II SAB/Wa 584/21

II SAB/Wa 584/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-12-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-08-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Góra-Błaszczykowska /sprawozdawca/
Ewa Radziszewska-Krupa
Piotr Borowiecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6480
658
Sygn. powiązane
III OSK 942/22 - Wyrok NSA z 2024-04-30
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi E.S. na bezczynność Prezesa Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] maja 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była skarga E. S. na bezczynność Prezesa Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] maja 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej. Pozostałe wnioski objęte skargą, zostały wyłączone do odrębnego rozstrzygnięcia oraz rozpoznane w sprawach o sygnaturach II SAB/Wa 611/21 i II SAB/Wa 612/21.
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:
Pismem z dnia [...] maja 2021 r. (złożonym za pośrednictwem poczty elektronicznej) E. S. (zwana dalej: wnioskodawczyni, skarżąca), zwróciła się do Prezesa Trybunału Konstytucyjnego (zwany dalej: organ, Prezes TK) o udostępnienie następującej informacji publicznej:
1. czy M. M. został wyłączony ze sprawy [...] (emerytury b. funkcjonariuszy);
2. na czyj wniosek;
3. z jakim uzasadnieniem.
Tego samego dnia tożsamy wniosek skarżąca złożyła w odniesieniu do sprawy zarejestrowanej pod sygnaturą akt [...].
Pismem z dnia [...] maja 2021 r. (przesłanym pocztą elektroniczną), organ poinformował skarżącą, że jej wniosek przekazany został do biura Służby Prawnej TK. W tym samym dniu ww. jednostka organu poinformowała skarżącą, że dostęp do dokumentów, zawartych w aktach sprawy, odbywa się poprzez przeglądanie akt w siedzibie organu.
W związku z powyższym pismem, wnioskodawczyni pismem z dnia [...] maja 2021 r. wskazała organowi, że nie wnosiła o dostęp do akt sprawy, ale o konkretną informację, względem której dostęp do akt jest zbędny. Wskazała przy tym, że jeżeli jedyną formą uzyskania informacji publicznej jest wgląd do akt sprawy, to wniosła o ich udostępnienie nie później niż do dnia 12 maja br.
Pismem z dnia [...] maja br. organ wskazał skarżącej, iż ze względu na sytuację pandemiczną, wgląd w przedmiotowe akta może mieć miejsce w okresie od [...] do [...] maja 2021 r.
W związku z ww. pismem wnioskodawczyni (pismem z [...] maja 2021 r.) wniosła o dostęp do akt sprawy [...] i [...]w dniu [...] maja 2021 r.
Pismem z dnia [...] maja 2021 r. organ poinformował skarżącą, że w dniu [...] maja 2021 r. możliwe będzie udostępnienie akt sprawy [...], natomiast udostępnienie akt sprawy [...]- ze względu na pandemię i bieżącą pracę Trybunału - będzie możliwe w pierwszym lub drugim tygodniu czerwca.
W odpowiedzi na powyższą informację skarżąca złożyła do organu (w tym samym dniu) pismo wskazujące, że wnosiła o dostęp do akt obu spraw w tym samym czasie.
W związku z ww. pismem organ wskazał skarżącej (pismem z [...] maja 2021 r.), że dokumenty w sprawie [...] będą przygotowane na poniedziałek [...] maja (godz. 8:30), zaś dokumenty w sprawie [...]będą przygotowane na [...] czerwca na godzinę 11.
Pismem z dnia [...] maja 2021 r. wnioskodawczyni wskazała, że zgodnie z zaproponowanym przez organ terminem, stawiła się w siedzibie Trybunału (na wyznaczoną godzinę) w celu zapoznania się z aktami [...]. Nie dostała jednak do wglądu akt sprawy, lecz kilka wybranych dokumentów. Nie było wśród nich dokumentów, zawierających odpowiedź na pytania, które pierwotnie zadała. Nie został jej udostępniony ani wniosek Marszałek Sejmu o wyłączenie z rozpoznania sprawy [...] pana M. M., ani uzasadnienie postanowienia o wyłączeniu. Udostępniono jej tylko samo postanowienie, bez jego uzasadnienia. Zdaniem skarżącej takie działanie organu jest nieprofesjonalne, niedopuszczalne i niegrzeczne. Organ celowo udaremnił jej uzyskanie odpowiedzi na zadane pytania. W odpowiedzi na powyższe pismo, organ pismem z dnia [...] maja 2021 r. wyjaśnił skarżącej, że przeglądanie akt sprawy oraz dostęp do dokumentów zawartych w aktach sprawy Trybunału nie odbywa się w trybie prawa prasowego, a na podstawie procedury, uregulowanej w art. 74 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2393; zwana dalej: u.o.t.p.t.k.), a wiec poprzez udostępnienie kopii dokumentów, po ich anonimizacji. Wskazał także wnioskodawczyni, że otrzymała do wglądu kopie wszystkich jawnych dokumentów z akt sprawy o sygn. [...], dotyczących trzech zadanych przez nią pytań. Jednocześnie organ wskazał, że w uprzedniej korespondencji błędnie pouczył ją o terminie dostępu do akt sprawy [...], który został wyznaczony na poniedziałek [...] czerwca, na godzinę 11:00, a nie jak jej wskazano na [...] czerwca 2021 r. W związku z powyższym wniósł o potwierdzenie tego terminu przez skarżącą.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2021 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na jej wniosek z dnia [...] maja 2021 r. Skarżąca wniosła o: zobowiązanie Prezesa TK do rozpatrzenia jej wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] maja 2021 r. (a także wyłączonych do odrębnych spraw, wniosków z dni: [...] maja 2021 r. i [...] lipca 2021 r.), stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie:
1. art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483);
2. art. 3a ustawy z 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r., poz. 1914) w związku z: art. 1 ust. 1, art. 1 ust. 2, art. 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 10 ust. 1, art. 13 ust. 1 i ust. 2, art. 16 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 2176, zwana dalej: u.d.i.p.);
3. art. 74 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p.t.k.;
4. art. 14 ust. 7 ustawy z 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1422);
5. art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienioną następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnioną Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993, Nr 61, poz. 284).
Uzasadniając skargę wnioskodawczyni podała, że jej wniosek dotyczył informacji publicznych i został nieprawidłowo przez organ załatwiony. Nie udzielono jej informacji publicznej ani nie umożliwiono wglądu do dokumentów. Organ nieprawidłowo od początku potraktował jej wniosek jako zmierzający jedynie do uzyskania dostępu do akt w trybie ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym. Tymczasem określone w przedmiotowym wniosku pytania były bardzo proste i sprowadzające się do jednozdaniowej odpowiedzi. Był to wniosek o udzielenie informacji o stanie rozpatrywanych spraw i o to, czy zostały w tych sprawach i przez kogo podjęte konkretne czynności procesowe. Odpowiedź na powyższe pytania nie rodziła konieczności uzyskiwania wglądu do akt sprawy. Nie chciała pierwotnie ani oglądać akt w TK, ani nie wnioskowała o odpisy, kopie czy wyciągi z tych akt. W tym zakresie art. 74 u.o.t.p.t.k. w ogóle nie miał zastosowania.
Nie było także formalnych przeszkód aby organ rozpatrzył w trybie jej wniosek o samą treść uzasadnienia orzeczenia o wyłączeniu M. M. w tych sprawach, w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej. Ponadto nawet uznając, że organ zasadnie odesłał ją do zasad dostępu do akt, wynikających z art. 74 u.o.t.p.t.k., kwestia ta nie miała żadnego znaczenia, bo nawet w tym trybie, organ żądanych dokumentów jej nie udostępnił. Nie sposób też uznać, że wniosek o udostępnienie treści uzasadnienia postanowienia o wyłączeniu M. M. został zrealizowany, gdy udostępniono jej kopię postanowienia o jego wyłączeniu bez uzasadnienia. Uważa, że właściwa realizacja wniosku o udostępnienie informacji publicznej wymaga precyzyjnego udzielenia informacji. Nie chodzi o udzielenie jakiejkolwiek informacji, ale o przedstawienie jej w takim zakresie i w taki sposób, jaki odpowiada treści żądania.
