II SO/BK 8/25

II SO/Bk 8/25 - Postanowienie WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2025-10-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Barbara Romanczuk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
Sygn. powiązane
III OZ 697/25 - Postanowienie NSA z 2025-12-19
Skarżony organ
Dyrektor Szkoły
Treść wyniku
Wstrzymano wykonanie czynności
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 29 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku E. H. Z. o wstrzymanie wykonania czynności Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] im. K. w S. w przedmiocie nieprzyjęcia dziecka do klasy I publicznej szkoły podstawowej p o s t a n a w i a wstrzymać wykonanie zaskarżonej czynności. ,
Uzasadnienie
E. Z., przedstawicielka ustawowa (matka) małoletniego K. Z. (dalej: "Skarżąca"), w dniu 2 września 2025 r. (data nadania w placówce pocztowej) wniosła do tut. sądu pismo zatytułowane "pismo przewodnie w sprawie ze skargi na czynność Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] w S.". Dotyczy ono czynności Dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] w S. (dalej: "Dyrektor") w postaci odmowy przyjęcia K. Z. do klasy I z uwagi na zamieszkiwanie poza obwodem szkoły. Odmowa nastąpiła poprzez wykreślenie dziecka z listy uczniów w sierpniu br., na którą to listę zostało wpisane w czerwcu br.
W piśmie Skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności. W jej ocenie wniosek jest konieczny i uzasadniony z uwagi na wyjątkowy charakter sprawy oraz groźbę wyrządzenia małoletniemu/małoletniej niepowetowanej szkody, która z każdym dniem zwłoki narasta w sposób nieodwracalny. Zaskarżona czynność Dyrektora Szkoły, choć dokonana w nieformalny sposób (zwykłe pismo), wywołuje bezpośredni i skrajnie negatywny skutek - uniemożliwia małoletniemu/małoletniej realizację konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 ust. 1 Konstytucji RP) oraz ustawowego obowiązku szkolnego. Skarżąca wskazała, że rok szkolny rozpoczął się w dniu 1 września 2025 r., a dziecko, wbrew prawu i w wyniku samowolnego działania Dyrektora szkoły i jej organu prowadzącego, jest pozbawione możliwości uczęszczania do szkoły, do której zostało legalnie przyjęte w toku postępowania rekrutacyjnego. Nadmieniła, że w niniejszej sprawie obydwie przesłanki z art. 61 § 3 p.p.s.a. są spełnione w stopniu rażącym. Szkoda, jakiej doznaje siedmioletnie dziecko pozbawione możliwości rozpoczęcia nauki, ma wymiar nie tylko edukacyjny, ale przede wszystkim rozwojowy, emocjonalny i społeczny. Utrata kontaktu z rówieśnikami, brak możliwości integracji z grupą klasową oraz poczucie odrzucenia w tak kluczowym momencie życia stanowią szkodę, której nie da się w przyszłości w żaden sposób zrekompensować. Każdy dzień absencji szkolnej pogłębia zaległości edukacyjne i utrudnia adaptację do środowiska szkolnego. Stwierdziła, że skutki te są z perspektywy rozwoju dziecka praktycznie niemożliwe do odwrócenia.
Wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej Skarżąca ponowiła w skardze, która wpłynęła do tut. Sądu w dniu 30 września br. Skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania czynności i zobowiązanie Dyrektora do natychmiastowego umożliwiania jej synowi realizacji prawa do nauki i uczestniczenia w zajęciach dydaktyczno-wychowawczych w klasie I, do czasu prawomocnego zakończenia postepowania sądowego. Po raz kolejny Skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania czynności w piśmie z 16 października 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że na stronie skarżącej spoczywa ciężar wykazania przesłanek zawartych w powołanym przepisie, zaś sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli jest spełniona ustawowa przesłanka, określona jako potencjalna możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Jest to wyjątek od zasady, zgodnie z którą wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Działanie sądu na wniosek powoduje, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzależnione od uzyskania dostatecznej wiedzy o okolicznościach uzasadniających taką konieczność. Uzasadnienie wniosku powinno wskazywać takie okoliczności, które pozwolą na uznanie przez Sąd, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2024 r., sygn. akt I OZ 333/24).
Sąd może wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli została spełniona co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, uregulowana w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. gdy stwierdzono, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wskazać należy, że trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2024 r., sygn. akt III FZ 234/24). Ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżanej decyzji, spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie zaskarżonego aktu faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. Nie wystarcza przy tym samo powołanie się na treść obowiązujących przepisów, a uzasadnienie wniosku powinno wskazywać konkretne okoliczności rozpoznawanej sprawy świadczące o spełnieniu przesłanek przyznania ochrony tymczasowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt I OZ 204/24; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OSK 481/24).
Niemniej jednak przed przystąpieniem do oceny przesłanek warunkujących możliwość wstrzymania wykonania konieczne jest dokonanie oceny, czy akt lub czynność podlegają wykonaniu. W niniejszej sprawie Skarżąca sformułowała wniosek o wstrzymanie wykonania czynności Dyrektora w postaci nieprzyjęcia jej syna do klasy I. Nieprzyjęcie w istocie polegało na wykreśleniu K. Z. z listy uczniów przyjętych do klasy I, na którą został on uprzednio przez Dyrektora wpisany na podstawie zgłoszenia rodzica (art. 133 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe, Dz. U. z 2025 r. poz. 1043 ze zm.). Wynika z powyższego, że powyższa czynność odmawia małoletniemu prawa do realizacji obowiązku szkolnego w Szkole Podstawowej nr [...] w S., z uwagi na – jak twierdzi organ – zamieszkiwanie poza obwodem szkoły. Nie budzi wątpliwości, że tego rodzaju czynność nie nakłada na K. Z. żadnych obowiązków, tj. powinności określonego zachowania. Nie przyznaje mu też żadnych uprawnień. Niemniej jednak w ocenie Sądu charakter tej czynności pozwala na wstrzymanie jej wykonania.
Sąd zwraca uwagę, że pojmowanie wykonalności aktu lub czynności nie jest w orzecznictwie ujmowane jednolicie. Wynika to z tego, że nie wypracowano dotąd jednoznacznego rozumienia pojęcia wykonalności w rozumieniu art. 61 p.p.s.a. Zazwyczaj sądy wykonalność rozumieją jako możliwość doprowadzenia w sposób dobrowolny lub pod przymusem egzekucji do stanu, który został opisany w rozstrzygnięciu danego aktu (por. wyrok NSA z 11 marca 2023 r., III FSK 1450/21 oraz postanowienie NSA z 9 marca 2021 r., II OZ 130/21). Wywodzi się więc, że wykonanie aktu dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy lub zakazy określonego zachowania, aktów na podstawie których podmiot uzyskuje uprawnienie i mocą którego zostają na niego nałożone określone obowiązki oraz aktów na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany a drugi wyłącznie uprawniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FZ 470/14).
Sąd podziela jednak alternatywny pogląd NSA, zgodnie z którym o możliwości przyznania ochrony tymczasowej nie decyduje rodzaj aktu będącego przedmiotem skargi, ale to, czy w postępowaniu sądowoadministracyjnym prowadzonym w granicach sprawy zakończonej ostatecznym rozstrzygnięciem administracyjnym, w wyniku wstrzymania wykonania tego aktu, nastąpi ochrona strony, przed skutkami, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji może więc polegać na wstrzymaniu skutków prawnych, nawet tych pośrednich, które ta decyzja wywołuje. Wstrzymanie wykonalności takiej decyzji przekładać się bowiem może na powstrzymanie działań w sprawie związanej, mogącej doprowadzić do nieodwracalnych dla strony konsekwencji (por. postanowienie NSA z 9 marca 2023 r., II OZ 120/23 oraz przytaczane tam postanowienia NSA z 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt II OZ 669/12, z dnia 18 marca 2016 r., sygn. akt II OZ 284/16). Co więcej, w orzecznictwie wskazuje się, że dopuszczalne jest udzielenie ochrony tymczasowej także w stosunku do aktów, które nie podlegają wykonaniu, nie nakładając na adresata obowiązku, ale ze względu na swoją ostateczność wywołując negatywne skutki prawne w sferze jego interesów i praw (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 23 lutego 2023 r., VI SA/Wa 8158/22, CBOSA). Powyższe stwierdzenia zasadniczo odnieść należy analogicznie do każdego aktu lub czynności, co wynika z treści art. 61 § 3 p.p.s.a.
