II UK 233/09

Wyrok z dnia 2 marca 2010 r. II UK 233/09 Przedsiębiorca zarejestrowany i mieszkający w Polsce, wykonujący dzia- łalność na terytorium więcej niż dwóch Państw Członków Wspólnoty podlega ubezpieczeniu społecznemu w Polsce, jeżeli część tej działalności - nawet w niewielkim rozmiarze - wykonuje w Polsce (art. 6 ust. 5 i 13 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm. w związku z art. 14a ust. 2 rozporządze- nia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin prze- mieszczających się we Wspólnocie, Dz.U.UE Polskie wydanie specjalne Tom 01, Rozdział 05, s. 35 ze zm.). Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Jolanta Strusińska-Żukowska. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2010 r. sprawy z wniosku Marcina D. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecz- nych-Oddziałowi w T. o ubezpieczenie społeczne, na skutek skargi kasacyjnej wnio- skodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 18 lutego 2009 r. [...] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i oddalił apelację. U z a s a d n i e n i e Marcin D. zarejestrował od dnia 27 października 2005 r. w ewidencji prowa- dzenia działalności gospodarczej w Urzędzie Gminy G. działalność usługową w za- kresie naprawy i konserwacji statków, platform i konstrukcji pływających oraz obróbki mechanicznej elementów metalowych pod firmą „M.". Jako miejsce wykonywania działalności określił terytorium Rzeczpospolitej Polskiej oraz zagranicę, a jako siedzi- bę przedsiębiorstwa swoje miejsce zamieszkania (M.). Zgłosił jednocześnie działal- 2 ność do ubezpieczenia społecznego oraz obowiązek podatkowy we właściwym Urzędzie Skarbowym, a w dniu 4 listopada 2005 r. podpisał z firmą M.L.S. P., sp. z o.o. w W., Oddział w G. umowę o świadczenie usług, na mocy której zobowiązał się do świadczenia na rzecz angielskiej firmy „H. P.” z siedzibą w B. (Wielka Brytania) usług związanych z remontem, konserwacją, naprawą i eksploatacją statków, w szczególności do wykonywania wszelkich prac niezbędnych do zakończenia procesu budowlanego, remontowego i konserwacyjnego statku. Zgodnie z umową, M.L.S. P. wypłacała mu wynagrodzenie za godziny świadczenia usług w złotych polskich i zo- bowiązała się zorganizować i ponieść koszty przejazdu do i z miejsca świadczenia usług, zapewnić zakwaterowanie przez czas trwania umowy oraz ubezpieczenie. Umowa została zawarta na 3 miesiące, lecz była przedłużana i obejmowała okres powyżej 12 miesięcy. Miejsce wykonania usługi było uzależnione od wielkości awarii oraz od warunków pogodowych i konkretyzowano je ad hoc albo w suchym doku w porcie w B. albo na statkach pływających pod banderami różnych państw na wodach terytorialnych i w portach w Anglii, Belgii, Hiszpanii, Francji, Włoch, Chorwacji, Grecji, Holandii i Łotwy. Na fakturach wystawianych zleceniodawcy przedsiębiorca wskazy- wał jako miejsce wykonywania usług miejsce siedziby firmy „H.P.”. W Anglii, gdzie ubezpieczony nie miał mieszkania ani innego majątku, nocował w hotelu wynajętym i opłacanym przez firmę M.L.S. P., a gdy nie miał pracy za granicą, wracał do Polski. W Polsce, oczekując na kolejne zlecenie z firmy M.L.S. P., ubezpieczony - w ramach prowadzonej działalności - wykonał drobne usługi w dniach 29 września 2006 r., 6 kwietnia 2007 r., 30 czerwca 2007 r., otrzymując za nie kwoty 200 zł, 150 zł i 170 zł. Za usługi wykonane w latach 2006 i 2007 poza Polską uzyskał przychód w wysoko- ści 94.497,09 zł. Ubezpieczony opłacał składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w Polsce, więc w dniu 31 lipca 2006 r. wniósł o ustalenie prawa do zasiłku chorobowe- go, a w dniu 13 lutego 2007 r. o wypłatę jednorazowego odszkodowania z tytułu wy- padku przy pracy z dnia 15 lipca 2006 r. W dniu 8 czerwca 2007 r. wystąpił o wyda- nie dokumentu E-101 w związku z zamiarem czasowego przeniesienia działalności gospodarczej na teren Holandii (na okres od dnia 8 czerwca 2007 r. do dnia 8 paź- dziernika 2007 r.), lecz ZUS odmówił jego wydania, a decyzją z dnia 3 października 2007 r. zobowiązał ubezpieczonego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku choro- bowego za okres od 18 lipca 2006 r. do 28 września 2006 r. w łącznej kwocie 452,20 zł. 3 Decyzją z dnia 11 września 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych-Oddział w T., na podstawie art. 38 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 13 pkt 4 i art. 91 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) oraz art. 14a ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących dzia- łalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we wspólnocie (tekst skonsolidowany, Dz.U. UE. L. 71.149.2 ze zm.), stwierdził, że Mar- cin D. podlegał polskim ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowym, wy- padkowemu i chorobowemu) w dniach 29 września 2006 r., 6 kwietnia 2007 r. i 30 czerwca 2007 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w Pol- sce. Przyjął, że ubezpieczony prowadził działalność na terytorium innego państwa członkowskiego w myśl art. 14a ust. 1 lit. a rozporządzenia, więc należało objąć go ubezpieczeniami społecznymi tylko w dniach, w których faktycznie wykonywał swą działalność na terytorium Polski, w pozostałym bowiem okresie, na podstawie art. 13 ust. 2 lit. b rozporządzenia, podlegał ustawodawstwu państwa członkowskiego wła- ściwego ze względu na miejsce wykonywania działalności. Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2008 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu uwzględnił odwołanie ubezpieczonego, który domagał się zmiany zaskarżonej decyzji i objęcia ubezpieczeniami społecznymi w Polsce przez cały czas prowadzenia działalności gospodarczej. Za oczywiście nieprawidłowe w świetle ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych uznał objęcie wnioskodawcy ubezpieczeniami społecznymi jedynie za trzy dni wyko- nywania działalności gospodarczej, ze wskazaniem, że w pozostałym zakresie wła- ściwe jest ustawodawstwo innego, nieustalonego państwa. Rozstrzygnięcie oparł na regule kolizyjnej przewidzianej w art. 14a ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku wyrokiem z dnia 18 lutego 2009 r., uwzględniając apelację organu rentowego, zmienił zaskar- żony wyrok i oddalił odwołanie. W ocenie Sądu Apelacyjnego, wyłączone jest podle- ganie polskim regulacjom w zakresie ubezpieczeń społecznych przez przedsiębiorcę zarejestrowanego w Polsce, który nie podjął tu działalności, lecz od razu rozpoczął ją za granicą, przy czym nie zmienia tej oceny wykonanie na terenie Polski trzech jed- nodniowych usług, „za okres których” wnioskodawca został objęty ubezpieczeniem 4 społecznym w Polsce. Sąd wywiódł ten pogląd z reguły zawartej w art. 13 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 1408/71, nie znajdując od niej wyjątków w art. 14a ust. 1 i ust. 2, wykładanych zgodnie z decyzją Komisji Wspólnot Europejskich nr 181. W konse- kwencji Sąd drugiej instancji nie podzielił oceny prawnej dokonanej przez Sąd Okrę- gowy, wskazując, że stan faktyczny, w którym ubezpieczony wykonał trzy usługi w Polsce i tylko przypuszczalnie oczekiwał tu na kolejne zlecenia i poszukiwał nowych zleceń, nie wypełnia dyspozycji art. 14a ust. 2 rozporządzenia, uwzględniającej prze- słankę wykonywania