II SAB/Wa 478/23

II SAB/Wa 478/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-11-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Góra-Błaszczykowska /przewodniczący/
Karolina Kisielewicz
Piotr Borowiecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
658
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność postępowania i że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 149 par 2  w zw. z art 154 par 6, art. 200 w  zw. z art. 205 par 2 i w zw. z art. 209, art 149 par 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. S. na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w rozpoznaniu skargi z dnia [...] lutego 2020 r. 1. stwierdza, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu skargi K. S. z dnia [...] lutego 2020 r.; 2. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz K. S. sumę pieniężną w kwocie 1000 (słownie: tysiąc) złotych; 4. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz K. S. kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W piśmie z dnia [...] czerwca 2023 r. K.S. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca"), reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej także: "Prezes UODO" lub "organ nadzorczy") w przedmiocie rozpatrzenia jego skargi z dnia [...] lutego 2020 r. dotyczącej nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez G. z siedzibą w M., w S. oraz przez G. sp. z o.o. z siedzibą w W. w wynikach wyszukiwarki [...], o wskazanym w treści skargi adresie URL, polegające na odmowie usunięcia jego danych osobowych.
Na podstawie akt niniejszej sprawy Sąd ustalił następujący stan faktyczny.
W piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. skarżący K.S. skierował do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych skargę dotyczącą nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez G. z siedzibą w M., w S. oraz przez G. sp. z o.o. z siedzibą w W. w wynikach wyszukiwarki [...], o wskazanym w treści skargi szczegółowym adresie URL, polegające na odmowie usunięcia jego danych osobowych.
W wyniku rozpatrzenia powyższej skargi Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych – działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - zwanej dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1781 - dalej także: "u.o.d.o.") w zw. z art. 58 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z dnia 4 maja 2016 r., str. 1, Dz. Urz. L 127 z dnia 23 maja 2018 r., str. 2 oraz Dz. Urz. UE L 74 z dnia 4 marca 2021, str. 35 - dalej także: "RODO") - decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], umorzył postępowanie administracyjne.
W wyniku rozpatrzenia skargi od powyższej decyzji organu nadzorczego wniesionej przez skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 listopada 2021 r., wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Wa 1994/21, uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2021 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego (pkt 1 wyroku), zasądzając jednocześnie od Prezesa UODO na rzecz skarżącego kwotę 200 złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2 wyroku).
W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że Prezes UODO, umarzając zaskarżoną decyzją postępowanie administracyjne z uwagi na brak interesu prawnego skarżącego, nie wykazał na tym etapie postępowania, że skarżący istotnie tego interesu prawnego w sprawie nie ma.
Sąd zarzucił organowi nadzorczemu, że nie dokonał on takich ustaleń faktycznych, które pozwalałyby stwierdzić, że skarżący istotnie nie ma interesu prawnego w dochodzeniu usunięcia swoich danych osobowych ze strony internetowej wskazywanej w sprawie. Sąd zauważył, że stwierdzenie o braku interesu prawnego skarżącego Prezes UODO oparł w tej sprawie wyłącznie na wskazaniu przez G. z siedzibą w M., w [...] (zawartym w wyjaśnieniach z dnia [...] lipca 2020 r. skierowanych do organu nadzorczego), że "(...) informacje zawarte na stronie internetowej identyfikowanej przez ten link nie dotyczą skarżącego, tylko innej osoby o tym samym imieniu i nazwisku".
Jednocześnie, jak wskazał Sąd, pomimo, iż organ nadzorczy przyjął w sprawie stanowisko, jak zaprezentowane przez [...], twierdząc w punkcie 4 ustaleń faktycznych spornej decyzji, że spółka ta nie przetwarza danych osobowych skarżącego i że informacje zawarte na wskazywanej przez niego stronie internetowej nie dotyczą skarżącego, tylko innej osoby o tym samym imieniu i nazwisku, to jednak w uzasadnieniu decyzji nie dokonał żadnych ustaleń, kogo (innego niż skarżący) miałyby dotyczyć dane osobowe "K.S.", których przetwarzanie skarżący kwestionuje. WSA w Warszawie
Ponadto, WSA w Warszawie zarzucił w uzasadnieniu wydanego wyroku, że Prezes UODO nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy przez co rozumieć należy także ustalenia w zakresie uprawnienia skarżącego do żądania usunięcia danych osobowych ze wskazanego przez niego adresu URL.
W konsekwencji, Sąd wskazał, że twierdzenie organu nadzorczego o braku interesu prawnego skarżącego, które było podstawą do zastosowania art. 105 k.p.a., uznać należało tym samym za dowolne, albowiem niepoparte bezspornymi ustaleniami faktycznymi. Według Sądu, danie przez organ nadzorczy wiary stwierdzeniom [...] bez ich wszechstronnego rozważenia w spornej decyzji, z jednoczesnym całkowitym zanegowaniem twierdzeń skarżącego, że chodzi o jego dane osobowe, przy których - zdaniem skarżącego - widnieją nieprawdziwe informacje, nakazywało stwierdzić, że Prezes UODO uchylił się od należytego wypełnienia nałożonego na niego przez RODO zadania. Sąd uznał, że organ nadzorczy, umarzając postępowanie z uwagi na brak interesu prawnego skarżącego, nie wykazał, że dane osobowe, których skarżący domagał się usunięcia, nie dotyczą jego osoby.
