II SAB/Wa 600/23

II SAB/Wa 600/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-06-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek
Łukasz Krzycki /przewodniczący/
Mateusz Rogala /sprawozdawca/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
658
Sygn. powiązane
III OSK 2673/24 - Wyrok NSA z 2025-04-11
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność postępowania i że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi K. B. na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpoznania skargi z dnia [...] sierpnia 2021 r. na niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych 1. stwierdza, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się bezczynności w sprawie rozpoznania skargi z dnia [...] sierpnia 2021 r.; 2. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz K. B. sumę pieniężną w wysokości 500 (pięćset) złotych; 4. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżącego K. B. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W piśmie z dnia [...] września 2023 r. K.B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w postępowaniu wszczętym skierowaną do organu skargą z dnia [...] sierpnia 2021 r. na niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych skarżącego przez [...] SA.
Skarżący wniósł o stwierdzenie że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; o zobowiązanie organu do dokonania czynności w przedmiocie postępowania wnioskowanego przez skarżącego; przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 2000 zł oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że inicjującą postępowanie administracyjne skargę do organu złożył w dniu [...] sierpnia 2021 r. W dniu [...] września 2021 r. został poinformowany przez organ o wszczęciu postępowania. W dniu [...] lutego 2022 r. został poinformowany przez organ o wezwaniu podmiotu do złożenia wyjaśnień w sprawie. W dniu [...] marca 2022 r. skarżący zwrócił się do organu z zapytaniem o status prowadzonej sprawy. W dniu [...] października 2022 r. skarżący otrzymał informację, że organ ponownie wezwał podmiot do złożenia wyjaśnień. W dniu [...] maja 2023 r. skarżący otrzymał kolejne pismo od organu z informacją, że zwrócił się on do podmiotu o złożenie dodatkowych wyjaśnień. W dniu [...] lipca 2023 r. skarżący złożył do organu wniosek o przyśpieszenie rozpatrzenia sprawy. W dniu [...] sierpnia 2023 r. skarżący otrzymał pismo od organu z informacją o zakończeniu zbierania materiału dowodowego niezbędnego do wydania decyzji. Do dnia wniesienia skargi organ nie podjął już dalszych czynności w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o jej oddalenie. Prezes UODO przedstawił przebieg postępowania w sprawie, wskazując, że w dniu października 2023 r. wydał decyzję administracyjną kończącą postępowanie.
Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi, organ podniósł, że skarżący pismem z dnia [...] lipca 2023 r. wniósł do organu wniosek o przyspieszenie rozpatrzenia sprawy, pod rygorem złożenia ponaglenia i skargi do Sądu. Następnie natomiast złożył wyłącznie skargę do Sądu na bezczynność. Z powyższego wynika, że skarżący zaniechawszy wniesienia do organu ponaglenia, o którym mowa w art. 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), nie wyczerpał przysługujących mu środków zaskarżenia, co czyni skargę niedopuszczalną.
Niezależnie od powyższego organ stwierdził, że nie pozostawał w bezczynności w niniejszej sprawie. W ocenie organu, od momentu złożenia przez skarżącego skargi na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych, podejmował czynności mające na celu wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, a następnie po dokonaniu oceny zebranego materiału dowodowego wydał rozstrzygnięcie kończące postępowanie. Organ przedsięwziął wszelkie przewidziane prawem czynności służące wnikliwemu i rzetelnemu ustaleniu okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy i zebraniu materiału dowodowego potrzebnego do rozstrzygnięcia jej decyzją administracyjną. Czynności te podejmował zaś szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia zgodnie z zasadą, o której mowa w art. 12 § 1 k.p.a.
Organ powołał się następnie na treść art. 78 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 4.05.2016, str. 1, powoływanego dalej jako rozporządzenie nr 2016/679), zgodnie z którym organ nadzorczy zobligowany jest do poinformowania osoby, której dane dotyczą w terminie trzech miesięcy o postępach lub efektach rozpatrzenia skargi. Zdaniem organu, przepis ten – nieokreślający granicznego terminu rozpatrzenia skargi przez organ nadzorczy – stanowi uregulowanie szczególne wobec przepisów k.p.a. dotyczących terminów załatwiania spraw administracyjnych.
Organ wyjaśnił, że podjął czynności w przedmiotowej sprawie z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 78 ust. 2 rozporządzenia nr 2016/679, gdyż skarżący został poinformowany o podjęciu czynności w jego sprawie przed upływem trzech miesięcy od daty wniesienia skargi. Organ wezwał wówczas podmiot wskazany w treści skargi do złożenia wyjaśnień w sprawie. Wyjaśnienia przedkładane przez spółkę w toku niniejszego postępowania nie były wystarczające do wydania decyzji administracyjnej, wobec czego Prezes Urzędu kilkukrotnie zwracał się do skarżonego podmiotu o ich uzupełnienie. Skarżący za każdym razem był informowany o podejmowanych w sprawie czynnościach, które nie miały charakteru działań pozornych, a zmierzały bezpośrednio do ustalenia stanu faktycznego sprawy i jej załatwienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga na bezczynność organu zasługuje na uwzględnienie.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku organu o odrzucenie skargi, Sąd stwierdza, że skarga w niniejszej sprawie jest dopuszczalna, bowiem skarżący wyczerpał przysługujące mu środki zaskarżenia. W myśl art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia
2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Warunkiem skutecznego wniesienia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność jest zatem złożenie, przed wniesieniem skargi, ponaglenia w trybie przewidzianym w art. 37 k.p.a. Zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność), 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Ponaglenie wnosi się do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie lub do organu prowadzącego postępowanie, jeżeli nie ma organu wyższego stopnia (art. 37 § 3 pkt 1 i 2 k.p.a.).
Zdaniem Sądu, skarżący w niniejszej sprawie dopełnił wymogów formalnych do złożenia skargi na bezczynność, wnosząc do organu ponaglenie zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. Otóż, w skierowanym do organu piśmie z dnia [...] kwietnia 2023 r. (k. 86 akt administracyjnych) skarżący podniósł, że mija półtora roku od wniesienia skargi do organu i jest "zmęczony oczekiwaniem na decyzję". Wyrażoną w tym piśmie intencją skarżącego było więc niewątpliwie ponaglenie organu do jak najszybszego zakończenia sprawy poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Również w piśmie z dnia [...] lipca 2023 r. skarżący wniósł o przyśpieszenie rozpatrzenia sprawy i wydanie decyzji. Wprawdzie istotnie skarżący zaznaczył, że w przypadku niewydania decyzji złoży do organu ponaglenie, ale z powyższego nie można wywodzić – jak czyni to organ – że istotą zarówno pisma z dnia [...] kwietnia 2023 r., jak i pisma z dnia [...] lipca 2023 r. nie było ponaglenie organu do wydania decyzji w sprawie.
Z tych przyczyn Sąd nie uwzględnił wniosku organu o odrzucenie skargi.
Przechodząc do merytorycznej oceny zasadności skargi i odnosząc się do stanowiska organu, że trzymiesięczny termin z art. 78 ust. 2 rozporządzenia nr 2016/679, jest przepisem szczególnym względem uregulowań Kodeksu postepowania administracyjnego, a tym samym organ nie jest związany terminami załatwienia sprawy określonymi w k.p.a., a jedynie ma obowiązek informować stronę o podejmowanych czynnościach w jej sprawie w odstępach czasu nie przekraczających trzech miesięcy, należy wyjaśnić, że Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stanowiska tego nie podziela.
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2023 r. sygn. akt III OSK 5391/21, wszystkie powoływane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych), zgodnie z art. 35 § 4 k.p.a. przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż wskazane w treści tego artykułu. Takim przepisem szczególnym nie jest jednak art. 78 ust. 2 rozporządzenia nr 2016/679, nie określa on bowiem terminu załatwienia skargi przez organ nadzorczy. Termin trzech miesięcy, o jakim mowa w tym przepisie, odnosi się do wykonania przez organ nadzorczy obowiązku poinformowania strony, której dane dotyczą, o postępach i efektach rozpoznawania jej skargi, z jego upływem RODO łączy możliwość uruchomienia przez podmiot danych środków ochrony prawnej przed sądem.
Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Uzasadnienie rządowego projektu ustawy o ochronie danych osobowych, VIII kadencja, druk sejm. nr 2410, s. 27) w art. 62 ustawy wprowadzono rozwiązanie, zgodnie z którym Prezes Urzędu, zawiadamiając strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, obowiązany jest również poinformować o stanie sprawy i przeprowadzonych w jej toku czynnościach. "Należy wskazać, że powołana regulacja uzupełnia art. 36 k.p.a. i służy zapewnieniu pełnego stosowania art. 78 ust. 2 Rozporządzenia, który stanowi, iż bez uszczerbku dla innych administracyjnych lub pozasądowych środków ochrony prawnej każda osoba, której dane dotyczą, ma prawo do skutecznego środka ochrony prawnej przed sądem, jeżeli organ nadzorczy właściwy zgodnie z art. 55 i art. 56 Rozporządzenia nie rozpatrzył skargi lub nie poinformował osoby, której dane dotyczą, w terminie trzech miesięcy o postępach lub efektach rozpatrywania skargi wniesionej do organu nadzorczego. Przyjmując, iż zgodnie z k.p.a. rozpatrzenie sprawy szczególnie skomplikowanej powinno nastąpić nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, a o każdym przypadku jej niezałatwienia w terminie należy zawiadomić strony, przyjęto, iż powyższa regulacja projektu zapewni stronie postępowania, w terminie trzech miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, informację o postępach lub efektach rozpatrywania wniosku przed Prezesem Urzędu. Brak takiej informacji w terminie trzech miesięcy od dnia wszczęcia postępowania będzie dawał stronie prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W ocenie projektodawcy państwo członkowskie, wzmacniając ochronę danych osobowych, może w praktyce zobowiązać organ nadzorczy do informowania osób, których dane dotyczą, wcześniej niż po upływie trzech miesięcy, a okres wynikający z Rozporządzenia jest okresem maksymalnym." Zatem w przypadku niezałatwienia sprawy w terminie również z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.), Prezes UODO na podstawie art. 62 ustawy, zawiadamiając o niezałatwieniu sprawy w terminie, jest obowiązany nie tylko wykonać obowiązki określone w art. 36 § 1 k.p.a. (powiadomienia strony o niedochowaniu terminu, podania przyczyn zwłoki, wskazania nowego terminu załatwienia sprawy), ale także poinformować strony o stanie sprawy i przeprowadzonych w jej toku czynnościach (zob. także I. Bogucka, Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, pod red. D. Lubasza, 2019 r.).
Termin trzech miesięcy wskazany w art. 78 ust. 1 rozporządzenia nr 2016/679 odnosi się do prawa żądania uruchomienia skutecznego środka ochrony prawnej przed sądem (kontroli sądu administracyjnego poprzez skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania), jeżeli w tym terminie Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nie rozpatrzył skargi lub nie poinformował osoby, której dane dotyczą o postępach lub efektach rozpatrywania skargi wniesionej zgodnie z art. 77.
W rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości, że skarżący wniósł skargę na bezczynność po upływie terminu określonego w art. 78 ust. 2 rozporządzenia nr 2016/679. Sąd administracyjny, ustalając, czy organ pozostaje w bezczynności, bada natomiast, czy doszło do uchybienia terminów określonych w art. 35 k.p.a.
Co istotne, dla stwierdzenia bezczynności nie ma znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy zostało to spowodowane zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Okoliczności, jakie spowodowały zwłokę oraz działania organu w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów, będą natomiast istotne przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia [...] sierpnia
2021 r. K.B. złożył do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych skargę na nieprawidłowości w przetwarzaniu jego danych osobowych. Skarga ta wpłynęła do organu w dniu [...] sierpnia 2021 r. Określony w art. 35 § 3 k.p.a., termin do załatwienia sprawy upłynął zatem w dniu [...] października 2021 r. Tymczasem organ wydał decyzję kończącą postępowanie administracyjne w tej sprawie w dniu [...] października 2023 r., tj. prawie 2 lata po upływie terminu. Organ nie wykonał także obowiązków wynikających z art. 36 § 1 k.p.a., bowiem na żadnym etapie postępowania nie powiadomił strony o niedochowaniu terminu, nie podał przyczyn zwłoki i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. Za tego rodzaju powiadomienia nie mogą bowiem zostać uznane kierowane do skarżącego pisma z dnia: [...] września 2021 r., [...] lutego 2022 r., [...] października 2022 r., [...] maja 2023 r. oraz [...] sierpnia 2023 r.
Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że organ pozostawał bezczynny w tej sprawie. W związku z powyższym Sąd w pkt 1 sentencji stwierdził, że organ pozostawał w bezczynności w rozpatrzeniu skargi skarżącego z dnia [...] sierpnia 2021 r.
Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność, sąd stwierdza jednocześnie, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). W ocenie Sądu, taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie.
Jak wynika z akt administracyjnych, organ po uzyskaniu w dniu [...] października
2021 r. odpowiedzi skarżonego podmiotu na pierwsze wezwanie o udzielenie wyjaśnień, kolejną czynność w sprawie podjął w dniu [...] lutego 2022 r. (tj. po upływie ponad 4 miesięcy). Następnie po uzyskaniu w dniu [...] marca 2022 r. odpowiedzi spółki na drugie wezwanie o udzielenie wyjaśnień, organ kolejną czynność w sprawie podjął w dniu [...] października 2022 r. (tj. po upływie ponad 7 miesięcy). Po uzyskaniu odpowiedzi skarżonego podmiotu na trzecie wezwanie o udzielenie wyjaśnień w dniu [...] października 2022 r. organ kolejną czynność w sprawie podjął w dniu [...] maja 2023 r. (tj. znowu po upływie ponad 7 miesięcy). Następnie organ po upływie 2,5 miesiąca od uzyskania odpowiedzi spółki w dniu [...] czerwca 2023 r., dopiero po złożeniu przez skarżącego ponaglenia, poinformował, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie okazał się wystarczający do wydania decyzji. Z akt administracyjnych nie wynika, by istniało jakiegokolwiek racjonalne uzasadnienie tak istotnej zwłoki w rozpatrzeniu sprawy. Przedstawiona wyżej sekwencja czynności podejmowanych w sprawie w najmniejszym stopniu nie potwierdza twierdzenia organu, że podejmował czynności szybko, dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z wyrażoną w art. 12 § 1 k.p.a. zasadą szybkości postępowania.
Sąd ocenił, że brak jakiejkolwiek aktywności organu w tak długich, wielomiesięcznych okresach pomiędzy poszczególnymi czynnościami procesowymi świadczy o zlekceważeniu przez organ prawa strony do rozpatrzenia jej sprawy bez zbędnej zwłoki, a także o tym, że długość trwania postępowania nie była skutkiem (jak twierdzi organ) konieczności wnikliwego zebrania materiału dowodowego. Z tej przyczyny, zdaniem Sądu, bezczynności organu w tej sprawie można przypisać rażący charakter w wyżej przedstawionym rozumieniu.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał w pkt 2 sentencji wyroku, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności przemawiające za przyznaniem na rzecz skarżącego w pkt 3 sentencji wyroku sumy pieniężnej w wysokości 500 zł, co ma stanowić swego rodzaju rekompensatę za uciążliwości dla skarżącego związane z długotrwałym prowadzeniem przez organ postępowania, wielokrotnie przekraczającym prawem przewidziane terminy. Wysokość przyznanej sumy pieniężnej jest niższa niż wnioskowana przez skarżącego, jednak zdaniem Sądu, jest ona adekwatna z punktu widzenia realizacji celów tej instytucji, w szczególności uwzględniając, że organ wydał ostatecznie decyzję administracyjną kończącą postępowanie w tej sprawie, w związku z czym brak jest konieczności podejmowania wobec organu działań o charakterze dyscyplinującym.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 sentencji Sąd wydał na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. O kosztach w punkcie 4 sentencji orzeczono na podstawie art. 205 § 2 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Zasądzoną od organu na rzecz skarżącego kwotę stanowi uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.