jakiejkolwiek części swojej działalności na terenie państwa za- mieszkania. Zważył, że osoba zwykle prowadząca działalność na własny rachunek na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich, która nie wykonuje jakiejkol- wiek części swojej działalności na terytorium tego państwa, zgodnie z art. 14a ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia, podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, na terytorium którego prowadzi swoją główną działalność. W skardze kasacyjnej Marcina D., w ramach podstawy naruszenia prawa ma- terialnego, podniesiony został, jako podstawowy, zarzut błędnej wykładni przepisów rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stoso- wania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin, niezgodnej z jego celem ujętym w preambule, którym jest rozstrzyganie sporów pozytywnych mię- dzy państwami Unii Europejskiej co do właściwości systemów prawnych, z wyłącze- niem skutku całkowitego pozbawienia obywatela UE zabezpieczenia społecznego. Dotyczy to także art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 12 ust. 1 i art. 13 ustawy z dnia 13 paź- dziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 13 ust. 2 lit. b rozporzą- dzenia Rady nr 1408/71, gdyż skarżący nie jest osobą, która wykonuje działalność stale i wyłącznie na terytorium jednego tylko państwa członkowskiego. Sąd drugiej instancji naruszył także, według skarżącego, art.14a ust. 2 rozporządzenia przez jego niezastosowanie, mimo ustalenia, że od dnia 2 listopada 2005 r. prowadził on działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji uwzględniającego miejsce zamieszkania w Polsce oraz zastosowanie art. 14a ust. 1 rozporządzenia, mimo że ma on zastosowanie do osób, które prowadzą swą działalność na terenie jednego państwa członkowskiego, a wykonują ją okresowo na terenie innego państwa. W ocenie skarżącego, Sąd drugiej instancji naruszył także art. 7, 8 i 9 Konstytucji przez oparcie wyroku na podstawie decyzji nr 181 z dnia 13 grudnia 2000 r., dotyczącej interpretacji art. 14 ust. 1 i art. 14a ust. 1 oraz 14b ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady 5 (EWG) nr 1408/71, której treść jest sprzeczna z art. 25 k.c.; naruszony został więc także ten przepis. Opierając skargę również na drugiej podstawie kasacyjnej, skarżący podniósł obrazę przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na treść wyroku - art. 382 k.p.c., przez bezpodstawne pominięcie części zebranego w sprawie materiału dowo- dowego, a w konsekwencji naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., przez brak wszechstronne- go rozważenia zgromadzonego materiału, art. 382 k.p.c. przez bezpodstawną zmianę ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji wskutek odmiennej oceny dowodów bez dalszego prowadzenia postępowania dowodowego, art. 328 § 2 w związku z art. 233 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c. i art. 391 k.p.c., przez po- minięcie w uzasadnieniu wyroku oceny części materiału dowodowego mającej za- sadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia, bez wskazania, które fakty Sąd znał za udo- wodnione. Wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji organu rento- wego, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpozna- nia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zarzuty skargi sformułowane w ramach drugiej podstawy należy a limine po- minąć w zakresie, w którym odnoszą się do „przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów”. Oparcie skargi kasacyjnej na takich zarzutach jest niedopuszczalne (art. 3983 § 3 k.p.c.). Trzeba także zwrócić uwagę na brak sporu