II UK 258/10

Sygn. akt II UK 258/10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 lutego 2011 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący) SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca) SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z wniosku Z. C. przeciwko Wojskowemu Biuru Emerytalnemu o wysokość świadczenia, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 lutego 2011 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego […] z dnia 23 marca 2010 r., oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie W dniu 17 grudnia 2008 r. ubezpieczony złożył wniosek o ponowne ustalenie wysokości jego świadczeń emerytalnych wypłacanych przez wojskowy organ emerytalny po 1 stycznia 1999 r. oraz wypłacenia wraz z odsetkami kwot, 2 wynikających z różnicy między wysokością przysługujących mu świadczeń a wysokością świadczeń wypłaconych. Ponadto domagał się stwierdzenia nieważności decyzji waloryzacyjnych wydanych po 1 stycznia 1999 r. Decyzją z 19 grudnia 2008 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego […] odmówił wznowienia postępowania w sprawie zmiany decyzji o waloryzacji emerytury z 2 marca 1999 r., 2 czerwca 1999 r., 6 czerwca 2000 r., 6 czerwca 2001 r., 5 czerwca 2002 r., 6 marca 2003 r., 8 marca 2004 r., 1 marca 2006 r. i 1 marca 2008 r. W odwołaniu od powyższej decyzji ubezpieczony żądał uchylenia w całości decyzji z 19 grudnia 2008 r., jak również wszystkich decyzji wydanych po 1 stycznia 1999 r. oraz zobligowania dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego do ponownego przeliczenia (ustalenia) wysokości emerytury oraz wypłacenie z tego tytułu kwot wyrównania wraz z odsetkami. W odpowiedzi na odwołanie organ emerytalny wniósł o jego oddalenie. Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 19 maja 2009 r. oddalił odwołanie i zasądził od wnioskodawcy na rzecz pozwanego organu rentowego 120 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu Sąd, po dokonaniu wykładni odnośnych przepisów stwierdził, że Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego wydając zaskarżoną decyzję dokonał prawidłowego rozstrzygnięcia, ponieważ od 1 stycznia 1999 r. świadczenie otrzymywane przez odwołującego podlegało waloryzacji według zasad określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Za niezasadne Sąd Okręgowy uznał żądanie ubezpieczonego ponownego ustalenia wysokości jego świadczeń emerytalnych wypłacanych przez wojskowy organ emerytalny po 1 stycznia 1999 r. oraz wypłacenia wraz z odsetkami kwot, które wynikają z różnicy między wysokością przysługujących mu świadczeń a wysokością świadczeń wypłaconych. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki do ponownego ustalenia wysokości świadczenia emerytalnego określone w art. 32 ust 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin. Z wyżej wskazanych względów nieuzasadnione jest także żądanie stwierdzenia nieważności decyzji waloryzacyjnych wydanych po 1 stycznia 1999 r., gdyż zostały one wydane zgodnie z prawem. 3 Wyrokiem z 23 marca 2010 r., zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną, Sąd Apelacyjny oddalił apelację ubezpieczonego od powyższego wyroku Sądu pierwszej instancji. W ocenie Sądu Apelacyjnego w niniejszej sprawie nie zachodziła podstawa do wznowienia postępowania w sprawie wskazanych decyzji waloryzacyjnych wskazanych w zaskarżonej decyzji z 19 grudnia 2008 r. Swego rodzaju „wznowienie postępowania" na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin wymaga, aby po uprawomocnieniu się decyzji zostały przedstawione istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, albo ujawnione nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, a mające wpływ na prawo do świadczeń, albo ich wysokość. W rozpoznawanej sprawie warunki te nie zostały spełnione, gdyż ubezpieczony nie wskazał nowych okoliczności faktycznych ani nowych dowodów istniejących sprzed wydania decyzji nieznanych organowi rentowemu. Wniosek skarżącego o wznowienie decyzji