II SAB/Wa 607/24

II SAB/Wa 607/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek
Anna Pośpiech-Kłak
Izabela Głowacka-Klimas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2025 r. sprawy ze skargi D. B. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie przyznania świadczenia w trybie szczególnym A. B. oddala skargę
Uzasadnienie
W piśmie z 21 października 2022 r. A. B., zwana dalej "Wnioskodawczynią", reprezentowana przez radcę prawnego, sformułowała wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie szczególnym, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39 poz. 353 ze zm.; zwanej dalej "ustawą emerytalną"), wobec, jak podała, braku spełnienia przesłanek ustawowych do nabycia tego świadczenia.
Wyjaśniła, że lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych orzekł okresową, całkowitą niezdolność do pracy i wskazał datę powstania niezdolności
do pracy na [...] marca 2020 r. Orzeczona niezdolność do pracy powstała po upływie
18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. ZUS w decyzji odmownej z [...] lipca 2020 r. wskazał, że ostatnie zatrudnienie/ubezpieczenie zakończyło się [...] lipca 2015 r.
Wnioskodawczyni wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział
w [...] z podaniem o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Powołaną decyzją odmówiono jej przyznania świadczenia wobec braku spełnienia przesłanek ustawowych.
Orzeczeniem z [...] kwietnia 2021 r., Wnioskodawczyni nie została uznana
za niezdolną do samodzielnej egzystencji, czemu przeczy jej stan zdrowia.
Wskazano ponadto, że Wnioskodawczyni przeszła radykalne wycięcie [...], obustronne wycięcie [...], wycięcie [...], usunięcie [...], doszczętne usunięcie [...], wycięcie [...], wycięcie [...] – ze względu na wykrycie złośliwego raka [...] z przerzutami. Obecnie nastąpiła progresja choroby. Wnioskodawczyni przeszła osiem cykli chemioterapii.
Jak podał pełnomocnik, Wnioskodawczyni nie osiąga żadnych przychodów. Otrzymuje tylko zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 214,84 złotych. Jej mąż nie może podjąć pracy zawodowej, ponieważ opiekuje się żoną. W konsekwencji otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 1.971,00 złotych. Na utrzymaniu małżonkowie mają dwoje małoletnich dzieci w wieku 9 i 6 lat. Nie posiadają żadnego majątku w postaci nieruchomości ani innego wartościowego dobytku. Najistotniejsze znaczenie ma fakt, że Wnioskodawczyni obecnie jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji i tym samym do podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie, [...] kwietnia
2023 r. organ stwierdził brak spełnienia przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej warunkujących przyznanie świadczenia. Ustalono, że Wnioskodawczyni na przestrzeni całego życia udowodniła jedynie 8 lat, 5-cy i 14 dni okresu ubezpieczenia. Ponadto w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia objętym ubezpieczeniem społecznym w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Z uwagi na zgon Wnioskodawczyni w dniu [...] kwietnia 2023 r., odstąpiono od wydania rozstrzygnięcia (tak: pismo ZUS Oddział w [...] z [...] listopada 2023 r.).
Pismem z 1 marca 2024 r. pełnomocnik złożył wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na rzecz dzieci zmarłej Wnioskodawczyni.
W piśmie z 2 kwietnia 2024 r. skierowanym do pełnomocnika, wskazano prawidłowy tryb postępowania w sprawie, tj. konieczność uprzedniego złożenia wniosku o rentę rodzinną w trybie zwykłym a następnie po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczenia ustawowego o konieczności złożenia wniosku
o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Pouczono, że należy dołączyć pełnomocnictwo udzielone przez wnioskodawcę.
