II UK 278/04

Wyrok z dnia 14 lipca 2005 r. II UK 278/04 Umowa o pracę zawarta wbrew elementarnym zasadom uczciwego ob- rotu prawnego w celu uzyskania za wszelką cenę możliwości skorzystania z prawa do wcześniejszej emerytury jest nieważna jako czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p.) i nie może stanowić podstawy nabycia prawa do emerytury na mocy art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przewodniczący SSN Maria Tyszel, Sędziowie SN: Beata Gudowska (spra- wozdawca), Andrzej Wasilewski (autor uzasadnienia). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2005 r. sprawy z wniosku Stanisławy D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w L. o emeryturę, na skutek kasacji organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 czerwca 2004 r. [...] z m i e n i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację. U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy wyrokiem z dnia 20 marca 2003 r. [...] oddalił odwołanie wnioskodawczyni - Stanisławy D. od de- cyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w L. z dnia 18 listopada 2002 r., mocą której organ rentowy odmówił jej prawa do wcześniejszej emerytury. W uza- sadnieniu tego wyroku Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Le- gnicy stwierdził, że: po pierwsze, w toku postępowania sądowego Sąd ustalił, iż: (a) wnioskodawczyni, urodzona w dniu 19 września 1947 r., w dniu 28 sierpnia 2002 r. złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do wcześniejszej emerytury, przy czym w da- cie złożenia wniosku udowodniła staż pracy w wymiarze 36 lat 4 miesięcy i 21 dni 2 okresów składkowych i nieskładkowych oraz fakt świadczenia pracy na podstawie umowy o pracę zawartej w dniu 10 sierpnia 2002 r.; (b) wnioskodawczyni pobierała uprzednio zasiłek przedemerytalny w okresie od dnia 30 grudnia 2000 r. do dnia 9 sierpnia 2002 r., a przed nabyciem prawa do tego zasiłku w okresie od dnia 1 stycz- nia 1991 r. do dnia 26 kwietnia 1995 r. oraz w okresie od dnia 1 maja 1996 r. do dnia 26 grudnia 2000 r. prowadziła działalność gospodarczą; (c) w dniu 10 sierpnia 2002 r. wnioskodawczyni zawarła z pracodawcą - Marią W. umowę o pracę na czas nie- określony w wymiarze ½ etatu w charakterze sprzedawcy w sklepie z wynagrodze- niem miesięcznym 380 zł; (d) w dacie podjęcia pracy wnioskodawczyni przedłożyła pracodawcy niezbędne dokumenty wraz z zaświadczeniem lekarskim o zdolności do pracy, z tym jednak, że w dacie badania lekarskiego, jakiemu wnioskodawczyni pod- dała się w celu uzyskania zaświadczenia o zdolności do pracy w charakterze sprze- dawcy w firmie Marii W., zataiła ona fakt choroby reumatycznej; (e) pracodawca zgłosiła wnioskodawczynię do ubezpieczenia społecznego w dniu 16 sierpnia 2002 r. i opłaciła należne składki; (f) wobec nawrotu choroby reumatycznej po podjęciu pracy w charakterze sprzedawcy w sklepie, wnioskodawczyni nie była w stanie kontynu- ować zatrudnienia z uwagi na warunki pracy i w rezultacie świadczyła pracę do dnia 30 września 2002 r., tj. do dnia rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron; po drugie, Sąd uznał, że: (a) wnioskodawczyni wystąpiła do organu rentowego w dniu 28 sierpnia z wnioskiem o przyznanie jej prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu- szu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.); (b) w dacie zgło- szenia powyższego wniosku do organu rentowego wnioskodawczyni legitymowała się wymaganymi powyższym przepisem ustawowym warunkami, a więc wiekiem i stażem pracy oraz - wobec zawarcia w dniu 10 sierpnia 2002 r. umowy o pracę - również wymaganym statusem pracownika; (c) przeprowadzone postępowanie do- wodowe wykazało ponadto, że „podjęcie przez wnioskodawczynię zatrudnienia na- stąpiło 