II UK 18/12

Wyrok z dnia 7 marca 2012 r. II UK 18/12 Komandytariusz przystępujący do spółki komandytowej podlega ubez- pieczeniom społecznym od dnia przystąpienia do tej spółki, a nie z dniem wpi- sania do rejestru przedsiębiorców. Przewodniczący SSN Jolanta Strusińska-Żukowska, Sędziowie SN Roman Kuczyński, Romualda Spyt (sprawozdawca). Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2012 r. sprawy z wniosku P. Spółki z o.o. - Spółki komandytowej w W. przeciwko Zakład Ubezpie- czeń Społecznych -Oddziałowi w W. z udziałem Jacka T. o podleganie ubezpiecze- niu społecznemu, na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2011 r. […] u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasa- cyjnego U z a s a d n i e n i e Sąd Okręgowy-Sąd Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 13 stycznia 2011 r. oddalił odwołanie „P.” Spółki z o.o. - Spółki komandytowej w W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w W. z dnia 30 czerwca 2010 r. ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu,rentowym i wypadkowemu przez wspólnika Jacka T. od 22 maja 2006 r. do 12 sierpnia 2007 r. Sąd Okręgowy ustalił, że wspólnik-komandytariusz Spółki Jacek T. został zgłoszony do ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych i wypadkowego od 3 lipca 2006 r. do 12 sierpnia 2007 r. Przystąpił on do Spółki jako komandytariusz na podstawie aktu notarialnego sporządzonego w dniu 22 maja 2006 r. i został wpisany do rejestru przedsiębiorców w dniu 3 lipca 2006 r. Spór dotyczy okresu pomiędzy wstąpieniem do Spółki a dniem dokonania wpisu w Krajowym Rejestrze Sądowym. 2 Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie Spółki jest bezzasadne, gdyż Jacek T. powinien podlegać ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu od 22 maja 2006 r., czyli od daty przystąpienia do Spółki w charakterze komandytariusza. Przystępujący do istniejącej już spółki komandytowej komandytariusz jest objęty ubezpieczeniem społecznym od daty zawarcia stosownej umowy w formie aktu nota- rialnego, która jest gwarantem ważności tej umowy. Nie jest istotna data rejestracji spółki w Krajowym Rejestrze Sądowym. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie, na sku- tek apelacji odwołującej się Spółki, wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 r. zmienił za- skarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych- Oddziału w W. z dnia 30 czerwca 2010 r. i ustalił, że „Jacek T. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu bycia komandytariuszem P. Spółki z o.o. - Spółki komandytowej w W. w okresie od 3 lipca 2006 r. do 12 sierpnia 2007 r.”. W motywach rozstrzygnięcia Sąd drugiej instancji wskazał, że ustawa z dnia 17 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) nie wskazuje, z jaką chwilą osoba przystępująca do istniejącej spółki komandytowej (na podstawie zaprotokołowanego notarialnie oświadczenia o przystąpieniu) nabywa status wspólnika spółki komandytowej. Kwe- stię te reguluje natomiast art. 114 k.s.h. Sąd podkreślił, że wpis zmiany umowy spółki, na podstawie której dana osoba staje się wspólnikiem spółki komandytowej, ma charakter wpisu konstytutywnego. W okresie między przystąpieniem komandyta- riusza a jego zarejestrowaniem komandytariusz nie odpowiada za zobowiązania spółki, gdyż wobec osób trzecich nie jest jeszcze wspólnikiem. Natomiast od mo- mentu zarejestrowania odpowiedzialność komandytariusza obejmuje również zobo- wiązania spółki powstałe przed tym faktem. Ponieważ Jacek T. przystąpił do istnieją- cej Spółki komandytowej na podstawie aktu notarialnego z dnia 22 maja 2006 r., zmieniającego umowę Spółki, a rejestracja owej zmiany umowy Spółki w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nastąpiła w dniu 3 lipca 2006 r., to z taką datą Jacek T. - jako wspólnik, jest objęty ubezpieczeniem. Organ rentowy zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną, zarzucając mu