II SO/Op 34/14

II SO/Op 34/14 - Postanowienie WSA w Opolu
Data orzeczenia
2014-04-30
Data wpływu
2014-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Violetta Radecka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 6, art. 134 par. 1, art. 239 pkt 1 lit. a, art. 246 par. 1 pkt 1 i 2, art. 258 par. 2 pkt 7
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 31 marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie prawa pomocy w sprawie usług opiekuńczych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.
Uzasadnienie
T. R., złożył za pośrednictwem poczty w dniu 14 kwietnia 2014 r. (data stempla pocztowego), do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że T. R. domaga się udzielenia pomocy w związku z wydanym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu postanowieniem z dnia 31 marca 2014 r., nr [...], (doręczonym w dniu 11 kwietnia 2014 r.) przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, który udzieli pomocy w celu sporządzenia profesjonalnej skargi na ww. postanowienie. Uzasadniając swoje żądanie wnioskodawca wskazał na złą sytuację finansową, spowodowaną całkowitą jego niezdolnością do pracy zarobkowej i samodzielnej egzystencji, a także niskim dochodem, którego źródłem jest jedynie renta inwalidzka. Rentę tę pobiera m.in. z powodu: niedowładu [...], [...], wady [....] oraz choroby [...]. Poinformował, że przeszedł cztery operacje [...]. Podniósł także, że pobierane świadczenie rentowe nie starcza mu na pokrycie wszystkich niezbędnych wydatków, w tym opłat za media lokalowe, do tego stopnia, że wobec wnioskodawcy orzeczona została eksmisja. Oświadczył, że zadłużenie mieszkania wynosi 40.000 zł. Wnioskodawca podkreślił, że niezbędna jest mu pomoc fachowego pełnomocnika w celu wniesienia profesjonalnie sporządzonego sprzeciwu z powołaniem się na orzecznictwo NSA, SN czy Trybunału Konstytucyjnego, w którym to sprzeciwie będzie wytłumaczone kiedy i na jakich warunkach jest wypłacany dodatek mieszkaniowy, do jakiego wnioskodawca nie ma prawa. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że jest osobą samotnie gospodarującą; posiada mieszkanie spółdzielczo – lokatorskie o powierzchni 35,70 m²; jedynym źródłem jego utrzymania jest renta inwalidzka z ZUS i dodatek pielęgnacyjny w łącznej wysokości 1.241,37 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie wskazał żadnych innych źródeł dochodu, ani składników majątkowych będących jego własnością. Dodał natomiast, że ze świadczenia netto wypłacanego przez ZUS, po potrąceniach, musi utrzymać siebie, dokonać zakupu artykułów żywnościowych z uwzględnieniem diety cholesterolowej, sporządzić ciepły posiłek, opłacić czynsz, energię elektryczną, gaz, telefonu i Internet, leki, środki czystości i higieny osobistej, bieliznę, odzież i obuwie, koszty rehabilitacji kończyn górnych i dolnych oraz konsultacji specjalistycznych.
T. R. we wniosku zwrócił się ponadto o "wstrzymanie biegu sprawy do czasu ustanowienia pełnomocnika". Do akt sprawy dołączył zaświadczenie z dnia 5 marca 2014 r. wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w [...], z którego wynika, że skarżący pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy od 29 września 1988 r. na stałe, a wysokość świadczenia kształtowała się na poziomie 1.018,32 zł brutto plus dodatek pielęgnacyjny w wysokości 203,50 zł w miesiącu lutym 2014 r. oraz 1.034,61 zł brutto w miesiącu marcu 2014 r. plus dodatek pielęgnacyjny w wysokości 206,76 zł. W miesiącu lutym 2014 r. z ww. świadczenia potrącono: 453,09 zł z tytułu alimentów bieżących, 58 zł – zaliczka na podatek, 91,65 zł – składka na ubezpieczenie zdrowotne; kwota netto to 619,08 zł. W miesiącu marcu 2014 r. z ww. świadczenia potrącono: 459,27 zł z tytułu alimentów bieżących, 60 zł – zaliczka na podatek, 93,11 zł – składka na ubezpieczenie zdrowotne; kwota netto to 628,99 zł.
Z urzędu jest referendarzowi znane ponadto, że T. R. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w latach 2004 – 2013, osiemdziesiąt osiem skarg na decyzje z zakresu pomocy społecznej, w tym w sprawach: II SA/Op 390/12, II SA/Op 392/12, II SA/Op 394/12, II SA/Op 395/12, II SA/Op 501/12 i II SA/ Op 502/12. W sprawie II SO/Op 22/13 skarżący oświadczył, że na wydatki lokalowe przeznacza średniomiesięcznie ok. 220 zł (100 zł opłata za energię; za gaz – 60 zł; za telefon oraz Internet – 94 zł); na leki - ok. 50 zł, przy czym wielu recept nie realizuje z powodu braku funduszy i jest zadłużony także u znajomych.
Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a." zważono, co następuje:
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy uregulowana w przepisach ustawy P.p.s.a., przewiduje możliwość udzielenia osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej pomocy, polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych – w całości, bądź w części, a także na ustanowieniu pełnomocnika z urzędu do reprezentowania interesów strony w postępowaniu sądowym.
Rozpoznając wniosek pod względem przesłanek materialnych, warunkujących przyznanie prawa pomocy, w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skoro T. R., z mocy samej ustawy P.p.s.a., jako osoba zamierzająca kwestionować postanowienie dotyczące usług opiekuńczych, korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, to postępowanie z jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowe. Stąd, referendarz ograniczył się jedynie do rozpoznania wniosku w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym.
Stosownie więc do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., T. R. powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast rozpoznający wniosek sąd (referendarz sądowy) zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony jest, bądź nie jest zasadne. Przywołane regulacje są przejawem intencji ustawodawcy, który tworząc instytucję prawa pomocy miał na celu umożliwienie dochodzenia słusznych praw przed sądem, osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Należy jednak pamiętać, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Nie w każdym bowiem przypadku brak pełnomocnika reprezentującego stronę, stanowi ograniczenia prawa do sądu. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 czerwca 2013 r., prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, której celem jest zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Instytucja ta stanowi jednak wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Wskazać więc należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Natomiast, jeżeli dostęp jednostki do sądu może być ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy też w sposób faktyczny, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne z cytowanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, jeśli ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa, a więc jeśli zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki będą zmierzały (tak w: postanowieniu NSA z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt II OZ 442/13, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, www.cbois.nsa.gov.pl).
Rozpoznający wniosek decydując o udzieleniu (bądź odmowie) stronie prawa pomocy zobowiązany jest więc przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 P.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. W tym aspekcie sąd (referendarz sądowy) bierze pod uwagę, w szczególności aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie z dnia 8 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FZ 70/13, CBOiIS). Z powyższego wynika, że prawo do sądu nie jest prawem bezwzględnie przysługującym określonej grupie osób o niskim poziomie dochodów, w tym rencistom, emerytom, czy osobom zarabiającym poniżej kwoty tzw. minimalnego wynagrodzenia.
