129a ust. 1 pkt 1 - do czasu złożenia wniosku o wypłatę z decyzją przyznającą między innymi uposażenie w stanie spoczynku. W wyroku z dnia 4 czerwca 2008 r., II UK 12/08 (Służba Pracownicza 2008 nr 10, s. 23), Sąd Najwyższy uznał, że art. 111 ust. 1 w związku z art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie narusza art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, zaś konstytucyjne prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP) obejmuje także - wynikający z przyjętej przez ustawo- dawcę techniki realizacji tego prawa - obowiązek zawarcia przez ubezpieczonego umowy z otwartym funduszem emerytalnym. W uzasadnieniu tego wyroku zwrócono uwagę, odnosząc się do założeń reformowanego systemu ubezpieczeń, że składka w ubezpieczeniach społecznych jest wprawdzie osobistym wkładem ubezpieczone- go, ale z przeznaczeniem na tworzenie ogólnego funduszu ubezpieczeniowego, z którego prawo do świadczeń czerpią ci ubezpieczeni, którym ziści się określone ry- zyko socjalne w pewnej proporcji do wcześniej opłacanych składek. W konsekwencji odprowadzana do otwartego funduszu emerytalnego część składki na ubezpieczenie emerytalne nie stanowi własności ubezpieczonego, co wynika zarówno z ubezpie- czeniowej konstrukcji prawa do emerytury jak i z przyjęcia założenia, że pomimo ustawowego podziału składki na część finansowaną przez ubezpieczonego i płatni- ka, składki na ubezpieczenia społeczne są nadal finansowane przez płatnika. Należy zwrócić uwagę, że w związku z nałożeniem na pracodawców obowiązku ubruttowie- 8 nia wynagrodzenia (przychodu) pracowników od 1 stycznia 1999 r. o wartość obcią- żających ich składek, w tym na ubezpieczenie emerytalne (art. 110 ustawy systemo- wej), składka ta stanowi w części finansowanej w istocie w dalszym ciągu przez pra- codawcę część prawa majątkowego pracownika do wynagrodzenia określonego brutto, a z punktu widzenia szerokiego zakresu podmiotowego obowiązku składko- wego - prawa majątkowego ubezpieczonego do przychodu stanowiącego podstawę wymiaru składki (por. w tym zakresie także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 stycznia 2001 r., K 17/00, OTK 2001 nr 1, poz. 4). Składka odprowadzana do otwartego funduszu emerytalnego jest częścią tej właśnie składki, a zatem wprowa- dzenie obowiązku jej odprowadzania należałoby postrzegać nie przez pryzmat prawa własności, ale nakazu ochrony innych niż własność praw majątkowych, podobnie jak w przypadku prawa do emerytury, której prawo własności nie obejmuje (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). Kwestia konstytucyjności obowiązku składkowego powinna być rozważana przez pryzmat art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, a nie przez zarzut naruszenia prawa własności. Przepis art. 67 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że „obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy za- bezpieczenia społecznego określa ustawa”. Przepis ten jest skierowaną do państwa normą, która z jednej strony nakłada na nie obowiązek stworzenia regulacji prawnych zapewniających realizację prawa każdego obywatela do zabezpieczenia społeczne- go, a z drugiej - udziela ustawodawcy kompetencji do uregulowania kwestii związa- nych z przedmiotowym prawem. W konsekwencji, zgodnie z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP każdemu przysługuje prawo do zabezpieczenia społecznego w ramach określo- nych w ustawie, która ustanawia warunki nabycia, trwania i utraty tego prawa, w tym formy i zakres świadczeń. Odnosząc te uwagi do niewątpliwych okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że regulacja przyjęta w art. 129a, 131 i 133 ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych nie naru- sza przedstawionych wyżej zasad, bowiem odprowadzana do otwartego funduszu emerytalnego część składki na ubezpieczenie emerytalne nie stanowi własności ubezpieczonego, mając na względzie z jednej strony ubezpieczeniowy charakter prawa do emerytury, z drugiej zaś przyjęte w systemie założenie, że pomimo usta- wowego podziału składki na część finansowaną przez ubezpieczonego i płatnika, składki na ubezpieczenia społeczne są nadal finansowane przez płatnika. W ocenie 9 Sądu Najwyższego, przyjęta w ustawie konstrukcja, według której fundusz dokonuje wypłaty kwalifikowanej połowy środków zgromadzonych na rachunku zmarłego mał- żonka (art. 131 ust.1), zaś druga połowa (należna małżonkowi z tytułu wspólności majątkowej) pozostaje w systemie i jest „przechowywana” przez fundusz do czasu osiągnięcia przez tę osobę wieku emerytalnego, jest zgodna z zasadą zawartą w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, w myśl której każdemu przysługuje prawo do zabezpiecze- nia społecznego w ramach określonych w ustawie. Konkludując, skoro podstawa zarzutu naruszenia prawa materialnego jest w pełni uzasadniona, a pozwany [...] Otwarty Fundusz Emerytalny zastosował prawi- dłowo przepisy ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r., należało uwzględnić jego skargę kasacyjną i orzec jak w sentencji po myśli art. 39816 k.p.c. O kosztach orzeczono po myśli art. 102 k.p.c. ========================================

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę