II UK 140/08

Wyrok z dnia 22 stycznia 2009 r. II UK 140/08 Żona upoważniona przez męża do odbioru jego emerytury (pełnomocnic- two pocztowe) nie jest osobą uprawnioną do złożenia wniosku o wypłacenie świadczenia do jej rąk (art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emery- turach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Przewodniczący SSN Beata Gudowska (sprawozdawca), Sędziowie: SN Zbigniew Myszka, SA Maciej Pacuda. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2009 r. sprawy z wniosku Janiny P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- Oddziałowi Wojewódzkiemu w P. o wypłatę emerytury, na skutek skargi kasacyjnej wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2007 r. [...] o d d a l i ł skargę kasacyjną. U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2006 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu oddalił odwołanie Janiny P. od decyzji Zakładu Ubezpie- czeń Społecznych-Oddziału w P. z dnia 1 września 2005 r. w przedmiocie odmowy wznowienia wypłaty i przekazywania do rąk wnioskodawczyni emerytury, do której uprawniony jest jej mąż Jan P. Ustalił, że Jan P., uprawniony do emerytury od dnia 1 października 1999 r., upoważnił w dniu 25 października 2001 r. na piśmie żonę Jani- nę - a na wypadek, gdyby w chwili doręczenia emerytury nie było jej w domu, rów- nież sąsiadkę Annę B. - do odbioru jego emerytury od listonosza, wskazując, że upoważnienie dotyczy wyłącznie doręczyciela świadczenia. W dniu 29 października 2001 r. Janina P. zgłosiła w komisariacie policji zaginięcie męża, czego konsekwen- cją było wstrzymanie wypłaty emerytury męża decyzją z dnia 18 listopada 2003 r. 2 Kolejną decyzją z dnia 25 listopada 2003 r. organ rentowy stwierdził, że emerytura w okresie od dnia 1 listopada 2001 r. do 30 listopada 2003 r. została wypłacona niena- leżnie, w związku z czym zobowiązał Janinę P. do jej zwrotu z odsetkami. Sąd Okrę- gowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu wyrokiem z dnia 15 grudnia 2004 r. zmienił tę decyzję, stwierdzając brak obowiązku zwrotu pobranych na pod- stawie upoważnienia do ich odbioru świadczeń, do których prawo nie ustało w rozu- mieniu art. 101 ustawy z dnia 17 października 1998 r. o emeryturach i rentach z Fun- duszu Ubezpieczeń Społecznych. Żądanie wznowienia wypłaty emerytury męża do jej rąk, z powołaniem się na autentyczność pełnomocnictwa do odbioru świadczeń i stwierdzeniem, że uprawnia ono również do reprezentowania męża przed organem rentowym oraz sądem w sprawach spornych z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Sąd Okręgowy uznał za pochodzące od osoby nieuprawnionej do jego zgłoszenia. Odmówił przy tym wiary dowodom zmierzającym do wykazania istnienia ustnego umocowania skarżącej do „reprezentowania Jana P. w jego sprawach przed ZUS" i ustalił, że Jan P. nie udzielił odwołującej pełnomocnictwa do podejmowania czynności w jego imieniu przed orga- nem rentowym. Apelacja wnioskodawczyni, w której zarzuciła naruszenie art. 134 ust. 1 pkt. 5, art. 130 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz- nych oraz art. 101 k.c., została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2007 r. Wskazując na art. 134 ust. 1 pkt 5 i art. 135 ustawy o eme- ryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Sąd uznał, że wznowienie wypłaty świadczenia na wniosek Janiny P. może nastąpić jedynie przy stwierdzeniu jej prawidłowego umocowania do występowania w imieniu osoby, której prawo do emerytury zostało przyznane. Skarżąca, nie mając takiego umocowania, nie ma le- gitymacji czynnej do domagania się wznowienia wypłaty emerytury przysługującej Janowi P. Skarga kasacyjna Janiny P., zawierająca wniosek o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania, została oparta na podstawie naru- szenia - przez błędną wykładnię - przepisów art. 134 ust. 1 pkt 5 i art. 135 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecz- nych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) prowadzącą do stwier- dzenia przeszkód w doręczeniu uprawnionemu emerytury i braku podstaw do wzno- 3 wienia jej wypłaty, oraz art. 130 ust. 2 tej ustawy przez uznanie, że brak jest osób uprawnionych do pobrania emerytury. W skardze podniesiono także naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył co następuje: W wiążącym Sąd Najwyższy stanie faktycznym - bowiem zarzuty podniesione w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, ograniczone do naruszenia art. 233 k.p.c. nie mogą być brane pod uwagę jako niedopuszczalne (por. art. 3983 § 3 k.p.c.) - prze- słankę oddalenia apelacji stanowiło stwierdzenie braku po stronie skarżącej legity- macji czynnej do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie wypłaty świadczenia, które jej nie przysługuje. Ogranicza to rozpoznanie skargi kasacyjnej do rozstrzygnięcia, czy skarżąca występująca o wznowienie wypłaty emerytury Jana P. jest podmiotem uprawnionym w sferze materialnoprawnej do domagania się ochrony własnego prawa albo czy czyni to w imieniu uprawnionego jako jego pełnomocnik. Jest oczywiste, że osobą uprawnioną, czyli tą, która - po spełnieniu ustawo- wych warunków - ma ustalone prawo decyzją właściwego organu (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 1985 r., III UZP 19/85, OSNCP 1986 nr 1-2, poz. 2) jest Jan P. oraz że wyłącznie jemu, stosownie do art. 130 ust. 2 ustawy, wypłaca się świadczenia. Prawo do świadczenia nie ustało po jego stronie, gdyż nie wypełniły się powodujące ustanie prawa do świadczeń zdarzenia ujęte w art. 101 ustawy, tj. nie stwierdzono ustania któregokolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa ani zgonu osoby uprawnionej. Nadal więc tylko on jest legitymowany czynnie do wszczęcia postępowania o wznowienie wypłaty świadczeń. Skarżąca trafnie więc nie wywodziła wniosku o wypłatę emerytury z własnego uprawnienia, jednak błędnie powołała się na uprawnienie do odbioru świadczenia wynikające z udzielonego jej przez zaginionego męża, tzw. pełnomocnictwa poczto- wego, obejmującego doręczanie pełnomocnikowi adresata przesyłek lub kwot pie- niężnych określonych w przekazie pocztowym pod adresem wskazanym na przesył- ce, przekazie pocztowym lub w umowie o świadczenie usługi pocztowej lub w pla- cówce operatora, przewidziane w art. 26 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159 ze zm.). 4 Pełnomocnictwo to, dotyczące czynności ściśle faktycznych, choć było wystar- czające do pobrania przekazywanej mężowi emerytury, nie uprawniało do występo- wania w imieniu męża w postępowaniu rentowym w rozumieniu art. 33 k.p.a. Tym samym skarżąca nie mogła nie tylko we własnym imieniu, lecz także w imieniu tego, kto takie pełnomocnictwo wystawił, podejmować czynności prawnych przed organem rentowym, w tym złożyć wniosku o wznowienie wypłaty tego świadczenia. Brak uprawnienia skarżącej w tym zakresie został stwierdzony w decyzji z dnia 1 września 2005 r., a stając się jej adresatem, skarżąca zyskała status strony w postępowaniu odwoławczym, gdyż w postępowaniu o świadczenia z ubezpieczeń społecznych stroną jest każdy, kto występował o wydanie decyzji i kto swym wnioskiem wywołał postępowanie rentowe. Wskazane w pierwszej postawie skargi kasacyjnej naruszenia przez błędną wykładnię art. 134 ust. 1 pkt 5 i 135 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z uzasadnieniem, że Sąd drugiej instancji nie ocenił prawidłowo, czy rzeczywiście zaistniały przeszkody w doręczeniu uprawnionemu emerytury, skoro nie wszczęto postępowania o uznanie za zmarłego, wykraczają poza przedmiot zaskarżonej decyzji oraz orzeczenia Sądu drugiej instancji, gdyż w przedmiocie wstrzymania wypłaty świadczeń organ rentowy zajął stanowisko w decyzji z dnia 18 listopada 2003 r., natomiast w decyzji z dnia 1 września 2005 r. odniósł się wyłącznie do wniosku o wznowienie wypłaty. W konsekwencji w postępowaniu wywołanym odwołaniem od późniejszej decyzji sporna mogła być wyłącznie kwestia wznowienia wypłaty. Sąd ubezpieczeń społecznych nie działa w zastępstwie organu rentowego i nie rozstrzyga o zasadności wniosku, lecz ocenia prawidłowość zaskarżonej decyzji, więc zakres i przedmiot rozpoznania sądowego wyznacza treść tej decyzji (por. art. 477 § 2, art. 47714 § 2 i art. 47714a k.p.c. oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 601). Rozważania Sądu drugiej instancji na gruncie art. 134 ust. 1 pkt 5 i 135 ustawy o emeryturach i rentach miały zresztą wyłącznie charakter poboczny. Mając to na względzie, Sąd Najwyższy skargę kasacyjną oddalił (art. 39814 k.p.c.). ========================================