18 dni przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę. Wcześniej wnioskodawczyni pobierała zasiłek przedemerytalny po długotrwałym okresie prowadzenia działalności gospodarczej. Te okoliczności wykluczały możliwość nabycia prawa na podstawie cytowanego przepisu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tym samym, podjęcie zatrudnienia - w ocenie Sądu - nie miało na celu świadczenia pracy, lecz uzyskanie statusu pracownika w celu uzyskania świadczenia z ubezpieczenia społecznego”; (d) jakkolwiek z zebranych w toku postępowania są- 3 dowego dowodów wynika, że pracodawczyni była zainteresowana zatrudnieniem pracownika na czas nieokreślony, tymczasem wnioskodawczyni „po przepracowaniu niespełna dwóch miesięcy zrezygnowała z zatrudnienia z przyczyn zdrowotnych, które uprzednio zataiła przed lekarzem, który uznał ją za zdolną do podjęcia pracy”; (e) „takie działania wnioskodawczyni - w ocenie Sądu - wskazują jednoznacznie na pozorność umowy o pracę (w rozumieniu art. 83 k.c.), zawartej w celu obejścia prawa (art. 58 k.c.). Zawarcie przez wnioskodawczynię pozornej umowy o pracę nie jest ważnym oświadczeniem woli, nie może zatem rodzić skutku w postaci uzyskania przez wnioskodawczynię statusu pracownika.” W wyniku apelacji wnioskodawczyni od powyższego wyroku Sądu Okręgo- wego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy z dnia 20 marca 2003 r., Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 24 czerwca 2004 r. [...] zmienił za- skarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowego z dnia 18 listopada 2002 r. w ten sposób, że przyznał wnioskodawczyni prawo do wcześniejszej emery- tury od dnia 19 września 2002 r. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Apelacyjny stwierdził w szczególności, że: po pierwsze - „Sąd I instancji zebrał w sprawie mate- riał dowodowy w zakresie niezbędnym do wydania orzeczenia, ale jego ocena naru- sza zasady swobodnej oceny materiału dowodowego zakreślonych granicami art. 233 § 1 k.p.c.”; po drugie - „spór w sprawie ogniskował się w zasadzie jedynie wokół ustalenia, czy zawarta przez wnioskodawczynię w dniu 10.08.2002 r. umowa o pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy, była umową pozorną mającą służyć obejściu prawa celem uzyskania świadczenia emerytalnego. Z tak prezentowanym stanowi- skiem Sądu Okręgowego, Sąd Apelacyjny zgodzić się nie może. Niewątpliwym w sprawie jest praktycznie bezsprzecznie wynikającym z zebranego w sprawie mate- riału dowodowego, iż wnioskodawczyni nie zawarła umowy dla pozoru. Zgodnie bo- wiem z treścią art. 83 k.c. o pozorności umowy świadczyłyby okoliczności takie, gdy oświadczenie woli złożone przez strony byłyby oświadczeniem z góry z powziętym zamiarem braku woli wywołania skutków prawnych. Inaczej mówiąc, strony udawa- łyby iż dokonują jakiejś czynności prawnej (np. zawarcia umowy o pracę). Przepro- wadzone w sprawie postępowanie dowodowe zasadnie wykazało, iż wnioskodaw- czyni zawierając umowę o pracę z pracodawcą nie tylko zamierzała ją wykonywać, ale faktycznie ją wykonywała co potwierdziło postępowanie kontrolne ZUS-u (vide: protokół z kontroli ZUS przeprowadzonej u pracodawcy) oraz całe przeprowadzone postępowanie, a w szczególności zeznanie świadka, pracodawcy, z których wynika, 4 iż wnioskodawczyni świadczyła pracę w ramach umowy o pracę dodatkowo zawie- rając umowę cywilną z Biurem Pracy o nadzór nad stażystą, a pracodawca za wyko- nywaną pracę wypłacał wnioskodawczyni wynagrodzenie”; po trzecie - „kolejny ar- gument stanowiący kanwę dla Sądu Okręgowego odmowy wnioskodawczyni przy- znania prawa do świadczenia emerytalnego, tj. czynność służącą obejściu prawa, również zdaniem Sądu Apelacyjnego nie może znaleźć uzasadnienia. Przepis