III UK 24/14

Sąd Najwyższy2014-10-08
SNubezpieczenia społeczneemerytury i rentyWysokanajwyższy
emeryturapraca w szczególnych warunkachubezpieczenia społeczneSąd Najwyższyprawo pracyokres zatrudnieniastaż pracy

Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w sprawie o przyznanie emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania z powodu nierozpatrzenia przez Sąd Apelacyjny wszystkich zarzutów apelacji.

Sprawa dotyczyła odwołania M. W. od decyzji ZUS odmawiającej przyznania emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Sądy niższych instancji oddaliły odwołanie, uznając, że ubezpieczony nie wykazał wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Sąd Apelacyjny nie rozpoznał wszystkich zarzutów apelacji, w tym dotyczących okresu zatrudnienia w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej oraz błędnego zsumowania okresów pracy. Sąd Najwyższy, uwzględniając skargę kasacyjną, uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Sprawa dotyczyła wniosku M. W. o przyznanie emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Sąd Okręgowy w G. oddalił odwołanie ubezpieczonego od decyzji ZUS, uznając, że wykazał on jedynie 14 lat, 10 miesięcy i 26 dni pracy w szczególnych warunkach, co nie spełniało wymogu 15 lat. Sąd Apelacyjny w Krakowie utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego, oddalając apelację ubezpieczonego. Sąd Apelacyjny skupił się na dwóch okresach zatrudnienia: w G. Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego oraz w Kółku Rolniczym w K., nie uwzględniając innych podnoszonych przez ubezpieczonego okresów. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. przez Sąd Apelacyjny, który pominął w uzasadnieniu wyroku zarzut apelacji dotyczący nieuwzględnienia okresu zatrudnienia w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G. na stanowisku kierowcy ciągnika. Sąd Najwyższy podkreślił, że Sąd Apelacyjny jest sądem merytorycznym i powinien rozpoznać wszystkie zarzuty apelacji. Z uwagi na powyższe uchybienia, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, Sąd Apelacyjny naruszył art. 378 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku zarzutu apelacji dotyczącego nieuwzględnienia okresu zatrudnienia w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że Sąd Apelacyjny nie odniósł się do wszystkich zarzutów apelacji, w tym do kwestii zatrudnienia w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej na stanowisku kierowcy ciągnika, które mogło stanowić dodatkowy okres pracy w szczególnych warunkach. Uchybienie to uniemożliwiło prawidłową ocenę zaskarżonego wyroku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania

Strony

NazwaTypRola
M. W.osoba_fizycznaodwołujący
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (16)

Główne

ustawa emerytalno – rentowa art. 184

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

ustawa emerytalno – rentowa art. 32

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r.

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

k.p.c. art. 398³ § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Pomocnicze

k.p.c. art. 477¹⁴ § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 233

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 477¹⁴ § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 5

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 386 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 328 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 391 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 378 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Prawo spółdzielcze art. 157

Ustawa – Prawo spółdzielcze

k.p. art. 22 § 1

Kodeks cywilny

k.p.c. art. 398¹⁵ § 1

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 108 § 2

Kodeks postępowania cywilnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez Sąd Apelacyjny art. 378 § 1 k.p.c. poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów apelacji, w tym dotyczących okresu zatrudnienia w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej. Niewłaściwe rozważenie przez Sąd Apelacyjny kwestii kwalifikacji pracy kierowcy ciągnika jako pracy w szczególnych warunkach.

Godne uwagi sformułowania

Sąd odwoławczy jest sądem merytorycznym i powinien dokonać własnych ustaleń faktycznych i na ich podstawie ocenić zasadność dochodzonego w sprawie roszczenia. Na sądzie odwoławczym spoczywa, podobnie jak na sądzie pierwszej instancji, obowiązek wskazania w uzasadnieniu wyroku podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.

Skład orzekający

Józef Iwulski

przewodniczący

Maciej Pacuda

członek

Krzysztof Staryk

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja obowiązków Sądu Apelacyjnego w zakresie rozpoznawania apelacji, w szczególności konieczność odniesienia się do wszystkich zarzutów strony, nawet tych dotyczących specyficznych okresów zatrudnienia w kontekście pracy w szczególnych warunkach."

Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania apelacyjnego i kasacyjnego w sprawach ubezpieczeniowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu przyznawania emerytur z tytułu pracy w szczególnych warunkach, a Sąd Najwyższy podkreśla kluczowe zasady postępowania apelacyjnego, co jest istotne dla praktyków.

Sąd Najwyższy przypomina: Sąd Apelacyjny musi rozpoznać WSZYSTKIE zarzuty apelacji w sprawie o emeryturę!

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt III UK 24/14
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 października 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Józef Iwulski (przewodniczący)
‎
SSN Maciej Pacuda
‎
SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)
w sprawie z odwołania M. W.
‎
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w G.
‎
o przyznanie emerytury,
‎
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 października 2014 r.,
‎
skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego
‎
z dnia 24 października 2013 r.
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 24 października 2013 r. Sąd Apelacyjny – w sprawie z odwołania M. W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G. o przyznanie emerytury – oddalił apelację ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 27 lutego 2013 r. oddalającego odwołanie ubezpieczonego od decyzji organu rentowego z dnia 23 maja 2012 r., odmawiającej przyznania M. W. prawa do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.
Sąd pierwszej instancji przyjął, że ubezpieczony pracował w szczególnych warunkach w następujących okresach: - od 7 marca 1975 r. do 2 października 1975 r. jako kierowca ciągnika i od 23 grudnia 1977 r. do 31 sierpnia 1979 r. jako operator żurawia wieżowego w G. Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego „G.”; - od dnia 16 września 1980 r. do dnia 31 marca 1991 r. w G. Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego „G.” jako operator żurawia; - w okresach: od 26 listopada 1990 r. –
20 lutego 1991 r.,
od 22 maja 1991 r. – 31 grudnia 1991 r., od 4 marca 1992 r. – 31 grudnia 1992 r. w Zakładzie Robót Ogólnobudowlanych Inżynieryjnych i Sanitarnych prowadzonym przez J. B. w G. jako operator dźwigu; - od 1 lipca 1993 r. do 31 stycznia 1994 r. w Przedsiębiorstwie Usług Transportowo – Sprzętowych Z. w G. jako operator żurawia wieżowego. W okresach: 21 lutego 1991 – 21 maja 1991; 1 stycznia 1992 – 3 marca 1992; 1 stycznia 1993 – 28 lutego 1993 r. ubezpieczony korzystał z urlopów bezpłatnych.
Sąd pierwszej instancji – oceniając prawo ubezpieczonego do spornego świadczenia – powołał się na regulacje określone w art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.; dalej jako: „ustawa emerytalno – rentowa”) oraz art. 32 tej ustawy i przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.; dalej jako: „rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 r.”).
Sąd pierwszej instancji wskazał, że ubezpieczony dowodził wykonywania pracy w szczególnych warunkach w okresie od 7 marca 1975 r. do 31 sierpnia 1979 r. w G. Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego w G. jako operator żurawia wieżowego, od 1 listopada 1970 r. do 15 stycznia 1971 r. i od 15 maja 1971 r. do 12 lutego 1974 r. w Kółku Rolniczym w K., od 26 listopada 1990 r. do 28 lutego 1993 r. w Zakładzie Robót Ogólnobudowlanych Inżynieryjnych i Sanitarnych prowadzonym przez J. B. w G.
Sąd pierwszej instancji uwzględnił częściowo okresy pracy wykazywane przez ubezpieczonego. Co do pierwszego okresu Sąd pierwszej instancji uznał, że ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracował w warunkach szczególnych w G. Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego w G. jako operator żurawia wieżowego w okresie od 23 grudnia 1977 r. do 31 sierpnia 1979 r. – pracę tę zakwalifikowano jako pracę określoną w dziale V pkt 3 wykazu A załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. Sąd Okręgowy uwzględnił ubezpieczonemu okresy pracy w Zakładzie Robót Ogólnobudowlanych Inżynieryjnych i Sanitarnych prowadzonym przez J. B. w G. w okresach 26 listopada 1990 r. do 20 lutego 1991 r., od 22 maja 1991 r. do 31 grudnia 1991 r., od 4 marca 1992 r. do 31 grudnia 1992 r., w charakterze operatora dźwigu – pracę tę zakwalifikowano jako pracę określoną w dziale V pkt 3 wykazu A załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. Sąd pierwszej instancji ustalając powyższy okres pracy ubezpieczonego odliczył od niego okresy korzystania z urlopu bezpłatnego.
Sąd pierwszej instancji nie uwzględnił do okresu pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia ubezpieczonego w Kółku Rolniczym w K. (od 1 listopada 1970 r. do 15 stycznia 1971 r. i od 15 maja 1971 r. do 12 lutego 1974 r.).
W ocenie Sądu pierwszej instancji okres pracy ubezpieczonego wykonywanej w szczególnych warunkach wynosi 14 lat, 10 miesięcy i 26 dni. Ubezpieczony nie wykazał tym samym, że posiada okres 15 lat pracy w szczególnych warunkach. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że ubezpieczony nie spełnił łącznie wszystkich warunków do przyznania prawa do spornego świadczenia i na podstawie art. 477
14
§ 1 k.p.c. oddalił jego odwołanie.
W apelacji od wyroku Sądu Okręgowego ubezpieczony zarzucił naruszenie: - prawa materialnego – art. 184 ustawy emerytalno – rentowej w związku z § 4 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. przez jego niezastosowanie i nieprzyznanie emerytury ubezpieczonemu; - prawa procesowego: art. 233 k.p.c. przez wadliwą ocenę materiału dowodowego sprawy; art. 477
14
§ 2 k.p.c. przez jego niezastosowanie, pomimo zebrania materiału dowodowego pozwalającego na zmianę w całości zaskarżonej decyzji; art. 5 k.p.c. przez niedostateczne pouczanie ubezpieczonego o czynnościach procesowych; - sprzeczność istotnych ustaleń sądu z ustalonym przez Sąd stanem faktycznym oraz treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego w szczególności przez przyjęcie, że ubezpieczony nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach przez okres uprawniający go do uzyskania emerytury po osiągnięciu obniżonego wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat, pomimo że praca w warunkach szczególnych jest udokumentowana odpowiednimi dowodami zgromadzonymi przez Sąd w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu apelacji ubezpieczony – kwestionując stanowisko zaskarżonego wyroku – wskazał między innymi, że Sąd Okręgowy nie dokonał zsumowania ustalonych okresów pracy ubezpieczonego w szczególnych warunkach przez co przeoczył, że okres ten wynosi co najmniej 15 lat i 14 dni; Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął w swoich rozważaniach i ustaleniach okres zatrudnienia ubezpieczonego w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G. na stanowisku kierowcy ciągnika, tj. na stanowisku wymienionym w wykazie A dział VIII pkt 3 załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. W apelacji wskazano, że ubezpieczony dnia 12 października 1979 r. zawarł z Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną w G. umowę o pracę nie będąc jej członkiem; zatem do zawarcia tej umowy doszło w oparciu o art. 157 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.; dalej jako: „Prawo spółdzielcze”) i było to zatrudnienie na warunkach wynikających z art. 22 § 1 k.p. Tym samym Sąd nie uwzględnił dodatkowego okresu zatrudnienia ubezpieczonego w warunkach szczególnych wynoszącego 3 miesiące i 4 dni.
Sąd drugiej instancji – rozpoznając apelację ubezpieczonego – uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Sąd drugiej instancji podzielił i przyjął za własną podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego; podzielił także jego podstawę prawną.
Sąd drugiej instancji przyjął, że „w świetle zarzutów apelacji spór skoncentrował się zasadniczo wokół dwóch okresów zatrudnienia” ubezpieczonego: od 7 marca 1975 r. do 31 sierpnia 1979 r. w G. Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego w G. m na stanowisku operatora żurawia wieżowego i od 1 listopada 1970 r. do 15 stycznia 1971 r. i od 15 maja 1971 r. do 12 lutego 1974 r. w Kółku Rolniczym w K. na stanowisku traktorzysty.
Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji, że ubezpieczony nie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy określonej w dziale V pkt 3 wykazu A załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w G. Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego w G. w okresie przed 23 grudnia 1977 r. We wskazanym okresie ubezpieczony nie miał uprawnień do pracy jako operator żurawia wieżowego i jego praca polegała na przyglądaniu się pracy doświadczonego operatora. Nawet jeśli przyjąć, że ubezpieczony w początkowym okresie również wykonywał pracę operatora, to zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że wykonywał tę pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Sąd drugiej instancji podzielił także zaskarżony wyrok w zakresie stanowiska, że ubezpieczony nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach w Kółku Rolniczym w K. w okresach od 1 listopada 1970 r. do 15 stycznia 1971 r. i od 15 maja 1971 r. do 12 lutego 1974 r.
Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego, że ubezpieczony nie wykazał spełnienia przesłanki legitymowania się okresem co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach dla uzyskania prawa do emerytury w obniżonym wieku i oddalił apelację ubezpieczonego.
Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego (w całości) ubezpieczony zaskarżył skargą kasacyjną. Skargę oparto na obydwu podstawach określonych w art. 398
3
§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
W ramach podstawy dotyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 398
3
§ 1 pkt 1 k.p.c.) zarzucono naruszenie art. 184 w związku z art. 32 ustawy emerytalno – rentowej w związku z § 4 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. i w związku z art. 22 § 1 k.p. i w związku z art. 157 Prawa spółdzielczego przez jego niezastosowanie i nieprzyznanie ubezpieczonemu emerytury.
W ramach podstawy procesowej (art. 398
3
§ 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono naruszenie:
a) art. 386 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie pomimo istnienia materialnoprawnych przesłanek do zmiany zaskarżonego orzeczenia i orzeczenia co do istoty sprawy;
b) art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. oraz w związku z art. 378 § 1 k.p.c. przez całkowicie pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji odniesienia się do podstawowych zarzutów apelacji - błędnego zsumowania okresów świadczenia przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych oraz świadczenia przez ubezpieczonego pracy warunkach szczególnych na rzecz rolniczej spółdzielni produkcyjnej w warunkach określonych w art. 157 Prawa spółdzielczego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o: uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku przez przyznanie ubezpieczonemu emerytury; zasądzenie od organu rentowego na rzecz ubezpieczonego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
W uzasadnieniu podstaw skargi skarżący wskazał, że Sąd drugiej instancji nie odniósł się do dwóch zarzutów apelacji ubezpieczonego, co uniemożliwia ocenę prawidłowości zaskarżonego wyroku. Pominięte zarzuty apelacji dotyczyły: - błędnego zsumowania przez Sąd pierwszej instancji ustalonych przez siebie okresów pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych i przeoczenia, że okres ten wynosi, co najmniej 15 lat i 14 dni, a zatem uprawnia ubezpieczonego do przejścia na emeryturę z osiągnięciem obniżonego wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat; pominięcia przez Sąd pierwszej instancji okresu zatrudnienia ubezpieczonego w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G. na stanowisku kierowcy ciągnika (na stanowisku wymienionym w wykazie A dział VIII pkt 3 załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. W uzasadnieniu apelacji wskazano bowiem, że ubezpieczony dnia 12 października 1979 r. zawarł z Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną umowę o pracę
nie będąc jej członkiem,
a zatem do jej zawarcia doszło w oparciu o art. 157 Prawa spółdzielczego i było to zatrudnienie na warunkach wynikających z art. 22 § 1 k.p., co dawało dodatkowy okres zatrudnienia w warunkach szczególnych 3 miesięcy i 4 dni.
Skarżący wskazał ponadto, że Sądy obydwu instancji całkowicie pominęły i nie odniosły się do dwóch okresów zatrudnienia ubezpieczonego w warunkach szczególnych oraz dokumentujących je dowodów - świadectw pracy: od dnia 6 stycznia 1975 r. do dnia 22 lutego 1975 r. (1 miesiąc i 7 dni) w G. Przedsiębiorstwie Budowlanym „Z.” na stanowisku „operator ciągnika” (stanowisku wymienionym w wykazie A dział VIII pkt 3 załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r., a także od dnia 15 lipca 1998 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. (5 miesięcy i 16 dni) w G. Spółce z o.o. w G. na stanowisku „operator żurawia wieżowego” (na stanowisku wymienionym w wykazie A dział VIII pkt 3 załącznika do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności należy ocenić zasadność drugiej podstawy kasacyjnej, gdyż może ona być relewantna dla oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego. Skuteczne zgłoszenie tych zarzutów wchodzi bowiem w rachubę zasadniczo tylko wtedy, gdy ustalony w postępowaniu apelacyjnym stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 marca 1997 r., II CKN 60/97, OSNC 1997 nr 9, poz. 128). W  judykaturze Sądu Najwyższego i w doktrynie podkreśla się, że postępowanie przed sądem drugiej instancji – ze względu na przyjęty model apelacji pełnej – stanowi kontynuację postępowania pierwszoinstancyjnego. Sąd odwoławczy jest zatem sądem merytorycznym i powinien dokonać własnych ustaleń faktycznych i na ich podstawie ocenić zasadność dochodzonego w sprawie roszczenia. Nie może więc ograniczyć się – inaczej niż w systemie rewizyjnym – jedynie do skontrolowania prawidłowości orzeczenia sądu pierwszej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2014 r., II CSK 288/13, Lex nr 1477474). Na sądzie odwoławczym spoczywa, podobnie jak na sądzie pierwszej instancji, obowiązek wskazania w uzasadnieniu wyroku podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a więc ustalenia faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa (art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.).
Określony w art. 378 § 1 k.p.c. obowiązek rozpoznania sprawy w granicach apelacji oznacza zarówno zakaz wykraczania poza te granice, jak i nakaz rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, mającej moc zasady prawnej (OSNC 2008 nr 6, poz. 55), sąd apelacyjny jest związany jedynie takimi uchybieniami przepisów postępowania, które zostały podniesione w apelacji. Bez podniesienia w apelacji lub postępowaniu apelacyjnym właściwych zarzutów w tym zakresie sąd apelacyjny nie może więc wziąć pod rozwagę popełnionych przez sąd pierwszej instancji uchybień przepisom postępowania.
Odnosząc powyżej przedstawione stanowisko judykatury w omawianym zakresie do niniejszej sprawy Sąd Najwyższy uznał, że słuszny jest zarzut naruszenia przepisu art. 378 § 1 k.p.c. w części odnoszącej się do twierdzenia skargi o pominięciu przez Sąd drugiej instancji w zaskarżonym wyroku zarzutu apelacji dotyczącego nieuwzględnienia okresu – jak to przedstawił skarżący – świadczenia przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych na rzecz rolniczej spółdzielni produkcyjnej w warunkach określonych w art. 157 Prawa spółdzielczego. Na uzasadnienie tego zarzutu skarżący podniósł, że 12 października 1979 r. zawarł z Rolniczą Spółdzielnią Produkcyjną w G. umowę o pracę
nie będąc jej członkiem
; w takiej sytuacji – w ocenie skargi – do zawarcia umowy doszło w oparciu o art. 157 Prawa spółdzielczego i było to zatrudnienie na warunkach wynikających z art. 22 § 1 k.p., co dawało ubezpieczonemu dodatkowy okres zatrudnienia w warunkach szczególnych 3 miesięcy i 4 dni.
Sąd drugiej instancji w zaskarżonym rozpatrywaną skargą kasacyjną wyroku – na co słusznie wskazuje skarga – zajął się oceną tylko części zarzutów apelacji ubezpieczonego. Jak to wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku „w świetle zarzutów apelacji spór skoncentrował się zasadniczo wokół dwóch okresów zatrudnienia” ubezpieczonego: od 7 marca 1975 r. do 31 sierpnia 1979 r. w G. Przedsiębiorstwie Budownictwa Przemysłowego w G. na stanowisku operatora żurawia wieżowego i od 1 listopada 1970 r. do 15 stycznia 1971 r. i od 15 maja 1971 r. do 12 lutego 1974 r. w Kółku Rolniczym w K. na stanowisku traktorzysty.
Sąd Apelacyjny nie odniósł się w ogóle do przedstawionego w apelacji ubezpieczonego zarzutu dotyczącego pominięcia w ocenie prawa do spornego świadczenia emerytalnego okresu zatrudnienia ubezpieczonego na stanowisku kierowcy ciągnika w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w G.
Z dokumentów ubezpieczeniowych skarżącego dołączonych do sprawy wynika, że w okresie od 12 października 1979 r. do 24 stycznia 1980 r. był zatrudniony na stanowisku kierowcy ciągnika (
vide
: kopia świadectwa pracy wystawionego przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w G.; kopia wpisu do legitymacji ubezpieczeniowej skarżącego potwierdzającego to zatrudnienie we wskazanym okresie czasu – w aktach ubezpieczeniowych). Przypomnieć wypada, że praca kierowcy ciągnika jest kwalifikowana jako praca w szczególnych warunkach w rozumieniu przepisów rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. – por. dział VIII pkt 3 wykazu A załącznika do tego rozporządzenia. W okolicznościach sprawy oznaczało to potrzebę odniesienia się przez Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku – czego nie dokonano – do przedstawionego przez ubezpieczonego w jego apelacji zarzutu pominięcia i tym samym nieuwzględnienia przy ocenie prawa do spornego świadczenia – wskazanego przez skarżącego zatrudnienia w RSP w G. Uzasadniało do konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Zarzut rozpatrywanej skargi kasacyjnej dotyczący błędnego zsumowania przez Sąd okresów wykonywania przez skarżącego pracy w szczególnych warunkach jest w tej sytuacji przedwczesny. Wprawdzie Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie odniósł się bezpośrednio do twierdzenia apelacji ubezpieczonego w przedstawionym wyżej zakresie, jednak z wyliczeń okresów ubezpieczenia w szczególnych warunkach wynika, że okres ten ustalony przez Sąd pierwszej instancji był krótszy niż piętnaście lat; stanowisko to podzielił Sąd drugiej instancji. Zgodnie z nim ubezpieczony nie wykazał 15 – letniego stażu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach, a jedynie 14 lat, 10 miesięcy i 26 dni. Powyższe stanowisko uwzględnia w swojej ocenie to, że jeden z ustalonych okresów pracy w szczególnych warunkach (od 26 listopada 1990 r. do 20 lutego 1991 r.) zbiegał się w czasie (pokrywał się) z okresem takiej pracy ustalonym przez Sąd na okres od 16 września 1980 r. do 31 marca 1991 r. W związku z powyższym zarzucane w skardze pominięcie uwzględnienia zarzutu apelacji dotyczącego błędnego zsumowania okresu pracy ubezpieczonego wykonywanej w szczególnych warunkach nie miało wpływu na sumę spornych okresów (por. art. 398
3
§ 1 pkt 2 k.p.c.).
Rozpoznawanie pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej nie jest na tym etapie postępowania konieczne. Prawidłowe bowiem zastosowanie przepisów prawa  ubezpieczeń społecznych określających prawo do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach wymaga skonstruowania prawidłowej płaszczyzny subsumcyjnej – uwzględniającej przedstawione przez skarżącego, a podnoszone już w jego apelacji zarzuty – w zakresie dokonania ustaleń stanu faktycznego sprawy.
Na marginesie należy wskazać, że rozpoznając ponownie sprawę Sąd odwoławczy powinien zwrócić uwagę na podnoszone w rozpatrywanej skardze kasacyjnej twierdzenia o wykonywaniu przez skarżącego pracy w szczególnych warunkach w okresie od dnia 6 stycznia 1975 r. do dnia 22 lutego 1975 r. w G. Przedsiębiorstwie Budowlanym „Z.” na stanowisku „operator ciągnika”, a także od dnia 15 lipca 1998 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. w G. Spółce z o.o. w G. na stanowisku „operator żurawia wieżowego”. W dołączonej do akt niniejszej sprawy dokumentacji ubezpieczeniowej skarżącego znajdują się bowiem kopie świadectw pracy, w których określone zostało zatrudnienie wskazane przez skarżącego wraz z określeniem okresów czasu jego wykonywania.
Z przedstawionych powyżej względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 398
15
§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 k.p.c.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI