II SAB/Wr 173/25

II SAB/Wr 173/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Dominik Dymitruk
Władysław Kulon /przewodniczący/
Wojciech Śnieżyński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
658
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Stwierdzono bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 12, art, 35 par. 1 i 3, art. 37 par. 1 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Władysław Kulon Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Śnieżyński (spr.) Asesor WSA Dominik Dymitruk po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi M. T., W. T., Ł. T., J. P. ,A. P., R. Ż. na bezczynność i przewlekłość Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej I. stwierdza, że Wojewoda Dolnośląski dopuścił się bezczynności i w sposób przewlekły prowadził postępowanie administracyjne; II. stwierdza, że przewlekłość i bezczynność nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wojewody Dolnośląskiego do wydania aktu w określonym terminie; IV. oddala skargę w pozostałym zakresie; V. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego solidarnie na rzecz skarżących kwotę 580 (słownie: pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
B. P. wystąpił w dniu 31.12.2008 r. (data wpływu wniosku do organu) o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Do wniosku załączył stosowne dokumenty.
Postanowieniem z 16.12.2011 r. Wojewoda poinformował, że postępowanie administracyjne w przedmiocie tego wniosku nie może być zakończone w terminie przewidzianym w art. 35 k.p.a. i wskazał jako nowy termin załatwienia sprawy 30.06.2013 r. Następnie 10.02.2014 r. wydał zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego i postanowienie o nowym terminie załatwienia sprawy do 31.12.2014 r. Jako uzasadnienie wskazał wieloetapowy charakter sprawy.
Pismem z 19.06.2017 r. organ wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku o stosowne dokumenty na potwierdzenie, między innymi, powierzchni działki pozostawionej poza granicami oraz jej dokładnej lokalizacji ze wskazaniem gminu i powiatu - w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia pisma (tj. od dnia 23.06.2017 r.) Po upływie wskazanego terminu, pismem z 27.12.2017 r., wnioskodawca wniósł o zawieszenie postępowania, gdyż nie udało mu się do tej pory zgromadzić wymaganych dokumentów – w kwestii stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym A. Ż. toczy się postępowanie przed właściwym Sądem Rejonowym.
Postanowieniem z 08.02.2018 r. Wojewoda uwzględnił wniosek strony i zawiesił postępowanie.
W czasie zawieszenia postępowania, na skutek stwierdzenia nabycia spadku po A. Ż. oraz w dalszej kolejności po jego spadkobiercach, do postępowania przystąpili: T. F., R. Ż. i A. Ż.(1). Przy piśmie z 30.11.2018 r. wnioskodawca przedłożył dokumenty w odpowiedzi na wezwanie organu z 19.06.2017 r.
Pismem z 13.02.2019 r. pełnomocnik B. P. wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania wskazując na wypełnienie obowiązku. Z kolei za pismem z 07.03.2019 r. przedłożył oświadczenia kolejnych spadkobierców po A. Ż.: I. P., K. Ż., J. P., Z. W., J. M., E. S. i B. W. Dalej, za pismem z 28.03.2019 r. do postępowania przystąpili spadkobiercy: A. P., H. P., J. P.(1), I. G., R. T. i B. K. W dniu 11.07.2019 r. do postępowania przystąpił jako spadkobierca J. Ż.
W dniu 21.10.2019 r. wpłynęło kolejne pismo pełnomocnika wnioskodawcy o podjęcie zawieszonego postępowania i o przyśpieszenie rozpoznania sprawy.
W dniu 13.11.2019 r. Wojewoda wydaje postanowienie o podjęciu zawieszonego postępowania. W tym samym dniu organ informuje spadkobierców którzy zostali ujawnieniu i złożyli oświadczenia, że wniosek nie jest kompletny i wyznacza termin 6 miesięcy na jego uzupełnienie o wymienione w wezwaniu dokumenty.
W dniu 22.09.2020 r. wpływa wniosek B. B. o dopuszczenia do udziału w postępowaniu jako spadkobiercy po A. Ż.
Przy piśmie z 10.01.2022 r. złożony zostaje akt zgonu T. F. wraz z poświadczeniem dziedziczenia przez jej spadkobierczynie A. B. i M. N. W dniu 17.01.2022 r. strona postępowania I. G. składa zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie.