W piśmie z [...] kwietnia 2024 r. pełnomocnik stwierdził m.in., że uprzednio złożony wniosek przez A. B. powinien być rozpatrzony na rzecz małoletnich dzieci zmarłej Wnioskodawczyni. Wskazał, że wniosek złożono za życia ubezpieczonej, zaś stan majątkowy rodziny zmarłej nie uległ zmianie.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] w piśmie z [...] maja 2024 r. ponownie wskazał, że z uwagi na śmierć Wnioskodawczyni odstąpiono
od rozpatrzenia wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Wyjaśniono, że wymieniony przez pełnomocnika przepis art. 136 ustawy emerytalnej, w tej sprawie nie ma zastosowania, ponieważ Wnioskodawczyni nie spełniła warunków do uzyskania emerytury lub renty na podstawie przepisów danego aktu. Aktualnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwany dalej "Prezesem ZUS", może rozpatrzyć uprawnienia dla osoby żyjącej, ubiegającej się o świadczenie po zmarłej, tj. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Ponownie zatem należy złożyć wniosek o rentę rodzinną w trybie zwykłym do ZUS, następnie –
po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczenia ustawowego – należy złożyć wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku (podać dla kogo).
Pismem z 19 sierpnia 2024 r. D. B., zwany dalej "Skarżącym", reprezentowany przez radcę prawnego, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa ZUS w zakresie nadania biegu sprawie w przedmiocie przyznania świadczenia w trybie szczególnym. Wniósł o zobowiązanie organu do wydania w terminie 7 dni od wydania postanowienia, odpowiedniej decyzji w związku z przyznaniem świadczenia w trybie szczególnym, o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, w tym uznania albo stwierdzenia uprawnienia zmarłej Wnioskodawczyni, zasądzenie kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Pełnomocnik podniósł, że [...] października 2022 r., na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej, Wnioskodawczyni, jeszcze za życia, zwróciła się do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie szczególnym, wobec braku spełnienia przesłanek ustawowych do nabycia tego świadczenia, stwierdzonego w decyzji ZUS Oddziału w [...] z [...] lipca 2022 r. Wskazał, że w ówczesnej chwili Wnioskodawczyni chorowała na [...] z [...], nie osiągała żadnych przychodów, a otrzymywany w wysokości 214,84 złotych zasiłek pielęgnacyjny, nie wystarczał na pokrycie bieżących potrzeb, związanych m.in. z utrzymaniem i wychowaniem dwóch małoletnich synów.
Wyjaśnił, że [...] września 2023 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Wydziału Obsługi Świadczeń w Trybie Szczególnym w [...] skierowano zapytanie, dotyczące rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy poprzez wydanie decyzji o przyznanie świadczenia w trybie szczególnym. Następnie, pismem z [...] stycznia
2024 r. ponaglono ww. jednostkę do nadania biegu sprawie, na co w odpowiedzi
z [...] kwietnia 2024 r. wskazano, że przed przyznaniem świadczenia, należy ustalić, czy osoba ubiegająca się o nie, spełnia warunki do jego przyznania. Podkreślono przy tym, że jedną z takich przesłanek jest nieuzyskanie przez ubezpieczoną prawa
do świadczeń ustawowych wskutek szczególnych okoliczności. Zwrócił uwagę
na pismo z [...] kwietnia 2024 r. oraz na udzieloną na nie odpowiedź z [...] maja 2024 r.
Zdaniem pełnomocnika Skarżącego, wprawdzie zgodnie z art. 116 ust. 1b ustawy emerytalnej postępowanie w sprawie świadczenia podlega umorzeniu, jeżeli osoba ubiegająca się o nie zmarła przed wydaniem decyzji w sprawie tego świadczenia, jednakże, zgodnie ustępem 1c tego artykułu, regulacja ta nie ma zastosowania w sprawach wymienionych w art. 136 ustawy emerytalnej. Nadto, zgodnie z art. 118 ust. 1 ustawy emerytalnej, organ rentowy winien wydać decyzję
w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji.
Na uwadze należy mieć również art. 35 § 1 Kpa., stanowiący, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.
Jak stwierdził pełnomocnik, w sprawie Prezes ZUS nie tylko nie wydał decyzji, ale i bezpodstawnie odstąpił od rozpatrzenia wniosku. Prezes ZUS winien wydać decyzję w sprawie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie szczególnym, czego nie uczynił do chwili obecnej, naruszając tym samym prawo zmarłej, jak i jej najbliższej rodziny do świadczeń. Bez znaczenia w tej sytuacji pozostaje śmierć Wnioskodawczyni, w szczególności mając na uwadze art. 136 ust. 1 ustawy emerytalnej.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając, że organ informował w terminie o obowiązującym trybie postepowania. Organ będzie mógł nadać sprawie w przedmiocie przyznania świadczenia w trybie szczególnym bieg w sytuacji, gdy zgodnie z przepisami prawa - o których informował już dwukrotnie - zostanie złożony wniosek o rentę rodzinną w trybie zwykłym a następnie po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczenia ustawowego zostanie złożony wniosek o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku.
W piśmie z 5 grudnia 2024 r. pełnomocnik Skarżącego podtrzymał wszystkie wnioski i twierdzenia wyrażone w skardze i wyjaśnił, że pismo z [...] kwietnia 2024 r. zawiera ponaglenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego
w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym
i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.
Oceniając działania organu w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ organ nie pozostawał w bezczynności.
Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy zachodzi konieczność zobowiązywania organu do rozpatrzenia wniosku strony skarżącej o nadanie biegu sprawie w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku po zmarłej A. B.
Analiza akt administracyjnych i sądowych doprowadziła tut. Sąd do wniosku,
iż na wyżej postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej.
Z uwagi na fakt, że skarga została złożona przez profesjonalnego pełnomocnika i wskazano w niej jako skarżącego męża zmarłej A. B. – D. B., Sąd uznał, że skargę na bezczynność organu składa D. B.
Przechodząc do rozważań w niniejszej sprawie w pierwszej kolejności należy wskazać, że decyzja wydana w trybie art. 83 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy przyznaje świadczenie w drodze wyjątku, to znaczy, że bez spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, które to warunki nie zostały spełnione na skutek szczególnych okoliczności, to oznacza, że prawo do świadczenia powstaje dopiero od dnia wydania tej decyzji (por. wyrok WSA z 23 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 954/16).
Podkreślić należy, że świadczenia przyznawane w trybie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej są świadczeniami o charakterze osobistym, co oznacza, że nawet gdyby owe świadczenie było przyznane przed śmiercią żony skarżącego, nie podlegałoby dziedziczeniu zgodnie z art. 922 § 2 Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 459), stanowiącym, że nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane
z jego osobą. Świadczenia w drodze wyjątku są przyznawane na mocy decyzji Prezesa ZUS, która ma charakter konstytutywny. Prawo do świadczenia w drodze wyjątku powstaje wraz z jego przyznaniem, określonym i ukształtowanym w decyzji.
W ocenie Sądu z uwagi na brak przyznanego świadczenia dla zmarłej A. B., również art. 136 ust. 1 ww. ustawy nie znajduje w tej sytuacji zastosowania, gdyż przepis ten wskazuje na świadczenia należne ubezpieczonemu do dnia śmierci. Także art. 136 ust. 2 ustawy emerytalnej, na który powołał się skarżący, nie znajduje zastosowania w sprawie ze względu na brak możliwości dziedziczenia świadczeń przyznawanych w trybie wyjątkowym, a także otrzymania świadczenia z mocą wsteczną.
Wskazać również należy, że w ocenie składu orzekającego w sprawie, w świetle art. 28 Kpa., D. B. nie jest stroną postępowania w sprawie świadczenia
w drodze wyjątku po jego żonie – A. B. Stroną takiego postępowania była A. B., natomiast świadczenie w drodze wyjątku ma charakter osobisty i jest ściśle związane z podmiotem, na rzecz którego jest przyznawane. Wobec śmierci strony dalsze postępowanie stało się więc bezprzedmiotowe, co organ zaznaczył,
w piśmie z [...] maja 2024 r. oraz piśmie z [...] listopada 2024 r. Mając powyższe na uwadze należy również wyjaśnić, że także małoletnie dzieci A. B. nie mają legitymacji procesowej w niniejszej sprawie z przyczyn podanych powyżej.
Na zakończenie należy wskazać, że Prezes ZUS w pismach kierowanych
do pełnomocnika skarżącego wskazywał na działania jakie trzeba zainicjować, aby ubiegać się oświadczenie w drodze wyjątku (renta) na rzecz małoletnich dzieci A. B.
Biorąc powyższe pod rozwagę skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.
z 2024 r. poz. 935 ze zm.), należało oddalić.