II SAB/Wr 253/24

II SAB/Wr 253/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-08-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Adam Habuda
Marta Pawłowska
Olga Białek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Stwierdzono bezczynność organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 35 par. 1, art. 37 par. 1 pkt 1, art. 73 par. 1, art. 74 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Adam Habuda Asesor WSA Marta Pawłowska po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi V. C. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie udostępnienia akt sprawy dotyczącej udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę I. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 14 maja 2023 roku o udostępnienie akt sprawy; II. stwierdza, że bezczynność Wojewody Dolnośląskiego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje Wojewodę Dolnośląskiego do załatwienia wniosku opisanego w punkcie I w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; IV. przyznaje od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 500 (słownie: pięćset) złotych; V. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Skargą z dnia 15 sierpnia 2023 r., złożoną drogą elektroniczną, V. C. (dalej: skarżący, strona skarżąca), zarzucił Wojewodzie Dolnośląskiemu (dalej: organ, Wojewoda) bezczynność w przedmiocie udostępnienia akt sprawy dotyczącej udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę.
Zarzucając organowi naruszenie art. 6, art. 8 § 1, art. 12 § 1, art. 35 § 2 i 3, art. 36 § 1 w zw. z art. 14 § 1 oraz art. 73 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), strona skarżąca wniosła o: 1/ zobowiązanie Wojewody do udostępnienia skarżącemu do wglądu i wykonania fotokopii sprawy o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę toczącej się pod znakiem [...] bez zbędnej zwłoki; 2/ stwierdzenie na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., że organ dopuścił się bezczynności; 3/ stwierdzenie na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., że bezczynność Wojewody miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4/ przyznanie na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 7 p.p.s.a. od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim; 5/ na podstawie art. 200 p.p.s.a. o zasądzenie kosztów postępowania (tj. kosztów sądowych w kwocie 100 zł) według norm przepisanych.
Jak wynika z uzasadnienia skargi oraz akt administracyjnych, pismem elektronicznym z dnia 14 maja 2023 r. skarżący wniósł o udostępnienie akt sprawy w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. W dniu 18 lipca 2023 r. skarżący złożył drogą elektroniczną do organu ponaglenie.
W odpowiedzi na skargę z dnia 15 marca 2024 r. organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie, w przypadku nieuwzględnienia wniosku, o oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej. W treści pisma Wojewoda wskazał, że w dniu 2 października 2020 r. zakończył postępowanie o znaku sprawy [...], toczące się na wniosek V. C. z dnia 11 września 2019 r., decyzją zezwalającą skarżącemu na pobyt czasowy i pracę do dnia 1 czerwca 2023 r. Wniosek o wgląd w akta sprawy strona skarżąca złożyła zaś w dniu 14 maja 2023 r., tj. na 17 dni przed upływem udzielonego jej w ramach sprawy zezwolenia na pobyt. Autor odpowiedzi na skargę wskazał również, że w dniu 21 lutego 2023 r. do organu wpłynął wniosek skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, natomiast w dniu 18 maja 2023 r. skarżący uzyskał nowe zezwolenie na pobyt czasowy. Organ podkreślił, odnosząc się do uprawnienia stron postępowania administracyjnego wynikającego z art. 10 k.p.a., że w trakcie trwania postępowania cudzoziemiec nie skorzystał z możliwości wglądu w akta sprawy.
Wniosek o oddalenie skargi, złożony z ostrożności procesowej, w przypadku nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie skargi, organ uzasadnił w ten sposób, że sposób prowadzenia sprawy z wniosku o wgląd w akta sprawy nie wynika ze złej woli pracowników Wydziału Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców, ale jest skutkiem ogromnej ilości wniosków składanych w urzędzie przez cudzoziemców, konieczności równoczesnego procedowania w wielu różnych sprawach oraz odpływu pracowników merytorycznych prowadzących postępowania i braku możliwości szybkiego uzupełnienia niedoborów kadrowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Ze względu na wyżej wskazany przedmiot skargi, sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że dopuszczalne jest wniesienie do sądu administracyjnego skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia akt sprawy. Takie działanie, mające materialno-techniczny charakter, należy zaliczyć do grupy czynności, o których stanowi art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Istotne przy tym, że obowiązek udostępnienia stronie postępowania akt sprawy wynika wprost z przepisów k.p.a., bowiem zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, przy czym prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 stycznia 2024 r., sygn. akt II SAB/Lu 166/23 oraz przywołany tam wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 932/22, dostępne w CBOSA).
W związku z powyższym, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku organu o odrzucenie skargi.
Skarga wniesiona w niniejszej sprawie dotyczy bezczynności Wojewody w przedmiocie udostępnienia akt sprawy dotyczącej udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Poprzedzona została ponagleniem z dnia 18 lipca 2023 r., tym samym spełniony został warunek formalny wniesienia skargi wynikający z art. 53 § 2b p.p.s.a.
Zasady określające dostęp do akt sprawy administracyjnej zostały określone przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony (§ 2). Stosownie zaś do treści § 3, organ administracji publicznej może zapewnić stronie dokonanie czynności, o których mowa w § 1, w swoim systemie teleinformatycznym, po uwierzytelnieniu strony w sposób określony w art. 20a ust. 1 albo 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. W art. 74 k.p.a. zostały uregulowane ograniczenia dostępu do akt sprawy i zgodnie z § 1, przepisu art. 73 nie stosuje się do akt sprawy zawierających informacje niejawne o klauzuli tajności "tajne" lub "ściśle tajne", a także do innych akt, które organ administracji publicznej wyłączy ze względu na ważny interes państwowy. Odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelnienia takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (§ 2). Formy postanowienia wymaga więc, w związku z przywołanymi przepisami, odmowa umożliwienia wykonania przez stronę każdego uprawnienia z art. 73 k.p.a. Kodeks postępowania administracyjnego nie określa w sposób bezpośredni przesłanek podjęcia aktu odmownego, w związku z czym przyjąć należy, że są one negatywną konsekwencją niespełnienia zróżnicowanych przesłanek skorzystania z uprawnienia. Wobec tego, przepis art. 74 § 2 k.p.a. odnosi się do wszystkich przypadków odmowy realizacji żądań stronny, przewidzianych w art. 73 k.p.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zakończenie postępowania wpadkowego w przedmiocie udostępnienia akt administracyjnych może zakończyć się w trojaki sposób: 1/ poprzez udostępnienie takich akt, 2/ poprzez wydanie postanowienia o odmowie udostępnienia takich akt na podstawie art. 74 § 2 k.p.a., 3/ poprzez umorzenie postępowania w sprawie udostępnienia akt, jeżeli wniosek nie pochodziłby od strony – art. 105 § 1 w zw. z art. 126 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 15 września 2015 r., sygn. akt II SAB/Kr 114/15 oraz przywołany tam wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 2679/11, dostępne w CBOSA). Wskazać również należy, że Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 8 października 2018 r. uchwałę w składzie siedmiu sędziów o sygn. akt I OPS 1/18, w uzasadnieniu której podkreślono, że dokonując wykładni art. 73 § 1 k.p.a. trzeba mieć na uwadze, że możliwość rzetelnego zapoznania się z materiałem zebranym w aktach sprawy jest istotnym uprawnieniem procesowym gwarantującym stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a w efekcie podejmowanie inicjatywy dowodowej, co ma istotne znaczenie w dochodzeniu do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) Interpretacja ww. przepisu powinna uwzględniać także wymogi standardów określonych zasadą pogłębiania zaufania obywatela do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasady szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.).
W sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania konieczne jest ustalenie, że w postępowaniu administracyjnym miał miejsce jeden z tych stanów. Zarówno bezczynność, jak i przewlekłe prowadzenie postępowania to stan niezgodności z prawem, bowiem kryterium kontroli wykonywania administracji publicznej dokonywanej przez sądy administracyjne, której jednym ze środków jest skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, jest zgodność z prawem. Rozstrzygnięcie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w zakresie udostępnienia akt sprawy wymaga zatem oceny, czy doszło do naruszenia określonego przepisu prawa, przede wszystkim zaś przepisu, który określałby czas, w jakim organ administracji jest zobowiązany udostępnić akta sprawy albo wydać postanowienie o odmowie udostępnienia akt sprawy. Jednakże, jak wskazuje się w orzecznictwie, w tym zakresie występuje luka prawna. W Kodeksie postępowania administracyjnego nie uregulowano bowiem kwestii terminu udostępniania akt sprawy w przepisach ich dotyczących (art. 73 – art. 74a k.p.a.) i brak podstaw, aby stosować w tym przypadku bezpośrednio art. 35 k.p.a. W sprawie bezczynności polegającej na niezałatwieniu wniosku o udostępnienie akt sprawy nie mają bezpośredniego zastosowania przepisy rozdziału 7 działu I k.p.a. Przepisy tego rozdziału, jak przede wszystkim wskazuje jego tytuł, a także treść zamieszczonych w nim przepisów, dotyczą załatwiania spraw, czyli spraw administracyjnych w znaczeniu, o którym mowa w art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Dodatkowym argumentem na rzecz takiego stanowiska jest kilka przypadków, gdy ustawodawca w Kodeksie postępowania administracyjnego wyraźnie wskazuje, że przepisy zawarte w rozdziale 7 Kodeksu postępowania administracyjnego mają zastosowanie do innego zakresu tego kodeksu niż załatwianie spraw w znaczeniu art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a. – są to art. 106 § 6, art. 185 § 2 i art. 237 § 4 k.p.a. Wskazaną lukę prawną można zaś usunąć stosując rozumowanie per analogiam. Poszukując podobnej regulacji, odpowiedniej do zastosowania w przypadku rozpoznania wniosku o udostępnienie akt sprawy, w sposób oczywisty nasuwa się art. 35 k.p.a., w którym uregulowano kwestie dotyczące terminów załatwienia sprawy. Sformułowania użyte w powołanym przepisie jednakże nie pozwalają na przyjęcie jednoznacznych kryteriów określenia terminu. Ustawodawca posługuje się bowiem w tym przepisie terminami w sensie ścisłym - "nie później niż w ciągu miesiąca", "nie później niż w ciągu dwóch miesięcy", "w ciągu miesiąca" (art. 35 § 3), terminami określonymi przez użycie zwrotów niedookreślonych - "bez zbędnej zwłoki" (art. 35 § 1), "niezwłocznie" (art. 35 § 2) oraz terminem określonym przez użycie tych dwóch sposobów łącznie - "niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca" (art. 35 § 3a). Przy tego rodzaju unormowaniu wątpliwości powstają nawet podczas próby określenia, co znaczy "niezwłocznie". Słowo "niezwłocznie" jest synonimem słowa "natychmiast". Jednakże, z art. 35 § 3a k.p.a. wynika, że "niezwłocznie", a więc "natychmiast", może trwać aż do miesiąca. W tej sytuacji, zdaniem NSA, należy uwzględnić systematykę art. 35 k.p.a. i przyjąć, że w paragrafie pierwszym tego przepisu wyrażono zasadę, według której sprawy powinny być załatwiane bez zbędnej zwłoki. Tę zasadę należy uznać za wzorzec postępowania organu administracji w zakresie załatwienia wniosku o udostępnienie akt sprawy (tak NSA w wyroku z 9 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 1746/22, dostępne w CBOSA). NSA w związku z powyższymi rozważaniami w przywołanym wyroku wyraził pogląd, który Sąd podziela, że termin załatwienia wniosku strony o udostępnienie akt sprawy powinien być określony na podstawie art. 35 § 1 k.p.a. stosowanego per analogiam.
Przystępując do rozpoznania skargi zaznaczyć najpierw należy, że pojęcie bezczynności nie zostało zdefiniowane w przepisach p.p.s.a., jednak wynika z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. normującego instytucję ponaglenia. W przepisie tym ustawodawca określa bowiem bezczynność jako stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.
Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym przepisami terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej (wymienionych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a.). Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia, czy i w jakim stopniu do nieterminowości działania organu przyczyniła się sama strona. Celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę na bezczynność bierze pod uwagę jedynie sam fakt, czy w danej sprawie została dokonana czynność lub czy z innych powodów organowi nie można zarzucić stanu bezczynności. Dla uznania bezczynności konieczne jest ustalenie w pierwszej kolejności, czy w zaistniałym stanie faktycznym na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie, następnie, czy uczyniono to w przepisanym terminie, a dalej czy ewentualne opóźnienie jest usprawiedliwione (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1296/17, z 9 grudnia 2021 r., sygn. akt II OSK 1966/21, z 10 listopada 2023 r., sygn. akt III OSK 6241/21, dostępne w CBOSA).
Z akt sprawy wynika bezspornie, że do dnia wyrokowania organ nie udostępnił skarżącemu do wglądu akt sprawy zakończonej decyzją organu z dnia 2 października 2020 r., co było przedmiotem jego wniosku z dnia 14 maja 2023 r. i nie wydał postanowienia o odmowie ich udostępnienia. Należy również zwrócić uwagę na fakt, że skarga wpłynęła do organu w dniu 15 sierpnia 2023 r., natomiast do Sądu została nadana wraz z odpowiedzią na skargę (w formie papierowej, tj. z naruszeniem wymogów § 3 ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 maja 2019 r. w sprawie szczegółowego sposobu oraz szczegółowych warunków przekazywania skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę do sądu administracyjnego (Dz. U. poz. 1003)) dopiero w dniu 19 marca 2024 r. Biorąc pod uwagę powyższe oraz wywiedziony wcześniej obowiązek organu do załatwienia niniejszej sprawy bez zbędnej zwłoki stwierdzić należy, że zachowanie Wojewody nosi znamiona bezczynności rozumianej zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.
Odnosząc się zaś do całokształtu powyższych ustaleń, uwzględniając także zakres stwierdzonego naruszenia prawa Sąd stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Rażące naruszenie prawa jest bowiem kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Kwalifikowaną formą bezczynności lub przewlekłości będzie stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Może być to zatem tylko taki stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne, a przy tym stanowić rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach, w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 659/23, dostępne w CBOSA).
Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, dokonanie kwalifikacji bezczynności lub przewlekłości pozostawiono uznaniu sądu orzekającego. Uznanie to opiera się na analizie całokształtu okoliczności sprawy, przy uwzględnieniu pewnych wskazań ustawowych, zasad doświadczenia życiowego i zawodowego. Taka kwalifikacja będzie więc zasadna, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest znaczny, oczywisty, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Przy ocenie sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca, znaczenie mają okoliczności, jakie spowodowały zwłokę organu, jego działania w toku rozpoznawania sprawy oraz stopień przekroczenia terminów. Rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 149 § 1a p.p.s.a., oznacza wadliwość o dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego, długotrwałego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności. Rażącym naruszeniem prawa jest taki stan, w którym bez wątpliwości i wahań można powiedzieć, że prawo naruszono w sposób oczywisty i znaczący (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 2655/23, dostępne w CBOSA).
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, że Wojewoda znacznie przekroczył termin udostępnienia akt sprawy dotyczącej udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy i pracę. Zaistniała zwłoka ponad trzech miesięcy, licząc od dnia złożenia wniosku (14 maja 2023 r.) do złożenia skargi (15 sierpnia 2023 r.), wraz z siedmiomiesięczną zwłoką organu w przekazaniu skargi Sądowi (którą organ nadał wraz z odpowiedzią na skargę dopiero w dniu 19 marca 2024 r.), nosi cechy rażącego naruszenia prawa ze względu na oczywiste i znaczne przekroczenia ustawowego terminu załatwienia sprawy (którą organ był zobligowany załatwić "bez zbędnej zwłoki") oraz brak należytej aktywności organu w postępowaniu. Zwłoka, która wystąpiła w niniejszym postępowaniu, została zawiniona przez organ, który nie dołożył należytych starań, aby zakończyć postępowanie zgodnie z wymogiem art. 12 k.p.a.
Zachowanie organu pozostaje więc w jawnej i oczywistej sprzeczności z podstawową zasadą procedury administracyjnej, jaką jest zasada szybkości postępowania oraz z przepisami wyznaczającymi terminy załatwienia sprawy. Niezałatwienie sprawy, wymagającej od organu podjęcia wyłącznie czynności materialno-technicznej w postaci udostępnienia stronie akt sprawy, przez ponad dziesięć miesięcy, podważa nie tylko wskazane wcześniej regulacje procesowe, ale również zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników dla władzy publicznej wyrażoną w art. 8 k.p.a. Postawa organu nie daje się także pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Nosi przy tym znamiona oczywistości, które w okresie przed wniesieniem skargi nie miało żadnego racjonalnego uzasadnienia mogącego usprawiedliwiać organ administracji publicznej.
Z tych też względów Sąd stwierdził, że organ pozostawał w bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt I i II sentencji wyroku).
Mając zaś na uwadze, że do dnia wyrokowania nie zostało wykazane, że sprawa została załatwiona w formie prawem przewidzianej - wobec niezałatwienia przez organ wniosku skarżącego z dnia 14 maja 2023 r. o udostępnienie akt sprawy – zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., Sąd zobowiązał organ do załatwienia wniosku opisanego w pkt I wyroku w terminie 14 dni, liczonym od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt III sentencji wyroku).
W konsekwencji przedstawionej wyżej oceny bezczynności, korzystając z uprawnienia przyznanego art. 149 § 2 w związku z art. 154 § 6 p.p.s.a., Sąd przyznał stronie skarżącej sumę pieniężną w wysokości 500 zł (pkt IV sentencji wyroku).
Zgodnie z powyższą regulacją, sąd może bowiem orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Przyznanie stronie skarżącej sumy pieniężnej stanowi kwestię uznaniową Sądu. Ustawodawca pozostawił sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy. Jednocześnie ustawodawca nie wskazał żadnych przesłanek, jakimi powinien kierować się Sąd przyznając określoną sumę pieniężną. W szczególności przesłanką tą nie jest zgłoszone przez stronę żądanie, gdyż Sąd nie jest związany wnioskami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Stosownej ocenie podlegają zatem okoliczności danej sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu kompensacyjnego charakteru tegoż uprawnienia.
Zważywszy na tę funkcję Sąd orzekł o przyznaniu skarżącemu wskazanej w sentencji orzeczenia sumy pieniężnej. Środek ten stanowi dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów skarżącego. Pełni nie tylko funkcję prewencyjno-represyjną, z uwagi na groźbę konieczności wydatkowania określonej kwoty ze środków publicznych na rzecz strony postępowania, a tym samym wzmacnia gwarancję terminowego załatwiania spraw, ale także funkcję kompensacyjną. Przyznanie stronie sumy pieniężnej pozostaje bez wpływu na przysługujące jej od organu odszkodowanie. Ma być ono natomiast swego rodzaju rekompensatą za krzywdę moralną spowodowaną bezczynnością organu i za wszelkiego rodzaju dolegliwości i niedogodności, jakich strona doznała na skutek opieszałego sposobu rozpoznawania jej sprawy przez organ (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OSK 868/23 oraz cytowane tam orzecznictwo, dostępne w CBOSA). Sąd miał więc na uwadze, że konieczność wypłaty przedmiotowej sumy pieniężnej powinna posłużyć zwalczaniu bezczynności i przewlekłości i zdyscyplinować organ, stanowiąc sankcję za wadliwe zorganizowanie i prowadzenie postępowania, pełniąc jednakże funkcję prewencyjną. Przyznawanie takich świadczeń stronom przez sądy ma bowiem na celu wymuszenie na organach skutecznych działań zapewniających prawidłową realizację ich zadań.
Sąd nie uwzględnił jednocześnie żądania strony skarżącej co do wysokości sumy, która powinna być przyznana na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. uznając, że zasądzona kwota jest adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności (czasu trwającej bezczynności, postawy organu). W ocenie Sądu, zasądzona kwota z jednej strony zadośćuczyni stronie za opieszałość organu administracji w załatwieniu jej sprawy, z drugiej będzie stanowiła sankcję dla organu za wadliwe zorganizowanie i prowadzenie postępowania.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I – IV sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd postanowił zgodnie z art. 200 p.p.s.a. (pkt V sentencji wyroku).