co do istotnych w spra- wie faktów i jego koncentrację na zastosowaniu art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 14a ust. 2 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (zwanego dalej rozporządzeniem). Objęta sporem kwestia ustalenia ustawodawstwa właściwego w rozumieniu przepisów rozporządzenia została uregulowana w art. 13 - 17 rozporzą- dzenia, które tworzą zamknięty i jednorodny system norm kolizyjnych, służących nie tylko rozwiązywaniu problemów, gdy mogłyby mieć zastosowanie przepisy więcej niż jednego państwa członkowskiego, ale również unikaniu sytuacji, w których osoby objęte zakresem podmiotowym wspólnotowej regulacji byłyby pozbawione ochrony z 6 ubezpieczenia społecznego, na skutek niestosowania do nich jakiegokolwiek prawa krajowego. Trzeba przypomnieć, że stosownie do generalnej reguły wspólnotowej koor- dynacji ubezpieczeń społecznych, ustalenie ustawodawstwa właściwego odbywa się zgodnie z zasadami miejsca wykonywania pracy (lex loci laboris) oraz podlegania ustawodawstwu jednego państwa. W stosunku do osób prowadzących działalność na własny rachunek pierwszą z tych zasad wyraża art. 13 ust. 2 lit. b rozporządzenia, według którego, z zastrzeżeniem art. 14 - 17, osoba prowadząca działalność na wła- sny rachunek na terytorium jednego państwa członkowskiego podlega ustawodaw- stwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego państwa człon- kowskiego. Od reguły miejsca prowadzenia działalności - gdy ustalenie jednego ustawodawstwa właściwego jest utrudnione albo gdy bardziej celowe jest przyjęcie innego rozwiązania - przewidziane zostały wyjątki określone w art. 14a rozporządze- nia; w ust. 1 na rzecz ustawodawstwa państwa zwykle wykonywanej działalności w wypadku przejściowego wykonywania jej na terytorium innego państwa przez prze- widywany okres nieprzekraczający 12 miesięcy i nadal, przez okres nieprzekraczają- cy 12 miesięcy - za zgodą właściwej władzy państwa członkowskiego, na terytorium którego zainteresowany rozpoczął wykonywanie pracy. W ust. 2 jako wyjątek uregu- lowano podleganie ubezpieczeniom społecznym przez osoby zwykle prowadzące działalność na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich, a w ust. 3, w wy- padku prowadzenia działalności w przedsiębiorstwie mającym zarejestrowaną sie- dzibę lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium państwa członkowskiego, które znajduje się na terenie leżącym po obu stronach granicy państwa członkow- skiego. Sytuację ubezpieczeniową przedsiębiorców prowadzących działalność co najmniej w dwu państwach rozstrzygają dwie reguły kolizyjne. Jeżeli przedsiębiorca mieszka w państwie członkowskim, w którym wykonuje jakąkolwiek część swojej działalności, decyduje reguła ujęta w art. 14a ust. 2 zdanie pierwsze - podlegania ustawodawstwu tego państwa, jeżeli natomiast nie mieszka w żadnym z państw wy- konywania działalności i pierwsza norma kolizyjna nie może być zastosowana, pod- lega - zgodnie z art. 14a zdanie drugie - ustawodawstwu tego państwa, na którego terytorium prowadzi swoją główną działalność. W art. 14a ust. 2, składającym się z dwóch zdań, ujęte są dwie różne normy kolizyjne oparte na innej hipotetycznej sytu- acji faktycznej, z których każda zawiera odmienną dyspozycję. Obydwie odnoszą się 7 do osób zwykle prowadzących działalność na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich, przy czym pierwsza odnosi się do tych, które prowadząc ją w kilku państwach, jakąkolwiek część swojej działalności wykonują także w państwie, na terytorium którego zamieszkują, a druga do tych, którzy nie mieszkają w żadnym z co najmniej dwóch państw