narusze- nie prawa materialnego: art. 8 ust. 6 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, przez błędną wykładnię i przyjęcie, że zainteresowany Jacek T., który w dniu 22 maja 2006 r. złożył notarialne oświadczenie o przystąpieniu do prowadzącej działalność gospo- 3 darczą Spółki, status jej wspólnika, powodujący powstanie obowiązku ubezpieczenia emerytalnego, rentowego i wypadkowego, nabył 3 lipca 2006r., tj. z dniem wpisania zmian umowy Spółki do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego i z tym dniem nabył też status osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodar- czą; art. 13 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wsku- tek błędnej wykładni i nieobjęcia zainteresowanego obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i chorobowym w okresie od 22 maja 2006 r. do 2 lipca 2006 r.; art. 9 k.s.h., przez niezastosowanie tego przepisu i nieuwzględnienie określonych w nim zasad dokonywania zmian umowy spółki i skutków, jakie w zakresie ubezpie- czeń społecznych wywołało przystąpienie zainteresowanego do umowy spółki; oraz art. 114 k.s.h., przez błędną wykładnię i przyjęcie, że wpis do rejestru przedsiębior- ców osoby, która przystępuje do prowadzącej działalność gospodarczą spółki ko- mandytowej oraz dokonanej tym przystąpieniem zmiany umowy spółki ma charakter wpisu konstytutywnego i powoduje nabycie przez zainteresowanego statusu wspólni- ka dopiero z dniem dokonania tego wpisu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołujący się wniósł o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie z uwagi na bezzasadność podniesio- nych zarzutów i zasądzenie od strony przeciwnej na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Członkostwo w spółce komandytowej uważane jest w systemie ubezpieczeń społecznych za prowadzenie pozarolniczej działalności objętej obowiązkiem ubez- pieczenia społecznego (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Spółka komandytowa powstaje z chwilą wpisu do rejestru (art. 109 k.s.h.). Zgłoszenie spółki komandytowej do rejestru wymaga wskazania imienia i nazwiska bądź firmy (nazwy) komandytariuszy (art. 110 § 1 pkt 3 k.s.h.). W świetle tych unormowań nie budzi wątpliwości, że podmioty zawiązujące spółkę komandytową status jej wspólników (komplementariuszy i komandytariuszy) uzyskują dopiero z momentem wpisania spółki do rejestru, bowiem wcześniej spółka nie istnieje. Bardziej problematyczna jest sytuacja prawna komandytariusza przystę- pującego w formie aktu notarialnego do istniejącej spółki komandytowej. Rozważenia wymaga to, kiedy uzyskuje on status jej wspólnika, prowadzący do objęcia go ubez- 4 pieczeniami społecznymi z mocy ustawy, a więc czy następuje to z chwilą przystą- pienia do spółki, czy też w chwilą wpisania go do rejestru przedsiębiorców. W doktrynie prezentowane są dwa poglądy, pierwszy, że wpis do rejestru ko- mandytariusza przystępującego do spółki ma charakter wyłącznie deklaratoryjny (np. J. Szwaja [w:] S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A Szumański, J. Szwaja, M. Tarska: Ko- deks spółek handlowych, Komentarz 2006 t. I, s.760) i drugi, który opowiada się za jego konstytutywnym charakterem (np. M. Litwińska-Werner: Kodeks spółek handlo- wych. Komentarz 2007, s. 369; J.P. Naworski [w:] R. Potrzeszcz, T. Siemiątkowski, J.P. Naworski, K. Strzelczyk: Komentarz do Kodeksu spółek handlowych. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością 2001, s. 299; J.A. Strzępka (red.): Kodeks spółek handlowych, Komentarz 2009, s. 191). Drugi z tych poglądów uzasadniany jest tre- ścią art. 114 k.s.h., stosownie do którego, kto przystępuje do spółki w charakterze komandytariusza, odpowiada także za zobowiązania spółki istniejące w chwili wpisa- nia go do rejestru. Podkreśla się w nim, że wpis komandytariusza do rejestru ma cha- rakter konstytutywny dlatego, iż od tej chwili odpowiedzialność tego wspólnika obej- muje również zobowiązania spółki powstałe przed wpisem, jak również z tym mo- mentem staje się on wspólnikiem spółki wobec osób trzecich. Prawnokształtujący aspekt wpisu do rejestru przedsiębiorców odnoszony jest zatem do odpowiedzialno- ści komandytariusza wobec osób trzecich. Pogląd ten nie budzi wątpliwości wobec treści przytoczonego przepisu. Jednakże stosunek przystępującego komandytariusza do osób trzecich nie jest jedynym wyznacznikiem jego statusu w spółce, bowiem istotne z tego punktu widzenia są również jego prawa i obowiązki wynikające ze sto- sunków wewnętrznych spółki (art. 120 i następne k.s.h.), które powstają od przystą- pienia do spółki. Spółka komandytowa ma na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą (art. 102 k.s.h.), zaś przez umowę spółki komandytowej wspólnicy zo- bowiązują się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu przez wniesienie wkładów oraz - jeżeli umowa albo statut spółki tak stanowi - przez współdziałanie w inny określony sposób (art. 3 k.s.h.). Przyjęcie na siebie tego zobowiązania następuje w dniu przy- stąpienia do spółki, w której określa się wkład wnoszony przez nowego komandyta- riusza i jego wartość (art. 105 pkt 4 k.s.h.), co ma z kolei bezpośredni wpływ na jego udział w zyskach (art. 123 § 1 k.s.h.). Od tego momentu komandytariusz uczestniczy w przedsięwzięciu gospodarczym, jakim jest prowadzenie przedsiębiorstwa w formie spółki komandytowej i staje się podmiotem praw i obowiązków w stosunkach we- wnętrznych spółki. Stąd też za trafny uznać należy pogląd, że komandytariusz staje 5 się wspólnikiem już od chwili przystąpienia do spółki komandytowej, natomiast od- powiada za jej zobowiązania istniejące w chwili wpisania go do rejestru i od dnia wpi- sania. Wpis do rejestru nie kreuje zatem statusu przystępującego do spółki wspólni- ka, ale go potwierdza i ujawnia wobec osób trzecich. Dodać należy, że z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpie- czeń społecznych wynika, że przymus ubezpieczenia wiąże się z każdym rodzajem aktywności przynoszącej osobie fizycznej określone dochody. Stanowi ona więc istotę prowadzenia pozarolniczej działalności i to ona ma kluczowe znaczenie dla obowiązku ubezpieczenia społecznego. Skoro działalność komandytariusza (wspól- nika pasywnego) przejawia się w uczestnictwie w spółce komandytowej poprzez wniesienie wkładów i udział w zyskach spółki, to jej początek wiąże się z aktem przy- stąpienia do spółki, a nie ze wpisem do rejestru przedsiębiorców. To z uprzedniego nabycia statusu wspólnika wynika jego odpowiedzialność za zobowiązania spółki, a nie odwrotnie. Kształtuje się ona zresztą różnorodnie. Przykładowo, wniesienie wkładu przez komandytariusza w wysokości równej sumie komandytowej zwalnia go od tej odpowiedzialności (art. 111 k.s.h. w związku z art. 112 §1 k.s.h.). W takim zaś przypadku wpis do rejestru nie spełnia roli prawotwórczej. Zauważyć również należy, że odpowiedzialność komandytariusza obejmuje (po wpisaniu do rejestru) także zobowiązania spółki powstałe przed jego przystąpieniem do spółki, a więc przed podjęciem przez komandytariusza pozarolniczej działalności. Także więc z tego punktu widzenia reguły wynikające z art. 114 k.s.h. nie mogą przesądzać o dacie powstania obowiązku ubezpieczenia społecznego. Podkreślić w tym miejscu należy, że zasady odpowiedzialności wobec osób trzecich za zobowiązania wynikające z działalności stanowiącej tytuł ubezpieczeń społecznych nie kształtują w żaden spo- sób warunków podlegania tym ubezpieczeniom przez osoby fizyczne. W związku z powyższym stanowiskiem uzasadniony okazał się zarzut naru- szenia art. 8 ust. 6 pkt 4 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt 4 ustawy o syste- mie ubezpieczeń społecznych. Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono po myśli art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. ========================================