art. 58 k.c. stanowi, iż czynność sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna. (...) wnioskodawczyni zawierając umowę o pracę musiałaby zawierać ją nie w celu świadczenia tej pracy, ale z góry założonym efektem jedynie uzyskania świadczenia emerytalnego. Takich wniosków z zebranego materiału wyciągnąć nie sposób.”; po czwarte - „argument pozwanego, iż wnioskodawczyni zawierając umowę o pracę zamierzała zniwelować skutki wynikające z prowadzenia działalności gospodarczej nie można uznać za uzasadnione. Nie można odmówić w pełni racji zarzutom wnioskodawczyni zawartym w apelacji, iż z wnioskiem o emeryturę wystą- piła z przyczyn zdrowotnych. (...) zdaniem Sądu Apelacyjnego taki argument, mając na uwadze fakt zaprzestania prowadzenia działalności handlowej - handel obwoźny na targowiskach, z przyczyn zdrowotnych (wg zeznań wnioskodawczyni ze względu na chorobę reumatyczną) i konieczność świadczenia pracy w sklepie o często zmie- niającej się temperaturze pomieszczeń (jesień), w pozycji stojącej, przy wskazanych przez wnioskodawczynię schorzeniach reumatycznych, może być wystarczającym argumentem do podjęcia przez wnioskodawczynię decyzji o wystąpieniu z wnioskiem o świadczenie emerytalne, miast korzystania z innych świadczeń, choćby chorobo- wych.” W kasacji od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 czerwca 2004 r. pełnomocnik organu rentowego zarzucił naruszenie: po pierwsze - art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych „po- przez przyznanie ubezpieczonej prawa do wcześniejszej emerytury, w sytuacji gdy w toku postępowania przed Sądem I instancji zostało wykazane, że umowa o pracę została przez nią zawarta 18 dni przed złożeniem wniosku o emeryturę, wyłącznie w celu zapewnienia ubezpieczonej statusu pracownika, niezbędnego do nabycia przez nią prawa do wcześniejszej emerytury”; po drugie - art. 83 i art. 58 k.c. wobec ich błędnej wykładni „poprzez uznanie, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy czynność prawna - umowa o pracę zawarta przez ubezpieczoną na 18 dni przed zło- żeniem wniosku o emeryturę nie była czynnością pozorną, zawartą w celu obejścia 5 ustawy, poprzez umożliwienie ubezpieczonej nabycia prawa do wcześniejszej eme- rytury”; po trzecie - art. 233 § 1 k.p.c. „poprzez dowolną ocenę materiału dowodo- wego zgromadzonego w sprawie, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez uznanie, że przy ustalonym stanie faktycznym sprawy, zawarcie przez ubezpieczoną umowy o pracę nie było czynnością mającą na celu obejście ustawy i zawartą wyłącznie w celu nabycia przez nią prawa do wcześniejszej emerytury”, wskazując w tym kontekście w uzasadnieniu kasacji między innymi także na okolicz- ność, że „w celu uzyskania zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy ubez- pieczona przeszła badanie lekarskie, w toku którego świadomie i celowo zataiła fakt choroby reumatycznej, co miało jej umożliwić dopuszczenie do pracy.” Równocze- śnie, jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie kasacji do rozpoznania pełnomocnik organu rentowego wskazał, że zaskarżony wyrok „oczywiście narusza prawo, a w szczególności: - art. 29 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Fun- duszu Ubezpieczeń Społecznych, - art. 58 k.c., - art. 83 k.c., - art. 233 § 1 k.p.c., po- przez uznanie, że zawarta przez ubezpieczoną umowa o pracę, nie była czynnością pozorną, mającą na celu obejście ustawy i dokonaną wyłącznie w celu nabycia prawa do wcześniejszej emerytury, którego to prawa ubezpieczona nie mogłaby uzy- skać nie legitymując się statusem pracownika.” W konsekwencji, w kasacji sformuło- wany został wniosek „ - o wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku, - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.” Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów po- wszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), która weszła w życie z dniem 6 lutego 2005 r. (art. 6 tej ustawy), do złożenia i rozpoznania kasacji od orzeczenia wydanego przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, a także do odmowy przyjęcia kasacji do rozpoznania, stosuje się przepisy dotychczasowe. W pierwszej kolejności rozpoznania wymaga sformułowany w kasacji zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem art. 233 § 1 k.p.c. „poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, które to uchybie- nie miało istotny wpływ na wynik sprawy, przez uznanie, że przy ustalonym stanie 6 faktycznym sprawy, zawarcie przez ubezpieczoną umowy o pracę nie było czynno- ścią mającą na celu obejście ustawy i zawartą wyłącznie w celu nabycia przez nią prawa do wcześniejszej emerytury.” Zarzut ten zasługuje na uwagę tym bardziej, że Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, którym uwzględnił apelację ubezpieczonej, również stwierdził na wstępie, że wprawdzie „Sąd I instancji zebrał w sprawie materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do wydania orzeczenia”, jednak- że dokonał jego oceny z naruszeniem granic swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.). Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowany zgroma- dzony w toku postępowania sądowego materiał dowodowy, natomiast istnieje zasad- nicza rozbieżność w kwestii sposobu jego oceny i wyprowadzanych z niej wniosków, co ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie. Otóż zgromadzony w rozpo- znawanej sprawie materiał dowodowy pozwolił na ustalenie, że: po pierwsze - ubez- pieczona, urodzona w dniu 19 września 1947 r., w okresie od dnia 1 stycznia 1991 r. do dnia 26 kwietnia 1995 r. oraz w okresie od dnia 1 maja 1996 r. do dnia 26 grudnia 2000 r. prowadziła działalność gospodarczą (handel obwoźny na świeżym powie- trzu), której następnie zaniechała w związku z ujawnieniem się u niej choroby reu- matycznej (w aktach sprawy znajduje się także karta informacyjna leczenia szpital- nego wnioskodawczyni z okresu od dnia 9 sierpnia 2001 r. do dnia 23 sierpnia 2001 r. z powodu choroby zwyrodnieniowej stawów obwodowych i innych schorzeń). Na- stępnie, w okresie od dnia 30 grudnia 2000 r. do dnia 9 sierpnia 2002 r. ubezpieczo- na pobierała zasiłek przedemerytalny; po drugie, w dniu 10 sierpnia 2002 r. ubezpie- czona zawarła z pracodawcą - Marią W., będącą właścicielem sklepu - perfumerii „C.” w Z., umowę o pracę, na podstawie której ubezpieczona została zatrudniona na czas nieokreślony w wymiarze ½ etatu w charakterze sprzedawcy w tym sklepie z wynagrodzeniem miesięcznym 380 zł. Ubezpieczona przedstawiła pracodawcy za- świadczenie lekarskie wystawione w dniu 12 sierpnia 2002 r. przez lekarza Bogusła- wa T. w L., który „w wyniku badania lekarskiego i oceny narażeń występujących na stanowisku pracy, stosownie do przepisów art. 43 pkt 2 oraz art. 229 § 4 Kodeksu pracy” orzekł, że ubezpieczona jest zdolna do wykonywania pracy na stanowisku sprzedawcy w perfumerii „C.”, „wobec braku przeciwwskazań zdrowotnych”. Na pod- stawie znajdującej się w aktach sprawy „indywidualnej karty czasu pracy pracownika” można stwierdzić, że ubezpieczona faktycznie rozpoczęła pracę na stanowisku sprzedawcy w sklepie w dniu 10 sierpnia 2002 r. i wykonywała ją do dnia 12 wrze- śnia 2002 r. (w tym efektywnie 24 dni robocze). Pracodawca niezwłocznie zgłosiła 7 nowego pracownika - Stanisławę D. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w celu jej ubezpieczenia i w dniu 16 sierpnia 2002 r. uiściła za nią należne „świadczenie płatni- ka składek”; po trzecie, w dniu 28 sierpnia 2002 r. (czyli w 18-tym dniu po podjęciu pracy) ubezpieczona złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych-Oddziale w L. wniosek o przyznanie jej emerytury, gdzie w poz. 8 formularza wniosku oświadczyła, iż „rozwiązanie stosunku pracy nastąpi: po przyznaniu emerytury”. Przy tym, w dacie złożenia tego wniosku ubezpieczona udowodniła staż pracy w wymiarze 36 lat 4 miesięcy i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych oraz fakt świadczenia pracy na podstawie umowy o pracę zawartej w dniu 10 sierpnia 2002 r.; po czwarte, na rozprawie przez Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy w dniu 20 marca 2003 r. wyjaśnienia złożyła zarówno pracodawca ubezpie- czonej - świadek Maria W., jak i ubezpieczona - Stanisława D. Przy czym: (a) świa- dek Maria W. zeznała między innymi, że: „zawierając z wnioskodawczynią umowę o pracę nie przewidywałam, że zostanie ona zakończona w tak krótkim czasie. Znala- złam się w sytuacji przymusowej i bardzo potrzebowałam doświadczonego pracow- nika co najmniej na 4 godziny dziennie. Okazało się jednak we wrześniu ub. r., że wnioskodawczyni jest osobą schorowaną, a wrzesień był bardzo zimny, że nie jest w stanie kontynuować u mnie zatrudnienia z uwagi na warunki pracy. Podejmując za- trudnienie wnioskodawczyni przedłożyła niezbędne zaświadczenie lekarskie o zdol- ności do pracy i niewątpliwie nadal świadczyłaby pracę, gdyby nie wyjątkowo zimny wrzesień i tak specyficzna sytuacja”; (b) ubezpieczona Stanisława D. zeznała w szczególności, że: „znałam pracodawczynię wcześniej i kiedy spotkałyśmy się i po- wiedziała mi, że pilnie potrzebuje pracownika, zaproponowałam swoją kandydaturę. Zatrudnienie podjęłam 10 sierpnia 2002 r. Również w sierpniu złożyłam wniosek o emeryturę ponieważ we wrześniu kończyłam wymagany wiek. Podejmując zatrud- nienie chciałam je kontynuować, nie zamierzałam zrezygnować z pracy. Prostuję - po uzyskaniu emerytury zamierzałam zrezygnować z pracy. Moim zamiarem było konty- nuowanie pracy a nie uzyskanie emerytury. Podejmując zatrudnienie w sklepie, a więc w pomieszczeniu zamkniętym, spodziewałam się, że dam sobie radę z moją chorobą. Kiedy jednak okazało się, że stan zdrowia nie pozwala mi na kontynuowa- nie pracy zrezygnowałam z zatrudnienia z dniem 30 września 2002 r. Kiedy zwróci- łam się do lekarza o zaświadczenie o zdolności do pracy przed jej podjęciem, nie informowałam lekarza o stanie choroby reumatycznej, bo spodziewałam się, że cho- roba się nie ujawni, kiedy będę pracować w zamkniętym pomieszczeniu. Lekarz tylko 8 ogólnie mnie zbadał i wydał zaświadczenie o zdolności do pracy. Nie otrzymałam od lekarza, u którego cały czas się leczę zwolnienia lekarskiego, tylko sama zrezygno- wałam z pracy uznając, że schorzenie jest przewlekłe i kilkudniowe zwolnienie lekar- skie niczego nie załatwi.” Ocena wiarygodności powyższego materiału dowodowego oraz ustalonych na jego podstawie okoliczności sprawy prowadzi do następujących wniosków: po pierw- sze - jest niesporne, że ubezpieczona, która do dnia 9 sierpnia 2002 r. pobierała za- siłek przedemerytalny, w dniu 10 sierpnia 2002 r. zawarła z pracodawcą - Marią W., będącą właścicielem sklepu - perfumerii „C.” w Z., umowę o pracę na czas nieokre- ślony, na podstawie której została ona zatrudniona w wymiarze ½ etatu w charakte- rze sprzedawcy w tym sklepie z wynagrodzeniem miesięcznym 380 zł; po drugie - jest niesporne, że podejmując tę pracę, ubezpieczona przedstawiła pracodawcy za- świadczenie lekarskie wystawione w dniu 12 sierpnia 2002 r., stwierdzające, że jest zdolna do wykonywania pracy na stanowisku sprzedawcy w perfumerii „C.” i brak jest przeciwwskazań zdrowotnych, aby pracę tę wykonywała, przy czym zeznała przed Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy, że