II OSK 2940/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA w części dotyczącej stwierdzenia bezczynności Wojewody w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy, uznając, że przepisy specustawy ukraińskiej ograniczające możliwość skargi na bezczynność nie miały zastosowania po 30 czerwca 2024 r.
Sprawa dotyczyła skargi obywatela Ukrainy na bezczynność Wojewody w przedmiocie zezwolenia na pobyt czasowy. WSA w Gliwicach stwierdził bezczynność organu, uznając jednocześnie, że przepisy specustawy ukraińskiej ograniczające możliwość skargi na bezczynność zostały błędnie zaimplementowane. NSA uchylił wyrok WSA w tej części, stwierdzając, że po 30 czerwca 2024 r. przepisy te straciły uzasadnienie, a termin na załatwienie sprawy jeszcze nie upłynął.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 lipca 2024 r. stwierdził bezczynność Wojewody Śląskiego w sprawie udzielenia obywatelowi Ukrainy zezwolenia na pobyt czasowy, zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie 60 dni oraz zasądził zwrot kosztów. Sąd pierwszej instancji uznał, że ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy nie ma zastosowania do osób, które przybyły do Polski przed konfliktem zbrojnym, a także, że przepisy tej ustawy dotyczące terminów załatwiania spraw zostały błędnie zaimplementowane, naruszając Kartę Praw Podstawowych UE. Wojewoda Śląski złożył skargę kasacyjną, zarzucając m.in. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię specustawy ukraińskiej oraz naruszenie przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną w części. NSA podkreślił, że przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko tych przybyłych w związku z wojną. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stwierdzenie, że po 30 czerwca 2024 r. przepisy ograniczające możliwość skargi na bezczynność straciły uzasadnienie w świetle konstytucyjnej i traktatowej zasady proporcjonalności. W związku z tym, NSA uchylił wyrok WSA w części dotyczącej stwierdzenia bezczynności i oddalił skargę, uznając, że termin na załatwienie sprawy jeszcze nie upłynął.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te straciły uzasadnienie po 30 czerwca 2024 r. ze względu na zakończenie masowego napływu obywateli Ukrainy i wystarczający okres na dostosowanie się organów, co narusza zasadę proporcjonalności i prawo do sądu.
Uzasadnienie
NSA uznał, że ograniczenia prawa do sądu wprowadzone specustawą ukraińską były uzasadnione nadzwyczajnymi okolicznościami, ale po ponad dwóch latach od początku konfliktu i zakończeniu masowego napływu, dalsze ich stosowanie po 30 czerwca 2024 r. narusza zasadę proporcjonalności.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (17)
Główne
specustawa ukraińska art. 100d § 1
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przepis ten, ograniczający możliwość zaskarżenia bezczynności organu, miał zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko do tych przybyłych w związku z wojną. Po 30 czerwca 2024 r. jego stosowanie straciło uzasadnienie.
Dz.U. 2023 poz 103 art. 100d
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Pomocnicze
specustawa ukraińska art. 100a
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
specustawa ukraińska art. 100c
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
u.o.c. art. 112a § 1
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
Określa termin 60 dni na załatwienie sprawy zezwolenia na pobyt czasowy.
u.o.c. art. 112a § 2
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
Określa zdarzenia, od których biegnie termin na załatwienie sprawy.
u.o.c. art. 109 § 1
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach
Dotyczy zwracania się do odpowiednich służb o informacje.
k.p.a. art. 35 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 35 § 4
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 37 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy stwierdzenia bezczynności organu.
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 91 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
p.p.s.a. art. 149 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 2021 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy uwzględnienia skargi na bezczynność.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 17 czerwca 2021 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy oddalenia skargi.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 2021 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Granice rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 17 czerwca 2021 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia wyroku.
p.p.s.a. art. 207 § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 2021 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy specustawy ukraińskiej ograniczające możliwość skargi na bezczynność straciły uzasadnienie po 30 czerwca 2024 r. ze względu na zakończenie masowego napływu obywateli Ukrainy i wystarczający okres na dostosowanie się organów. NSA powołuje się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko tych przybyłych w związku z wojną.
Odrzucone argumenty
Wojewoda argumentował, że art. 100d specustawy ukraińskiej ma zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a termin na załatwienie sprawy nie upłynął, co skutkowałoby oddaleniem skargi. Wojewoda podnosił, że art. 112a ust. 2 i 3 u.o.c. zostały błędnie zaimplementowane, a termin biegnie od ostatniego zdarzenia przewidzianego w tym przepisie, co narusza KPP. Wojewoda twierdził, że bezczynność organu nie wystąpiła z uwagi na stan epidemii, konflikt zbrojny, niedobory kadrowe i konieczność uzupełnienia braków formalnych wniosku.
Godne uwagi sformułowania
Rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą bowiem być uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy trwają te okoliczności. Konkluzja ta koresponduje również z ogólną zasadą prawa cessante ratione legis, cessat lex ipsa (gdy ustaje przyczyna, dla której wydano ustawę, traci moc sama ustawa). Przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. [...] nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych.
Skład orzekający
Arkadiusz Despot - Mładanowicz
przewodniczący
Grzegorz Rząsa
sprawozdawca
Tomasz Zbrojewski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie uchylenia wyroku WSA w części dotyczącej bezczynności organu po 30 czerwca 2024 r. ze względu na utratę proporcjonalności ograniczeń prawa do sądu wprowadzonych specustawą ukraińską."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej po 30 czerwca 2024 r. i może wymagać ponownej oceny w przypadku zmiany okoliczności faktycznych lub prawnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia ograniczenia prawa do sądu w kontekście specustawy ukraińskiej i jej proporcjonalności po upływie pewnego czasu od jej wprowadzenia. Pokazuje ewolucję orzecznictwa NSA w tym zakresie.
“NSA: Ograniczenia prawa do sądu dla cudzoziemców straciły uzasadnienie po 30 czerwca 2024 r.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 2940/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-06-13 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-12-03 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Arkadiusz Despot - Mładanowicz /przewodniczący/ Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/ Tomasz Zbrojewski Symbol z opisem 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 658 Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Cudzoziemcy Sygn. powiązane III SAB/Gl 165/24 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2024-07-17 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 103 art. 100d Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.) Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz Sędziowie sędzia NSA Tomasz Zbrojewski sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Śląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 lipca 2024 r., sygn. akt III SAB/Gl 165/24 w sprawie ze skargi P. K. na bezczynność Wojewody Śląskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok w punktach 1, 2, 4 i w tym zakresie oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Uzasadnienie 1. Wyrokiem z 17 lipca 2024 r., sygn. akt III SAB/Gl 165/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA w Gliwicach"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi obywatela Ukrainy P. K. (dalej: "cudzoziemiec", "strona", "skarżący") na bezczynność Wojewody Śląskiego (dalej: "Wojewoda", "organ", "skarżący kasacyjnie") w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy: stwierdził, że Wojewoda dopuścił się bezczynności bez rażącego naruszenia prawa (pkt 1); zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie 60 dni od dnia zwrotu akt z prawomocnym orzeczeniem (pkt 2); oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 3) oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego (pkt 4). 2. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. 2.1. Wnioskiem z 21 czerwca 2023 r. (data wpływu do organu) cudzoziemiec wystąpił o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy. Organ, 3 lipca 2023 r. wezwał stronę do osobistego stawienia się w urzędzie. Dalej, 17 lipca 2023 r. poinformował m.in. o wszczęciu postępowania oraz treści art. 112a ust. 1-3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r., poz. 519 ze zm., dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c."). Wojewoda, 19 lipca 2023 r. i 27 lipca 2023 r. w trybie art. 109 ust. 1 u.o.c. zwrócił się do odpowiednich służb o informacje o cudzoziemcu. Wobec braku aktywności organu strona złożyła ponaglenie z 3 października 2023 r., a następnie wniosła skargę z 11 stycznia 2024 r. na bezczynność Wojewody. 2.2. Wskazanym na wstępie wyrokiem z 17 lipca 2024 r., WSA w Gliwicach uwzględnił, co do zasady, skargę. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący jest obywatelem Ukrainy, ale przybył do Polski 14 maja 2021 r., a więc bez związku z wojną, zatem ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103 ze zm.; dalej: "ustawa o pomocy" lub "specustawa ukraińska") nie znajduje zastosowania. Zdaniem WSA w Gliwicach ustawa o pomocy określa zasady pomocy obywatelom Ukrainy (a nie w ogóle osobom przybywającym do naszego kraju) i to takim, które przybywają lub pozostają na terytorium Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (a nie w celach np. ekonomicznych lub w związku ze sprawami rodzinnymi). Wyjaśniono, że to, kogo ustawa o pomocy rozumie pod pojęciem cudzoziemca, użytym w art. 100a-100d wynika z art. 100a ust. 1 ustawy o pomocy, który definiując pojęcie cudzoziemca odsyła do art. 2 ust. 1 lub 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz. Urz. UE. L. z 2022 r. nr 71 poz. 1 ze zm.; dalej: "decyzja wykonawcza"). Podniesiono, że decyzja wykonawcza zawiera odwołanie do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz dyrektywy Rady 2001/55/WE z 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek masowego napływu wysiedleńców oraz środków wspierających równowagę wysiłków między państwami członkowskimi związanych z przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami (Dz. Urz. UE. L. z 2001 r. nr 212 poz. 12; dalej: "dyrektywa 2001/55/WE"). W ocenie sądu pierwszej instancji, ustawa o pomocy stanowi przeniesienie na grunt krajowy przepisów decyzji wykonawczej. Zatem, ustawa o pomocy nie może obejmować wszystkich przybywających na terytorium RP, w tym także wszystkich obywateli Ukrainy, a jedynie takie osoby, które przybywają w warunkach określonych w przepisach unijnych. Następnie wskazano, że w ustawie o cudzoziemcach na zasadach ogólnych dochodzi do wszczęcia postępowania z dniem złożenia wniosku, jednak nie rozpoczynają biegu żadne terminy obligujące organ do załatwienia sprawy. Termin do załatwienia sprawy zaczyna bieg od dnia, kiedy nastąpiło ostatnie ze zdarzeń przewidzianych w art. 112a ust. 2 ustawy o cudzoziemcach, a termin kiedy one nastąpią zależy od organu, który wyznacza cudzoziemcowi termin do osobistego stawiennictwa w organie. W ocenie WSA w Gliwicach, narusza to art. 41 oraz art. 47 zd. 1 i 2 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE C. z 2007 r. nr 303, poz. 1; dalej: "KPP"), z którego wynika prawo do dobrej administracji oraz prawo do skutecznego środka prawnego i dostępu do bezstronnego sądu. Następnie zauważono, że z art. 5 ust. 2 i 4 dyrektywy 2011/98/UE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie dla obywateli państw trzecich na pobyt i pracę na terytorium państwa członkowskiego oraz w sprawie wspólnego zbioru praw dla pracowników państw trzecich przebywających legalnie w państwie członkowskim (Dz. U. UE L. z 2011 r. nr 343, poz. 1; dalej: "dyrektywa 2011/98/UE") wynika, że termin do wydania decyzji w każdym przypadku rozpoczyna bieg z dniem złożenia wniosku i wynosi on maksymalnie 4 miesiące. Może on ulec wydłużeniu tylko o czas, w jakim organ oczekiwał na dostarczenie przez zainteresowanego informacji lub dokumentów. Tym samym w ocenie sądu pierwszej instancji art. 112a ust. 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach został błędnie implementowany do krajowego porządku prawnego. WSA w Gliwicach wskazał, że z akt sprawy wynika, że zarzut bezczynności jest uzasadniony (wniosek wpłynął do organu 21 czerwca 2023 r., zatem winien być załatwiony do 21 października 2023 r.). Jednocześnie sąd pierwszej instancji stwierdził, że zarzucana opieszałość organu nie ma charakteru rażącego. Zobowiązano również do załatwienia sprawy oraz oddalono skargę w zakresie przyznanie stronie sumy pieniężnej i wymierzenia organowi grzywny. 3. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda, zaskarżając go w części, tj. co do punktów 1, 2 i 4 zarzucając: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy, art. 100a specustawy ukraińskiej w zw. z art. 5 dyrektywy 2001/55/WE w zw. z art. 2 ust. 1 i 2 decyzji wykonawczej poprzez uznanie, że art. 100d specustawy ukraińskiej ma zastosowanie wyłącznie do wysiedleńców w rozumieniu decyzji wykonawczej, którzy musieli opuścić Ukrainę podczas, gdy pojęcie cudzoziemca w rozumieniu art. 100d ust. 1 specustawy ukraińskiej obejmuje wszystkich cudzoziemców w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach bez względu na obywatelstwo i na datę przekroczenia granicy RP, a w konsekwencji art. 100d specustawy ukraińskiej ma zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, w tym do obywateli Ukrainy bez względu na datę przekroczenia granicy; b) art. 100d ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt 1 specustawy ukraińskiej poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że w sprawie wystąpiła bezczynność organu, gdy tymczasem na mocy tego przepisu termin na załatwienie sprawy nie upłynął; c) art. 100d specustawy ukraińskiej w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że specustawa ukraińska ma zastosowanie tylko do obywateli Ukrainy, którzy przybyli do RP w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego kraju, a to po 24 lutego 2022 r., a tym samym nie ma zastosowania do strony przeciwnej (będącej obywatelem Ukrainy, który przybył do Polski bez związku z wojną), co prowadzi do dyskryminacji i zróżnicowania sytuacji cudzoziemców - pod względem czasowym (przyjazd do Polski przed, bądź po dacie 24 lutego 2022 r.), jak i pod względem obywatelstwa - w stosowaniu rozwiązania przyjętego w art. 100d specustawy ukraińskiej; d) art. 112a ust. 2 i 3 u.o.c. poprzez uznanie, że przepis ten został błędne implementowany do krajowego porządku prawnego jako sprzeczny z dyspozycją art. 5 ust. 2 i ust. 4 dyrektywy 2011/98/UE, skutkując przyjęciem, że termin do wydania decyzji legalizacyjnej w każdym przypadku rozpoczyna bieg z dniem złożenia wniosku i wynosi on maksymalnie 4 miesiące; e) art. 112a u.o.c. poprzez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że rozpoczęcie biegu terminu następuje od dnia, kiedy nastąpiło ostatnie ze zdarzeń przewidzianych w art. 112a ust. 2 u.o.c. - w sytuacji, w której termin kiedy one nastąpią zależy od organu (bo to on wyznacza cudzoziemcowi termin do osobistego stawiennictwa w organie) - stanowi naruszenie art. 41 i art. 47 zd. 1 i 2 KPP; f) art. 91 ust. 3 Konstytucji RP poprzez bezpośrednie zastosowanie normy art. 5 ust. 2 i ust. 4 dyrektywy 2011/98/UE, określającej maksymalny termin wydania decyzji w sprawie jednolitego zezwolenia na pobyt i pracę oraz bieg i sposób obliczenia tego terminu, podczas gdy dyrektywy są aktami adresowanymi do państw członkowskich, a przepisy tej dyrektywy zostały implementowane do krajowego porządku m.in. poprzez regulację wynikającą z art. 112a u.o.c.; 2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 i art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 3 specustawy ukraińskiej poprzez ich niezastosowanie, co skutkowało uwzględnieniem skargi, podczas gdy skarga powinna zostać oddalona; b) art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3, art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 35 § 1-§ 4 i § 5 w zw. z art. 36 § 1, art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 112a ust. 1 ust. 2 u.o.c. poprzez: - uwzględnienie skargi na bezczynność z uwagi na uchybienie terminom procesowym, podczas gdy w niniejszej sprawie zgodnie z art. 35 § 4 k.p.a. miał zastosowanie przepis szczególny art. 112a ust. 1 i ust. 2 u.o.c., w odmienny sposób określający termin i jego bieg na załatwienie sprawy, - przyjęcie, że postępowanie administracyjne prowadzone było z naruszeniem ustawowych terminów załatwienia sprawy, co skutkowało uznaniem bezczynności organu, podczas gdy czas trwania postępowania usprawiedliwiony był stanem epidemii obowiązującej na terytorium RP, jak również konfliktem zbrojnym na Ukrainie, niedoborami kadrowymi oraz okolicznościami sprawy, a to koniecznością uzupełnienia braków formalnych wniosku przez cudzoziemca, a zatem podyktowany był przyczynami od organu niezależnymi, za które organ nie ponosi winy; c) art. 64 § 2 w zw. z art. 63 § 2-3a, art. 61 § 3 k.p.a. i art. 105 ust. 1 i ust. 2, art. 106 ust. 2a oraz art. 112a ust. 1 i ust. 2 u.o.c., poprzez przyjęcie, że: - w sprawie doszło do wszczęcia postępowania w dacie złożenia wniosku przez cudzoziemca w