wykonywania działalności. W judykaturze Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 5 listopada 2009 r., II UK 99/09, dotychczas niepublikowany) trafnie dostrzeżono, że chodzi tu o osoby wyko- nujące pracę w różnych państwach członkowskich w tym samym czasie (jednocze- śnie) i w związku z tym często przekraczające granice wewnętrzne Wspólnoty. W takim świetle należy zdefiniować osobę zwykle prowadzącą działalność na własny rachunek na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich. Chodzi zatem o osobę, która w tym samym czasie w kilku państwach członkowskich podejmuje w ramach prowadzonej działalności gospodarczej wiele od siebie niezależnych usług dla różnych klientów, a nie wykonującą działalność w wielu państwach członkowskich w następujących po sobie okresach, ponieważ wówczas należałoby stosować regułę wynikającą z art. 13 ust. 1 lit. b bądź art. 14a ust. 1 rozporządzenia, gdyż bez trudu można określić jedno ustawodawstwo, któremu określona osoba podlega. W sprawie objętej skargą Sąd pierwszej instancji trafnie zastosował normę z art. 14a zdanie pierwsze, co doprowadziło do objęcia skarżącego polskim ubezpie- czeniem społecznym w całym spornym okresie przede wszystkim dlatego, że bez- błędnie przyjął równoczesne wykonywanie przez niego działalności gospodarczej w dwóch państwach. W szczególności nie można - jakkolwiek by traktować wykonywa- nie przez skarżącego działalności gospodarczej w Polsce - pominąć treści decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w T. z dnia 11 września 2007 r. wyda- nej na podstawie art. 38 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 13 pkt 4 i art. 91 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych o podda- niu skarżącego polskim ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i chorobowemu) w dniach 29 września 2006 r., 6 kwietnia 2007 r. i 30 czerwca 2007 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w Pol- sce. Wprawdzie obejmuje ona wyłącznie te dni, w których faktycznie wykonywał on działalność na terytorium Polski, lecz - wbrew intencji organu rentowego - powoduje szerszy skutek w zakresie objęcia przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń spo- łecznych. Nie jest zwłaszcza możliwe stwierdzenie podlegania ubezpieczeniu spo- łecznemu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w poszczególnych, „wy- 8 rwanych” z okresu ubezpieczenia społecznego dniach, w których przedsiębiorca świadczył usługi objęte przedmiotem zarejestrowanej działalności gospodarczej. Ustawodawca zdefiniował działalność gospodarczą w art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (jednolity tekst: Dz.U. 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.) w ten sposób, że po pierwsze, wskazał konkretne dziedziny (ro- dzaje) tej działalności (tzn. działalność wytwórczą, budowlaną, handlową, usługową, poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodową), oraz po drugie, podał określone cechy (właściwości), którymi musi się ona charakteryzować, aby mogła być uznana za działalność gospodarczą, tj. zarob- kowy charakter, zorganizowany sposób jej wykonywania oraz ciągłość działalności. Niewykonywanie działalności w okresie oczekiwania na kolejne zamówienia lub w czasie ich poszukiwania nie jest przerwą w prowadzeniu tej działalności równo- znaczną z okresowym zaprzestaniem jej wykonywania i nie powoduje ustania przy- musu ubezpieczenia. Bez znaczenia dla charakteru takiej działalności są także ewentualne przerwy w faktycznym wykonywaniu działalności, już po jej uruchomie- niu. Przerwy te mogłyby jedynie uzasadniać zwolnienie przedsiębiorcy z obowiązku opłacenia