II UK 272/10

Wyrok z dnia 11 lutego 2011 r. II UK 272/10 „Zwolnienie z pracy z powodu inwalidztwa” w rozumieniu § 5 ust. 2 roz- porządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytal- nego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczegól- nym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) to rozwiązanie stosunku pracy z członkiem personelu pokładowego z uwagi na niezdolność do pracy w takim charakterze, stwierdzoną orzeczeniem lekarza medycyny pracy, w przypadku zaś personelu lotniczego orzeczeniem komisji lotniczo-lekarskiej. Przewodniczący SSN Zbigniew Korzeniowski, Sędziowie SN: Romualda Spyt (sprawozdawca), Jolanta Strusińska-Żukowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 lutego 2011 r. sprawy z wniosku Jerzego G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w W. o emeryturę, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 5 maja 2010 r. [...] 1. o d d a l i ł skargę kasacyjną, 2. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w W. na rzecz Je- rzego G. kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępo- waniu kasacyjnym. U z a s a d n i e n i e Decyzją z dnia 27 listopada 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w W. odmówił Jerzemu G. prawa do emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach wobec nieukończenia przez niego 60 lat. Sąd Okręgowy-Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 12 listopada 2009 r. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał ubezpie- czonemu prawo do wcześniejszej emerytury od 1 października 2008 r. Sąd pierwszej instancji ustalił, że ubezpieczony (urodzony 8 stycznia 1952 r.) udowodnił 31 lat, 8 2 miesięcy, 22 dni okresów składkowych oraz 3 lata, 2 miesiące, 27 dni okresów nie- składkowych. Pozostawał w zatrudnieniu w okresie od 23 września 1975 r. do 29 lipca 2005 r. w Polskich Liniach Lotniczych LOT SA w W., przy czym w okresie od 23 września 1975 r. do 9 maja 1978 r. był zatrudniony na stanowisku mechanika lotni- czego płatowcowego i w tym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wyko- nywał prace na statkach żeglugi powietrznej oraz prace związane z bezpośrednią obsługą samolotów na płycie lotniska. Z tego okresu otrzymał od pracodawcy świa- dectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach na stanowisku wymienionym w wykazie A, dział VIII, poz. 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych wa- runkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.). W okresie od 8 grudnia 1978 r. do 18 czerwca 1995 r. był zatrudniony na stanowisku mechanika po- kładowego i stale oraz w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace na statkach żeglugi powietrznej. Posiadał wymagane licencje. Otrzymał od pracodawcy świa- dectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach na stanowisku wymienionym w wykazie B, dział I, poz. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. W okresie od 29 lipca 1995 r. do 20 marca 2005 r. był zatrudniony na stanowiskach: młodszego stewarda pokładowego, stewarda pokładowego i stale, w pełnym wymia- rze czasu pracy wykonywał prace na statkach żeglugi powietrznej, posiadając wy- magane licencje. Otrzymał od pracodawcy świadectwo wykonywania prac w szcze- gólnych warunkach na stanowisku wymienionym w wykazie B, dział I, poz. 8 rozpo- rządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Rozwiązanie umowy o pracę wnioskodawcy z PLL LOT SA nastąpiło z dniem 29 lipca 2005 r., na mocy art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. - bez wypowiedzenia, z uwagi na niezdolność do pracy na stanowisku stewarda pokładowego. Przed rozwiązaniem umowy o pracę ubezpieczony leczył się na nadciśnienie tętnicze z zajęciem serca, chorobę wieńcową przewlekłą, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa oraz zespół nerwicowy i przebywał na zwolnieniu lekarskim od 11 października 2004 r. do 7 lipca 2005 r. Orzeczeniami lekarskimi z dnia 21 marca 2005 r. oraz z dnia 22 lipca 2005 r. ubezpieczony został uznany za niezdolnego do pracy na stanowisku stewarda po- kładowego. Sąd Okręgowy uznał, że w świetle obowiązującej regulacji prawnej ubezpie- czony spełnia warunki do nabycia prawa do wcześniejszej emerytury w wieku 55 lat 3 na podstawie § 5 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. Powyższy wyrok zaskarżył organ rentowy, w następstwie czego Sąd Apelacyj- ny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 5 maja 2010 r. oddalił apelację. Sąd drugiej instancji wskazał, że w pełni podziela zarówno ustalenia Sądu Okręgowego, jak i ocenę prawną tej sprawy i przyjmuje je za własne. Sąd uznał przede wszystkim, że z przedstawionych w sprawie dowodów wynika, iż skarżący udowodnił 25 letni okres składkowy i nieskładkowy, 15 letni okres pracy na statkach żeglugi powietrznej na stanowiskach wymienionych w dziale I wykazu B stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. i osiągnął wiek 55 lat. Nie jest także sporne w sprawie, że wiek 55 lat ubezpieczony osiągnął nie będąc zatrudniony w szczególnych warunkach, bowiem został zwolniony z pracy z dniem 29 lipca 2005 r. na mocy art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. Jak ponadto wy- nika z jego akt osobowych, pracodawca nie miał dla ubezpieczonego innych ofert pracy i wobec tego zwolnienie z pracy nastąpiło z powodu niezdolności do wykony- wania pracy na stanowisku stewarda pokładowego wobec braku orzeczenia lekar- skiego o zdolności do tej pracy. Dlatego też w stosunku do ubezpieczonego ma za- stosowanie § 5 ust. 2 rozporządzenia. Sąd Apelacyjny wskazał również, że prawidłowe są rozważania Sądu pierw- szej instancji w odniesieniu do pojęcia „personelu latającego", jak i rozważania prawne oraz uznanie, iż Janusz J. był uprawniony do wydania ubezpieczonemu za- świadczeń o niezdolności do wykonywania pracy na stanowisku stewarda pokłado- wego. Zauważył także, że nie można podzielić poglądu organu rentowego zawartego w apelacji, iż orzeczenie takie może wydać tylko lekarz orzecznik Zakładu Ubezpie- czeń Społecznych. Organ rentowy zaskarżył ten wyrok w całości skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, ewentualnie o jego uchylenie w całości i poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego oraz orzeczenie co do istoty sprawy - poprzez oddalenie odwoła- nia ubezpieczonego w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 12-14, art. 32 ust. 1, 2 i 4 w związku z art. 46 ust. 1, art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Fundu- szu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz przepisu § 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i pkt 2 oraz ust. 2 rozporządzenia Rady Mini- 4 strów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnio- nych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, niezastosowanie przepisów art. 94 ust. 1-6, art. 105, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze (jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 100, poz. 696 ze zm.), rozporzą- dzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymagań w za- kresie sprawności psychicznej i fizycznej osób ubiegających się o licencje członka personelu lotniczego albo posiadających licencje członka personelu lotniczego (Dz.U. Nr 167, poz. 1627), rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 10 września 1986 r. w sprawie personelu lotniczego (Dz.U. Nr 41, poz. 199 ze zm.), rozporządzenia Mini- stra Infrastruktury z dnia 3 września 2003 r. w sprawie licencjonowania personelu lotniczego (Dz.U. Nr 165, poz. 1603 ze zm.), art. 2a ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), polegającego na przyjęciu przez Sąd drugiej in- stancji stanowiska, że wskazane przepisy zezwalają na nabycie prawa do wcześniej- szej emerytury po ukończeniu 55 lat (mężczyzna) i przepracowaniu 15 lat w szcze- gólnych warunkach na stanowisku stewarda (wykaz B dział I pkt 8) - bez względu na osiągnięcie wieku emerytalnego w czasie zatrudnienia na tym stanowisku z uwagi na zwolnienie z pracy z powodu inwalidztwa. Ponadto wskazano na naruszenie przepi- sów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 231 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c., art. 382 k.p.c., art. 390 k.p.c., po- przez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów i nieustosunkowanie się do całości materiału dowodowego, przyjęcie domniemania oraz niewyjaśnienie poważ- nych wątpliwości prawnych w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że nie sposób zaakceptować poglądu Sądu drugiej instancji, że wobec zmiany systemu emerytalnego i niedostosowania pojęcia „inwalidztwa" do definicji niezdolności do pracy należy oceniać inwalidztwo według kryterium określonego w art. 23 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopa- trzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym przed 1 września 1997 r. Wskazał także, że przepis § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ma charakter szczególny, odbiegający od regulacji przechodzenia na wcześniejszą emeryturę w wieku 60 lat w przypadku prac w żegludze powietrznej wymienionych w wykazie A, dział VIII (§ 4 rozporządzenia). 5 Racją jego ustanowienia było umożliwienie przechodzenia na emeryturę mężczy- znom zatrudnionym przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia i znacznym stopniu uciążliwości w wieku niższym o 10 lat od ustawowego (o 5 lat niższym przy „zwykłych" warunkach szczególnych), pod warunkiem opuszczenia stanowiska umieszczonego w wykazie B działu I. Jedynym wyjątkiem jest osiągnięcie wieku emerytalnego podczas innej pracy, do której pracownik został skierowany stosownie do zaleceń lekarskich. Innych wyjątków ten przepis nie przewiduje. Przepisy rozpo- rządzenia należy wykładać ściśle. Nie można zastępować ustawodawcy w tym za- kresie. Skarżący podniósł także, iż ustalanie prawa do świadczenia emerytalnego powinno odbywać się w oparciu o przejrzyste zasady i rygory prawa. Ma to istotne znaczenie w przypadkach emerytur wcześniejszych (w wieku niższym niż ustawowy) dla uprzywilejowanych grup zawodowych z uwagi na wiek emerytalny. Postępowanie takie nie może polegać na uznaniowości i dowolności. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podnieść należy, że zarzuty dotyczące drugiej podsta- wy kasacyjnej nie zostały w ogóle uzasadnione - poza nietrafnym zarzutem narusze- nia art. 390 k.p.c., który nie zobowiązuje, ale jedynie uprawnia sąd drugiej instancji do wystąpienia z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego (zob. wyrok Sądu Naj- wyższego z dnia 12 września 2000 r., I PKN 10/00, OSNAPiUS 2002 nr 7, poz. 156). Natomiast zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów uchyla się spod kontroli kasacyjnej z uwagi na to, że art. 233 § 1 k.p.c. nie mieści się we wskazanych w przepisie art. 3983 § 1 k.p.c. podstawach kasacyjnych. Zgodnie bowiem z § 3 tego przepisu podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia fak- tów lub oceny dowodów (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 76). Ten ostatni przepis wprawdzie nie wskazuje expressis verbis konkretnych przepisów, których narusze- nie, w związku z ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jed- nak wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c. Wszakże ten właśnie przepis określa kryteria oceny wiarygodności i mocy dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, LEX nr 230204). Ustrojową funkcją Sądu Najwyż- 6 szego jest sprawowanie nadzoru judykacyjnego, w tym zapewnianie jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi ka- sacyjnej, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, chociażby pod pozorem błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania określo- nych przepisów prawa materialnego, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c. jest a limine niedopuszczalny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 stycznia 2007 r., V CSK 364/06, LEX nr 238975). Wobec tego zasadność niniejszej skargi kasacyjnej oceniana może być jedynie w kontekście przepisów prawa materialnego. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, pracownik, który na statkach żeglugi powietrznej wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w dziale I wykazu B, na- bywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: (1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: (a) 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn albo (b) 50 lat dla kobiet i 55 lat dla mężczyzn, jeżeli komisja lotniczo-lekarska wydała orzeczenie o niezdolności do wykonywania czynności członka personelu latającego, (2) wiek eme- rytalny osiągnął w czasie wykonywania prac wymienionych w dziale I wykazu B lub w czasie zatrudnienia, do którego został skierowany po zwolnieniu z pracy na statkach żeglugi powietrznej, (3) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy na statkach żeglugi powietrznej, wymienionej w dziale I wykazu B. W myśl ust. 2 tego przepisu warunek określony w ust. 1 pkt 2 nie jest wymagany, jeżeli pracownik z powodu inwalidztwa został zwolniony z pracy na statkach żeglugi powietrznej lub z pracy, do której został skierowany po zwolnieniu z pracy na statkach żeglugi po- wietrznej, wymienionej w ust. 1. Jednym ze szczególnych wymagań dla osób wymie- nionych w § 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, a więc dla kobiet w wieku 50 lat i dla mężczyzn w wieku 55 lat, jest orzeczenie komisji lekarsko-lotniczej o niezdolności do wykonywa- nia czynności członka personelu latającego. Przepis ten odwołuje się do badań lotni- czo-lekarskich, o jakich mowa w Rozdziale 2, Działu V Prawa lotniczego i chodzi w nim o orzeczenia wydane w trybie i na zasadach wynikających z przepisu art. 106 tej ustawy oraz w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 21 października 2003 r. w sprawie badań lotniczo-lekarskich (Dz.U. Nr 187, poz. 1829), a nie o jakiekolwiek inne orzeczenia lekarskie. Jednakże trzeba zauważyć, że chociaż praca stewarda pokładowego wymieniona jest wykazie B, dziale I załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 dnia 7 lutego 1983 r., to komisja lekarsko-lotnicza nie ma uprawnień do wydawania orzeczeń o niezdolności do pracy na tym stanowisku. Badaniom lotniczo-lekarskim we wskazanym wyżej trybie podlegają wyłącznie kandydaci na członków personelu lotniczego i członkowie personelu lotniczego. W myśl art. 94 ust. 2 Prawa lotniczego członkiem personelu lotniczego jest osoba, która posiada ważną licencję lub świa- dectwo kwalifikacji i jest wpisana do państwowego rejestru personelu lotniczego lub innego odpowiedniego rejestru prowadzonego zgodnie z odrębnymi przepisami. Podkreślić należy, że praca stewarda pokładowego nie wymaga (i nie wymagała) licencji ani świadectwa kwalifikacji. Przepis art. 94 ust. 6 Prawa lotniczego wymienia enumeratywnie specjalności personelu lotniczego, dla którego wymagane są licencje, podobnie jak art. 95 ust. 2, który dotyczy specjalności personelu lotniczego, dla któ- rego wymagane są świadectwa kwalifikacji. Nie ma wśród nich stanowiska stewarda (stewardesy) pokładowego. Podobnie zresztą kwestia ta była rozstrzygana przez przepisy obowiązujące w dniu wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. i w trakcie jego obowiązywania (art. 37 ustawy z dnia 31 maja 1962 r. - Prawo lotnicze, Dz.U. Nr 32, poz. 153 ze zm., rozporządzenie Ministra Komunika- cji z dnia 8 października 1976 r. w sprawie personelu lotniczego, Dz.U. Nr 35, poz. 211 oraz rozporządzenie Ministra Komunikacji z dnia 10 września 1986 r. w sprawie personelu lotniczego). W tym okresie również stanowisko stewarda (stewardesy) po- kładowego nie wchodziło w skład personelu lotniczego. Wedle art. 113 Prawa lotni- czego załogę statku powietrznego stanowią osoby wyznaczone przez użytkownika statku powietrznego do wykonania określonych czynności na statku powietrznym w czasie lotu. Załoga statku powietrznego to zatem członkowie personelu lotniczego oraz personel pokładowy w rozumieniu § 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Infrastruk- tury z dnia 13 grudnia 2002 r. w sprawie czasu pracy i wypoczynku członków załóg statków powietrznych oraz kontrolerów ruchu lotniczego (Dz.U. Nr 219, poz. 1841) wydanego na podstawie art. 103 ust. 4 Prawa lotniczego. Z tego ostatniego przepisu wynika, że „personel pokładowy˝ stanowią członkowie załogi statku powietrznego pełniący podczas lotu obowiązki niezwiązane z prowadzeniem statku powietrznego oraz niebędący członkami personelu lotniczego. Stewardesy i stewardzi byli i są więc członkami personelu pokładowego, wykonującego podczas lotu obowiązki w kabinie pasażerskiej, niepodlegającymi orzecznictwu komisji lekarsko-lotniczych. W wykazie B, dziale I wymienione są prace na statkach żeglugi powietrznej - prace personelu latającego statków żeglugi powietrznej posiadającego ważne licen- 8 cje wydane przez państwowy organ nadzoru nad personelem lotniczym i wpisanego do państwowego rejestru personelu lotniczego, którzy zatrudnieni są na statkach że- glugi powietrznej na stanowiskach: 1) pilota, w tym również pilota wykonującego loty próbne i doświadczalne, 2) skoczka spadochronowego, 3) nawigatora, 4) mechanika pokładowego, 5) radiotelefonisty pokładowego, 6) instruktora, 7) radiooperatora po- kładowego, 8) stewarda, stewardesy. Z przytoczonej treści wynika, że prawodawca (Rada Ministrów) błędnie przyjął, iż praca stewarda (stewardesy) wymaga licencji i wpisania do państwowego rejestru personelu lotniczego. Stąd też w § 5 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. pojawiło się wymaganie dotyczące orze- czenia komisji lekarsko-lotniczej w stosunku do każdego członka personelu latające- go, a więc także i tego, który orzecznictwu takiej komisji nie podlega. To ostatnie po- jęcie - „członek personelu latającego” - niewątpliwie oznacza członków personelu lotniczego, podlegającego orzecznictwu komisji lekarsko-lotniczych oraz członków personelu pokładowego niebędacych personelem lotniczym i niepodlegających orze- czeniom tych komisji, co wynika z zaliczenia w wykazie B, dziale I do „członków per- sonelu latającego” także stewardów i stewardes. Należy więc przyjąć, że prawo do emerytury na podstawie § 5 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. ma także osoba, wobec której orzeczono niezdolność do wykonywania pracy w cha- rakterze stewarda (stewardesy) wedle ogólnych zasad. Zasady te reguluje rozporzą- dzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie prze- prowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowot- nej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzia- nych w Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.), wydane w oparciu o przepis art. 229 k.p. Zatem orzeczeniem o niezdolności do wykonywania czynności członka personelu latającego (niebędącego członkiem personelu lotniczego) w rozumieniu § 5 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. jest orzeczenie wydane w trybie rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. o niezdolności do pracy stewarda (stewardesy) przez lekarza medycyny pracy speł- niającego wymagania określone w tym akcie prawnym. Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy do ubezpieczonego, który wiek emerytalny (55 lat) osiągnął po zakończeniu wykonywania prac wymienio- nych w dziale I, wykazie B (pracy stewarda) i nie został skierowany do innej pracy, ma zastosowanie ust. 2 tego paragrafu, zgodnie z którym warunek określony w ust. 1 pkt 2 (osiągnięcie wieku emerytalnego w czasie wykonywania prac wymienionych w 9 dziale I, wykazie B lub w czasie zatrudnienia, do którego został skierowany po zwol- nieniu z pracy na statkach żeglugi powietrznej) nie jest wymagany, jeżeli pracownik z powodu inwalidztwa został zwolniony z pracy na statkach żeglugi powietrznej lub z pracy, do której został skierowany po zwolnieniu z pracy na statkach żeglugi po- wietrznej, wymienionej w ust. 1. Przepisy rozporządzenia nie definiują użytego poję- cia „inwalidztwo”. Prima facie nasuwa się wniosek, że pojęcie „inwalidztwa” w ko- mentowanym przepisie § 5 ust. 2 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. należy obecnie odnosić do aktualnie obowiązującego pojęcia „niezdolności do pracy”. Jednakże głębsza analiza przepisu - w szczególności z perspektywy wykładni systemowej, ce- lowościowej i historycznej - prowadzi do wniosku przeciwnego. Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich ro- dzin, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 sierpnia 1997 r. (przed zmianą dokona- ną na podstawie ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o za- opatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym, Dz.U. Nr 100, poz. 461), in- walidą w rozumieniu ustawy była osoba częściowo lub całkowicie niezdolna do wy- konywania zatrudnienia z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu. Przepis art. 24 ust. 2 pkt 1 i 2 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w analogicznym okresie, zaliczał do III grupy inwalidów osoby częściowo oraz całkowi- cie niezdolne do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia. Inwalidztwo było za- tem odnoszone do dotychczasowego zatrudnienia. Wedle uprzednio obowiązującego systemu inwalidztwo to całkowita lub częściowa niezdolność do wykonywania do- tychczasowego zatrudnienia z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia spraw- ności organizm. Zmiana systemu zasad orzekania o prawie do renty dokonana wskazaną wyżej ustawą zastąpiła pojęcie inwalidztwa nowym jakościowo pojęciem niezdolności do pracy. Przepis art. 10 ust.1 ustawy z dnia 28 czerwca 1996 r. o zmianie niektórych ustaw o zaopatrzeniu emerytalnym i o ubezpieczeniu społecznym stanowi, że ilekroć przepisy regulujące sprawy zaopatrzenia emerytalnego pracowni- ków, zaopatrzenia emerytalnego twórców, ubezpieczenia społecznego, zasiłków ro- dzinnych i pielęgnacyjnych oraz zaopatrzenia inwalidów wojskowych objętych przepi- sami o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych uzależniają określone prawo od warunku inwalidztwa, należy przez to rozumieć całkowitą lub częściową niezdol- ność do pracy. Przepis ten posługuje się pojęciem „warunek inwalidztwa”, którego nie można rozumieć inaczej niż przesłankę prawa do świadczenia uzależnioną od zali- czenia do jednej z grup inwalidów w trybie i na zasadach przewidzianych przez prze- 10 pisy dotychczasowe, a więc przez komisję lekarską Zakładu Ubezpieczeń Społecz- nych. Oznacza to, że warunek inwalidztwa zastąpiony został warunkiem niezdolności do pracy tylko w tych przepisach, które prawo do świadczenia uzależniały od zalicze- nia do jednej z grup inwalidów. Przykładowo, można wskazać na art. 9 ustawy o za- opatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 ze zm.), stosownie do którego renta inwalidzka przysługuje żołnierzowi, który został zaliczony do jednej z grup inwalidów wskutek inwalidztwa powstałego w związku z działaniami wojennymi lub mającymi charakter wojennych, choćby nawet inwalidztwo to powstało po zwolnieniu ze służby wojskowej. W tym właśnie przypad- ku warunek inwalidztwa, czyli warunek zaliczenia do jednej z grup inwalidów, zamie- niony został na warunek niezdolności do pracy, czyli warunek zaliczenia do osób nie- zdolnych do pracy. Natomiast przepis § 5 ust. 2 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. nie uzależnia prawa do świadczenia od „warunku inwalidztwa”, lecz od warunku „zwolnienia z pracy z powodu inwalidztwa”, a więc odwołuje się do przyczyn podjęcia decyzji przez pracodawcę o zwolnieniu pracownika z pracy. Kodeks pracy nie zna i nie znał instytucji „zwolnienia z pracy z powodu inwalidztwa”. Określenie to można przede wszystkim odnieść do przepisu art. 53 § 1 k.p., który uprawnia (i uprawniał) pracodawcę do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli pracownik po okresie wskazanym w jego pkt 1 jest nadal niezdolny do pracy, ewentualnie do wy- powiedzenia umowy o pracę (art. 32 k.p.) z powodu utraty zdolności (niezdolności) do pracy z przyczyn zdrowotnych. Niezdolność do pracy w rozumieniu tych przepi- sów nie jest i nie była wprawdzie tożsama z uprzednio obowiązującą definicją inwa- lidztwa, jednakże należy zwrócić uwagę na art. 229 § 2 k.p. (w brzmieniu obowiązu- jącym od dnia 2 czerwca 1996 r.). Zgodnie z jego treścią - w przypadku niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni, spowodowanej chorobą, pracownik podlega po- nadto kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Podobnie stanowił obowiązujący przed dniem 2 czerwca 1996 r. § 9 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 10 grudnia 1974 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników (Dz.U. Nr 48, poz. 296). „Orzeczenie o niezdolności do wykonywania pracy na dotychczaso- wym stanowisku” po zakończeniu okresu zasiłkowego (obecnie także po zakończe- niu trzymiesięcznego okresu pobierania świadczenia rehabilitacyjnego) to nic innego jak orzeczenie o niezdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia z po- wodu naruszenia sprawności organizmu. To zaś oznacza, że omawiane orzeczenie o 11 niezdolności do pracy na dotychczasowym stanowisku opiera się na przesłankach zbieżnych, z tymi które były brane pod uwagę przy ustalaniu istnienia inwalidztwa - odnoszonego przecież do dotychczasowego zatrudnienia. Orzeczenie o niezdolności do pracy na dotychczasowym stanowisku może stanowić powód zwolnienia pracow- nika z pracy w trybie natychmiastowym lub za wypowiedzeniem. Z tego względu uprawniony jest wniosek, że „zwolnienie z pracy z powodu inwalidztwa” to rozwiąza- nie stosunku pracy z członkiem personelu pokładowego z uwagi na stwierdzoną orzeczeniem lekarza medycyny pracy niezdolność do pracy na dotychczasowym sta- nowisku pracy, w przypadku zaś personelu lotniczego wymagane jest orzeczenie komisji lotniczo-lekarskiej. Związek „zwolnienia z pracy” z inwalidztwem nie ma za- tem charakteru normatywnego w tym znaczeniu, że nie uzależnia prawa do emerytu- ry od zwolnienia pracownika z pracy z powodu zaliczenia do jednej z grup inwalidów, a jedynie chodzi o zbieżność przesłanki orzeczenia „inwalidztwa” i orzeczenia o „nie- zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku” wyrażającą się w niezdolności do wykonywania dotychczasowego zatrudnienia. Za takim stanowiskiem przemawia i to, że wyraźnym zamiarem ustawodawcy było połączenie prawa do emerytury z § 5 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Mi- nistrów z dnia 7 lutego 1983 r. (mężczyzna 55 lat, kobieta 50 lat) przede wszystkim z utratą zdolności do wykonywania pracy w szczególnych warunkach wskazanej w wy- kazie B, dziale I załącznika, na co jednoznacznie wskazuje wymaganie, aby „komisja lotniczo-lekarska wydała orzeczenie o niezdolności do wykonywania czynności członka personelu latającego”. Konsekwentnie zatem, jeśli utrata tej zdolności spo- wodowała rozwiązanie stosunku pracy, to ubiegający się o emeryturę zwolniony zo- stał przez ustawodawcę z warunku osiągnięcia wieku emerytalnego w czasie wyko- nywania prac wymienionych w dziale I wykazu B. Taki sam cel przyświecał ustawodawcy w regulacjach dotyczących emerytur pomostowych, które w zamierzeniu ustawodawcy zastąpić mają w okresie przejścio- wym emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach i w szczególnym charakte- rze. Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. Nr 237, poz. 1656), pracownik wykonujący w powietrzu na statkach powietrz- nych pracę w szczególnych warunkach wymienioną w pkt 25 załącznika nr 1 do ustawy lub o szczególnym charakterze wymienioną w pkt 1 załącznika nr 2 do ustawy, który spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1, 4-7, nabywa prawo do eme- rytury pomostowej, jeżeli: (1) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 50 lat dla kobiet i 12 co najmniej 55 lat dla mężczyzn; (2) ma okres pracy w szczególnych warunkach wy- mienionej w pkt 25 załącznika nr 1 do ustawy lub okres pracy o szczególnym cha- rakterze wymienionej w pkt 1 załącznika nr 2 do ustawy, wynoszący co najmniej 15 lat; (3) uzyskał orzeczenie o niezdolności do wykonywania pracy w szczególnych warunkach wymienionej w pkt 25 załącznika nr 1 do ustawy lub o szczególnym cha- rakterze wymienionej w pkt 1 załącznika nr 2 do ustawy, w rozumieniu art. 105-107 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. - Prawo lotnicze. Wyraźnie zatem i w tym przepisie prawo do emerytury pomostowej (dla osób w tej samej kategorii wiekowej jak w przepisie § 5 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.) wynikające z wykonywania w powietrzu na statkach powietrznych pracy w szczegól- nych warunkach lub w szczególnym charakterze uzależnione zostało od utraty zdol- ności do wykonywania takiej pracy. Potwierdza to pogląd, że nie ma podstaw, aby uznać, że prawo do emerytury na podstawie § 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z ust. 2 jest uzależnione od orzeczenia o niezdolności do pracy w rozumieniu art. 12 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, na zasadach wynikających z art. 14 tej ustawy. Odnosząc się do tak silnie zaakcentowanej w skardze kasacyjnej wykładni § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. dokonanej w wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 9 listopada 1999 r. II UKN 187/99 (OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 121), z dnia 23 października 2006 r., I UK 128/06 (OSNP 2007 nr 23-24, poz. 359) oraz z dnia 25 czerwca 2008 r., II UK 315/07 (LEX nr 496396), stwierdzić należy, że wywodzony z niej przez skarżącego wniosek nie jest trafny. Przepis § 7 dotyczący pracy w hutnictwie - w przeciwieństwie do § 5 - nie przewiduje żadnego odstępstwa od zasady, że prawo do świadczenia uwarunkowane jest osiągnięciem wieku eme- rytalnego w czasie wykonywania prac wymienionych w dziale III wykazu B lub w okresie zatrudnienia, do którego pracownik został skierowany stosownie do zalecenia lekarza. Inaczej rzecz ujmując, nie ma w nim odpowiednika przepisu § 5 ust. 2, a więc jego konstrukcja prawna nie odpowiada w pełni treści § 5. Stąd cała argumenta- cja Sądu Najwyższego o prymacie w prawie ubezpieczeń społecznych dyrektyw wy- kładni językowej w odniesieniu do pozostałych metod wykładni, w tym wykładni sys- temowej i wykładni historycznej lub celowościowej, prowadząca do wniosku, że prze- pis § 7 pkt 2 rozporządzenia ustanawia warunek, aby osiągnięcie wieku emerytalne- go nastąpiło w czasie wykonywania pracy w szczególnych warunkach, bazuje na tym, że ustawodawca - inaczej niż w § 5 - żadnego odstępstwa od tej zasady nie wprowadził. W przypadku zaś § 5 posłużenie się właśnie dyrektywą językową naka- 13 zuje przyjąć, że osoba domagająca się prawa do emerytury na podstawie przepisu art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS w związku z § 5 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. musi wy- kazać, że w dacie osiągnięcia wieku emerytalnego pozostawała w zatrudnieniu na stanowisku wymienionym w dziale I, wykazu B, stanowiącego załącznik do rozporzą- dzenia lub w zatrudnieniu, do którego została skierowana po zwolnieniu z pracy na statkach żeglugi powietrznej - za wyjątkiem sytuacji, kiedy „z powodu inwalidztwa” została zwolniona z pracy na tych stanowiskach. Także i argumenty skarżącego dotyczące prawa do emerytury pomostowej wskazujące na to, że regulacja w art. 5 tej ustawy uprawniająca do emerytury w wieku 50 lat (kobiety) i 55 lat (mężczyźni) ogranicza to prawo wyłącznie do personelu lotniczego (nie obejmując stewardów), nie są trafne. Mianowicie, art. 5 ustawy o emeryturach pomostowych odnosi się do prac w szczególnych warunkach wymienio- nych w pkt 25 załącznika nr 1 do ustawy i są to prace w powietrzu wykonywane na statkach powietrznych przez personel pokładowy, a więc - zgodnie z § 2 pkt 8 rozpo- rządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 13 grudnia 2002 r. w sprawie czasu pracy i wypoczynku członków załóg statków powietrznych oraz kontrolerów ruchu lotniczego - prace stewardów (stewardes). Zatem i w tym akcie prawnym prawo do emerytury w wieku 55 lat przyznano stewardom, obejmując ich zresztą mylnie znowu warunkiem legitymowania się orzeczeniem komisji lekarsko-lotniczej, orzecznictwu której ste- wardzi nienależący do personelu lotniczego nie podlegają. Jedyną, istotną różnicę stanowi to, że w przepisie tym nie ma odpowiednika § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 7 lutego 1983 r. - wymagania osiągnięcia wieku 55 lat w okresie wskazanego wyżej zatrudnienia, a w konsekwencji i odpowiednika § 5 ust. 2 rozporządzenia. Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że z nie- kwestionowanej w tym zakresie podstawy faktycznej wyroku wynika, iż ubezpieczony zwolniony został z pracy na stanowisku stewarda ze względu na niezdolność do jej wykonywania trwającą dłużej niż okres wskazany w art. 53 § 1 k.p., potwierdzoną orzeczeniem lekarza medycyny pracy o utracie przez pracownika zdolności do wyko- nywania dotychczasowej pracy (orzeczenia lekarskie z dnia 21 marca 2005 r. oraz z dnia 22 lipca 2005 r. - uznające ubezpieczonego za niezdolnego do pracy na stano- wisku stewarda pokładowego). Z tej przyczyny w niniejszej sprawie ma zastosowanie § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. 14 Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 39814 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z § 11 ust. 2 w związku z § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Mini- stra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielo- nej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). ========================================