waloryzacyjnych, na skutek którego wydana została zaskarżona decyzja odmowna zmierzał w istocie do wykazania, że organ emerytalny błędnie stosował przy waloryzacji emerytury apelującego zasady wynikające z art. 6 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1999 r., zamiast waloryzować jego emeryturę według metody wynikającej z cytowanego wyżej art. 6 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 1998 r. Istota sporu sprowadzała się do przesądzenia kwestii, w jaki sposób należy waloryzować przysługujące wnioskodawcy na podstawie decyzji z 24 listopada 1998 r. świadczenie emerytalne - czy według zasad obowiązujących do 1 stycznia 1999 r., czy też zgodnie z nowymi zasadami wprowadzonymi do ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych przez przepis art. 159 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie Sądu drugiej instancji, w powyższym zakresie Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i przeprowadził właściwe rozważania prawne. Za nietrafne Sąd uznał zarzuty apelacji co do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, przez niewłaściwą jego wykładnię i wyciągnięcie z jego brzmienia wniosku, że do osób 4 które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 1999 r. należy stosować zasady waloryzacji wynikające z brzmienia tego przepisu nadanego art. 159 pkt. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu wojskowy organ emerytalny dokonywał waloryzacji emerytur i rent wojskowych po dniu 1 stycznia 1999 r. zgodnie z prawem, na podstawie art. 6 ustawy z 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin w brzmieniu nadanym przez art. 159 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd Apelacyjny stwierdził również, że odwołanie od decyzji organu rentowego w zakresie indywidualnych spraw z ubezpieczenia społecznego, o jakich mowa w art. 476 § 2 i 3 k.p.c. wszczyna sprawę cywilną z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu art. 1 k.p.c. W takim wypadku także i sąd ubezpieczeń społecznych nie może stwierdzić nieważności decyzji, od której wniesione zostało odwołanie, lecz winien rozpoznać sprawę, koncentrując się na merytorycznej trafności decyzji tego organu. W skardze kasacyjnej ubezpieczony zaskarżył w całości wyrok Sądu Apelacyjnego, zarzucając mu naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: (-) art. 83 ust. 2 oraz art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, a polegające na rozpatrzeniu sprawy przez sąd powszechny pomimo tego, że właściwy był sąd administracyjny, (-) art. 87 § 2 k.p.c., polegające na reprezentacji w toku postępowania organu rentowego, tj. Wojskowego Biura Emerytalnego, przez pełnomocnika, który nie był właściwie umocowany w rozumieniu przepisów regulujących organizację Ministerstwa Obrony Narodowej oraz podległych temu organowi wojskowych biur emerytalnych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie tego wyroku poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz ubezpieczonego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym i kosztów zastępstwa procesowego. 5 W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ rentowy i sądy obu instancji błędnie określiły istotę sporu w przedmiotowej sprawie jako „wysokość świadczenia". Tymczasem istotą wniosku ubezpieczonego, w wyniku którego wydana została przez organ rentowy zaskarżona następnie decyzja, było żądanie wznowienia postępowania, tzn. uruchomienia procedury przewidzianej w art. 145 i nast. k.p.a. Rozstrzygnięcia organu rentowego w zakresie takiego wniosku mają charakter stricte administracyjny, i jako takie winny podlegać rozpoznawaniu wyłącznie na drodze sądowo - administracyjnej, a nie przed sądem powszechnym, sądem ubezpieczeń społecznych. Zachodzi zatem nieważność postępowania w rozumieniu art. 379 pkt 1 k.p.c. Po wtóre, według skarżącego, uwadze Sądów orzekających w sprawie umknęła kwestia ważności umocowania pełnomocnika organu rentowego (tj. Wojskowego Biura Emerytalnego). Pełnomocnik ten przedłożył na użytek niniejszej sprawy pełnomocnictwo udzielone przez Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego. Tymczasem, zgodnie z treścią regulaminu Organizacyjnego Ministerstwa Obrony Narodowej (stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra obrony Narodowej nr 40/MON z dnia 22 listopada 2006 r.) zastępstwo prawne prowadzone jest przez Departament Prawny tegoż Ministerstwa (§ 32), zaś zadania związane z wojskowym systemem emerytalnym, koordynuje system planowania i realizacji budżetu wojskowych biur emerytalnych realizuje Departament Spraw Socjalnych Ministerstwa Obrony Narodowej. Pełnomocnik organu rentowego (WBE) nie przedłożył dokumentu pełnomocnictwa podpisanego przez któregokolwiek z kierowników obu wyżej wymienionych jednostek organizacyjnych. co na niwie procedury cywilnej skutkuje nieważnością postępowania, tym razem na zasadzie art. 379 pkt. 3 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga ogranicza się do przedstawienia zarzutów nieważności postępowania przed Sądami pierwszej i drugiej instancji rozpoznającymi niniejszą sprawę. Zarzut wynikającej z niedopuszczalności drogi sądowej nieważności postępowania (art. 379 pkt. 1 k.p.c.) skarżący wywodzi z naruszenia przez zaskarżony wyrok art. 83 ust. 2 i art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o 6 systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) oraz art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (Dz.U. z 2004 r. Nr 8, poz. 66 ze zm.), powoływanej dalej, jako „ustawa”. Zarzut ten jest bezpodstawny z następujących względów: Po pierwsze, powołane w podstawie skargi w związku z tym zarzutem przepisy art. 83 ust. 2 i art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych nie mogły mieć zastosowania w sprawie i nie mogły zostać naruszone przez zaskarżony wyrok, ponieważ kwestie normowane tymi przepisami zostały uregulowane odpowiednio w art. 31 ust. 4 i art. 32 ustawy, co wyklucza możliwość odwoływania się do pierwszej z wymienionych ustaw w rozważanym zakresie. Po drugie, powołany w podstawie skargi w związku z rozpatrywanym zarzutem art. 32 ust. 2 ustawy nie może stanowić podstawy skargi kasacyjnej. Przepis ten stanowi, że „Decyzje ostateczne, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez wojskowy organ emerytalny zmienione, uchylone lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego …”. Unormowanie to dotyczy więc, co jasno wynika z jego treści, postępowania administracyjnego przed organem rentowym, nie będąc ani przepisem prawa materialnego, ani przepisem postępowania cywilnego, które zgodnie z art. 3983 § 1 k.p.c. mogą być podstawą skargi kasacyjnej. Poza tym, wysuwając zarzut niedopuszczalności drogi sądowej skarżący nie zarzucił naruszenia art. 2 k.p.c. ani nie wyjaśnił, dlaczego niniejsza sprawa nie jest sprawą cywilną w rozumieniu tego przepisu, jak również nie wyjaśnił, dlaczego od zaskarżonej przez niego decyzji nie przysługiwało mu odwołanie do właściwego sądu według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, co wymagało odwołania się do art. 31 ust. 4 ustawy. Po trzecie, art. 31 ust. 2 ustawy, niezależnie od tego, że jak wyżej wskazano nie może stanowić podstawy skargi kasacyjnej, nie ma związku z niniejszą sprawą wszczętą odwołaniem od decyzji odmawiającej „wznowienia postępowania” na podstawie art. 32 ust. 2 tej ustawy. Sam skarżący stwierdził, że „istotą wniosku 7 ubezpieczonego, w wyniku którego wydana została przez organ rentowy zaskarżona decyzja, było żądanie wznowienia postępowania”. Jakkolwiek łączył to błędnie z uruchomieniem „procedury przewidzianej w art. 145 i nast. k.p.a.”, nie dostrzegając, że w sprawach z zakresu zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych i ich rodzin, procedura wznowienia została w sposób szczególny unormowana w art. 32 ust. 1 ustawy, jako instytucja ponownego ustalania prawa do świadczeń pieniężnych z tytułu zaopatrzenia emerytalnego lub ich wysokości, niemniej jednak, jego wniosek nie dotyczył regulowanych w art. 31 ust. 2 kwestii zmiany, uchylenia lub unieważnienia ostatecznych decyzji. Wprawdzie skarżący we wniosku do organu rentowego domagał się także unieważnienia decyzji waloryzacyjnych z 2 marca 1999 r., 2 czerwca 1999 r., 6 czerwca 2000 r., 6 czerwca 2001 r., 5 czerwca 2002 r., 6 marca 2003 r., 8 marca 2004 r., 1 marca 2006 r. i 1 marca 2008 r., jednakże, jak wskazano, zaskarżona decyzja dotyczyła tylko odmowy „wznowienia postępowania” w sprawie tych decyzji, co ma uzasadnienie w ugruntowanym, i mającym odpowiednie zastosowanie do postępowań na gruncie art. 32 ust. 1 i 2 ustawy, stanowisku orzecznictwa administracyjnego, że okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania nie mogą stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 5 marca 1998 r., IV SA 988/97, LEX nr 45673 i powołane w jego uzasadnieniu wcześniejsze orzecznictwo). Na koniec należy wskazać, że Sąd Najwyższy, nie dostrzega także innych przyczyn niedopuszczalności drogi sądowej w niniejszej sprawie. W szczególności, w świetle ustalonego orzecznictwa sądowego, w sprawach wszczętych odwołaniem od decyzji odmawiającej ponownego ustalenia uprawnień z ubezpieczenia społecznego droga sądowa jest dopuszczalna (por. np. orzeczenia SN z 18 lutego 2003 r., II UK 139/02, OSNP 2004 nr 7, poz. 128; 22 czerwca 2004 r., II UK 404/03, OSNP 2005, nr 4 poz. 58; 13 grudnia 2005 r., II UK 61/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 371). Bezpodstawny okazał się także zarzut nieważności postępowania wynikającej z niewłaściwej reprezentacji organu rentowego - Wojskowego Biura Emerytalnego. W aktach sprawy znajduje się udzielone radcy prawnemu przez Dyrektora wymienionego Biura pełnomocnictwo do reprezentowania pozwanego 8 organu w sprawie. Zgodnie z art. 460 k.p.c. organ rentowy ma zdolność sądową i procesową w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Z kolei według art. 476 § 4 pkt 3 k.p.c. w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 23 lutego 2004 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organów w sprawach zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz uprawnionych członków ich rodzin (Dz.U. z 2004 r. Nr 67, poz. 618), wojskowymi organami emerytalnymi są dyrektorzy wojskowych biur emerytalnych. Zdolność sądowa i procesowa wojskowego organu rentowego (dyrektora wojskowego biura emerytalnego) w rozumieniu art. 460 § 1 k.p.c. wynika więc wprost z Kodeksu postępowania cywilnego. Posiadanie zaś przez organ rentowy zdolności procesowej oznacza jego zdolność do dokonywania wszystkich czynności procesowych, łącznie z udzielaniem pełnomocnictwa procesowego. Prowadzi to do wniosku, że wojskowy organ emerytalny (dyrektor wojskowego biura emerytalnego) może udzielić radcy prawnemu pełnomocnictwa do zastępstwa procesowego tego organu w postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 86 i 87 § 1 k.p.c. w związku z art. 460 § 1 i art. 476 § 4 pkt 3 k.p.c.). Oceny tej nie zmienia regulamin organizacyjny Ministerstwa Obrony Narodowej wprowadzony zarządzeniem nr 40/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 listopada 2006 r. w sprawie regulaminu organizacyjnego Ministerstwa Obrony Narodowej, Dz. Urz. MON z 2006 r. Nr 21, poz. 270 ze zm. Akt ten stanowi w § 32, że Departament Prawny, między innymi zapewnia zastępstwo prawne oraz sprawuje merytoryczny nadzór nad świadczeniem pomocy prawnej w resorcie (ust. 1) oraz, że do zakresu zadań tego departamentu należy w szczególności wykonywanie zastępstwa prawnego przed sądami, trybunałami i innymi organami orzekającymi (ust. 2 pkt 6). Powołane postanowienia regulaminu nie rozstrzygają jednak, co jasno wynika z ich treści, o tym kto może udzielać pełnomocnictwa procesowego w imieniu jednostek resortu mających, jak wojskowe organy emerytalne, zdolność procesową, ani nie wyłączają wykonywania zastępstwa procesowego przez pełnomocników spoza Departamentu Prawnego MON. Wobec powyższego Sąd Najwyższy, na podstawie 39814 k.p.c., orzekł jak w sentencji. 9