składek, oczywiście jeżeli zostałyby należycie usprawiedliwione i udoku- mentowane (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2006 r., I UK 289/05, OSNP 2007 nr 11-12, poz. 168 i z dnia 4 stycznia 2008 r. I UK 208/07, Orzecznictwo Sądów w sprawach Gospodarczych 2009 nr 6, s. 10). Zakwalifikowanie pracownika jako zatrudnionego lub pracującego na własny rachunek w rozumieniu rozporządzenia wynika z krajowego systemu zabezpieczenia społecznego, do którego należy ten pracownik, systemu, którego definicje mogą róż- nić się od tych zawartych w prawie pracy, ale muszą być utrzymane jako jedyne wła- ściwe. Stosując art. 14a i 14c tytułu II rozporządzenia, które dotyczą określenia usta- wodawstwa właściwego, pojęcia „praca wynagradzana" i „praca na własny rachunek" należy rozumieć w taki sposób, jak te rodzaje pracy rozumiane są przy stosowaniu ustawodawstwa z dziedziny zabezpieczenia społecznego danego państwa człon- kowskiego, na terytorium którego praca jest wykonywana (por. wyrok ETS z dnia 30 stycznia 1997 r., C-221/95, sprawa Institut National d'Assurances Sociales pour Travailleurs Indépendants (Inasti) przeciwko Claude Hervein i Hervillier SA, ECR 1997, s. I-609). W konsekwencji należało stwierdzić, że skarżący wykonywał działalność go- spodarczą nieprzerwanie, tyle że jednocześnie na terytorium co najmniej dwóch 9 państw Unii i wszedł w stosunki ubezpieczenia społecznego o charakterze transgra- nicznym. Obowiązujące w takim wypadku zasady koordynacji ubezpieczeń społecz- nych nie zezwalają na wynikający z decyzji ZUS skutek jednoczesnego objęcia ubezpieczeniem społecznym w Polsce i innym - niewskazanym zresztą w decyzji - systemem ubezpieczenia społecznego, obowiązującym w innym państwie (art. 13 ust. 1 rozporządzenia). Artykuł 14a rozporządzenia precyzuje, że osoba zwykle pro- wadząca działalność na własny rachunek na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, na którego teryto- rium zamieszkuje, jeżeli wykonuje jakąkolwiek część swojej działalności na teryto- rium tego państwa; osobę określoną w art. 14a ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia traktuje się, do celów stosowania ustawodawstwa określonego zgodnie z tymi przepisami, jako osobę wykonującą całość czynności zawodowych lub działalności zawodowej na terytorium danego państwa członkowskiego (por. orzeczenia ETS z dnia 24 marca 1994 r. w sprawie C-71/93, Guido Van Poucke przeciwko Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen i Algemene Sociale Kas voor Zelfstandi- gen, ECR 1994, s. I-1101, pkt 24, z dnia 15 lutego 2000 r., C-34/98, Komisja Wspól- not Europejskich przeciwko Republice Francuskiej, ECR 2000, s. I-995 i z dnia 20 października 2000 r., C-242/99, Johann Vogler przeciwko Landwirtschaftliche Alters- kasse Schwaben, ECR 2000, s. I-09083, i z dnia 26 maja 2005 r., C-249/04, José Allard przeciwko Institut national d'assurances sociales pour travailleurs indépenda- nts (Inasti), ECR 2005, s. I-04535). O objęciu ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzenia działalności go- spodarczej nie decyduje rozmiar prowadzonej działalności. Osobą wykonującą dzia- łalność na własny rachunek jest również osoba wykonująca swoją działalność przez krótki okres i z małą intensywnością (praca przez niewiele dni i przez niewiele go- dzin). Uważa się, że osoba podlega rozporządzeniu, jeśli spełnia warunki określone w art. 1(a) i art. 2(1), bez względu na czas, jaki poświeciła swojej działalności (por. orzeczenie ETS z dnia 3 maja 1990 r., C-2/89, Bestuur van de Sociale Verzekerings- bank przeciwko M. G. J. Kits van Heijningen, ECR 1990, s. I-1755). Ubezpieczenie społeczne w Polsce, gdzie skarżący wykonywał część swej działalności gospodarczej, choć rzeczywiście nieznaczną, wypełnia dyspozycję re- guły kolizyjnej przewidzianej w art. 14a ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia, w której wymagane jest wykonywanie jakiejkolwiek części działalności. Jej zastosowanie na- kazuje objęcie go ubezpieczeniem społecznym w Polsce, czyli w państwie, w którym 10 ma miejsce zamieszkania zdefiniowane w art. 1 lit. h rozporządzenia, jako miejsce zwykłego pobytu. Zgodnie z orzecznictwem ETS, przyjęcie, iż osoba zatrudniona w jednym państwie członkowskim zamieszkuje w innym państwie wymaga ustalenia, że pracownik w tym państwie zwykle mieszka i tam znajduje się główny ośrodek jego spraw życiowych i interesów (por. wyroki z dnia 17 lutego 1977 r., 76/76, Silwana di Paolo przeciwko Belgii, ECR 1977, s. I-00315, z dnia 27 maja 1982 r., 227/81, Fran- cis Aubin przeciwko Union nationale interprofessionnelle pour l'emploi dans l'industrie et le commerce (UNEDIC), ECR 1982, s. 01991, z dnia 13 listopada 1990 r., C- 216/89, Beate Reibold przeciwko Niemcom, ECR 1990, s. I-04163, z dnia z dnia 8 lipca 1992, C - 216/89, Doris Knoch przeciwko Niemcom, ECR 1992, s. I - 04341). W tym przedmiocie miarodajne i niesporne są ustalenia Sądu pierwszej instancji; miej- scem zamieszkania skarżącego była Polska. Przedstawione rozważania dotyczą wyłącznie problemu zbiegu właściwego ustawodawstwa w związku z prowadzeniem działalności w Polsce oraz w Wielkiej Brytanii (w B.). Odrębnie należy traktować, dla celów ustalania ustawodawstwa wła- ściwego wykonywanie pracy na statkach, co w świetle okoliczności faktycznych sprawy, a przede wszystkim ich prawnej kwalifikacji wydaje się o wiele bardziej zło- żone. Przede wszystkim pojawia się problem dopuszczalności potraktowania wnio- skodawcy jak „marynarza”, mimo że nie posiadał wymaganych do tego kwalifikacji. Rozporządzenie posługuje się pojęciem marynarza wyłącznie w tytułach rozdziałów, tymczasem z art. 13 ust. 2 lit. c wynika, że kategorią tą objęte są także inne osoby zatrudnione na statku pływającym pod banderą państwa członkowskiego, mniej liczne niż kategoria marynarzy, którą należałoby rozpatrywać przy uwzględnieniu posiadania kwalifikacji marynarza. W prawie unijnym zostały one unormowane mię- dzy innymi w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/106/WE w sprawie minimalnego poziomu wyszkolenia marynarzy (wersja przekształcona, Dz.U. UE L. 08. 323.33) oraz dyrektywie 2005/45/WE w sprawie wzajemnego uznawania świa- dectw marynarzy wydawanych przez państwa członkowskie oraz zmieniającej dy- rektywę 2001/35/WE (Dz.U. UE. L. 05.255.16), a w prawie polskim w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 4 lutego 2005 r. w sprawie wyszkolenia i kwalifikacji za- wodowych marynarzy (Dz.U. Nr 47, poz. 445). Podobnie, w art. 14b rozporządzenia mowa jest o osobach wykonujących pracę na własny rachunek na pokładzie statku pływającego. Również regulacje poszczególnych jednostek art. 14b przedmiotowego rozporządzenia wskazują, że nie chodzi o osoby mające kwalifikacje marynarza. W 11 przypadku wnioskodawcy - gdyby nie wykonywał szczątkowej części działalności gospodarczej w Polsce, gdzie ma miejsce zamieszkania - zastosowanie mogłyby mieć reguły zawarte w art. 14b ust. 3 lub ust. 4 rozporządzenia. Przepis art. 14b ust. 3 dotyczy właśnie sytuacji, w których nie chodzi o typowe zatrudnienie na statku, ale o przypadki wykonywania prac załadunkowych i rozładunkowych, jak i prowadzenia prac remontowo-naprawczych. Zgodnie z tym przepisem, osoba zwykle niezatrud- niona na morzu, wykonująca pracę na wodach terytorialnych lub w porcie państwa członkowskiego, na pokładzie statku pływającego pod banderą innego państwa członkowskiego znajdującego się na jego wodach terytorialnych lub w jego porcie, niebędąca członkiem załogi tego statku, podlega ustawodawstwu państwa członkow- skiego, w którego porcie lub na którego wodach znajduje się statek. W sposób najbardziej zbliżony do sytuacji skarżącego opisana jest dyspozycja normy kolizyjnej z art. 14b ust. 4 rozporządzenia. Stanowi ona, że osoba (także „nie- marynarz”) zatrudniona na pokładzie statku pływającego pod banderą państwa członkowskiego i wynagradzana przez przedsiębiorstwo lub osobę, której zareje- strowana siedziba lub miejsce prowadzenia działalności znajduje się na terytorium innego państwa członkowskiego, podlega ustawodawstwu tego ostatniego państwa, jeżeli jej miejsce zamieszkania znajduje się na terytorium tego państwa; przedsię- biorstwo lub osobę, która wypłaca wynagrodzenie, uważa się za pracodawcę do ce- lów stosowania tego ustawodawstwa. Ta norma najściślej odzwierciedla fakt, że skarżący, nie korzystając ze swobody założenia przedsiębiorstwa w innym państwie Unii, korzystał ze swobody przepływu usług przez okres spełnienia umowy z polskim podmiotem (M.L.S. P., sp. z o.o. w W.). Oznacza to, że w stanie faktycznym sprawy zastosowanie znajdują trzy normy kolizyjne, najpierw art. 14b ust. 3, art. 14b ust. 4 rozporządzenia, a następnie art. 14a ust. 2, co prowadzi do konieczności wyboru najwłaściwszej i do stwierdzenia, że roz- ważania Sądu pierwszej instancji prawidłowo koncentrowały się wokół normy kolizyj- nej wyrażonej w art. 14a ust. 2 zdanie pierwsze. Skarżący trafnie podniósł, że w sprawie nie ma zastosowania art. 14a ust.2 zdanie drugie rozporządzenia, jak przyjął Sąd Apelacyjny, dotyczy on bowiem osoby niezamieszkującej w żadnym z państw, w których prowadzi działalność. W świetle dokonanych rozważań, rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego jest wa- dliwe, gdyż zostało wydane na podstawie przepisu, który nie miał zastosowania w sprawie, a ponadto doprowadziło do utrzymania decyzji organu rentowego kreującej 12 sprzecznie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia, rezultat równoczesnego objęcia dwoma systemami ubezpieczenia bez możliwości nabycia prawa do świadczeń z którego- kolwiek systemu. Taki skutek orzeczenia jest niezgodny z celem art. 48-51 Traktatu, którym jest zapewnienie, aby pracownicy, w rezultacie wykorzystania prawa do swo- bodnego przepływu, nie tracili korzyści należnych im z zabezpieczenia społecznego na podstawie ustawodawstwa danego państwa członkowskiego (por. wyrok ETS z dnia 20 września 1994 r. w sprawie C-12/93, Bestuur van de Nieuwe Algemene Bed- rijfsvereniging przeciwko A. Drake, ECR 1994, s. I-4337, z dnia 26 maja 2005 r. w sprawie C-249/04, José Allard, z dnia 10 czerwca 1986 r., w sprawie 60/85, M. E. S. Luijten przeciwko Raad Van Arbeid, Breda, ECR 1986, s. 02365, z dnia 3 maja 1990 r. w sprawie C-2/89, Kits von Heijningen, z dnia 16 lutego 1995 r., w sprawie C- 425/93, Calle Grenzshop Andresen GmbH & Co. KG przeciwko Allgemeine Orts- krankenkasse für den Kreis Schleswig-Flensburg, ECR 1995, s. I-00269). Należało zatem przyjąć, że przedsiębiorca zarejestrowany i mieszkający w Polsce, wykonujący działalność na terytorium więcej niż dwóch państw członków Unii podlega ubezpieczeniu społecznemu w Polsce, jeżeli tu wykonuje część tej działal- ności, nawet w niewielkim rozmiarze. W tych okolicznościach Sąd Najwyższy uwzględnił wniosek skarżącego i orzekł na podstawie art. 39816 k.p.c. ========================================