II UK 27/10

Sąd Najwyższy2010-05-05
SAOSubezpieczenia społecznekoordynacja systemów zabezpieczenia społecznegoWysokanajwyższy
ubezpieczenie społecznedelegowanie pracownikówrozporządzenie 1408/71prawo UESąd Najwyższyagencja pracy tymczasowejlex loci laborispaństwo wysyłającepaństwo przyjmujące

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną agencji pracy tymczasowej, potwierdzając, że pracownicy oddelegowani do pracy za granicą podlegają ubezpieczeniu społecznemu kraju wykonywania pracy, jeśli agencja nie prowadzi znaczącej działalności w kraju siedziby.

Sprawa dotyczyła podlegania ubezpieczeniu społecznemu pracownika tymczasowego oddelegowanego do pracy we Francji przez polską agencję pracy. Sądy niższych instancji oraz Sąd Najwyższy uznały, że pracownik nie podlega polskiemu ubezpieczeniu, ponieważ agencja nie prowadziła znaczącej działalności w Polsce, a jedynie formalne zatrudnienie i delegowanie pracowników za granicę. Kluczowe było zastosowanie rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 i jego interpretacja przez pryzmat orzecznictwa TSUE, zgodnie z którą pracodawca delegujący musi prowadzić zwykłą, godną odnotowania działalność w kraju siedziby, aby pracownik pozostał objęty jego systemem ubezpieczeń.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 maja 2010 r. oddalił skargę kasacyjną agencji pracy tymczasowej A. J. Sp. z o.o. w sprawie dotyczącej podlegania ubezpieczeniu społecznemu pracownika oddelegowanego do pracy we Francji. Sprawa wywodziła się z decyzji ZUS stwierdzającej, że zainteresowany Z. O. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu w Polsce w okresach od października 2007 r. do marca 2008 r. Sądy Okręgowy i Apelacyjny oddaliły odwołanie agencji, uznając decyzję ZUS za prawidłową. Sąd Apelacyjny podkreślił, że dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest zastosowanie rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71, a pracownik oddelegowany do pracy we Francji nie spełniał warunków do pozostania w polskim systemie ubezpieczeń, gdyż agencja nie prowadziła znaczącej działalności w Polsce. Skarga kasacyjna zarzucała błędną wykładnię art. 14 ust. 1a rozporządzenia, kwestionując interpretację pojęcia „prowadzenia działalności godnej odnotowania w kraju wysyłającym” oraz powołując się na orzecznictwo TSUE. Sąd Najwyższy, związany ustaleniami faktycznymi, potwierdził stanowisko sądów niższych instancji. Stwierdził, że agencja zatrudniała pracowników wyłącznie w celu delegowania ich do pracy we Francji, a jej działalność w Polsce ograniczała się do czynności administracyjnych. Zgodnie z art. 13 ust. 2a rozporządzenia, pracownik podlega ubezpieczeniu kraju wykonywania pracy (lex loci laboris), chyba że spełnione są wyjątki z art. 14 ust. 1a. W tym przypadku zabrakło warunku „zwykłego zatrudnienia” u pracodawcy wysyłającego, co wymaga prowadzenia znaczącej działalności gospodarczej w państwie siedziby. Sąd Najwyższy powołał się na orzecznictwo TSUE (m.in. sprawy Fitzwilliam, Plum), które podkreśla, że agencja pracy tymczasowej musi prowadzić zwykłą, godną odnotowania działalność w kraju wysyłającym, a nie tylko czynności administracyjne. W przeciwnym razie pracownik podlega ubezpieczeniu społecznemu państwa, w którym faktycznie pracuje. Nowe regulacje (rozporządzenia 883/2004 i 987/2009) potwierdziły tę interpretację. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, uznając, że pracownik nie podlegał polskiemu ubezpieczeniu społecznemu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, pracownik nie podlega polskiemu ubezpieczeniu społecznemu, jeśli agencja pracy tymczasowej nie prowadzi zwykłej, godnej odnotowania działalności w państwie wysyłającym (Polsce), a jedynie czynności administracyjne związane z zatrudnianiem i delegowaniem pracowników.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy oparł się na interpretacji art. 14 ust. 1a rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71, zgodnie z którą pracownik delegowany podlega ustawodawstwu państwa wysyłającego tylko wtedy, gdy pracodawca delegujący prowadzi znaczącą działalność w tym państwie. W przypadku agencji pracy tymczasowej, która zatrudnia pracowników wyłącznie w celu delegowania ich za granicę i nie prowadzi innej działalności w Polsce, warunek ten nie jest spełniony. Pracownik podlega wówczas zasadzie terytorialności (lex loci laboris) i ubezpieczeniu społecznemu państwa, w którym faktycznie pracuje.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie skargi kasacyjnej