nie poinformowała lekarza wystawiającego jej to zaświadczenie o fakcie trapiącej ją przewlekłej choroby reumatycznej; po trzecie - jest niesporne, że w dniu 28 sierpnia 2002 r., czyli w 18-tym dniu po podjęciu pracy, ubezpieczona złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w L. wniosek o przyznanie jej emerytury, gdzie w poz. 8 formularza wniosku oświadczyła, iż „rozwiązanie stosunku pracy nastąpi: po przyznaniu emerytury”; wprawdzie następnie, przed Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy ubezpieczona zeznała, że jej zamiarem było „kontynuowanie pracy a nie uzyskanie emerytury”, ale równocześnie wniosła sprostowanie, że „po uzyskaniu emerytury zamierzałam zrezygnować z pracy”; po czwarte - równocześnie, zeznania złożone przed Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy przez ubezpieczoną oraz przez jej pracodawcę - Marię W. dają podstawę do stwierdzenia, że: (a) obie panie - ubezpieczona i jej pracodawca były znajomymi; (b) pracodawca - Maria W. zeznała, iż jej zamiarem było zatrudnienie w charakterze sprzedawcy w sklepie perfumeryjnym pracownika na czas nieograniczony, a zatrudniając ubezpieczoną nie wiedziała o tym, że jest ona osobą schorowaną, stąd jej rezygnacja z pracy w krótkim czasie po jej podjęciu była dla niej zaskoczeniem; (c) z kolei, ubezpieczona zeznała, iż zdawała sobie sprawę z faktu, że jej pracodawca znalazła się w pilnej potrzebie zatrudnienia sprzedawcy w 9 sklepie perfumeryjnym i postanowiła z tej okazji skorzystać; (d) ponieważ ubezpie- czona zeznała także, że jej zamiarem było podjęcie pracy w sklepie, czyli w po- mieszczeniu zamkniętym, sądząc iż „dam sobie radę ze swoją chorobą”, a z kolei pracodawca - Maria W. zeznając zwróciła uwagę na to, iż w 2002 r. wrzesień był zimny i stąd wówczas w sklepie były trudne warunki pracy, upatrując w tym - jak można domniemywać - przyczyny rezygnacji ubezpieczonej z dalszego zatrudnienia w tak krótkim czasie po podpisaniu z nią umowy o pracę na czas nieokreślony - to prowadzi to do wniosku, że: z jednej strony - gdyby pracodawca, która zatrudniła ubezpieczoną, wiedziała o jej kłopotach zdrowotnych spowodowanych przewlekłymi schorzeniami reumatycznymi, o których ubezpieczona jej nie poinformowała, a także o jej zamiarze ubiegania się o emeryturę, być może nie zgodziłaby się na jej zatrud- nienie, skoro zamierzała zatrudnić kogoś w charakterze sprzedawcy na czas nie- określony; a z drugiej strony - nie można uznać za wiarygodne zeznań ubezpieczo- nej jakoby podejmując pracę w charakterze sprzedawcy w sklepie zamierzała konty- nuować to zatrudnienie przez dłuższy czas, ani też nie można przyjąć, że okoliczno- ścią uzasadniającą nagłą rezygnację ubezpieczonej z pracy była niesprzyjająca aura pogodowa w miesiącu wrześniu w 2002 r., skoro we wniosku emerytalnym, jak i w czasie zeznań przed Sądem Okręgowym-Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy ubezpieczona wyraźnie oświadczyła, że zamierzała zrezygnować z pracy po uzyskaniu emerytury, o czym jednak nie poinformowała pracodawcy (reservatio mentalis). W świetle dokonanych ustaleń, w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że zawarta w dniu 10 sierpnia 2002 r. pomiędzy ubezpieczoną a praco- dawcą - Marią W., będącą właścicielem sklepu - perfumerii „C.” w Z., umowa o pracę, na podstawie której ubezpieczona została zatrudniona na czas nieokreślony w wy- miarze ½ etatu w charakterze sprzedawcy w tym sklepie z wynagrodzeniem mie- sięcznym 380 zł, może być uznana przez organ rentowy za nieważną z tej przyczy- ny, że obie strony złożyły oświadczenia woli dla pozoru (art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Brak jest bowiem podstaw do stwierdzenia, że w chwili zawierania tej umowy pracodawcy - Marii W. znane były zarówno problemy zdrowotne ubezpieczo- nej, które faktycznie uniemożliwiały jej prawidłowe wywiązanie się z przyjętych obo- wiązków pracowniczych, jak i motywy oraz z góry określone cele, jakimi kierowała się ubezpieczona przystępując do tej umowy, a pomimo to - z racji wcześniejszej znajo- 10 mości z ubezpieczoną - zdecydowała się ona na zawarcie tej umowy, która w kon- tekście późniejszych zaszłości oceniona przez nią została jako niekorzystna. Natomiast, poczynione w wyniku postępowania sądowego ustalenia pozwalają stwierdzić, że zawierając z pracodawcą - Marią W. w dniu 10 sierpnia 2002 r. umowę o pracę na czas nieokreślony w wymiarze ½ etatu w charakterze sprzedawcy w skle- pie należącym do pracodawcy ubezpieczona: po pierwsze - w chwili podpisywania umowy o pracę ukryła (zataiła) przed swym przyszłym pracodawcą istotną okolicz- ność, a mianowicie to, że jest dotknięta przewlekłą chorobą reumatyczną, która fak- tycznie uniemożliwi jej wykonywanie pracy w charakterze sprzedawcy sklepowego i tym samym wywiązywanie się z przyjmowanego tą umową zobowiązania; po drugie - poddając się obowiązkowemu badaniu lekarskiemu przed przystąpieniem do pracy (art. 229 § 1 pkt 1 k.p.), które miało na celu stwierdzenie, czy jest ona zdolna do wy- konywania pracy na stanowisku sprzedawcy w perfumerii „C.” i czy nie ma przeciw- wskazań zdrowotnych, aby pracę tę wykonywała, ubezpieczona nie poinformowała również badającego ją lekarza o obciążającej ją przewlekłej chorobie reumatycznej i tylko dlatego uzyskała od niego zaświadczenie lekarskie stwierdzające, że jest zdolna do wykonywania pracy na stanowisku sprzedawcy w perfumerii „C.” „wobec braku przeciwwskazań zdrowotnych”; po trzecie - tylko ze względu na fakt legitymo- wania się przez ubezpieczoną uzyskanym w ten sposób zaświadczeniem lekarskim, stwierdzającym jej zdolność do pracy oraz brak przeciwwskazań zdrowotnych w podjęciu pracy sprzedawcy w sklepie, pracodawca mógł dopuścić ubezpieczoną do pracy (art. 229 § 4 k.p.), a w konsekwencji zgłosił ją jako pracownika do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych celem jej ubezpieczenia i uiszczenia w dniu 16 sierpnia 2002 r. pierwszego stosownego „świadczenie płatnika składek”; po czwarte - dopiero wówczas, uzyskawszy status ubezpieczonego pracownika, ubezpieczona spełniła warunek ustawowy umożliwiający jej wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury - co uczyniła formalnie w dniu 28 sierpnia 2002 r., ponieważ w tej dacie udowodniła także łączny staż pracy w wymiarze 36 lat 4 miesięcy i 21 dni okresów składkowych i nieskładkowych, zaś w dniu 19 września 2002 r. kończyła 55 lat, a tym samym spełniała wszystkie określone w art. 29 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) warunki ustawowe niezbędne do ubiegania się o wcześniejsza emeryturę; tym sposobem ubezpieczona realizo- wała swój pierwotnie zamierzony cel, ukrywany (reservatio mentalis) zarówno przed 11 pracodawcą, jak i przed lekarzem, który wystawił jej zaświadczenie lekarskie o zdol- ności do pracy w charakterze sprzedawcy w sklepie. W tej sytuacji należy mieć na uwadze, że - występując w dniu 28 sierpnia 2002 r. z wnioskiem do Zakładu Ubez- pieczeń Społecznych o przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury - ubezpieczo- na, która uzyskała status „pracownika”, a tym samym spełniała formalnie także to określone w art. 29 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Spo- łecznych wymaganie prawne, które jest niezbędne do uzyskania wcześniejszej eme- rytury, w istocie realizowała prawo, jakie przysługuje każdemu ubezpieczonemu, spełniającemu obowiązujące w tym względzie wymagania ustawowe. Jednakże, dokonując oceny tej czynności prawnej ubezpieczonej na gruncie art. 58 § 1 i § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p., należy mieć na uwadze i to, że w danym wypadku ubez- pieczona (a) w celu uzyskania formalnego statusu „pracownika” oraz (b) w następ- stwie tego, w celu uzyskania uprawnienia do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury, (c) podjęła działania nieuczciwe zarówno wobec pracodawcy, jak i wobec lekarza orzekającego o jej zdolności do pracy i o braku przeciwwskazań do podjęcia przez nią pracy na stanowisku sprzedawcy (art. 229 § 1 pkt 1 oraz art. 229 § 4 k.p.), a mianowicie zataiła fakt, że cierpi na przewlekłą choro- bę reumatyczną, która uniemożliwi jej wykonywanie pracy na stanowisku sprzedawcy w sklepie (co zresztą później faktycznie miało miejsce), w następstwie czego dopro- wadziła do formalnego zatrudnienia jej na takim stanowisku pracy oraz do uzyskania wymaganego zaświadczenia lekarskiego o zdolności do tej pracy i braku przeciw- wskazań w jej podjęciu, a wszystko jedynie po to, aby móc jako „pracownik” wystąpić z wnioskiem o przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury. W przeciwnym wypad- ku, gdyby ubezpieczona poinformowała pracodawcę oraz badającego ją lekarza o swych przewlekłych schorzeniach reumatycznych, a także o tym, że zamierza umowę tę zawrzeć jedynie w celu uzyskania statusu pracownika, co ma jej umożliwić następnie niezwłoczne wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa do wcześniej- szej emerytury, po czym zamierza zrezygnować z tego zatrudnienia, to zapewne w ogóle nie doszłoby do zawarcia powyższej umowy o pracę, a w wypadku jej zawarcia w takich okolicznościach należałoby ją uznać za umowę zawartą dla pozoru (art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie zaist- niała sytuacja, w której umowa o pracę ubezpieczonej z pracodawcą - Marią W. z dnia 10 sierpnia 2002 r. zawarta została w wyniku świadomego naruszenia przez ubezpieczoną obowiązujących przepisów prawa oraz elementarnych zasad uczciwo- 12 ści - jakie powinny być przestrzegane na rynku pracy w stosunkach pomiędzy praco- dawcami oraz osobami ubiegającymi się o zatrudnienie lub pracownikami również z uwagi na wynikające z nich konsekwencje w zakresie świadczeń z ubezpieczenia społecznego, wypłacanych ze środków publicznych (Funduszu Ubezpieczeń Spo- łecznych) wyłącznie ze względu na dążenie do realizacji założonego przez nią celu, jakim było uzyskanie statusu prawnego „pracownika” jedynie po to, aby móc skorzy- stać z formalnego uprawnienia do wystąpienia następnie z wnioskiem o przyznanie jej prawa do wcześniejszej emerytury. W konsekwencji, z uwagi na fakt, że ubezpie- czona zawierając w dniu 10 sierpnia z pracodawcą - Marią W. umowę o pracę postę- powała wbrew elementarnym zasadom uczciwego obrotu prawnego w celu uzyska- nia za wszelką ceną (per fas et nefas) możliwości skorzystania z prawa do wcze- śniejszej emerytury, to na podstawie art. 58 § 2 k.c. w związku z art. 300 k.p. zasad- ne jest stwierdzenie przez organ rentowy w postępowaniu z wniosku ubezpieczonej o przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 29 ustawy o emery- turach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, że umowa ta jest nieważna jako czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i z tej przy- czyny nie mogła stanowić podstawy prawnej dla uznania, że ubezpieczona w chwili złożenia wniosku o przyznanie prawa do wcześniejszej emerytury posiadała status prawny „pracownika”. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 k.p.c. w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postę- powania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) orzekł jak w sentencji. ========================================