Pismem z 25.03.2022 r. Wojewoda zwrócił się do odpowiednich organów administracji publicznej o udzielenie stosownych informacji dotyczących stanu realizacji prawa do rekompensaty, o czym poinformował strony. Pismem z 29.03.2022 r. zawiadomił strony o nowym terminie załatwienia sprawy do dnia 30.09.2022 r. Kolejno pismem z 05.04.2022 r. Wojewoda wezwał pełnomocnika spadkobierczyń po T. F. do przedłożenia wskazanych dokumentów w terminie 6 miesięcy.
W dniu 08.04.2022 r. organ przekazał zgodnie z właściwością akta sprawy wraz z zażaleniem wniesionym przez I. G. Postanowieniem z 21.04.2022r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpoznaniu tegoż zażalenia uznał je za zasadne i wyznaczył Wojewodzie termin 6 miesięcy na wydanie rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, liczony od dnia otrzymania postanowienia wraz z aktami sprawy, to jest od 26.04.2022 r.
Przy piśmie z 30.05.2022 r. pełnomocnik spadkobierczyń po T. F. uzupełnił wniosek. Jednocześnie do 13.05.2022 r. do Wojewody wpływały odpowiedzi organów na zapytanie wystosowane przy piśmie z 25.03.2022 r. W dniu 21.07.2022 r. do organ występuje do Starosty O. o sprawdzenie dokumentów. W dniu 02.09.2022 r. wpływa odpowiedź od tego organu.
W dniu 10.02.2023 r., w odpowiedzi na swoje wystąpienie z 31.01.2023 r., organ uzyskał akt zgonu jednej ze stron postępowania (R. T.). W związku z tym faktem postanowieniem z 28.02.2023 r. Wojewoda zawiesił postępowanie zobowiązując następców prawnych zmarłej strony do przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
W dniu 31.08.2023 r. wpływa pismo pełnomocnika skarżących o podjęcie zawieszonego postępowania w związku z przedłożeniem dokumentów potwierdzających nabycie spadku.
W dniu 20.09.2023 r. złożona została przez B. P., B. W., D. G., I. G., J. M., I. P., J. P., H. P., E. S., Z. W., K. Ż. i J. Ż. skarga do WSA we Wrocławiu na bezczynność i przewlekłość Wojewody w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Postanowieniem z 04.10.2023 r. Wojewoda podjął zawieszone postępowanie a pismem z 09.10.2023 r. ponownie wezwał strony do uzupełnienia wniosku w terminie 6 miesięcy. Stwierdzone braki zostały uzupełnione w dniu 01.03.2024 r.
Wyrokiem z 24.02.2024 r., sygn. akt II SAB/Wr 426/23 WSA we Wrocławiu stwierdził, że Wojewoda dopuścił się rażącej bezczynności i przewlekłości w prowadzeniu postępowania. Sąd zobowiązał Wojewodę do wydania aktu kończącego postępowanie w terminie 60 dni od doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Ponadto Sąd przyznał od Wojewody na rzecz B. P. sumę pieniężną w kwocie 5000 zł, a pozostałym skarżącym przyznał sumę pieniężną w kwocie po 1000 zł.
Prawomocny wyrok wraz z aktami sprawy został przekazany Wojewodzie w dniu 06.06.2024 r.
W dniu 17.05.2024 r. do organu wpłynęły odpisy postanowień o nabyciu spadku po A. Ż. i E. Ż.
Pismami z 12.08.2024 r. i 19.08.2024 r. Wojewoda poinformował strony postępowania oraz pełnomocników stron o gotowości decyzyjnej.
Następnie postanowieniem z 20.08.2024 r. organ dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez B. P., J. Ż., J. M., Z. W., J. P., K. Ż., R. Ż. i A. Ż.(1) wymogów ustawowych oraz wezwał do wskazania jednej wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty i przesłania operatu szacunkowego.
Oświadczenia stron o miejscach zamieszkania i stanie realizacji prawa do rekompensaty wpłynęły do organu 23.08.2024 r., 30.08.2024 r. i 06.09.2024 r.
Postanowieniem z 12.09.2024 r. Wojewoda dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez A. P., H. P., J. P.(1), I. G., B. B., B. K., I. P., E. S., B. W., M. N., A. B., D. G., M. T., W. T. i Ł. T. wymogów ustawowych oraz wezwał do wskazania jednej wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty i przesłania w terminie trzech miesięcy operatu szacunkowego.
M. T., W. T., Ł. T., J. P.(1) i A. P., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli w dniu 12.09.2024 r. do WSA we Wrocławiu skargę na bezczynność i przewlekłość Wojewody w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
W tym samym dniu odrębną skargę do tut. Sądu złożył R. Ż.