Skarżąca podniosła także, że zgodnie z art. 73 ust. 1 u.o.t.p.t.k. akta sprawy rozpoznawanej przed TK są jawne. Nie dotyczy to zawartych w aktach sprawy dokumentów niejawnych oraz akt spraw, które są rozpoznawane z wyłączeniem jawności. Wskazane przez nią sprawy [...] i [...] nie były, według jej wiedzy i informacji na stronie Trybunału, rozpatrywane z wyłączeniem jawności (tym bardziej, że odbywały się jawne rozprawy). Z informacji uzyskanych od organu wynika, że żądane przez nią informacje (tj. czy M. M. został wyłączony z orzekania w tych sprawach, na czyj wniosek i z jakie było uzasadnienie jego wyłączenia) stanowią informacje niejawne (a przynajmniej nie są w części jawnej akt). Wskazała dalej, że ustawa o dostępie do informacji przewiduje, że załatwienie wniosku o udostępnienie informacji publicznej następuje poprzez jej udzielenie, które następuje w formie czynności materialno-technicznej lub wydanie decyzji administracyjnej odmawiającej jej udzielenia (w wypadku stwierdzenia przeszkód prawnych w udzieleniu żądanej informacji publicznej). Tymczasem rozpatrując jej wniosek, dotyczący informacji o wyłączeniu M. M. ze spraw [...] i [...], organ ani nie udzielił jej informacji publicznej, ani nie okazał dokumentów w drodze dostępu do akt sprawy przed TK (do której ją odwołał), ani nie wydał decyzji administracyjnej. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ pozostaje w bezczynności, zaś sposób postępowania w tej sprawie świadczy o rażącym naruszeniu prawa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi jako oczywiście bezzasadnej. Jako podstawę powyższego organ wskazał, że żądane przez skarżącą informacje, nie podlegają udostępnieniu w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej.
W odpowiedzi na odpowiedź na skargę skarżąca złożyła pismo procesowe z dnia [...] września 2021 r. w którym podniosła, że bezpodstawne jest stanowisko organu, że realizacja wniosków z [...] maja 2021 r. wymagała dostępu do akt sprawy i w tym zakresie miała zastosowanie ustawa o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, a nie ustawa o dostępie do informacji publicznej. Pytanie o to, czy M. M. został wyłączony ze spraw [...] i [...] oraz na czyj wniosek, nie było żądaniem udostępniania akt sprawy czy materiałów zawartych w tych aktach, ale pytaniem o fakty (czynności procesowe) związane ze stanem rozpatrywanych konkretnych spraw przez Trybunał. Dodatkowo biorąc pod uwagę krąg uczestników postępowania, którzy wniosek o wyłączenie mogli w ogóle złożyć, trudno nie uznać, że wniosek ten zawierał stanowisko w sprawach publicznych zajęte przez organy władzy publicznej i przez funkcjonariuszy publicznych w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego lub co najmniej treść wystąpień i ocen dokonywanych przez organy władzy publicznej.
Uważa, że skoro we wnioskach z [...] maja 2021 r. nie wnosiła o zapoznanie się fizyczne z dokumentami zawartymi w aktach sprawy, to zasady związane z wglądem do akt wynikające z ustawy o organizacji i trybie postępowania przed TK nie miały zastosowania. Nadto ostatnie z pytań zawartych we wniosku z [...] maja 2021 r. tj. jakie było uzasadnienie wyłączenia M. M. ze spraw [...]i [...], odnosi się wprost do treści uzasadnienia postanowienia Trybunału Konstytucyjnego o wyłączeniu M. M.. Podstawą uzyskania informacji o treści tego postanowienia jest bezpośrednio art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret 3 u.d.i.p. Podobnie jak w wypadku poprzednich pytań, intencją złożonego wniosku nie była chęć zapoznania się bezpośrednio z aktami sprawy, ale uzyskania informacji o treści wydanego uzasadnienia (tak jak to czyni TK na swojej stronie internetowej https://ipo.trybunał.gov.pl/ z treścią uzasadnień innych postanowień).
Odnosząc się do stanowiska organu, według którego żądaną przez nią informację publiczną uzyskała, wskazała, że okazano jej jedynie kopię postanowienia o wyłączeniu M. M. w jednej z interesujących ją spraw ([...] z zakrytymi danymi wnioskodawcy o jego wyłączenie jak i bez uzasadnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
W myśl art. 1 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacją publiczną. Jeżeli zatem inna ustawa zawiera unormowania dotyczące dostępu do informacji publicznej, ustawa o dostępie do informacji publicznej nie ma zastosowania.
Taka sytuacja przewidziana jest w art. 74 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2393; zwana dalej: u.o.t.p.t.k.), stanowi:
1. Uczestnicy postępowania mogą przeglądać akta sprawy oraz sporządzać i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt, z wyjątkiem dokumentów zawierających informacje niejawne.
2. Ograniczenie, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy osób uprawnionych na podstawie odrębnych przepisów do zapoznania się z informacjami niejawnymi, zawartymi w aktach sprawy.
3. Przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie i otrzymywanie odpisów, kopii lub wyciągów z tych akt przez podmioty niebędące uczestnikami postępowania, jest dopuszczalne po dokonaniu anonimizacji danych osobowych oraz innych danych istotnych ze względu na identyfikację podmiotową.
4. Dostęp do dokumentów zawartych w aktach sprawy Trybunału odbywa się poprzez:
1) publikację dokumentów na stronie internetowej Trybunału, będącej stroną Biuletynu Informacji Publicznej;
2) umożliwienie przeglądania akt w siedzibie Trybunału z uwzględnieniem ust. 5;
3) udostępnienie na wniosek kopii, odpisów lub wyciągów z akt, o ile dokumenty te nie zostały opublikowane zgodnie z pkt 1, po wniesieniu opłaty ustalonej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 785, ze zm.).
5. Przeglądanie akt w sprawie skargi konstytucyjnej oraz w sprawie pytania prawnego odbywa się poprzez udostępnienie kopii dokumentów zawartych w tych aktach, po dokonaniu anonimizacji, o której mowa w ust. 3.
6. Korzystanie z uprawnień, o których mowa w ust. 1, 3 i 5, nie może zakłócać pracy Trybunału.
Nie ulega wątpliwości, że żądanie wniosku dotyczące: "1. czy M. M. został wyłączony ze sprawy [...] (emerytury b. funkcjonariuszy); 2. na czyj wniosek; 3. z jakim uzasadnieniem" nie mogło zostać rozpoznane w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, gdyż jej nie podlega.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonym w wyroku z dnia 28.11.2019 w sprawie I OSK 4433/18, dotyczącym analogicznej sprawy, szczególnym przykładem przepisów zawierających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji publicznej są unormowania dotyczące procedur postępowania. Przepisy te, jak wskazano w uchwale NSA z 9 grudnia 2013 r., I OPS 7/13, to m.in. art. 74 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed TK.
NSA podkreślił, że co do zasady przepisy procedur służą zabezpieczeniu prawidłowego, w tym zgodnego z gwarancjami konstytucyjnymi, toku postępowania i przy ich pomocy strony dążą do realizacji norm prawa materialnego. Tylko przepisy k.p.a. stosuje się wyłącznie do stron postępowania i wskazane unormowanie, a konkretnie art. 73 k.p.a. wyraźnie określa, że zasady dostępu do akt stosuje się także wobec spraw zakończonych. Pozostałe procedury zawierają przepisy, które umożliwiają dostęp do akt osobom trzecim i dotyczy to, tak akt postępowania toczącego się, jak i zakończonego.
NSA podkreśla brak możliwości, aby na podstawie art. 74 ustawy o postępowaniu dokonać podziału na akta sprawy w toku i sprawy zakończonej. Analiza wymienionego wyżej przepisu wskazuje, że mamy do czynienia z odmiennym trybem dostępu do informacji publicznej.
W myśl art. 74 ust. 3 – przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie i otrzymywanie odpisów, kopii lub wyciągów z tych akt przez podmioty niebędące uczestnikami postępowania, jest dopuszczalne po dokonaniu anonimizacji danych osobowych oraz innych danych istotnych ze względu na identyfikację podmiotową. Ustęp 4 tego artykułu precyzuje sposób dostępu do dokumentów zawartych w aktach sprawy Trybunału.
NSA nie ma wątpliwości, że art. 74 wprowadza odmienną regulację niż określona w przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej. Przepis wprowadza odrębny sposób udostępnienia informacji, przewiduje odpłatność za udostępnianie dokumentów i anonimizację danych osobowych oraz ustala w jaki sposób odbywa się dostęp do dokumentów, zawartych w aktach sprawy Trybunału.
Z uwagi na to, że Sąd orzekający w sprawie niniejszej całkowicie podziela stanowisko NSA, za trafne należało uznać postępowanie TK w sprawie niniejszej. Wniosek o udostępnienie żądanych informacji nie mógł zostać zrealizowany w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej ani w trybie prawa prasowego. Ustawa z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym zawiera bowiem odmienną i szczegółową regulację dostępu do wnioskowanych danych i przepisy tego aktu muszą znaleźć pierwszeństwo przed przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej. Przepisy ustaw procesowych, do których należy zaliczyć również w.w. ustawę, przewidują odmienny tryb dostępu do akt sądowych i rygory, które nie dają tak szerokiego dostępu, jak u.d.i.p. Dostęp do informacji publicznej znajduje przy ustawach procesowych ograniczenia, konieczne dla zachowania sprawnego wymiaru sprawiedliwości.
Mając na uwadze treść powołanych wyżej przepisów u.d.i.p. i ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art.151 p.p.s.a.