Strona wygrywająca

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Strony

NazwaTypRola
A.J. Sp. z o.o.spółkawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznychorgan_państwowypozwany
Z. O.osoba_fizycznazainteresowany

Przepisy (7)

Główne

Rozporządzenie Rady Nr 1408/71 art. 14 ust. 1a

Rozporządzenie Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie

Pracownik najemny zatrudniony na terytorium Państwa Członkowskiego przez przedsiębiorstwo, w którym jest zwykle zatrudniony i przez które został skierowany do wykonywania pracy na terytorium innego Państwa Członkowskiego, podlega nadal ustawodawstwu pierwszego Państwa Członkowskiego, pod warunkiem że przewidywany okres wykonywania pracy nie przekracza dwunastu miesięcy i że nie został on skierowany w miejsce innej osoby, której okres skierowania upłynął. Kluczowe jest spełnienie warunku pozostawania przezeń w zwykłym zatrudnieniu u pracodawcy państwa wysyłającego, co wymaga prowadzenia znaczącej działalności gospodarczej w państwie siedziby.

Pomocnicze

Rozporządzenie Rady Nr 1408/71 art. 13 ust. 2a

Rozporządzenie Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie

Generalna zasada podlegania systemowi zabezpieczenia społecznego kraju, w którym jest świadczona praca (lex loci laboris).

Rozporządzenie Nr 883/2004 art. 12 ust. 1

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

Potwierdza zasadę, że osoba delegowana przez pracodawcę, który normalnie prowadzi działalność w państwie członkowskim, do innego państwa członkowskiego, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego państwa, pod warunkiem że przewidywany czas pracy nie przekracza 24 miesięcy i nie jest wysłana w zastępstwie innej osoby. Warunek normalnego prowadzenia działalności w państwie wysyłającym jest kluczowy.

Rozporządzenie Nr 987/2009 art. 14 ust. 2

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia Nr 883/2004

Doprecyzowuje warunek normalnego prowadzenia znaczącej części działalności w państwie członkowskim, w którym pracodawca ma siedzibę, uwzględniając kryteria charakteryzujące działalność przedsiębiorstwa.

k.p.c. art. 39813 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku w przypadku braku proceduralnych zarzutów kasacyjnych.

k.p.c. art. 39814

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna do oddalenia skargi kasacyjnej.

u.z.p.t.

Ustawa z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych

Wspomniana przez skarżącego jako dowód na to, że agencja pracy tymczasowej nie może korzystać z zatrudnionych pracowników tymczasowych tak, aby wykonywali pracę na jej rzecz.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Agencja pracy tymczasowej nie prowadziła znaczącej działalności gospodarczej w Polsce, a jedynie czynności administracyjne związane z zatrudnianiem i delegowaniem pracowników za granicę. Pracownik oddelegowany do pracy we Francji podlegał zasadzie terytorialności (lex loci laboris) i ubezpieczeniu społecznemu Francji, a nie Polski. Interpretacja art. 14 ust. 1a rozporządzenia 1408/71 wymaga, aby pracodawca delegujący prowadził zwykłą, godną odnotowania działalność w państwie wysyłającym.

Odrzucone argumenty

Agencja pracy tymczasowej prowadziła działalność godną odnotowania w Polsce, co uzasadniało objęcie pracownika polskim ubezpieczeniem społecznym. Stosowanie przepisów UE w zakresie zabezpieczenia społecznego powinno niwelować niekorzyści wynikające z krótkotrwałej zmiany systemu i wspierać swobodę przemieszczania się pracowników. Sądy niższych instancji błędnie powołały się na akty niższego rzędu (Decyzja Nr 181, Praktyczny przewodnik) zamiast na rozporządzenie 1408/71. Agencja pracy tymczasowej nie mogła korzystać z zatrudnionych pracowników tymczasowych tak, aby wykonywali pracę na jej rzecz (na podstawie ustawy o zatrudnianiu pracowników tymczasowych).