sytuacji, gdy wniosek był dotknięty brakami formalnymi, a termin na załatwienie sprawy z wniosku cudzoziemca o zezwolenie na pobyt czasowy nie rozpoczyna biegu od daty doręczenia żądania organowi administracji, lecz od dnia w którym nastąpiło ostatnie ze zdarzeń, o których mowa w art. 112a ust. 2 u.o.c., - organ jest zobowiązany do dokonania formalnej kontroli poprawności wniosku złożonego przez cudzoziemca w terminach wynikających z k.p.a., podczas gdy żaden z tych przepisów nie ustanawia terminu, w jakim organ ma obowiązek wezwać cudzoziemca, aby ten uzupełnił braki podania, a jedynym terminem, którym organ jest związany w ramach sprawy administracyjnej o zezwolenie na pobyt czasowy jest termin 60 dni na załatwienie sprawy zezwolenia na pobyt cudzoziemca; d) art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 100d specustawy ukraińskiej, względnie art. 35 § 1-§ 3 i § 5, art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 112a ust. 1 i ust. 2 u.o.c. poprzez ich wadliwe zastosowanie w sytuacji, gdy na mocy art. 100d specustawy ukraińskiej nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności, względnie gdy z bezczynnością nie mieliśmy do czynienia; e) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 12 § 1, art. 35 § 1-3 i § 5 i art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 112a u.o.c. polegające na nieoddaleniu skargi na bezczynność organu, pomimo, że na mocy art. 100d specustawy ukraińskiej nie mogło dojść do stwierdzenia bezczynności, względnie gdy bezczynność nie wystąpiła. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części, tj. co do punktów 1, 2, 4 i rozpoznanie skargi na bezczynność poprzez jej oddalenie; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części, tj. co do punktów 1, 2, 4 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie, skarżący kasacyjnie organ oświadczył, że zrzeka się rozprawy. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ale nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne. 4.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 4.3. Zasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 100d specustawy ukraińskiej. 4.4. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepisy art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy (zob. np. wyroki z: 5 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 2059/22; 4 lipca 2023 r., sygn. akt II OSK 2421/22; 10 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2521/22; 25 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 206/24; 11 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1074/24; 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1301/24; 10 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1341/24; 29 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1890/24; 20 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2146/24 i II OSK 2212/24, 27 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2515/24; 4 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 2344/24; 12 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 2299/24; 13 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 1710/24; 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2316/24; 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1119/24; 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1280/24; 7 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 1719/24; 22 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 1349/24 - CBOSA). 4.5. W utrwalonym orzecznictwie NSA przyjmowano również, że art. 100c i 100d nie naruszają Konstytucji RP, prawa unijnego, w tym KPP, jak również art. 6 i 13 EKPCz (zob. np. wyroki NSA z: 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 801/24; 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1303/24; 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24; 17 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1355/24; 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1123/24; 18 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2057/24; 20 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1961/24; 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1287/24; 27 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2470/24; 2 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 2316/24; 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1119/24; 16 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OSK 1280/24 - CBOSA). Wskazać należy, że art. 100c i 100d ustawy o pomocy nie wyłączają prawa do sądu, ale wprowadzają tylko jego czasowe ograniczenie i to tylko w wąskim zakresie, tj. dotyczącym skarg na bezczynność oraz przewlekłość w sprawach dotyczących zezwoleń na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (zob. art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4). Ograniczenie to nie było przy tym dowolne, ale uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z masowym napływem wysiedleńców z Ukrainy w związku z wojną rozpoczętą 24 lutego 2022 r. 4.6. Równocześnie w orzecznictwie NSA formułowano zastrzeżenie, że powyższe oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości dokonanej w zaskarżonym wyroku (por. np. wyrok NSA z 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24 oraz wyrok NSA z 21 stycznia 2025 r., sygn. akt 1123/24 - CBOSA). Tym samym, ewentualna istotna zmiana tych okoliczności może doprowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanki niezbędności wprowadzenia ograniczeń przewidzianych w art. 100d specustawy ukraińskiej. Rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą bowiem być uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy trwają te okoliczności. Wymóg niezbędności ograniczeń stanowi, obok przesłanek przydatności i proporcjonalności sensu stricto, nieodzowny element testu proporcjonalności (zamiast wielu zob. np. wyrok TK z 22 września 2005 r., Kp 1/05, OTK-A 2005/8/93). Konkluzja ta koresponduje również z ogólną zasadą prawa cessante ratione legis, cessat lex ipsa (gdy ustaje przyczyna, dla której wydano ustawę, traci moc sama ustawa). 4.7. Mając na uwadze zakończenie procesu masowego napływu do Polski kolejnych obywateli Ukrainy w związku z wojną rosyjsko-ukraińską rozpoczętą 24 lutego 2022 r. (co potwierdzają m.in. dane statystyczne udostępnione przez Urząd do Spraw Cudzoziemców za rok 2023 oraz rok 2024), a także wystarczający okres ponad dwóch lat, w jakim władze publiczne winny dostosować potencjał kadrowy oraz organizacyjny służb migracyjnych celem realizacji zasady szybkości postępowania w sprawach dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców na terytorium Polski, w orzecznictwie uznano, że przedłużenie obowiązywania art. 100d na okres po 30 czerwca 2024 r., nie miało już uzasadnienia w konstytucyjnej, traktatowej oraz konwencyjnej przesłance konieczności ograniczenia prawa do sądu w sprawie bezczynności lub przewlekłości postępowania (zob. np. wyrok NSA z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, CBOSA). Innymi słowy, przedłużenie na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r. poz. 854; dalej: "nowelizacja majowa"), nastąpiło z oczywistym naruszeniem zasady proporcjonalności, a tym samym z oczywistym naruszeniem m.in. art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 47 w zw. z art. 52 ust. 1 Karty Praw Podstawowych. Tym samym, oceny bezczynności albo przewlekłości w sprawach, o których mowa w art. 100d ust. 1 ustawy o pomocy, należy dokonywać z uwzględnieniem zdarzeń zaistniałych od 1 lipca 2024 r.. 4.8. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wniosek skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy wpłynął do organu 21 czerwca 2023 r. W tym dniu oraz do dnia 30 czerwca 2024 r. terminy na załatwienie spraw nie biegły (art. 100d ust. 1 specustawy ukraińskiej), a tym samym nie można mówić o bezczynności organu w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z art. 149 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. (zob. też art. 100d ust. 4 specustawy ukraińskiej). Z kolei od dnia 1 lipca 2024 r. do dnia wyrokowania przez WSA w Gliwicach (17 lipca 2024 r.) nie upłynął jeszcze podstawowy 60 dniowy termin na załatwienie sprawy o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy (art. 112a ust. 1 u.o.c.), a tym bardziej 4 miesięczny termin określony w art. 5 ust. 2 dyrektywy 2011/98/UE. 4.9. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok w punktach 1, 2, 4 i na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalono skargę w tej części. 4.10. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze poważne rozbieżności w wykładni zakresu podmiotowego art. 100c i 100d specustawy ukraińskiej, jakie ujawniły się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI