II SAB/Wr 633/25

II SAB/Wr 633/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Dominik Dymitruk
Halina Filipowicz-Kremis /przewodniczący/
Wojciech Śnieżyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
659
Hasła tematyczne
Obywatelstwo
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Zobowiązano organ do wydania aktu
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 37 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Halina Filipowicz – Kremis Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński (spr.) Asesor WSA Dominik Dymitruk po rozpoznaniu w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II w dniu 30 września 2025 r. sprawy ze skargi U. R. na przewlekłość Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie uznania za obywatela polskiego I. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; II. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje Wojewodę Dolnośląskiego do załatwienia sprawy w terminie 60 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; IV. przyznaje od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 500 (słownie: pięćset) złotych; V. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz skarżącego kwotę 580 (słownie: pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Skargą złożoną pismem z 22.04.2025 r. U. R. ("skarżący"), reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił Wojewodzie Dolnośląskiemu przewlekłe prowadzenie postępowania dotyczącej uznania go za obywatela polskiego.
Sprawa ta miała następujący przebieg.
Wnioskiem z 06.12.2024 r. skarżący zwrócił się do Wojewody Dolnośląskiego o uznanie za obywatela polskiego. Pismem z 21.01.2025 r. pełnomocnik skarżącego złożył ponaglenie, kierowane do organu wyższej instancji, wskazując na zaistniałą bezczynność organu oraz przewlekłość prowadzonego postępowania. Pismem z 14.05.2025 r. Wojewoda poinformował, że do wniosku o uznanie za obywatela polskiego nie dołączono szeregu wymaganych w takim przypadku dokumentów, przede wszystkim zaś nie dostarczono potwierdzenia dokonania opłaty skarbowej za wydanie decyzji administracyjnej, do czego zobowiązał w terminie 7 dni od daty odbioru niniejszego pisma. Jednocześnie organ poinformował, że niedokonanie powyższej czynności skutkować będzie zwrotem podania na podstawie art. 261 § 2 k.p.a. Ponadto organ wyznaczył termin zakończenia postępowania do 20.08.2025 r.
W powołanej na wstępie skardze z 22.04.2025 r. skarżący zarzucił Wojewodzie przewlekłe prowadzenie postępowania z wniosku o uznanie za obywatela polskiego, wskazując na naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i 3, art. 36 § 1 k.p.a. poprzez rażące przekroczenie terminów załatwienia sprawy. Na podstawie takich zarzutów skargi jej autor zawnioskował o: stwierdzenie przewlekłości prowadzenia postępowania, skutkującej niezałatwieniem w terminie sprawy; stwierdzenie, że przewlekłość miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; zobowiązanie organu do wydania aktu w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi; przyznanie od organu na jego rzecz sumy pieniężnej w wysokości 8 000 zł. Wnioskowano również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Dolnośląski wniósł o jej oddalenie. Powołał się na skomplikowany charakter sprawy prowadzonej z wniosku o uznania za obywatela polskiego. Wyjaśnił, że podejmowane w tym postępowaniu działania zmierzały do najskuteczniejszego procedowania i zakończenia sprawy w możliwie najszybszym terminie, z uwzględnieniem zasad prawdy obiektywnej i praworządności. Wojewoda wyjaśnił, że pracownicy odpowiedzialni za merytoryczne rozpatrywanie wniosków o uznanie za obywatela polskiego w swoim zakresie obowiązków posiadają także: prowadzenie postępowań w sprawach z zakresu potwierdzenia posiadania lub utraty obywatelstwa polskiego, nadania obywatelstwa polskiego oraz uznania za repatrianta, opiniowanie wniosków osób ubiegających się o wydanie wizy repatriacyjnej co do warunków do osiedlenia się, rozpatrywanie wniosków o udostępnienie informacji z zakresu obywatelstwa polskiego, jak również przyjmowanie wniosków, udzielanie informacji na sali obsługi klienta i obsługa infolinii oddziału. Tak szeroki zakres obowiązków przy jednoczesnej konieczności wnikliwego i dokładanego analizowania wniosków składanych do organu - z uwagi na fakt, iż konsekwencje rozstrzygnięć w sprawach dotyczących obywatelstwa polskiego wywołują szereg istotnych skutków prawnych w różnych dziedzinach - również w sposób immanentny wpływa na tempo procedowania przy stale zwiększającej się ilości takich wniosków. W tym zakresie organ wskazał, że w roku 2024 zarejestrowano wpływ ponad 1500 wniosków o uznanie za obywatela polskiego, w 2023 r. złożono około 900 podań tego rodzaju, a w 2021 r. zarejestrowano około 560 takich spraw. Oznacza to, że liczba wniosków z 2024 r. stanowi 268% ilości wniosków złożonych w 2021 r. Wojewoda zaznaczył, że rozpatrywanie wniosków odbywa się co do zasady chronologicznie - zgodnie z datą wpływu do organu. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie od organu sumy pieniężnej, organ wskazał, że jest on całkowicie bezzasadny. Skarżący nie wykazał żadnej szkody ani uszczerbku. Ponadto posiada od dnia 26.04.2023 r. zezwolenia na pobyt stały w Polsce, które umożliwia mu nieograniczony czasowo pobyt na terenie kraju.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4. Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Zgodnie z brzmieniem art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W myśl art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość), które – stosownie do art. 37 § 3 k.p.a. - wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; 2) do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia. Przepisy nie określają terminu w jakim można złożyć skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
W niniejszej sprawie skarżący - powołując się na art. 37 k.p.a. - pismem 21.02.2025 r. wniósł ponaglenie w związku z opieszałością organu, domagając się wydania rozstrzygnięcia w sprawie wywołanej złożonym wnioskiem o uznanie za obywatela polskiego, spełniając tym samym warunek dopuszczalności skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania.
Dokonując oceny, czy w rozpoznawanej sprawie Wojewoda dopuścił się przewlekłości w postępowaniu wywołanym wnioskiem skarżącego Sąd zauważa, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a. jest zasada szybkości, której istota sprowadza się do stwierdzenia, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Dopełnieniem tej zasady jest art. 35 k.p.a., który w § 1 zobowiązuje organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5). Ponadto, na podstawie art. 36 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.
Jak wynika z treści art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. opieszałość w załatwieniu sprawy administracyjnej kwalifikowana jako "przewlekłość", to prowadzenie postępowania dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z 01.12. 2019 r., sygn. akt II OSK 2317/19, aby stwierdzić, że organ administracji publicznej prowadzi postępowanie przewlekle należy wykazać, że w okolicznościach konkretnej sprawy administracyjnej organ administracji publicznej miał możliwość załatwić sprawę jeszcze przed upływem terminu do jej załatwienia, a mimo to prowadził ją opieszale, niesprawnie i nieskutecznie, a to doprowadziło do naruszenia przepisów o szybkości postępowania. W takim postępowaniu ocenie podlega również zasadność wyznaczenia nowego terminu do rozpoznania sprawy w oparciu o art. 36 § 1 k.p.a. O przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić jednak tylko wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów.
W realiach niniejszej sprawy, postępowanie administracyjne zostało wszczęte 06.12.2024 r., kiedy to do organu wpłynął wniosek skarżącego o uznanie za obywatela polskiego (art. 61 § 3 k.p.a.). Uruchomił on postępowanie, w trakcie którego dopiero po wywiedzeniu niniejszej skargi, organ podjął w dniu 14.05.2025 r. pierwszą czynność w sprawie – wzywając do uiszczenia opłaty skarbowej oraz informując o wymaganych dokumentach, jednocześnie wyznaczając termin załatwienia sprawy do 20.08.2025 r. Do czasu podjęcia powyższej czynności organ nie wykazał się w prowadzonym postępowaniu żadną inną aktywnością, ignorując złożone ponaglenie poprzez brak jego przekazania do organu wyższej instancji.
Wobec tego, że postępowanie w sprawie uznania za obywatela polskiego wymaga postępowania wyjaśniającego (o czym przesądza art. 36 ust. 2 ustawy z 02.04.2009 r. o obywatelstwie polskim, Dz. U. z 2023 r., poz. 1989), Sąd przyjął, że załatwienie niniejszej sprawy z wniosku skarżącego powinno mieć miejsce nie później niż w ciągu miesiąca (a w przypadku uznania ją za szczególnie skomplikowaną - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy) od dnia wszczęcia postępowania. Kontrolowane postępowanie nie zakończyło się w tym terminie (termin 2-miesięczny upłynął 06.02.2025 r.).
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należy stwierdzić, że organ prowadził postępowanie opieszale, a to doprowadziło do naruszenia przepisów o szybkości postępowania. W sprawie wystąpiła zarzucona w skardze przewlekłość, o czym działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Sąd orzekł w punkcie I sentencji wyroku.
Oceniając stopień przewlekłości Wojewody w prowadzeniu kontrolowanego postępowania Sąd wskazuje, że akcentowany przez organ w odpowiedzi na skargę fakt problemów kadrowych oraz znacznej liczby zawisłych przed tym organem spraw dotyczących obywatelstwa, nie wpływa na ocenę, czy przewlekłość jest rażąca czy tez nie, gdyż nie może on usprawiedliwiać opieszałego prowadzenia postępowania. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą sądów administracyjnych właściwa organizacja zadań i zapewnienie odpowiedniej kadry należy do zadań publicznych, które nie mogą być realizowane ze szkodą dla jednostki. Problemy organizacyjne, techniczne i kadrowe, z jakimi boryka się organ, nie mogą w konsekwencji doprowadzić do obejścia jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, którą jest wyrażona w art. 12 k.p.a. zasada szybkości postępowania (por. prawomocne wyroki: WSA we Wrocławiu: z 11.04.2024 r., sygn. akt I SAB/Wr 456/23, 23.04.2024 r., sygn. akt IV SAB/Wr 420/23, WSA w Krakowie z 17.10.2023 r., sygn. akt II SAB/Kr 169/23). Obciążenia pracownicze mogą być wprawdzie od niego niezależne, jednak nie mogą rodzić negatywnych skutków dla strony i wpływać na ograniczenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, w postępowaniu prowadzonym w sposób wnikliwy i szybki. W tym zakresie Sąd podziela w całości stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 25.07.2019 r., sygn. akt II OSK 1233/19, w którym Sąd ten wskazał, że: "(...) braki kadrowe oraz duży wpływ spraw do organu wymagających ich załatwienia w drodze decyzji administracyjnej nie stanowią usprawiedliwionego uzasadnia zwłoki w rozpoznaniu sprawy administracyjnej. Okoliczności te wiążą się z niedochowaniem przez organ należytej staranności w zabezpieczeniu dostatecznej obsady kadrowej zapewniającej terminowe załatwianie spraw administracyjnych i odpowiedniego zorganizowania postępowania administracyjnego, obejmującego również egzekwowanie od pracowników obowiązków w takim okresie, aby wydanie decyzji kończącej postępowanie prowadzone przez organ nastąpiło w rozsądnym terminie (por. m.in. wyroki NSA z: 17.07.2018 r., sygn. akt I OSK 2542/16; 21.04.2017 r., sygn. akt II OSK 521/16; 01.08. 2017 r., sygn. akt II OSK 2614/16).
Biorąc zatem pod uwagę nie tylko czas trwania postępowania, ale przede wszystkim opisaną postawę organu oraz wypracowany już standard jego postępowania sprzeczny z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, jak też z art. 2 Konstytucji RP (zasadą demokratycznego państwa prawa), art. 30 (godnością człowieka) i art. 37 ust. 1 Konstytucji RP (korzystaniem z wolności i praw konstytucyjnych przez cudzoziemców), Sąd uznał, że przewlekłe działanie organu miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku). W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie zaistniał stan, w którym bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa, którego nie usprawiedliwia znaczny wzrost liczby spraw z zakresu ustawy o obywatelstwie polskim. Stwierdzona przewlekłość nosi cech rżącego naruszenia prawa, poprzez nienależycie zorganizowane czynności procesowe, które faktycznie były wyłączenie reakcją na działania skarżącego, choć nie było żadnych przeszkód do ich podjęcia już na wcześniejszym etapie postępowania.
Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie nie została wydana decyzja administracyjna ani inny akt kończący postępowanie, Sąd w oparciu o art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Wojewodę do załatwienia sprawy w terminie 60 dni od dnia organowi wyroku ze stwierdzeniem prawomocności i aktami sprawy (pkt III sentencji wyroku).
Sąd na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., na wniosek skarżącego, przyznał od organu na jego rzecz sumę pieniężną w wysokości 500 zł (pkt IV sentencji wyroku). Wyjaśnienia wymaga, że suma pieniężna pełni funkcję kompensującą za niedogodności, jakie dotknęły skarżącą w związku z niepodejmowaniem przez organ czynności i przedłużającym się postepowaniem. Jednocześnie podkreślić należy, że przyznanie sumy pieniężnej ma dla organu przede wszystkim walor dyscyplinujący, odnoszący się do zmiany przyjętego sposobu postepowania w przedmiotowym zakresie. W związku z powyższym, w opinii Sądu – w kontekście okoliczności faktycznych niniejszej sprawy oraz sposobu postępowania organu pozostającego w sprzeczności z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, zasada demokratycznego państwa prawa i z prawem do dobrej administracji – adekwatna będzie suma pieniężna w wysokości 500 zł. Tym samym Sąd uznał, że wnioskowana w skardze kwota jest zbyt wygórowana.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt V sentencji wyroku).