Godne uwagi sformułowania

„prowadzenie działalności godnej odnotowania w kraju wysyłającym” zasada terytorialności (lex loci laboris) „zwykle zatrudniony” „nie wykonywał ani nawet nie było zamiarem stron powierzenie mu realizacji obowiązków pracowniczych na terenie Polski” „nie spełniła warunku prowadzenia działalności „godnej odnotowania” w Polsce jako państwie wysyłającym” „niektóre agencje pracy tymczasowej stanowią jedynie „skrzynki kontaktowe” pracodawców zagranicznych” „dumping ekonomiczny (socjalny)”

Skład orzekający

Zbigniew Myszka

przewodniczący-sprawozdawca

Bogusław Cudowski

członek

Jolanta Strusińska-Żukowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie zasad podlegania ubezpieczeniu społecznemu pracowników delegowanych przez agencje pracy tymczasowej, w szczególności w kontekście wymogu prowadzenia znaczącej działalności przez agencję w kraju siedziby."

Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na przepisach rozporządzenia 1408/71, które zostało zastąpione przez rozporządzenia 883/2004 i 987/2009, jednak zasady interpretacyjne pozostają aktualne i zostały potwierdzone w nowszych regulacjach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w UE, które ma bezpośrednie przełożenie na praktykę delegowania pracowników przez agencje pracy tymczasowej. Wyjaśnia, kiedy pracownik podlega systemowi kraju wysyłającego, a kiedy kraju wykonywania pracy, co jest kluczowe dla pracodawców i pracowników.

Delegujesz pracowników za granicę? Uważaj, gdzie podlegają ubezpieczeniu społecznemu!

Sektor

praca

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt II UK 27/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 maja 2010 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Zbigniew Myszka (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Bogusław Cudowski SSN Jolanta Strusińska-Żukowska w sprawie z wniosku A.J. Sp. z o.o. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych z udziałem zainteresowanego Z. O. o ubezpieczenie społeczne, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 5 maja 2010 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […] z dnia 29 lipca 2009 r., oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 29 lipca 2009 r. Sąd Apelacyjny - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił apelację A. J. Sp. z o.o. od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 marca 2009 r. oddalającego odwołanie 2 wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 listopada 2008 r. stwierdzającej, że zainteresowany Z. O. w okresach od 23 października 2007 r. do 22 grudnia 2007 r. i od 5 stycznia 2008 r. do 3 marca 2008 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu w Polsce. W sprawie tej ustalono, że A. J. Sp. z o.o. (zwana dalej agencją) prowadzi działalność polegającą na rekrutacji i udostępnianiu pracowników tymczasowych, którzy są zatrudniani wyłącznie w celu delegowania ich do pracy we Francji. Zainteresowany Z. O. w okresach od 23 października 2007 r. do 22 grudnia 2007 r. i od 5 stycznia 2008 r. do 3 marca 2008 r. oddelegowany był przez wnioskodawcę do Francji, gdzie świadczył pracę na stanowisku cieśli budowlanego, na rzecz S.A. R. Z. W dniu 7 listopada 2007 r. wnioskodawca zgłosił zainteresowanego do obowiązkowego ubezpieczenia społecznego w Polsce, a z dniem 4 marca 2008 r. wyrejestrował go z tego ubezpieczenia. Na dzień 30 stycznia 2008 r. wnioskodawca nie realizował umów i nie osiągał dochodów w Polsce. W ramach takich ustaleń Sąd Okręgowy uznał decyzję organu rentowego za prawidłową. Apelację wnioskodawcy od tego wyroku Sąd Apelacyjny uznał za nieuzasadnioną, w pełni podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, który stwierdził, że przy ocenie zasad podlegania zainteresowanego ubezpieczeniom społecznym należało stosować rozporządzenie Rady (EWG) Nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE.L.71.149.2 ze zm., zwane dalej rozporządzeniem Rady Nr 1408/71), ponieważ zainteresowany pracownik zatrudniony przez agencję wykonywał obowiązki pracownicze wyłącznie na terenie Francji. W ocenie Sądu pierwszej instancji, dla rozstrzygnięcia sprawy istotne było ustalenie, czy zainteresowany pracownik został oddelegowany w celu wykonywania pracy na terytorium Francji w rozumieniu art. 14 ust. 1a tego rozporządzenia, który stanowi wyjątek od ogólnej zasady terytorialności podlegania ustawodawstwu ubezpieczeniowemu państwa, w którym jest wykonywana pracy. W oparciu o przepisy Decyzji Komisji Administracyjnej WE ds. zabezpieczenia socjalnego pracowników migrujących z dnia 13 grudnia 2000 r. Nr 181 w sprawie oddelegowania pracowników (Dz.Urz.WE z 14 grudnia 2001 r., L 329, s. 73, zwanej 3 dalej Decyzją Nr 181), opracowany przez tę Komisję „Praktyczny przewodnik dotyczący oddelegowania pracowników w Państwach Członkowskich Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Szwajcarii" oraz orzecznictwo Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości Sądy obu instancji uznały, że przy interpretacji art. 14 ust. 1a rozporządzenia Rady Nr 1408/71 decydujące znaczenie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy miało ustalenie, czy A. J. Spółka z o.o. prowadziła zwykle znaczącą część działalności na obszarze Polski. W sprawie bezsprzecznie ustalono, że agencja prowadziła działalność polegającą wyłącznie na zatrudnianiu pracowników w celu ich natychmiastowego delegowania do pracy we Francji. Wszystkie umowy zawierane były z przedsiębiorstwami francuskimi i tylko z tego tytułu agencja uzyskiwała dochody. Żaden z pracowników nie został skierowany do pracy u krajowego pracodawcy. Chociaż z umowy spółki wynika bardzo szeroki i różnorodny przedmiot jej działalności, to na terytorium Polski działalność ta była ukierunkowana wyłącznie na rekrutację i udostępnianie pracowników tymczasowych do prac we Francji. Tym samym, agencja nie spełniła warunku prowadzenia działalności „godnej odnotowania” w Polsce jako państwie wysyłającym. Nie było podstaw do uznania, że agencja wysyłała pracowników „tymczasowo” do pracy na terenie innego Państwa Członkowskiego. Zakres tego pojęcia obejmuje pracownika stale zatrudnionego w państwie siedziby przedsiębiorstwa delegowanego do pracy na terytorium innego Państwa Członkowskiego tylko na z góry oznaczony, przemijający okres, po którego upływie pracownik wraca do pracy do państwa wysyłającego. To, że wnioskodawca jest agencją pracy tymczasowej nie przesądza o automatycznym stosowaniu