W dniu 24.09.2024 r. do organu wpłynęło oświadczenie B. K. o wyborze sposobu realizacji prawa do rekompensaty. Następnie oświadczenia takie złożyli A. Ż.(1) (09.10.2024 r.) i B. B. (18.10.2024 r.).
Pismem doręczonym organowi w dniu 12.11.2024 r. M. T., W. T., Ł. T., J. P.(1), A. P. i R. Ż. działając przez pełnomocnika złożyli zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie.
W dniu 21.11.2024 r. do organu wpłynęło kolejnych 19 oświadczeń o wybranej formie realizacji prawa do rekompensaty wraz z operatem szacunkowym z 29.10.2024 r.
Wojewoda zawiadomieniem z 25.11.2024 r. poinformował strony, że rozpatrzenie sprawy nastąpi w terminie do 30.04.2025 r. ze względu na konieczność weryfikacji poprawności operatu szacunkowego.
Postanowieniem z 26.11.2024 r., sygn. akt II SAB/Wr 926/24 WSA we Wrocławiu odrzucił pierwszą z opisanych skarg. Druga ze skarg została odrzucona wydanym w tym samym dniu postanowieniem o sygn. akt II SAB/Wr 927/24. Opisy prawomocnych orzeczeń wraz z aktami sprawy zwrócono Wojewodzie w dniu 24.01.2025 r.
Następnie w dniu 29.11.2024 r. wniosek o przystąpienie do postępowania administracyjnego złożyła R. Ż.(1).
Postanowieniem z 13.02.2025 r. organ dokonał pozytywnej oceny spełnienia przez wniosek R. Ż.(1) wymogów ustawowych oraz wezwał do wskazania jednej wybranej formy realizacji prawa do rekompensaty i przesłania operatu szacunkowego.
J. P.(1), A. P., M. T., W. T., Ł. T. i R. Ż., działając poprzez pełnomocnika, wnieśli w dniu 03.01.2025 r. do WSA we Wrocławiu skargę na przewlekłość Wojewody w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. Ż. nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. W skardze sformułowano zarzuty: uchybienia terminom do rozpoznania i załatwienia sprawy, wynikającym z art. 35 k.p.a., uchybienia obowiązkowi poinformowania strony o przyczynach zwłoki i wyznaczenia nowego terminu, wynikającego z art. 36 k.p.a., naruszenia zasady wnikliwości, szybkości i prostoty postępowania (art. 12 k.p.a.), zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) oraz zasady informowania strony (art. 9 k.p.a.). Podniesiono jednocześnie, że zarzucana przewlekłość i zarazem bezczynność organu w sposób rażący narusza prawo.
W związku z powyższym skarżący wnieśli o: stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłości i bezczynności i że miały one miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie organu do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w zakreślonym terminie, przyznanie na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężnej w wysokości 5.000 zł oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W związku z tak sformułowanymi wnioskami Sąd przyjął, że skarga dotyczy zarówno przewlekłości postępowania Wojewody, jak i jego bezczynności.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej odrzucenie. Organ opisał przebieg postępowania i wskazał, że pismem z 10.12.2024 r. przekazał zażalenie skarżących na niezałatwienie w terminie sprawy do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W takiej sytuacji, powołując się na brak zakończenia procedury rozpatrzenia tego środka zaskarżenia, Wojewoda wniósł o odrzucenie skargi.
Decyzją z 30.04.2025 r. nr NRŚ-MZ.7541.1.1623.2017.AN Wojewoda stwierdził, że osobom w nim wymienionym (w tym skarżącym), przysługuje prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami RP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlegała uwzględnieniu, aczkolwiek nie wszystkie zawarte w niej zarzuty i żądania okazały się zasadne.
Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku o odrzucanie skargi, Sąd przyjmuje, że skarga jest dopuszczalna. Nie można bowiem zaakceptować wyrażonego przez Wojewodę poglądu na temat braku wyczerpania przez skarżących - przed złożeniem niniejszej skargi - trybu przedsądowego ze względu na niezakończenie procedury rozpatrzenia ponaglenia uregulowanego w art. 37 k.p.a.