Uwzględniając powyższe wywody, referendarz oceniając złożony wniosek zważył, że źródłami dochodu skarżącego są renta inwalidzka i dodatek pielęgnacyjny, kształtujące się na poziomie ok.1.241 zł. Jest to dochód o charakterze stałym, uzyskiwany co miesiąc, z którego potrącane są alimenty i inne należności w łącznej wysokości ok. 620 zł. Na wydatki lokalowe wnioskodawca przeznacza kwotę ok. 220 zł (opłata za energię 100 zł; za gaz – 60 zł; za telefon oraz Internet – 94 zł). Według oświadczenia skarżącego toczy się w stosunku do niego postępowanie eksmisyjne z zajmowanego lokalu, lecz nie wyjaśnił na jakim etapie ono się aktualnie znajduje. Tymczasem wnioskodawca, pomimo zaległości czynszowych, nie występuje o dodatek mieszkaniowy albo nie odbiera przyznanych mu środków z pomocy społecznej, co wynika z akt spraw sądowych, np. w sprawach: II SA/Op 390/12, II SA/Op 392/12, II SA/Op 394/12, II SA/Op 395/12, II SA/Op 501/12 i II SA/ Op 502/12. Skarżący nie jest przy tym osobą nieporadną życiowo, na co wskazuje obszerna, logiczna i częsta korespondencja z organami pomocy społecznej i sądem. Nie ma także żadnego problemu z formułowaniem swoich żądań, posługuje się bowiem wymaganymi formularzami, a pisma sporządza na komputerze. Ponadto, z urzędu jest referendarzowi znane, iż T. R. wielokrotnie korzystał ze świadczeń pomocy społecznej, a wydane akty administracyjne przez organ pomocy społecznej poddał kontroli tut. Sądu 88 razy, co wynika z Repertorium II SA/Op, prowadzonego od 2004 r. Wskazać także warto, że część skarg T. R. jest oddalana z powołaniem się przez Sąd na przepis art. 134 § 2 P.p.s.a. Innymi słowy skarżący wnosi w skardze o uchylenie przez Sąd decyzji korzystnych dla niego jako strony (np. decyzji SKO, które usuwają z obrotu decyzje I instancji uchylające akty o przyznaniu pomocy społecznej).
Tym samym, w ocenie referendarza, odmowa ustanowienia T. R. pełnomocnika z urzędu nie wpłynie ograniczająco na jego prawo do sądu. Skarżący jest ustawowo zwolniony od uiszczania kosztów sądowych w tym postępowaniu, a na obecnym jego etapie, udział fachowego pełnomocnika nie jest niezbędny. Do sporządzenia skargi do sądu administracyjnego, czy sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego nie jest bowiem wymagany tzw. przymus adwokacko-radcowski, a T. R. skargi do tut. Sądu i sprzeciwy, samodzielnie już sporządzał. Ponadto, Sąd rozpoznaje sprawę w jej granicach niezależnie od zawartych w skardze wniosków i zarzutów oraz powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 P.p.s.a., a stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, ma obowiązek udzielania potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach prawnych tych czynności oraz skutkach zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.).
Z powyższych względów, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie pełnomocnika z urzędu przed wniesieniem skargi, nie zasługiwał na uwzględnienie. Podkreślić warto, że podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniach z dnia 4 marca 2014 r. (sygn. akt I OZ 133/14, I OZ 134/14 i I OZ 135/14) tak też ocenił prawo skarżącego do sądu.
Odnosząc się do prośby o: "wstrzymanie biegu sprawy do czasu ustanowienia pełnomocnika", zawartej w uzasadnieniu formularza, wskazać należy, że złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wszczyna postępowanie incydentalne, o charakterze pomocniczym (wpadkowym), mające na celu wydanie orzeczenia co do udzielenia, bądź odmowy udzielenia stronie pomocy od Skarbu Państwa, w dochodzeniu swoich praw przed sądem. Rozstrzygnięcie wydane w wyniku rozpoznania tego wniosku co podnoszono wyżej, zapada po rozpatrzeniu przesłanek materialnych, określonych w przywoływanym art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym na podstawie informacji zawartych w formularzu wniosku i jego uzasadnieniu. Sąd (referendarz sądowy) rozpoznając tego typu wniosek, jest zobowiązany natomiast ograniczyć się merytorycznie do zakresu wniosku, nie wykraczając poza ramy przedmiotowe postępowania incydentalnego i rozpoznawać kwestie przynależne do innego typu postępowania wpadkowego lub do postępowania głównego (por. postanowienie NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 636/10, CBOiISA). Referendarz uznał więc, że prośba o: "wstrzymanie biegu terminu" wyrażona w formularzu wniosku, nie wpływa na rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy, albowiem nie wnosi nowych okoliczności do sprawy, mających wpływ na ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Jedynymi przesłankami warunkującymi przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, bądź całkowitym są natomiast przesłanki materialne, określone w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., co do których referendarz sądowy wypowiedział się już w niniejszym postanowieniu.
Stąd referendarz sądowy, działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.