art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71. Sąd Apelacyjny podkreślił, że zgodnie z tym przepisem podleganie zainteresowanego ustawodawstwu polskiemu uzależnione jest od tego, aby był on „zwykle zatrudniony" przez przedsiębiorstwo i został przez pracodawcę skierowany do wykonywania pracy na terytorium innego Państwa Członkowskiego przez okres nie przekraczający dwunastu miesięcy. Z tej regulacji wynika, że tylko pracownik, który zatrudniony jest na terenie Państwa Członkowskiego w ramach trwającej umowy o pracę wykonywanej na terytorium Polski z danym pracodawcą, w razie czasowego oddelegowania do pracy na 4 terytorium innego Państwa, nadal podlega ustawodawstwu tego pierwszego Państwa. Zainteresowany pracownik nie spełnił przymiotu osoby „zwykle zatrudnionej” u wnioskodawcy, ponieważ „nie wykonywał ani nawet nie było zamiarem stron powierzenie mu realizacji obowiązków pracowniczych na terenie Polski”. Strony zawarły jedynie w Polsce umowę o pracę, ale jej przedmiotem była realizacja obowiązków pracowniczych za granicą. Dlatego nie było możliwości uznania, że zainteresowany był pracownikiem oddelegowanym w rozumieniu art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71. W skardze kasacyjnej pełnomocnik wnioskodawcy zarzucił naruszenie art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71 przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wnioskodawca nie prowadził istotnej działalności na terytorium Polski i tym samym, że nie spełnił warunków delegowania pracowników umożliwiających pozostawienie zatrudnionych pracowników tymczasowych w polskim systemie ubezpieczeń społecznych. Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi do rozpoznania wskazano występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego dotyczącego wykładni pojęcia „prowadzenia działalności godnej odnotowania w kraju wysyłającym”, a także potrzebę wykładni art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71 w zakresie znaczenia pojęcia „prowadzenie działalności godnej odnotowania w kraju wysyłającym”, co wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych. Skarżący utrzymywał, że w orzeczeniu z dnia 10 lutego 2000 r., C-202/97 (ECR 2000/2/I-00883, tzw. sprawa Fitzwilliam) Europejski Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że użycie przez europejskiego prawodawcę pojęcia „prowadzić działalność godną odnotowania w kraju wysyłającym" nie oznacza, że w kraju oddelegowującym działalność przedsiębiorstwa musi mieć charakter przeważający. Ponadto przepisy prawa wspólnotowego w zakresie zabezpieczenia społecznego powstały po to, aby zniwelować niekorzyści wynikające z krótkotrwałej zmiany systemu zabezpieczenia społecznego. Tymczasem wątpliwa jest korzyść dla pracownika ubezpieczonego do tej pory wyłącznie w Polsce, jeśli na kilka tygodni zostanie objęty francuskim systemem zabezpieczenia społecznego, a po powrocie znów będzie ubezpieczony w Polsce. Jest to sprzeczne ze swobodą przemieszczania się pracowników,a zgodnie z art. 48 rozporządzenia Rady Nr 5 1408/71 okres ubezpieczeniowy w danym Państwie Członkowskim, krótszy niż 12 miesięcy, nie daje podstawy do żądania wypłaty części emerytury lub renty przez to państwo. Istnieje więc poważne zagrożenie, że gdyby zaskarżony wyrok został utrzymany w mocy, to w spornym okresie pracownik skarżącego nie będzie ubezpieczony w żadnym kraju i żaden kraj nie przyzna mu w przyszłości za ten czas emerytury, bowiem orzecznictwo sądów francuskich, pominięte zupełnie w argumentacji Sądów obu instancji, wskazuje, że w takiej sytuacji - przy krótkotrwałym zatrudnieniu - pracownicy nie zostaną objęci ubezpieczeniami we Francji. Poza tym nie jest prawdą, że na terenie Polski działalność skarżącego sprowadza się do administrowania sprawami wewnętrznymi spółki. Skarżący posiada na terenie Polski dwa biura – w W. i w R., a pracownicy zatrudnieni na terenie Polski zajmują się pozyskiwaniem nowych klientów i rozwijaniem działalności gospodarczej spółki. Skarżący zwrócił tez uwagę, że Sądy obu instancji powołały się na przepisy Decyzji Nr 181, która jest aktem niższego rzędu oraz „Praktyczny przewodnik”, który nie jest aktem prawnym, tym samym naruszyły art. 14 ust. 1 lit. a rozporządzenia Rady Nr 1408/71. Sądy obu instancji nie wzięły również pod uwagę przepisów ustawy z dnia 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 166, poz.1608 ze zm.) z których wynika, że agencja pracy tymczasowej nie może korzystać z zatrudnionych przez siebie pracowników tymczasowych tak, aby wykonywali pracę na jej rzecz. Skarżący wskazał też, że w podobnej sprawie Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 29 maja 2009 r., IV U …/09, uwzględnił odwołanie pracownika i orzekł, że w spornym okresie podlegał on ustawodawstwu polskiemu. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu, w tym kosztach zastępstwa procesowego za wszystkie instancje lub ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie apelacji. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw. Z braku proceduralnych zarzutów kasacyjnych Sąd Najwyższy był związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku (art. 39813 § 2 k.p.c.). 6 Wedle tych miarodajnych ustaleń, agencja pracy tymczasowej (A. J. sp. z o.o., zwana dalej agencją) zatrudniała pracowników tymczasowych wyłącznie w celu ich oddelegowania do pracy we Francji. Działalność tej agencji w Polsce sprowadzała się w rzeczywistości do administrowania jej sprawami wewnętrznymi oraz wykonywania czynności administracyjnych polegających na formalnym wypełnianiu zawartych z pracownikami tymczasowymi umów o pracę. Agencja nie prowadziła innej działalności poza formalnym zatrudnianiem pracowników tymczasowych wysyłanych do pracy we Francji, którzy na terenie Polski nie świadczyli żadnych prac, ale byli oddelegowywani do wykonywania pracy tymczasowej za granicą na rzecz i pod kierownictwem francuskiego pracodawcy użytkownika. Do osądzenia sporu o podleganie takich pracowników tymczasowych określonemu systemowi zabezpieczenia społecznego miały zastosowanie przepisy rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.E.L. 1971 Nr 149, poz. 2 ze zm., powoływane dalej jako rozporządzenie Rady Nr 1408/71). W przypadku pracowników najemnych generalną regułą tego aktu prawa wspólnotowego było podleganie systemowi zabezpieczenia społecznego kraju, w którym jest świadczona praca (lex loci laboris), co wynikało z art. 13 ust. 2a rozporządzenia Rady Nr 1408/71, który stanowił, że z zastrzeżeniem przepisów art. 14-17, pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego Państwa Członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego Państwa Członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub pracodawca, który go zatrudnia ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium innego Państwa Członkowskiego. W ustalonych okolicznościach sprawy Sąd drugiej instancji prawidłowo uznał, że nie wystąpił wyjątek z art. 14 ust. 1a tego rozporządzenia, który stanowił, że pracownik najemny zatrudniony na terytorium Państwa Członkowskiego przez przedsiębiorstwo, w którym jest zwykle zatrudniony i przez które został skierowany do wykonywania pracy na terytorium innego Państwa Członkowskiego podlega nadal ustawodawstwu pierwszego Państwa Członkowskiego, pod warunkiem, że 7 przewidywany okres wykonywania pracy nie przekracza dwunastu miesięcy i że nie został on skierowany w miejsce innej osoby, której okres skierowania upłynął. Wprawdzie w rozpoznawanej sprawie nie mogło być sporu, że okresy wykonywania pracy przez oddelegowanego do pracy we Francji pracownika tymczasowego nie przekraczały 12 miesięcy i pracownik ten nie został skierowany w miejsce innej osoby, której upłynął okres skierowania, ale zabrakło spełnienia warunku pozostawania przezeń w zwykłym zatrudnieniu u pracodawcy państwa wysyłającego (delegującego). Spełnienie tego warunku wymaga - wedle judykatury Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz wykładni dokonanej w Decyzji Nr 181 z dnia 13 grudnia 2000 r. Komisji Administracyjnej do spraw Zabezpieczenia Społecznego (powoływanej dalej jako Decyzja Nr 181), wykazania przez pracodawcę (agencję pracy tymczasowej delegującą pracowników tymczasowych do pracy za granicą) prowadzenia znaczącej działalności gospodarczej w państwie, w którym agencja ma siedzibę. Oddelegowanie pracownika ma miejsce wtedy, gdy pomimo oddelegowania praca jest wykonywana na rzecz przedsiębiorstwa oddelegowującego w warunkach zachowania więzi pracowniczej pomiędzy pracownikiem oddelegowanym a przedsiębiorstwem oddelegowującym. Ponadto, w szczególnych przypadkach dotyczących zatrudniania pracowników tymczasowych wyłącznie w celu oddelegowania do pracy u pracodawców użytkowników wymagane jest, aby pracodawca delegujący prowadził zwykle działalność „godną odnotowania” w kraju, na którego terytorium ma siedzibę. Przy ustalaniu, czy przedsiębiorstwo delegujące do pracy za granicą zwyczajowo lub zwykle prowadzi na znaczną skalę taką działalność na terytorium państwa wysyłającego należy brać pod uwagę między innymi: miejsce, gdzie przedsiębiorstwo wysyłające i jego władze są zlokalizowane, liczbę personelu administracyjnego pracującego w państwie wysyłającym, w którym ma zarejestrowaną siedzibę oraz w państwie zatrudnienia, miejsce rekrutacji oddelegowanych oraz miejsce zawierania większości umów z klientami, prawo właściwe dla umów zawieranych przez przedsiębiorstwo wysyłające z jego pracownikami z jednej strony oraz z jego klientami z drugiej strony, jak również wielkość obrotów w każdym państwie członkowskim w odpowiednio wybranym typowym okresie. Lista tych kryteriów nie wyczerpuje wszystkich możliwości ustalenia prowadzenia przez agencję pracy 8 tymczasowej działalności godnej odnotowania na terenie kraju wysyłającego i może być uzupełniania lub dostosowywana do konkretnego