Wbrew twierdzeniu organu został spełniony przez skarżących warunek formalny skargi wynikający z art. 53 § 2b ustawy z 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Dla dopuszczalności skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania istotne jest zatem jedynie zainicjowanie toku zaskarżenia przewidzianego w art. 37 k.p.a., tj. wniesienie ponaglenia do organu wyższego stopnia. Nie ma przy tym znaczenia, czy procedura związana z rozpatrywaniem tego środka zaskarżenia została zakończona przed właściwym organem wyższego stopnia. Warunek wyczerpania przysługującego stronie środka zaskarżenia przed wniesieniem skargi, w przypadku skarżenia bezczynność lub przewlekłości postępowania organu administracyjnego, będzie spełniony niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia, o którym mowa w art. 37 § 3 k.p.a. wypowiedział się w sprawie. Tym samym już samo wniesienie ponaglenia powoduje spełnienie przesłanki dopuszczalności skargi na przewlekłość. Nie jest wymagane zakończenie procedury rozpatrzenia ponaglenia przez organ wyższego stopnia.
Przesądzenie kwestii wyczerpania przez skarżących trybu przedsądowego stanowi podstawę do zbadania zasadności zarzutów merytorycznych skargi. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Z kolei na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
W realiach niniejszej sprawy tak rozumiana kontrola działalności administracji publicznej nie może już obejmować całego okresu rozpatrywania przez Wojewodę wniosku B. P. o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Prawomocnym wyrokiem z 27.02.2024 r., sygn. akt II SAB/Wr 426/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpatrzeniu skargi złożonej przez B. P., B. W., D. G., I. G., J. M., I. P., J. P., H. P., E. S., Z. W., K. Ż. i J. Ż., stwierdził już bowiem bezczynność i przewlekłość postępowania Wojewody w przedmiocie potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Mocą tego wyroku Sąd zobowiązał Wojewodę do wydania aktu kończącego postępowanie w terminie 60 dni od doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, co miało miejsce w dniu 06.06.2024 r.
Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Po myśli natomiast art. 171 p.p.s.a., wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku ze skargą stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia.
Wydanie prawomocnego wyroku oznacza, że w niniejszym postępowaniu sądowym, zainicjowanym skargą J. P.(1), A. P., M. T., W. T., Ł. T. i R. Ż. z 30.12.2024 r., Sąd związany jest oceną w zakresie bezczynności i przewlekłości postępowania Wojewody dokonaną w tym wyroku. W okolicznościach sprawy zostało już zatem prawomocnie przesądzone, że Wojewoda dopuścił się bezczynności i przewlekłości w okresie do 20.10.2023 r. (a więc uwzględniając stan prawny obowiązujący do dnia wniesienia skargi do WSA we Wrocławiu). Kontroli sądowej w niniejszej sprawie podlegać zatem będzie okres postępowania Wojewody, w jakim Sąd nie orzekał jeszcze w przedmiocie bezczynności i przewlekłości, ponieważ okres wcześniejszy jest objęty powagą rzeczy osądzone przez wydany uprzednio wyrok.
Analiza przeprowadzona w niniejszym postępowaniu obejmuje okres liczony od dnia 06.06.2024 r. (dzień doręczenia Wojewodzie odpisu wyroku opatrzonego klauzulą prawomocności wraz z aktami administracyjnymi sprawy) do dnia wniesienia niniejszej skargi, co miało miejsce w dniu 30.12.2024 r. - data nadania skargi w placówce pocztowej (art. 54 § 1 w związku z art. 83 § 3 p.p.s.a.). Uwzględniając w ten sposób wyznaczone ramy czasowe kontroli sądowej niniejszej sprawy należało zgodzić się z autorem skargi w ocenie zaistnienia po stronie Wojewody nie tylko przewlekłość postępowania ale również bezczynność.
W sprawach o przedmiocie objętym skargą uwzględnienia wymaga zasada szybkości postępowania, zawarta w treści art. 12 § 1 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy spoczywa na organach administracji publicznej prowadzących postępowanie w sprawie (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.).
W obowiązującym stanie prawnym, bezczynność organu administracji publicznej definiowana jest w treści art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a., natomiast przewlekłość – w treści art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
Stwierdzenie bezczynności organu administracji publicznej może nastąpić po bezspornym ustaleniu, że organ ten nie załatwił sprawy w terminie, natomiast stwierdzenie przewlekłego prowadzenia postępowania, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie podejmuje rozstrzygnięcia, mimo że brak jest do tego przeszkód (por. uchwała NSA z 22.06.2020 r., sygn. akt II OPS 5/19).
W postępowaniu sądowym wszczętym skargą na bezczynność organu lub na przewlekłe prowadzenie postępowania sąd nie bada zgodności z prawem określonego aktu lub czynności organu administracji, lecz poddaje kontroli ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie, a także ocenia, czy działania podejmowane przez organ administracji w trakcie prowadzonego postępowania zmierzały do jej merytorycznego załatwienia. Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się tu zatem do badania, czy organ miał wynikający z przepisów prawa obowiązek wydania aktu lub podjęcia czynności i czy dokonał tego w terminie ustawowym, określonym zgodnie z art. 35 k.p.a., przedłużonym na zasadach określonych w art. 36 k.p.a., ewentualnie w innym, wynikającym z przepisów prawa materialnego, terminie, a także czy czynności organu podejmowane w ramach prowadzonego postępowania były zasadne i adekwatne do okoliczności sprawy.
W realiach rozpoznawanej sprawy organ w odpowiedzi na skargę przedstawił szczegółowo przebieg prowadzonego postępowania, wskazując daty poszczególnych czynności podejmowanych w jego trakcie. Dokonana przez Sąd analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje, że podane w tym zakresie przez organ dane są odzwierciedlają rzeczywisty przebieg postępowania. Zarówno podjęcie wskazanych w odpowiedzi na skargę czynności, jak i ich daty, nie stanowią przedmiotu sporu. Sporna jest natomiast ich kwalifikacja z punktu widzenia zaistnienia przesłanek do stwierdzenia bezczynności oraz przewlekłości prowadzonego przez organ postępowania.
W tym kontekście zwrócenia uwagi wymaga, że ogólne zasady dotyczące terminów załatwiania spraw uregulowane zostały w art. 35 k.p.a., który w § 1 określa, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Z kolei załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3), natomiast załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (§ 3a tej regulacji).
Stosownie do art. 35 § 4 k.p.a., przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i § 3a. Z kolei zgodnie z brzmieniem § 5, do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu. W realiach rozpoznawanej sprawy podstawę prawną do potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, stanowi ustawa z 08.07.2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097 ze zm.). Ustawodawca w odniesieniu do tego spraw nie przewidział szczególnego terminu ich załatwienia. Oznacza to, że w realiach rozpoznawanej sprawy znajdował zastosowanie termin wynikający z art. 35 § 3 k.p.a. Zważyć jednocześnie należy, że sprawy dotyczące rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej maja charakter spraw szczególnie skomplikowanych i w dużej mierze wymagają one współpracy organu z osobami inicjującymi takie postępowanie, w szczególności w zakresie zgromadzenia dokumentacji, na której oparte jest dochodzone uprawnienie (art. 6 ustawy). Kluczowym obowiązkiem organu jest przy tym ustalenie wszystkich stron postępowania i zawiadomienie ich o toczącym się postępowaniu. Wracając do terminów załatwienia tego rodzaju sprawy to powinna ona zostać załatwiona w terminie dwóch miesięcy. W sprawie znajduje także zastosowanie art. 36 k.p.a., stanowiący, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).
W realiach rozpoznawanej sprawy, analizując czynności organu po zwrocie przez tut. Sąd akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem, należy podkreślić, że w tym orzeczeniu organ został zobowiązany do wydania aktu kończącego postępowanie w terminie 60 dni od doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, co miało miejsce w dniu 06.06.2024 r. Nie ulega wątpliwości, że organ nie dotrzymał tego terminu. Za wydanie aktu kończącego postępowanie nie można potraktować postanowień z art. 7 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, które organ wydał w dniach: 20.08.2024 r., 12.09.2024 r. oraz 13.02.2025 r. Takie postanowienie nie jest aktem jurysdykcji w ścisłym tego słowa znaczeniu, ponieważ zawiera jedynie autorytatywną ocenę co do zaistnienia określonego stanu faktycznego (vide: wyrok NSA z 17.05.2017 r., sygn. akt I OSK 2023/15). Co również istotne, po upływie wyznaczonego przez Sąd terminu zakończenia postępowania, pierwszą czynnością, jaka została podjęta przez organ w sprawie, było zawiadomienie o gotowości decyzyjnej, co miało miejsce w dniu 12.08.2024 r. O tym, że organ działał w tej fazie postępowania opieszale i nieefektywnie świadczy fakt wydania kolejnego zawiadomienia z art. 10 § 1 k.p.a., tj. zawiadomienia z 19.08.2024 r., w którym poinformowano wnioskodawców o stwierdzonych brakach w zebranym materialne dowodowym, które mogą skutkować wydaniem decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Zatem w okresie od 06.06.2024 r. do 19.08.2024 r. organ nie tylko pozostawał bezczynny ale także dokonywał czynności bez dochowania należytej staranności. Kolejna nieprawidłowość w terminowym załatwieniu sprawy dotyczy zawiadomienia z 25.11.2024 r., którym Wojewoda poinformował o nowym terminie załatwienia sprawy wskazując datę 30.04.2025 r., a jako powód "konieczność weryfikacji poprawności operatu szacunkowego". W tym miejscu należy stwierdzić, że obowiązek podania przyczyn niezałatwienia sprawy w terminie nie może sprowadzać się do ogólnych formuł. Powody, dla których wyznaczony jest nowy termin, powinny być realne, wyraźnie dookreślone, aby strona miała możliwość czynnego udziału w postępowaniu i ewentualnego przyczynienia się do szybszego załatwienia sprawy.
W ocenie Sądu, tak długi czas weryfikacji operatu, biorąc pod uwagę dotychczasowy przebieg postępowania, w tym zignorowanie wyroku tut. Sądu w zakresie terminu wydania aktu kończącego postępowanie, oznacza, że organ pozostawał bezczynny oraz w sposób przewlekły prowadził postępowanie, która to opieszałość nie miała jednak cech rażącego naruszenia postępowania.
Dla uznania rażącego naruszenia prawa konieczne jest stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłość postępowania organu były pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia oraz bez żadnych wątpliwości w kontekście okoliczności danej sprawy można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. m.in. wyroki NSA z: 21.06.2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, 17.12.2014 r., sygn. akt I OSK 2075/14). Takich okoliczności Sąd w sprawie się nie dopatrzył, mając na uwadze charakter i złożoność prowadzonego postępowania, w tym konieczność stałej aktualizacji stron postępowania i związaną z tym konieczność prowadzenia szeregu działań, które zmierzały jednak do załatwienia rozpoznawanej sprawy. Należało także w tej ocenie uwzględnić konieczność przekazania akt administracyjnych w związku kolejnymi skargami do tut. Sądu (zob. sprawy o sygn. akt II SAB/Wr 926/24 i sygn. akt II SAB/Wr 927/24). Podkreślić należy, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie było wystarczające samo przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy. Takie przekroczenie musi być bowiem znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z 17.05.2019 r., sygn. akt I OSK 2171/17).
Uwzględniając powyższe kryteria należało uznać, że w kontrolowanej sprawie organ wprawdzie pozostawał bezczynny oraz przewlekle prowadził postępowanie ale stwierdzona bezczynność oraz przewlekłość nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w pkt. I i II sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt III wynika z tego, że w sytuacji gdy organ przed dniem wyrokowania wydał stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, a w tej konkretnej sprawie podjął decyzję w dniu 30.04.2025 r., to okoliczność ta czyni bezprzedmiotowość stosowania przez Sąd instrumentu przewidzianego w art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., czyli zobowiązania organu do wydania w określonym terminie dochodzonego skargą aktu.
W skardze wystąpiono ponadto o zasądzenie sumy pieniężnej na rzecz skarżących w wysokości po 5.000,00 zł. W związku z tym należy zaakcentować, że wymieniony środek ma charakter fakultatywny. W tym zakresie ocenie podlegają konkretne okoliczności danej sprawy. Zdaniem Składu orzekającego zasądzenie na rzecz skarżących wskazanej kwoty nie znajduje umocowania w stanie normatywnym i faktycznym rozpoznawanej sprawy. Zasądzenie takiej kwoty wiązać powinno się ze stwierdzeniem przez oceniający sprawę sąd, że bezczynność i przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Skoro w rozpoznawanej sprawie Sąd takiego rażącego naruszenia prawa się nie dopatrzył, tym samym złożony wniosek nie mógł zostać uwzględniony, a skarga w tym zakresie podlegała oddaleniu (pkt IV sentencji wyroku).
Na podstawie art. 205 § 2 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Sąd przyznał od organu na rzecz skarżących solidarnie zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 580,00 zł (pkt V sentencji orzeczenia), na które składa się uiszczony wpis sądowy w wysokości 100,00 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.01.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji wyroku.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 p.p.s.a., stosownie do którego sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność oraz przewlekłość postępowania.
.