Również w piśmiennictwie wąska interpretacja pojęcia wykonalności, o którym stanowi art. 61 p.p.s.a., coraz częściej podlega uzasadnionej krytyce. Trafnie wskazuje się, że w rzeczywistości prowadzi ona do odmowy udzielenia ochrony tymczasowej jednostce, dla której uniknięcie skutków prawnych związanych z istnieniem w obrocie prawnym danego aktu albo czynności jest podstawowym czy wręcz jedynym argumentem do zainicjowania postępowania przed sądem administracyjnym (...) Zrównywanie pojmowania wykonalności z zastosowaniem przymusu egzekucyjnego mocno ogranicza zakres przedmiotowy ochrony tymczasowej, udzielanej przez sądy na czas trwania postępowania sądowoadministracyjnego. Nie znajduje ono oparcia w brzmieniu art. 61 p.p.s.a., czego dowodem są orzeczenia, w których przyjęto szersze znaczenie pojęcia wykonalności. Inaczej mówiąc, to nie kształt art. 61 p.p.s.a. tamuje ramy przedmiotowe ochrony tymczasowej, tylko sposób ich rozumienia, przyjęty w dominującym orzecznictwie sądów administracyjnych. De sententia ferenda szersze rozumienie przesłanek udzielenia ochrony tymczasowej, uwzględniające różnego rodzaju skutki prawne wykonalności zaskarżonego do sądu aktu albo czynności, sprzyjałoby zwiększeniu ochrony praw jednostek w postępowaniu przed sądem administracyjnym (W. Piątek, 20 lat postępowania sądowoadministracyjnego – usprawnienia w ramach obowiązującej regulacji, PiP 2025, nr 1, s. 75-77).
Sąd podziela pogląd, że wykonalność danego aktu lub czynności będzie zachodziła, gdy obowiązujące normy prawne będą upoważniały organ administracji publicznej do dokonania czynności konwencjonalnej (wydania aktu lub podjęcia czynności) z takim skutkiem prawnym, że jej dokonanie będzie nakładało na adresata, organy administracji publicznej lub też osoby trzecie obowiązek podjęcia działań zmierzających do uzgodnienia stanu rzeczywistego ze stanem faktycznym przez nie określonym, przy czym działania powyższe nie zawsze będą wynikały z treści samego aktu lub czynności, lecz mogą wynikać z obowiązujących w danym systemie norm postępowania (kontekstu prawnego) (tak P. Daniel, Skuteczność, skutek prawny i wykonalność aktów lub czynności [w:] Wstrzymanie wykonania aktu lub czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2013, Legalis/el.). P. Daniel trafnie podkreśla, że skoro możliwe było dodanie do u.o.o.ś. art. 86f to obecnie wstrzymanie wykonania aktu lub czynności może być wiązane również z zawieszeniem skutków prawnych, jakie one wywołują, w tym możliwości zainicjowania w oparciu o nie dalszych postępowań administracyjnych (P. Daniel, Ochrona tymczasowa w sprawach ochrony środowiska, ZNSA 2025, nr 3, s. 67).
Ponadto podzielić należy pogląd, że również akty odmowne mogą cechować się wykonalnością. Możliwe jest bowiem powstanie sytuacji, w której wydanie aktu powoduje konieczność podjęcia przez organy administracji publicznej lub podmioty trzecie dalszych działań, których rezultatem będzie zmiana sytuacji faktycznej adresata aktu. Pomimo, iż decyzja nie zawiera nakazu lub zakazu określonego zachowania jej adresata – brak jest węzła praw i obowiązków, które mogłyby podlegać wykonaniu – spowodowanie w rzeczywistości stanu faktycznego zgodnego z jej treścią, sprowadza się do konieczności podjęcia przez podmioty trzecie, zachowania zgodnego z treścią owej decyzji. Obowiązek podjęcia działania zmierzającego do zrealizowania w rzeczywistości stanu faktycznego określonego w danym akcie lub czynności, nie musi wprost wynikać z ich treści, lecz stanowi w istocie określony rzeczywisty kontekst prawny, wynikający z posiadanego przez organ administracji publicznej uprawnienia do władczego kształtowania sytuacji prawnej podmiotów jej podległych (P. Daniel, Skuteczność, skutek prawny i wykonalność aktów lub czynności...). Powyższe stwierdzenie jest istotne dla niniejszej sprawy, albowiem zaskarżona czynność ma w istocie charakter odmowny. Jej wykonanie polega na podjęciu przez organ administracji przewidzianych prawem czynności prawnych i faktycznych mających uniemożliwić małoletniemu podjęcie nauki w Szkole Podstawowej nr [...].
Reasumując, z powyższych rozważań wynika, że szerokie rozumowanie pojęcia wykonalności nie stoi w sprzeczności z treścią art. 61 § 3 p.p.s.a. Wpisuje się zaś w konieczność zapewnienia stronie efektywnej kontroli sądowej działań administracji publicznej, co stanowi zasadniczą funkcję ochrony tymczasowej (P. Daniel, Funkcja wstrzymania wykonania aktu lub czynności przed sądem administracyjnym. Tymczasowa ochrona prawna [w:] Wstrzymanie wykonania aktu lub czynności...).
Przechodząc do merytorycznej oceny wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej Sąd uznał, że Skarżąca uprawdopodobniła zaistnienie ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. W ocenie Sądu wykonanie zaskarżonej czynności rozumiane jako uniemożliwienie małoletniemu K. Z. realizowania obowiązku szkolnego w szkole, w której obwodzie – jak twierdzi Skarżąca, a czego Sąd w niniejszym postepowaniu wpadkowym nie przesądza – mieszka, może spowodować dla niego trudne do odwrócenia skutki, zarówno w sferze edukacyjnej, rozwojowej, społecznej jak i psychologicznej. Jak zasadnie argumentuje Skarżąca, na powyższe może wpłynąć m.in. utrata kontaktu z rówieśnikami oraz brak możliwości integracji z klasą. W sprawie nie bez znaczenia jest również treść art. 70 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że każdy ma prawo do nauki, a nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa. Konieczne jest zatem, aby na czas postępowania sądowoadministracyjnego K. Z. znajdował się na liście uczniów (co miało miejsce do czasu jego wykreślenia w sierpniu br.) i tym samym mógł uczęszczać do Szkoły Podstawowej nr [...] w S. To zaś może oznaczać obowiązek podjęcia przez Dyrektora stosownych działań przewidzianych w prawie oświatowym.
W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że wykonanie zaskarżonej czynności może, w kontekście całokształtu okoliczności, spowodować dla małoletniego trudne do odwrócenia skutki. W takiej sytuacji konieczne stało się zastosowanie ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Tym samym należy uznać, że sytuacja K. Z. odpowiada hipotezie art. 61 § 3 p.p.s.a.
Końcowo Sąd podkreśla, że na etapie oceny wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności niedopuszczalna jest jej merytoryczna. Sąd przesądzając o wstrzymaniu wykonalności nie dokonał oceny zasadności zarzutów, jak również legalności czynności będącej przedmiotem wniesionej skargi.
Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 61 § 3 i § 5 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.