przypadku. Wszystko to sprawia, że o podleganiu właściwemu systemowi zabezpieczenia społecznego pracowników tymczasowych zatrudnionych wyłącznie w celu oddelegowania do pracy w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, oprócz formalnych więzi pozostawania w stosunku pracy pomiędzy pracownikiem i przedsiębiorstwem wysyłającym oraz przynależności do porządku prawa pracy państwa delegującego w zakresie zawierania umów o pracę, podejmowania decyzji w przedmiocie rodzaju pracy, wynagradzania za jej wykonywanie i zwalniania pracowników, przesądza prowadzenie przez agencję pracy tymczasowej także zwykłej (normalnej) działalności godnej odnotowania w państwie wysyłającym, w którym ma zarejestrowaną siedzibę, która nie może ograniczać się do wykonywania wewnętrznych czynności administracyjnych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Wprawdzie sądy nie są związane wykładnią Komisji Administracyjnej, której uprawnienia w tym zakresie są wykonywane „bez uszczerbku dla uprawnienia władz, instytucji i osób zainteresowanych do korzystania z procedur i sądownictwa przewidzianych przez ustawodawstwo państw członkowskich przez rozporządzenie Rady Nr 1408/71” (art. 81a in fine), ale propozycje wykładni zawarte w Decyzji Nr 181 nie są prawnie obojętne, a tym bardziej nie stanowią przeszkód w możliwości zaakceptowania przez sądy krajowe tego rodzaju postulowanej interpretacji przepisów rozporządzenia przy rozstrzyganiu sporów wynikających z krótkotrwałego przemieszczania się pracowników delegowanych do pracy za granicą i możliwych kolizji podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego, które bywają nadużywane przez pracodawców wysyłających pracowników delegowanych do pracy za granicą z instrumentalnym wykorzystywaniem różniących się obciążeń składkowych oraz świadczeń z ubezpieczenia społecznego. W judykaturze dostrzega się, że spory o podleganie właściwemu ustawodawstwu zabezpieczenia społecznego mogą wynikać ze stosowania tzw. dumpingu ekonomicznego (socjalnego), polegającego na ponoszeniu niższych kosztów (obciążeń) podlegania przez oddelegowanych pracowników tymczasowych zabezpieczeniu społecznemu w państwie, na którego 9 terytorium ma siedzibę agencja pracy tymczasowej, niż w państwie wykonywania pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 2009 r., II UK 99/09, dotychczas niepublikowany). Dotyczy to agencji prac tymczasowych, które niekiedy stanowią jedynie „skrzynki kontaktowe” pracodawców zagranicznych, za których pośrednictwem próbują oni zatrudniać delegowanych pracowników tymczasowych przy uwzględnieniu niższych kosztów (obciążeń) podlegania zabezpieczeniu społecznego w państwie wysyłającym niż obowiązujących pracowników w systemie zabezpieczenia społecznego w państwie wykonywania pracy. Wprawdzie już w wyroku z dnia 17 grudnia 1970 r. sprawie Manpower (35/70, ECR 1970/1251), ETS przesądził o dopuszczalności delegowania pracowników agencji pracy tymczasowej na podstawie art. 14 ust. 1a rozporządzenia Rady Nr 1408/71, zwracając wszakże uwagę na to, że różnice w poszczególnych systemach zabezpieczenia społecznego państw członkowskich UE (różna wysokość składki i świadczeń) nie mogą być nadużywane przez przedsiębiorstwa, które zajmują się wyłącznie delegowaniem pracowników do innych państw członkowskich przy wykorzystywaniu różnic w systemach ubezpieczenia społecznego. W wyroku z dnia 9 listopada 2000 r. w sprawie Plum (C-404/98, ECR 2000/11A/I-09379, LEX nr 83030), Trybunał Sprawiedliwości UE (powoływany dalej jako TS UE) zaakcentował, że wyjątek z art. 14 ust. 1a rozporządzenia nr 1408/71 nie dotyczy pracowników przedsiębiorstwa z siedzibą w jednym Państwie Członkowskim, wysyłanych do pracy na terytorium innego Państwa Członkowskiego, w którym poza czysto wewnętrznymi działaniami zarządzającymi, przedsiębiorstwo to prowadzi całą swoją działalność. W przypadkach występujących kolizji podlegania różnym ustawodawstwom zabezpieczenia społecznego, delegowani pracownicy podlegają ustawodawstwu tego Państwa Członkowskiego, na którego terytorium rzeczywiście pracują. Oznacza to, że delegowany pracownik przedsiębiorstwa, które zajmuje się wyłącznie wysyłaniem pracowników do innych państw i nie wykonuje znaczącej działalności w państwie wysyłającym, podlega ubezpieczeniu społecznemu państwa, w którym pracuje (art. 13 ust. 2a rozporządzenia Rady Nr 1408/71). W celu rozwikłania nadal pojawiających się kontrowersji prawnych dotyczących TS UE w wyroku Fitzwilliam (C-202/97, ECR 2000/2/I-00883) potwierdził, że art. 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Nr 1408/71, w wersji skodyfikowanej rozporządzeniem nr 10 2001/83, powinien być interpretowany w ten sposób, iż w celu skorzystania z przywileju pozwalającego na utrzymanie pracownika w systemie zabezpieczenia społecznego państwa wysyłającego, przedsiębiorstwo pracy tymczasowej, które deleguje czasowo pracowników do pracy na terytorium innego państwa członkowskiego, powinno zwykle prowadzić swoją działalność w państwie wysyłającym. Warunek ten jest spełniony wówczas, gdy agencja pracy tymczasowej wykonuje na znaczną skalę istotną działalność w państwie wysyłającym, w którym ma swoją siedzibę. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny miarodajnie ustalił, że zainteresowany pracownik tymczasowy Z. O. został zatrudniony przez skarżącą agencję pracy tymczasowej wyłącznie w celu wykonywania pracy na terenie Francji, żaden z delegowanych pracowników tymczasowych tej agencji (poza administracją) nie wykonywał pracy w Polsce, zarząd tej spółki nie przebywa na terenie Polski, na terytorium Polski nie były realizowane z klientami agencji żadne umowy, z wykonania których skarżąca agencja nie osiągała w Polsce żadnych obrotów, przeto nie spełnia ona warunku zwykłego prowadzenia znaczącej działalności na terytorium Polski, który mógłby przesądzić o podleganiu pracowników tymczasowych polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych z tytułu krótkoterminowego zatrudnienia po granicami kraju. W konsekwencji Sąd drugiej instancji prawidłowo uznał, że do Z. O. nie miał zastosowania wyjątek z art. 14 ust. 1a rozporządzenia Rady nr 1408/71, przeto ten pracownik tymczasowy skarżącej agencji nie mógł być objęty polskim systemem ubezpieczenia społecznego. Powyższe konstatacje znalazły potwierdzenie i doprecyzowanie w nowych regulacjach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (DZ.U.UE L 04.166.1) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia Nr 883/2004 (DZ.U.UE.L.284.1), które weszły w życie z dniem 1 maja 2010 r. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pierwszego z powołanych rozporządzeń, osoba, która wykonuje działalność jako pracownik najemny w Państwie Członkowskim w imieniu pracodawcy, który normalnie tam prowadzi swą 11 działalność, a która jest delegowana przez tego pracodawcę do innego Państwa Członkowskiego do wykonywania pracy w imieniu tego pracodawcy, nadal podlega ustawodawstwu pierwszego Państwa Członkowskiego, pod warunkiem że przewidywany czas takiej pracy nie przekracza 24 miesięcy i że osoba ta nie jest wysłana w zastępstwie innej osoby. Możliwość zastosowania wyjątku od tej zasady (lex loci laboris) został ustanowiony wyłącznie dla pracodawcy, który prowadzi zwykłą działalność w państwie wysyłającym, z którego jest delegowany pracownik. Warunek normalnego prowadzenia takiej istotnej działalności w państwie wysyłającym został doprecyzowany w art. 14 ust. 2 rozporządzenia Nr 987/2009, który odnosi się do pracodawcy zazwyczaj prowadzącego znaczną część działalności, innej niż działalność związana z samym zarządzaniem wewnętrznym, na terytorium państwa członkowskiego, w którym ma swoją siedzibę, z uwzględnieniem wszystkich kryteriów charakteryzujących działalność prowadzoną przez dane przedsiębiorstwo. Odnośne kryteria muszą zostać dopasowane do specyficznych cech weryfikowanego pracodawcy i do rzeczywistego charakteru prowadzonej działalności. Te aktualnie obowiązujące regulacje można uznać za transparentne z dotychczasowym rozumieniem przepisów adekwatnych w rozpoznawanej sprawie, które jedynie potwierdziły i doprecyzowały dotychczasowy stan prawny oraz jego interpretację dokonaną przez Sąd Apelacyjny, że tylko pracownik zatrudniony przez pracodawcę mającego siedzibę i prowadzącego w istotnym zakresie działalność gospodarczą w Polsce, który został oddelegowany do pracy w innym państwie Unii Europejskiej ma prawo do podlegania polskiemu ubezpieczeniu społecznemu w granicach limitów czasowych określonych w art. 14 ust. 1a rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U.UE L 1971 r. Nr 149, poz. 2 ze zm.). Natomiast pracownik agencji pracy tymczasowej, która w państwie wysyłającym nie osiąga żadnych obrotów, gdyż wykonuje wyłącznie czynności administracyjne związane z zatrudnianiem i wysyłaniem pracowników tymczasowych do pracy w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej, 12 podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego zgodnie z zasadą terytorialności (lex loci laboris) w państwie, na którego terytorium wykonuje pracę. Warto także podkreślić, że podstawowym celem przepisów unijnych koordynujących systemy podlegania ubezpieczeniom społecznym jest objęcie delegowanego pracownika właściwym systemem zabezpieczenia społecznego w związku z korzystaniem ze swobody przemieszczania się pracowników, którym gwarantuje się - co do zasady - prawo podlegania i korzystania z uprawnień z zabezpieczenia społecznego w państwach wykonywania pracy, co może prowadzić do nabycia przez polskich pracowników delegowanych do pracy we Francji prawa do świadczeń z francuskiego systemu zabezpieczenia społecznego. Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił niemającą usprawiedliwionych podstaw skargę kasacyjną w zgodzie art. 39814 k.p.c.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI