II SAB/Sz 66/25

II SAB/Sz 66/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-05-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Arkadiusz Windak /przewodniczący/
Joanna Wojciechowska
Krzysztof Szydłowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
659
Hasła tematyczne
Gospodarka mieniem
Sygn. powiązane
I OSK 1749/25 - Wyrok NSA z 2026-01-20
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 35 par. 1-3, art. 36 par. 1 i 2, art. 61 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2017 poz 2097
art. 19, art. 13 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2025 r. sprawy ze skargi R. N. na przewlekłość postępowania Wojewody Zachodniopomorskiego w przedmiocie rozpoznania wniosku oddala skargę.
Uzasadnienie
R. N. (dalej: "skarżący") złożył skargę na przewlekłość postępowania Wojewody (dalej: "organ", "Wojewoda") w przedmiocie rozpoznania wniosku w sprawie wypłaty rekompensaty za pozostawione mienie zabużańskie, tj. z tytułu pozostawienia przez J. N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prowadzonej pod sygn. akt: [...]
Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 35 § 1-3 w zw. z art. 36 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez ich niezastosowanie, co doprowadziło do nierozpoznania sprawy przez organ bez zbędnej zwłoki, tj. bez zachowania ustawowych terminów oraz bez informowania o przyczynach zwłoki w rozpoznaniu sprawy.
W związku z powyższym skarżący wniósł o:
- stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie,
- stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
- wymierzenie organowi grzywny w wysokości dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego,
- przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ewentualnie,
- orzeczenie przez Sąd istnienia uprawnienia do wypłaty rekompensaty, jeżeli Sąd uzna, że pozwala na to charakter sprawy.
Skarżący opisał przebieg postępowania, wskazując, że mimo wydania w dniu 23 grudnia 1993 r. decyzji nr [...] przez Kierownika Urzędu Rejonowego w B. jego wstępnym i ustalenia ekwiwalentu w kwocie [...]zł za mienie pozostawione na terenach wschodnich do dnia dzisiejszego nie zostało ono wypłacone.
Zdaniem skarżącego postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem E. N., z 12 grudnia 1989 r., o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez J. N..
Skarżący opisał kolejne działania organów, w tym Wojewody, zmierzające do wyjaśnienia kwestii związanych z następstwem prawnym po wymienionych w decyzji z 1993 r. osobach, a także kwestii związanych z realizacją prawa do przyznanej rekompensaty. Podniósł, że działania są podejmowane opieszale i chaotycznie, a przewlekłości organu w załatwieniu sprawy nie niweczy ustalenie terminu zakończenia postępowania na dzień 16 czerwca 2025 r. Zdaniem skarżącego działania organu powinny zmierzać do ustalenia kręgu uczestników postępowania i zakończenia postępowania poprzez wydanie decyzji potwierdzającej spełnienie ustawowych wymogów do przyznania rekompensaty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewoda wyjaśnił, że przejął kompetencje w zakresie potwierdzania uprawnień do rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione w związku z II wojną światową poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Organ podał, że została mu przedstawiona decyzja z dnia 23 grudnia 1993 r., znak [...] wydana przez Kierownika Urzędu Rejonowego w B., działającego na podstawie art. 81 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 września 1985 r. w sprawie zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego - ustalająca uprawnienie do ekwiwalentu po [...] części: E. N., Z. N. i K. D.. Decyzja ta stanowiła podstawę do przystąpienia do przetargu na zbycie nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa. Organ przystąpił zatem do ustalenia czy osoby wymienione w ww. decyzji nabyły na własność lub użytkowanie wieczyste od Skarbu Państwa, na terenie powiatu [...], nieruchomość z zaliczeniem wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z negatywną odpowiedzią Starosty [...], organ podjął działania mające na celu odnalezienie potencjalnych spadkobierców osób, wymienionych w ww. decyzji. Po ustaleniu potencjalnych spadkobierców osób, wymienionych w ww. decyzji, organ wezwał ich do przedłożenia stosownych dokumentów w oryginale bądź w formie kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem notarialnie bądź przez organ administracji publicznej, wykazujących prawo do dziedziczenia po osobach zmarłych (k-65).
Wobec braku złożenia stosownych dokumentów oraz braku wniosku spadkobierców o ujawnienie ich w rejestrze zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097; dalej "ustawa z 2005 r.") organ pismem z 16 grudnia 2024 r. wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy, tj. termin na uzupełnienie ww. dokumentów, który upłynie 16 czerwca 2025 r. (k-111).
Organ podał, że skarżący pismem z 19 grudnia 2024 r. złożył ponaglenie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na niezałatwienie sprawy w terminie.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia 30 stycznia 2025 r. uznał zażalenie skarżącego na przewlekłość postępowania przed Wojewodą za bezzasadne.
Organ wskazał na braki w dokumentacji i wyjaśnił, że postępowanie prowadzone w trybie przepisów ustawy z 2005 r. wszczynane jest na wniosek osoby uprawnionej, a zatem obowiązek dostarczenia stosownych dokumentów leży po stronie wnioskodawcy.
Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu uproszczonym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) - dalej "p.p.s.a.".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.
Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.
Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 k.p.a.).
Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 §§ 3 k.p.a.).
O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 1 i 2 k.p.a).
Za bezczynność organu administracji publicznej należy zatem uznać taki stan postępowania, w którym organ administracji publicznej prowadzący postępowanie narusza obowiązujący w tym postępowaniu termin załatwienia sprawy administracyjnej albo termin ustalony zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Stwierdzenie bezczynności organu administracji publicznej może nastąpić po bezspornym ustaleniu, że organ ten nie załatwił sprawy w terminie. Przyczyny, z powodu których nastąpiło przekroczenie terminu załatwienia sprawy, są nieistotne dla stwierdzenia bezczynności organu. Nie ma zatem znaczenia czy organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale nie załatwił sprawy w terminie. Przyczyny przekroczenia terminu załatwienia sprawy mogą mieć natomiast znaczenie przy ocenie, czy miało ono miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Przewlekłość oznacza taki stan postępowania administracyjnego, w którym organ prowadzi postępowanie dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
W przeciwieństwie do bezczynności organu, która jest stwierdzana na podstawie kryterium obiektywnego i sprawdzalnego, jakim jest termin załatwienia sprawy, przewlekłość postępowania stwierdza się według kryterium ocennego. Należy bowiem ocenić, czy organ administracji publicznej prowadzi postępowanie w czasie niezbędnym do załatwienia sprawy (por. Jaśkowska Małgorzata, Wilbrandt-Gotowicz Martyna, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el.2025, do art. 37).
W badanej sprawie warunkiem skutecznego postawienia organowi zarzutu przewlekłości było ustalenie kiedy organ wszczął postępowanie i w jaki sposób je prowadził, przy czym należy zwrócić uwagę na to, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
Jak wynika z akt, sprawa o ustalenie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tzw. "mienie zabużańskie") przez J. N. została zakończona decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w B. z 23 grudnia 1993 r. nr [...], działającego na podstawie art. 81 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.; dalej "ustawa z 1985 r."), § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 września 1985 r. w sprawie zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 79 ze zm.; dalej "rozporządzenie z 1985 r."). Decyzja ta została wydana na wniosek E. N.. Kierownik Urzędu Rejonowego w B. ustalił w przywołanej wyżej decyzji, że uprawnienie do ekwiwalentu za mienie zabużańskie przysługuje łącznie po [...] E. N., Z. N. i K. D.. Wysokość ekwiwalentu ustalono na kwotę [...]zł, która obecnie po denominacji z 1995 r. wynosi [...] zł. Decyzja ta jest ostateczna, co jest bezsporne w sprawie.
Postępowanie administracyjne w zakresie ustalenia prawa do ekwiwalentu za "mienie zabużańskie" zostało zatem zakończone na podstawie przepisów wówczas obowiązujących.
Podkreślić należy, że według przepisów obowiązujących w dacie wydania ww. decyzji brak było możliwości wypłacenia ustalonego ekwiwalentu osobom uprawnionym. Formą realizacji uprawnień przysługujących osobom uprawnionym była jedynie możliwość zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej oraz położonego na tej działce domu, budynku albo lokalu, a także ceny sprzedaży nieruchomości rolnych stanowiących własność Państwa (§ 2 rozporządzenia z 1985 r. w zw. z art. 81 ustawy z 1985 r.).
Również na podstawie ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39) - dalej "ustawa z 2003 r." brak było możliwości wypłaty ekwiwalentu osobom uprawnionym.
Na mocy przepisów ustawy z 2003 r. wojewodowie przejęli kompetencje w zakresie ekwiwalentu za mienie zabużańskie i zostali zobowiązani do prowadzenia stosownego rejestru zgodnie z art. 6 tej ustawy.
Obecnie prawo do rekompensaty za mienie zabużańskie regulują przepisy ustawy z 2005 r. Na podstawie art. 19 ustawy z 2005 r. wojewodowie zobowiązani zostali do prowadzenia rejestrów dotyczących prawa do rekompensaty oraz dokonania adnotacji o zrealizowaniu prawa do rekompensaty na mocy art. 18 tej ustawy. Dopiero przepisy ustawy z 2005 r. wprowadziły możliwość realizacji uprawnienia do rekompensaty przez wypłatę środków pieniężnych z Funduszu Rekompensacyjnego (art. 13 ust.1 pkt 2).
Jak wynika z akt, organ w 2023 r. przeprowadzał aktualizację prowadzonego rejestru, w tym w zakresie realizacji praw do ekwiwalentu ustalonego na podstawie decyzji z 23 grudnia 1993 r. przez osoby wymienione w tej decyzji.
Powyższe nie oznacza jednak, że doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu przez Wojewodę w przedmiocie ponownego ustalenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie na podstawie przepisów ustawy z 2005 r. Wskazać bowiem należy, że według przepisów ustawy z 2005 r., tak jak na mocy poprzednio obowiązujących przepisów, postępowanie administracyjne wszczyna się na wniosek osoby uprawnionej. Taki wniosek, jak wyżej wskazano, został złożony przez E. N. i został on rozpoznany, a sprawa zainicjowana tym wnioskiem została zakończona wydaniem decyzji administracyjnej.
Zdaniem Sądu, brak było podstaw prawnych do ponownego ustalenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie w sytuacji, gdy w obrocie prawnym pozostaje decyzja z 1993 r. Skoro postępowanie administracyjne o ustalenie prawa do ekwiwalentu zostało zakończone na mocy przepisów wówczas obowiązujących, to nie można aktualnie twierdzić, że organ pozostaje w bezczynności w załatwieniu sprawy. W szczególności całkowicie chybione jest twierdzenie skargi jakoby w dalszym ciągu toczyło się postępowanie zainicjowane przez E. N. 12 grudnia 1989 r. Postępowanie to zostało zakończone bowiem stosowną decyzją, która nie była kwestionowana przez jej strony i stała się ostateczna.
Odrębną kwestią jest realizacja prawa obecnie zwanego rekompensatą za mienie zabużańskie. Realizacja uprawnień do ekwiwalentu (rekompensaty) zależała i w dalszym ciągu zależy wyłącznie od woli osób, którym to prawo zostało przyznane. W tym zakresie działanie organu z urzędu zostało wykluczone. To nie organ administracji, lecz osoba uprawniona decyduje kiedy i w której z form rekompensaty przewidzianych w art. 13 ustawy z 2005 r. korzysta.
Z uwagi na to, że prawo do ekwiwalentu zostało przyznane osobom wymienionym w decyzji z 1993 r., w ocenie Sądu, organ prawidłowo podjął czynności zmierzające do ustalenia ewentualnych spadkobierców ww. osób. Były one potrzebne do prawidłowego prowadzenia rejestru, o którym mowa w art. 19 ustawy z 2005 r. Za słuszne należy też uznać poinformowanie potencjalnych spadkobierców o możliwości zrealizowania praw do rekompensaty pod warunkiem złożenia stosownych dokumentów wykazujących prawo do dziedziczenia po osobach, wymienionych w decyzji z 1983 r. oraz złożenia wniosku o ujawnienie ich w rejestrze, prowadzonym przez Wojewodę (k.65).
Okoliczność, że organ wyznacza potencjalnym spadkobiercom termin do złożenia stosownych dokumentów nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy o przewlekłość. Nie toczy się bowiem żadne postępowanie administracyjne w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, względnie Ordynacji podatkowej. Organ wypełnia jedynie swoje obowiązki ustawowe w zakresie prowadzenia rejestru i dodatkowo realizuje obowiązki informacyjne względem osób, które mogą dopiero stać się stronami odrębnego postępowania w przedmiocie realizacji prawa do rekompensaty, o ile złożą stosowny wniosek wskazując jedną z możliwych form rekompensaty tj:
1) zaliczenie wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na poczet:
a) ceny sprzedaży nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa albo
b) ceny sprzedaży prawa użytkowania wieczystego przysługującego Skarbowi Państwa, albo
c) opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowych stanowiących własność Skarbu Państwa i ceny sprzedaży położonych na nich budynków oraz innych urządzeń lub lokali, albo
d) opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, o którym mowa w przepisach odrębnych, albo
2) świadczenie pieniężne wypłacane ze środków Funduszu Rekompensacyjnego.
Skoro skarżący dysponuje ostateczną decyzją przyznającą mu – jako spadkobiercy jednej z osób wymienionych w decyzji z 1993 r., to realizacja prawa do rekompensaty wymaga złożenia wniosku i przedłożenia dokumentów wymaganych przez organ, który uprawnienie to będzie realizował.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.