Mając na względzie powyższe, Sąd stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że ponownie rozpatrując sprawę, organ nadzorczy dopuści jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Sąd zauważył, że w przypadku wątpliwości co do interesu prawnego skarżącego, organ nadzorczy może zwrócić się do skarżącego o niezbędne wyjaśnienia, czy też przedłożenie posiadanych dowodów. Jednocześnie, Sąd wskazał, że prowadzenie postępowania przez Prezesa UODO w sprawach z zakresu ochrony danych osobowych, zwłaszcza w przypadku wątpliwości co do interesu prawnego wnioskodawcy lub zakresu żądania skierowanego do organu nadzorczego, powinno opierać się na współdziałaniu z osobą kwestionującą zgodność z prawem przetwarzania jej danych osobowych, przez co należy rozumieć dopuszczalność zwrócenia się przez organ do wnioskodawcy o doprecyzowanie, czy też uzupełnienie informacji niezbędnych w danym postępowaniu. Tego rodzaju postępowanie, jak zauważył skład orzekający Sądu, uwzględniać będzie nie tylko zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), ale też zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestnika postępowania do władzy publicznej, w tym zasadę bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.). Sąd stwierdził jednocześnie, że pamiętać należy o tym, iż RODO chroni podstawowe prawa i wolności osób fizycznych, w szczególności ich prawo do ochrony danych osobowych (art. 1 ust. 2 RODO), a zatem pozbawienie osoby fizycznej tej ochrony - poprzez stwierdzenie braku interesu prawnego - nie może opierać się na dowolności.
Z akt sprawy wynika, że odpis prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1994/21, wraz z aktami administracyjnymi sprawy wpłynął do Urzędu Ochrony Danych Osobowych w dniu 21 marca 2022 r.
W toku ponownego rozpoznania sprawy, Prezes UODO pismami z dnia [...] września 2022 r. zwrócił się do [...] LLC oraz [...] Poland, a także do skarżącego o uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie. Organ nadzorczy m.in. wezwał skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez złożenie wyjaśnień i przedłożenie dowodów na to, że wskazany przez niego w niniejszej sprawie proces przetwarzania przez [...] danych osobowych (w wynikach wyszukiwarki [...] o adresie URL [...]) dotyczy skarżącego, tj. że dane osobowe, do których prowadzi ten link, dotyczą skarżącego.
W dniu [...] października 2022 r. do Urzędu Ochrony Danych Osobowych wpłynęło pismo skarżącego z dnia [...] października 2022 r., w którym przedstawił on obszerne informacje, które - w jego ocenie - jednoznacznie dowodzą tego, że wskazany powyżej link dotyczy skarżącego.
W dniu [...] października 2022 r. do UODO wpłynęło kolejne pismo skarżącego, w którym wniósł on o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej, w celu dokonania oględzin materiałów, do których prowadzi mechanizm wyszukiwarki, a także w celu złożenia wyjaśnień potwierdzających, że osoba znajdująca się na filmie zamieszczonym pod wcześniej przytaczanym adresem internetowym to skarżący.
Z uwagi na fakt, iż organ nadzorczy nie podjął żadnych czynności, skarżący w piśmie z dnia [...] marca 2023 r. ponownie zwrócił się o podjęcie przez organ nadzorczy stosownych działań.
Następnie, z uwagi na brak reakcji ze strony organu nadzorczego, skarżący w piśmie z dnia [...] kwietnia 2023 r. - powołując się na przepis art. 37 k.p.a. - wniósł ponaglenie.
W piśmie z dnia [...] czerwca 2023 r. Prezesa UODO poinformował skarżącego, że w sprawie został zgromadzony materiał dowodowy wystarczający do wydania decyzji administracyjnej. Organ nadzorczy pouczył jednocześnie skarżącego o przysługujących mu prawach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. i art. 73 § 1 k.p.a., w tym m.in. o możliwości zapoznania się - w wyznaczonym terminie 7 dni - z aktami sprawy oraz prawie do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych w toku postępowania dowodów oraz prawie do zgłoszenia ewentualnych żądań czy też wniosków dowodowych.
W piśmie z dnia [...] czerwca 2023 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko - wskazał, że przeprowadzenie wnioskowanej rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami filmu pozwoli w sposób jednoznaczny przesądzić o tym, że osoba widoczna na filmie do skarżący K.S.
W piśmie z dnia [...] czerwca 2023 r. skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego - działając za pośrednictwem organu nadzorczego - skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpoznania jego skargi z dnia [...] lutego 2020 r.
W petitum skargi strona skarżąca zarzuciła organowi nadzorczemu naruszenie przepisów postępowania, w szczególności:
1. naruszenie art. 12 § 1 i art. 35 § 1, § 2 i § 3 k.p.a. - poprzez nieprowadzenie postępowania w sposób szybki oraz niezałatwienie sprawy bez zbędnej zwłoki, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych zasad zawartych w art. 7 i art. 8 k.p.a., tj. zasady praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli, a także prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej;
2. naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. - poprzez niepodjęcie przez Prezesa UODO do dnia wniesienia niniejszej skargi kroków prawnych celem zebrania całości materiału dowodowego i załatwienia sprawy;
3. naruszenie art. 36 k.p.a. - poprzez jego niezastosowanie i niepoinformowanie skarżącego o podjęciu zawieszonego postępowania oraz przyczynach zwłoki w związku z przekroczeniem terminu określonego przez organ nadzorczy na złożenie niniejszej skargi, na podstawie art. 36 § 2 k.p.a.
W związku z powyższymi zarzutami, skarżący wniósł o:
1. uwzględnienie skargi i zobowiązanie Prezesa UODO do zakończenia postępowania w określonym terminie;
2. stwierdzenie, że bezczynność organu nadzorczego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
3. przyznanie od organu nadzorczego na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 20.000 złotych;
4. zasądzenie od organu nadzorczego na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca stwierdziła, że mając na uwadze fakt, iż Prezes UODO od momentu doręczenia mu odpisu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2021 r. wraz z aktami administracyjnymi sprawy do chwili złożenia przez skarżącego ponaglenia nie podjął żadnych czynności w sprawie zmierzających do jej zakończenia, należy uznać, że organ nadzorczy pozostawał w bezczynności, która - przez wzgląd na znaczny upływ czasu oraz nieskomplikowaną materię sprawy - miała charakter rażący.
Skarżący zauważył, że już na początku całego postępowania zainicjowanego jego skargą wniesioną do organu nadzorczego wskazał, iż jest biegłym sądowym działającym na obszarze całej Polski, a wdrożony przez wyszukiwarkę internetową [...] system kojarzy (łączy) osobę skarżącego z podmiotami, których działalność naraża jego dobre imię i wizerunek na negatywny odbiór.
W tej sytuacji, skarżący uznał, że przetwarzanie jego danych osobowych w opisany powyżej sposób naraża go, jako osobę wykonującą czynności dla licznych sądów powszechnych, na liczne nieprzyjemności oraz konieczność wyjaśniania nieporozumień.
Skarżący zarzucił, że do dnia złożenia niniejszej skargi Prezes UODO nie dość, że nie podjął żadnego rozstrzygnięcie, to nie przedsięwziął jednocześnie żadnych czynności umożliwiających skarżącemu uniknięcie łączenia go ze środowiskiem, które jest źle postrzegane i rodzi wątpliwości co do swojej wiarygodności.
W odpowiedzi na skargę udzielonej w piśmie z dnia [...] lipca 2023 r. Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie z uwagi na jej bezzasadność.
Ustosunkowując się w uzasadnieniu do zarzutów strony skarżącej, Prezes UODO podkreślił na wstępie, że prawdziwym powodem czasu trwania spornego postępowania jest to, że skarżący, dochodząc swych praw, zdecydował się wprowadzić w błąd organ nadzorczy, licząc na to, że przez przekłamanie informacji stanowiących podstawę do rozpatrzenia sprawy uzyska to, co zamierzył. Organ nadzorczy zauważył, że to przecież sam skarżący w toku postępowania, jeszcze przed wydaniem decyzji z dnia [...] marca 2021 r., uchylonej następnie przez WSA w Warszawie - twierdził, że link wyszukiwarki [...] o wskazanym przez niego adresie URL nie prowadzi do jego danych osobowych i że informacje tam zamieszczone są nieprawdziwe, błędne i nie dotyczą jego osoby. Organ nadzorczy podniósł, że skarżący tak samo wielokrotnie oświadczał [...] LLC.
W tej sytuacji, zdaniem organu nadzorczego, to skarżący sam pozbawił organ nadzorczy kluczowych informacji a przedstawił jedynie te, które prowadziły do umorzenia postępowania.
Mając na względzie powyższe, organ nadzorczy uznał zatem, że to sam skarżący przez wspomniane wyżej celowe przekłamanie w zakresie dotyczących go faktów doprowadził do wydłużenia oczekiwania na wydanie decyzji administracyjnej, a wcześniej uniemożliwił [...] LLC zrealizowanie dotyczących go praw, a przy tym obarczył Sąd i organ nadzorczy działaniami zupełnie zbędnymi pod względem ekonomiki procesowej w sprawie.
Prezes UODO stwierdził, że wydanie decyzji administracyjnej w sprawie należącej do właściwości organu nadzorczego musi być poprzedzone dokładnym zbadaniem jej okoliczności faktycznych i zebraniem kompletnego, wewnętrznie spójnego materiału dowodowego. Organ nadzorczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie podjął wszelkie niezbędne czynności, wykorzystując dla ustalenia stanu faktycznego sprawy instrumenty prawne, przyznane mu przepisami prawa. Organ nadzorczy podkreślił jednocześnie, że nie może się oprzeć wyłącznie na dowodach i twierdzeniach skarżącego. W tej sytuacji, jak zauważył Prezes UODO, w celu zweryfikowania zarzutów skargi musi w szczególności zwrócić się - w odpowiednich trybach - do skarżonego podmiotu o ustosunkowanie się do stawianych mu zarzutów, często kilkukrotnie, a także umożliwić wszystkim stronom wyrażenie stanowiska w sprawie, złożenie wyjaśnień i stosownych dowodów na ich potwierdzenie. Ponadto, organ nadzorczy podniósł, że określone informacje wymagają konfrontacji poprzez ustosunkowanie się do nich przez drugi podmiot, na który została złożona skarga.
Organ nadzorczy zauważył, że wprawdzie - w świetle art. 35 § 1 k.p.a. - organy administracji publicznej obowiązane są załatwić sprawy bez zbędnej zwłoki, przy czym - zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. - załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Prezes UODO wskazał jednakże, że należy jednocześnie pamiętać o tym, iż zgodnie z art. 78 ust. 2 RODO, znajdującego zastosowanie bezpośrednio przed wskazanym wyżej przepisem prawa krajowego, bez uszczerbku dla innych administracyjnych lub pozasądowych środków ochrony prawnej każda osoba, której dane dotyczą, ma prawo do skutecznego środka ochrony prawnej przed sądem, jeżeli organ nadzorczy nie rozpatrzył skargi lub nie poinformował osoby, której dane dotyczą, w terminie trzech miesięcy o postępach lub efektach rozpatrywania skargi. Powyższe oznacza, jak stwierdził organ nadzorczy, że dopuszczalne jest trwanie postępowania przez 3 miesiące, a co więcej termin ten nie wyznacza w każdym przypadku granicy jak długo organ może prowadzić postępowanie w sprawie (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II SAB/Wa 95/19).
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wskazał ponadto, że podziela jednocześnie pogląd doktryny, zgodnie z którym cyt.: "(...) odnosząc się do zarzutu bezczynności organu jako podstawy do skorzystania ze środka ochrony prawnej na gruncie postępowania sądowego, rozważyć należy, czy wskazany w komentowanym przepisie okres 3 miesięcy należy traktować jako dyrektywę dla określenia maksymalnego terminu do rozstrzygnięcia sprawy przez organ. Wydaje się, że treść ust. 2 komentowanego artykułu nie pozwala na przyjęcie takiego stanowiska. Należy bowiem zwrócić uwagę, że obowiązek informacyjny, który ma w tym czasie zrealizować organ, dotyczy nie tylko efektów rozpatrzenia skargi, ale może także obejmować, w zależności od specyfiki konkretnej sprawy, w tym stopnia jej skomplikowania, tylko informacje o postępach w jej prowadzeniu" (por. Dr Joanna Łuczak /w:/ RODO. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Komentarz, pod red. E. Bielak-Jomaa i D. Lubasza, Wolters Kluwer Polska 2018).
Prezes UODO zauważył, że z uwagi na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego, musiał w przedmiotowej sprawie zwrócić się do stron o udzielenie dodatkowych wyjaśnień w sprawie, będąc związany zaleceniami WSA w Warszawie zawartymi w wyroku z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. II SA/Wa 1994/21 r. Prezes UODO wskazał zatem, że zwrócił się m.in. do skarżącego o przedłożenie dowodów na to, iż wskazany przez niego w niniejszej sprawie proces przetwarzania przez [...] LLC danych osobowych w wynikach wyszukiwarki [...] o podanym adresie URL dotyczy jego osoby, tj. że dane osobowe w linku których usunięcia się domaga, dotyczą skarżącego.
Organ nadzorczy stwierdził więc, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - nie uchylał się od podjęcia czynności mających na celu rozstrzygnięcie przedstawionej przez skarżącego sprawy. Organ nadzorczy uznał wręcz, że było przeciwnie, gdyż przedsięwziął on przewidziane prawem czynności służące wypełnieniu zasad określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Ponadto, organ nadzorczy uznał, że domaganie się przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy, o której mowa w rozdziale 5 k.p.a., było w dużej mierze nieracjonalne, albowiem doprowadziłoby do dalszego przedłużania postępowania wobec złożenia przez niego innych dowodów w piśmie z dnia [...] października 2022 r. Co najistotniejsze jednak, jak zauważył organ nadzorczy, mijałoby się to z przedmiotem prowadzenia postępowania, jakim było ewentualne naruszenie przez [...] LLC przepisów dotyczących ochrony danych osobowych poprzez nieuwzględnienie żądania skarżącego dotyczącego wyświetlania dotyczących go danych za pomocą linku internetowego.
Organ nadzorczy zwrócił uwagę na to, iż miał już wiedzę, że spółka [...] LLC żądanie skarżącego uwzględniła, a więc na dzień złożenia skargi na bezczynność w ramach wyświetlania wyników wyszukiwania, po wpisaniu hasła odpowiadającego imieniu i nazwisku skarżącego, wyszukiwarka nie prezentowała już kwestionowanego wyniku wyszukiwania (po wpisaniu do wyszukiwarki [...] zapytania "[...]" nie wyświetla się kwestionowana przez skarżącego strona).
Prezes UODO zauważył ponadto, że przedmiotem sprawy nie była ocena legalności przetwarzania danych w materiale, do których prowadził link. W tej sytuacji, organ nadzorczy uznał więc, że przesłanki, o których mowa w art. 89 k.p.a., nie zaszły, a wobec złożenia skargi na bezczynność Prezesa UODO przeprowadzenie rozprawy stałoby w sprzeczności z dyspozycją art. 89 § 1 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej przeprowadzi, z urzędu lub na wniosek strony, w toku postępowania rozprawę, w każdym przypadku gdy zapewni to przyspieszenie lub uproszczenie postępowania lub gdy wymaga tego przepis prawa. W tym miejscu organ nadzorczy powołał się na stanowisko NSA wyrażone w wyroku z dnia 18 sierpnia 2021 r., sygn. akt I GSK 2009/18, zgodnie z którym: "Ocena czy przeprowadzenie rozprawy przyczyni się do przyspieszenia lub uproszczenia postępowania, należy do prowadzącego je organu". W tej sytuacji, Prezes UODO uznał, że w realiach niniejszej sprawy przeprowadzenie rozprawy nie zapewniłoby przyspieszenia lub uproszczenia postępowania oraz nie zaszła potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz nie było to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin.
Odnosząc się do wniosku skarżącego o zasądzenie od organu nadzorczego na jego rzecz sumy pieniężnej, Prezes UODO powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt II SAB/Po 38/20, w którym to orzeczeniu wskazano, że: "(...) zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie sumy pieniężnej i wymierzenie grzywny jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, kiedy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania załatwienia sprawy, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektował obowiązków wynikających z przepisów prawa". Prezes UODO stwierdził, iż podziela powyższe stanowisko, wskazując jednocześnie, że taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Organ nadzorczy wskazał bowiem, że nie uchylał się od wydania rozstrzygnięcia, a w możliwie najszybszym czasie podjął działania mające na celu zakończenie postępowania, informując strony postępowania o wszystkich podejmowanych czynnościach w sprawie. Organ nadzorczy zauważył ponadto, że zgadza się również ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1163/16, w którym wskazano, że dopiero gdy sąd uzna, że dla realizacji celu skargi na przewlekłość nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny, może przyznać skarżącemu sumę pieniężną (tak również /w:/ wyrok NSA z dnia 18 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 2661/19). Organ nadzorczy stwierdził, że ewentualne zasądzenie określonej sumy pieniężnej pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Tymczasem, jak zauważył organ nadzorczy, skarżący nie wskazał, jakiego rodzaju dolegliwości lub niedogodności doznał na skutek zarzucanego przewlekłego prowadzenia postępowania. Organ nadzorczy podniósł jednocześnie, że w orzecznictwie nie budzi wątpliwości fakt, iż sformułowanie takiego wniosku wymaga uzasadnienia ze strony wnoszącego ze względu na wspomniany wyżej kompensacyjny charakter owej sumy pieniężnej. Organ nadzorczy wskazał, że w tej mierze szczegółowo i wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny, czego przykładem może być m.in. wyrok z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3094/19, w którym NSA uznał, że "(...) suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., zasądzana jest w przypadku uwzględnienia skargi i ma charakter fakultatywny", dodając, że "ustawodawca pozostawił zatem sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącemu za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jego sprawy. Przy orzekaniu o przyznaniu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej chodzi przede wszystkim o zrekompensowanie przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (krzywdy, straty, itd.), jakiego doznał skarżący na skutek bezczynności działania organu administracji".
Mając na względzie powyższe, Prezes UODO stwierdził, że w niniejszej sprawie żaden środek o charakterze dyscyplinująco-represyjnym nie jest konieczny, albowiem na dzień wyrokowania przez Sąd wydano już stosowną decyzję administracyjną. Organ nadzorczy wskazał także, że skarżący nie przedstawił uzasadnienia swego żądania, ograniczając się wyłącznie do podania tego, jaki zawód sprawuje. Tymczasem, jak uznał organ nadzorczy, sprawowany zawód sam w sobie, czy też zajmowana funkcja nie mogą stanowić podstawy do wymiaru ewentualnego zadośćuczynienia, gdyż byłoby to w sposób oczywisty sprzeczne z zasadami sprawiedliwości społecznej. Za najistotniejsze jednak organ nadzorczy uznał to, iż z nieuzasadnionych przyczyn skarżący zaczął - jak twierdzi - ponosić z tego powodu nieokreślone szkody, gdy tymczasem szkód tych mógł jednak uniknąć, przedstawiając organowi nadzorczemu rzeczywisty stan rzeczy, nie zaś wprowadzając go w błąd. W tej sytuacji, organ nadzorczy stwierdził, że jeżeli skarżący rzeczywiście poniósł jakieś szkody, to jedynie dlatego, że sam wprowadził w błąd najpierw spółkę [...] LLC, a po złożeniu skargi - także Prezesa UODO.
Niezależnie od powyższego organ nadzorczy zauważył, że Urząd Ochrony Danych Osobowych jest jedynym urzędem na całą Polskę, bez jednostek pomocniczych, czy też oddziałów zamiejscowych. Organ nadzorczy podniósł, że do UODO składają skargi osoby z całej Polski, jak również z zagranicy. Prezes UODO wskazał jednocześnie, że prowadzi szereg działań w zakresie poszerzania świadomości obywateli na temat ochrony danych osobowych, co również przekłada się nie tylko na liczbę wpływających skarg do Urzędu, ale także próśb o interwencję, czy też wniosków o wydanie opinii, których liczba z każdym rokiem się zwiększa. Organ nadzorczy podniósł, że od momentu wejścia w życie RODO oraz ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych do UODO wpływa coraz więcej skarg. Organ nadzorczy zauważył, że w okresie od 25 maja 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. wpłynęło 4550 spraw skargowych, w 2019 r. - 9304, w 2020 r. - 6442, w 2021 r. - 8318, zaś w 2022 r. - 6995.
W tej sytuacji, organ nadzorczy stwierdził, że przy ogromnym wzroście skarg przedsięwziął działania mające na celu zwiększenie swojej efektywności, w tym zmienił swą strukturę organizacyjną, co przyniosło wymierny efekt. I tak, organ nadzorczy podniósł, że w 2019 r. zespoły właściwe ds. rozpatrywania skarg wydały 1369 decyzji, w roku 2020, po reorganizacji, powstały departament skarg - 1866, zaś w 2021 - 2082. Wszystko przy zachowaniu podobnej liczny pracowników.
Ponadto, organ nadzorczy zwrócił uwagę, że wnoszone skargi, podobnie jak ta inicjująca sporną sprawę, mają coraz bardziej skomplikowany charakter i wymagają zwiększonej ilości czasu przeznaczanego na ich rozpatrzenie, co wydłuża okresy prowadzonych postępowań administracyjnych.
W związku z powyższym, Prezes UODO uznał, że analizowana skarga wniesiona na bezczynność organu nadzorczego jest bezzasadna, co uzasadnia jej oddalenie.
W skierowanym do Sądu piśmie procesowym z dnia [...] września 2023 r. Prezes UODO przesłał w załączeniu decyzję administracyjną organu nadzorczego z dnia [...] sierpnia 2023 r. wydaną w postępowaniu zainicjowanym skargą K.S. z dnia [...] lutego 2020 r. na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jego danych osobowych przez [...] LLC oraz [...] Poland sp. z o.o.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, dokonując kontroli działalności administracji publicznej, orzeka m.in. w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej także: "P.p.s.a.").
W przypadku skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie.
Warto jednocześnie wyraźnie zaznaczyć, że od dnia wejścia w życie Traktatu Akcesyjnego z dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864), na mocy którego Polska stała się państwem członkowskim Unii Europejskiej, kontrola sądu administracyjnego obejmuje również zgodność działania organów administracji publicznej z prawem europejskim (prawem Unii Europejskiej), rozumianym, jako całokształt dorobku prawnego Unii Europejskiej (acquis communautaire), w tym zasad ogólnych prawa europejskiego, interpretowanych oraz stosowanych w sposób jednolity na całym obszarze Unii Europejskiej.
Należy zauważyć, że w tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując oceny legalności spornego działania Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, zobowiązany był - co do zasady - zbadać zgodność tego działania (a właściwie – w tym przypadku - zaniechania) przede wszystkim z przepisami prawa europejskiego, w tym w szczególności z regulacjami zawartymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych - zwane także: "RODO").
Stosując krajowe normy proceduralne, Sąd zobowiązany był ponadto uwzględnić istotne zastrzeżenie, a mianowicie takie, iż wspomniane krajowe normy proceduralne dotyczące realizacji uprawnień wynikających z prawa Unii Europejskiej nie mogą być mniej korzystne od norm mających zastosowanie do podobnych sytuacji zaistniałych pod rządami prawa krajowego (zasada ekwiwalencji), a także (zgodnie z zasadą efektywności) nie mogą czynić realnie niemożliwym lub zbędnie utrudnionym wykonywania uprawnienia wynikającego z prawa Unii Europejskiej (por. m.in. np. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 8 marca 2017 r., C-14/16, Euro Park Service vs. Ministre des Finances et des Comptes publics, ECLI:EU:C:2017:177, pkt 36, i powołane tam orzecznictwo).
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, analizowana pod tym kątem skarga K.S. zasługuje na uwzględnienie, albowiem postępowanie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w sprawie zainicjowanej skargą tej osoby z dnia [...] lutego 2020 r. dotyczącą nieprawidłowości w procesie przetwarzania jej danych osobowych przez [...] LLC z siedzibą w M., w [...] oraz przez [...] Poland sp. z o.o. z siedzibą w W. w wynikach wyszukiwarki [...], w sposób istotny naruszyło obowiązujące przepisy procedury administracyjnej.
Sąd uznał bowiem, że - pomimo precyzyjnych wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1994/21 (doręczonego wraz z aktami administracyjnymi do Urzędu Ochrony Danych Osobowych w dniu 21 marca 2022 r.) - działanie organu nadzorczego było niezgodne nie tylko z dyspozycją art. 78 ust. 2 RODO, nosząc wszelkie znamiona bezczynności, ale również naruszało w sposób istotny art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych.
Sąd uznał przy tym, że bezczynność, której dopuścił się Prezesa UODO, rozpoznając skargę strony skarżącej z dnia 7 lutego 2020 r., miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.).
Jednocześnie, mając na względzie rażący charakter owej bezczynności, Sąd doszedł do wniosku, iż - w świetle art. 149 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 154 § 6 P.p.s.a. - zachodzą wszelkie podstawy do przyznania od organu nadzorczego na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 1.000 (tysiąc) złotych.
Należy zauważyć, że niesporne w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy jest to, iż skarżący złożył skargę wszczynającą postępowanie przed Prezesem Urzędu Ochrony Danych Osobowych w dniu [...] lutego 2020 r., która ostatecznie została rozpatrzona decyzją administracyjną nr [...], [...], [...], wydaną przez organ nadzorczy w dniu [...] sierpnia 2023 r., a więc już po dacie wniesienia do Sądu skargi na bezczynność tego organu.
W konsekwencji, Sąd uznał, że brak było podstaw do zastosowania art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. i zobowiązania tym samym Prezesa UODO do rozpatrzenia skargi K.S. z dnia [...] lutego 2020 r.
Niemniej, nie oznacza to, że działanie organu nadzorczego w niniejszej sprawie było prawidłowe.
Otóż, należy zauważyć, że przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiują pojęcia bezczynności. W piśmiennictwie przyjmuje się jednak, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (tak m.in. T. Woś /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2011, s. 109). Jednocześnie, podnosi się w doktrynie, że stan "bezczynności organu" od "przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ" różni się tym, że o ile w pierwszym przypadku dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy poprzez to, iż organ zasadniczo nie podejmuje żadnych istotnych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy, o tyle w drugim przypadku organ nie podejmuje skutecznych działań na podstawie przepisów k.p.a., przez co nie dochodzi do wydania rozstrzygnięcia (por. m.in. J. Drachal, J. Jagielski, R. Stankiewicz /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wyd. 5, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2017). Takie rozumienie pojęcia bezczynności potwierdza również orzecznictwo, w którym stwierdza się, że jeżeli w toku postępowania administracyjnego organ podejmuje czynności mające na celu dokładne rozpoznanie sprawy w niezbędnym zakresie, to, choć nie wydał w przewidzianym terminie decyzji administracyjnej, nie można mu zarzuć bezczynności (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 711/11). W tym drugim przypadku (stan przewlekłości postępowania), czynności organu można również uważać za "pozorowane", w tym sensie, iż organ przeprowadza czynności nieistotne dla sprawy lub mnoży czynności postępowania dowodowego, pozostając w sprzeczności z koniecznością zachowania wymogu ekonomiki postępowania administracyjnego. Przy kwalifikowaniu "przewlekłości postępowania" powstaje, więc sytuacja, w której organ działa opieszale lub tylko pozoruje działania (formalnie nie będąc bezczynnym).
Bezczynność organu administracji publicznej ma miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, lub nie podjął stosownej czynności.
Jak wynika z akt sprawy skarżący wystąpił w dniu [...] lutego 2020 r. do Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, jako właściwego organu nadzorczego, ze skargą, o której mowa w art. 77 ust. 1 RODO, a która dotyczyła nieprawidłowego, zdaniem skarżącego, przetwarzania jego danych osobowych przez [...] LLC oraz przez [...] Poland sp. z o.o.
W tym miejscu, należy zauważyć, że nie ulega wątpliwości, iż rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) stanowi kompleksową regulację dotyczącą ochrony danych osobowych, która nie wymaga implementacji ustawą krajową, aby mogła być stosowana w danym państwie. Jednocześnie, państwom członkowskim Unii Europejskiej pozostawiono jednak pewien zakres swobody w zakresie regulacji na poziomie krajowym, aby niektóre zagadnienia doprecyzować (np. w przypadku organu nadzorczego, czy odpowiedzialności za naruszenie zasad ochrony danych osobowych), czy też dostosować zasady wprowadzone przez RODO do innych obowiązujących w danym porządku prawnym zasad.
Z przepisów art. 57 ust. 1 lit. a i lit. f RODO wynika m.in., że procedura, w ramach której prowadzone są postępowania zainicjowane skargą wniesioną przez osobę, której dane dotyczą, określana jest przez poszczególne państwa członkowskie Unii Europejskiej. Pozostawienie w tym zakresie państwom członkowskim autonomii jest wyrazem realizacji zasady autonomii proceduralnej państw członkowskich. W tej sytuacji, skargi są wnoszone i rozpatrywane na podstawie przepisów proceduralnych obowiązujących w danym państwie członkowskim UE.
Nie ulega jednocześnie wątpliwości, że postępowanie w sprawie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych, a więc prowadzone w ramach realizacji zadań i uprawnień organu nadzorczego, określonych w art. 57 i art. 58 RODO, jest jednym z postępowań administracyjnych przed Prezesem UODO (vide: art. 60 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych). O takim jego charakterze rozstrzyga art. 7 ust. 1 tej ustawy, który postępowania z rozdziałów 4-7 i 11 kwalifikuje jako administracyjne i przewiduje w sprawach w niej nieuregulowanych stosowanie do tych postępowań Kodeksu postępowania administracyjnego. Należy przy tym zauważyć, że ustawodawca w art. 7 ust. 1 u.o.d.o. nie przewiduje stosowania odpowiedniego, oznacza to zatem stosowanie przepisów k.p.a. wprost, z modyfikacjami wynikającymi z regulacji ustawy o ochronie danych osobowych. Ustawa o ochronie danych osobowych nie zawiera przepisów określających terminy załatwiania spraw, ani przepisów określających środki służące zwalczeniu opieszałości organu nadzorczego. W tym zakresie znajdują więc zastosowanie ogólne normy zawarte w k.p.a. (por. m.in. I. Bogucka /w:/ Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, pod red. D. Lubasza, Warszawa 2019, komentarz do art. 62).
Należy zatem zaznaczyć, że wyrażona w art. 12 k.p.a. zasada szybkości i prostoty postępowania nakazuje organom administracji publicznej działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.
Ogólny obowiązek sprawnego i efektywnego prowadzenia postępowania administracyjnego został skonkretyzowany w art. 35 k.p.a. Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Stosownie do treści art. 35 § 2 k.p.a., niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ.
Wedle natomiast art. 35 § 3 k.p.a., załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Stosownie do art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (vide: art. 36 § 2 k.p.a.).
Chociaż zgodnie z treścią art. 35 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, to przedmiotowa sprawa do dnia [...] czerwca 2023 r., tj. do dnia wniesienia skargi na bezczynność organu nadzorczego, nie została zakończona poprzez wydanie decyzji (ostatecznie decyzja została wydana przez Prezesa UODO dopiero w dniu [...] sierpnia 2023 r.), a czynności w niej podejmowane, opisane w skardze i znajdujące odzwierciedlenie w aktach administracyjnych, podejmowane były w kilkumiesięcznych odstępach czasu. W tej sytuacji, zwłoka, jakiej dopuścił się Prezes UODO w załatwieniu sprawy, nie może budzić żadnych wątpliwości w świetle art. 35 § 1 k.p.a.
Nie ulega jednak wątpliwości, że rozpatrując skargę czy to na bezczynność Prezesa UODO, czy też na przewlekłe prowadzenie postępowania przez ten organ nadzorczy, sąd administracyjny nie mógł pominąć w swych rozważaniach istotnej normy prawnej przewidzianej w art. 78 ust. 2 RODO.
Prawodawca unijny w art. 78 ust. 2 RODO przewidział możliwość skorzystania przez osobę, której dane dotyczą, z uprawnienia do wykorzystania środka ochrony prawnej przed sądem (przeciwko organowi nadzorczemu) w sytuacji, gdy organ nadzorczy w terminie 3 miesięcy:
1) nie rozpatrzył skargi lub
2) nie poinformował osoby, której dane dotyczą, o postępach lub efektach rozpatrywania skargi.
W doktrynie przyjmuje się, że pomimo, iż literalna treść art. 78 ust. 2 RODO nie daje jasnej odpowiedzi w tym zakresie, to należy przyjąć, że termin w nim określony powinien mieć zastosowanie w obu przypadkach wskazanych w pkt 1 i 2 powyżej (por. P. Litwiński /w:/ Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (EU) nr 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych). Komentarz, pod red. P. Litwińskiego, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2021, Nb 5 komentarza do art. 78 RODO; podobnie: P. Fajgielski, Komentarz do rozporządzenia nr 2016/679 w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), [w:] Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, wyd. II, Wolters Kluwer Polska 2022, t. 6 komentarza do art. 78 RODO). W przeciwnym bowiem przypadku, jak podnosi doktryna, nie byłoby określonego terminu do rozstrzygnięcia sprawy (sankcji w przypadku jego przekroczenia). Ponadto, przedstawiciele nauki zauważają, że wprowadzenie takiego terminu wyłącznie w odniesieniu do obowiązków informacyjnych z art. 77 ust. 2 RODO (na co mogłaby wskazywać wykładnia literalna przepisu art. 78 ust. 2 RODO) wydaje się w kontekście zabezpieczenia praw skarżącego nieadekwatne.
Jednocześnie, w doktrynie przyjmuje się, że termin wskazany w przepisie art. 77 ust. 2 RODO "nie powinien być rozumiany jako termin rozpatrzenia skargi, gdyż sprawa może okazać się skomplikowana, a jej rozstrzygnięcie niemożliwe w trzymiesięcznym terminie, wówczas jednak organ nadzorczy powinien poinformować o tym osobę, której dane dotyczą" (por. P. Fajgielski, Komentarz do rozporządzenia nr 2016/679 ..., t. 6 komentarza do art. 78 RODO; podobnie M. Górski /w:/ Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych. Komentarz, pod red. M. Sakowskiej-Baryły, wyd. 1, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2018, Nb 9 komentarza do art. 78 RODO).
W niniejszej sprawie organ nadzorczy zwrócił jednak uwagę przede wszystkim na stanowisko wyrażone w doktrynie, z którego wynika, że "Zgodnie z art. 35 § 4 k.p.a. przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż wskazane w treści tego artykułu. Takim przepisem szczególnym nie jest jednak art. 78 ust. 2 rozporządzenia 2016/679 RODO, nie określa on bowiem terminu załatwienia skargi przez organ nadzorczy. Termin trzech miesięcy, o jakim mowa w tym przepisie, odnosi się do wykonania przez organ nadzorczy obowiązku poinformowania strony, której dane dotyczą, o postępach i efektach rozpoznawania jej skargi, z jego upływem RODO łączy możliwość uruchomienia przez podmiot danych środków ochrony prawnej przed sądem - wniesienia skargi na bezczynność organu nadzorczego" (por. I. Bogucka /w:/ Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, pod red. D. Lubasza, Warszawa 2019, art. 62). Organ nadzorczy uznał zatem, że treść art. 78 ust. 2 RODO nie pozwala na przyjęcie stanowiska, że wskazany w tym przepisie okres 3 miesięcy należy traktować jako dyrektywę dla określenia maksymalnego terminu do rozstrzygnięcia sprawy przez organ nadzorczy. Prezes UODO zwrócił bowiem uwagę, że obowiązek informacyjny, który ma w tym czasie zrealizować organ nadzorczy, dotyczy nie tylko efektów rozpatrzenia skargi, ale może także obejmować, w zależności od specyfiki konkretnej sprawy, w tym stopnia jej skomplikowania, tylko informacje o postępach w jej prowadzeniu (por. J. Łuczak /w:/ E. Bielak-Jomaa (red.), D. Lubasz (red.), RODO. Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Komentarz, WKP 2018, t. 5 komentarza do art. 78 RODO).
Należy jednak wyraźnie podkreślić, że te ostatnie, wskazane wyżej zapatrywania przedstawicieli doktryny prawa, na które powoływał się organ nadzorczy, nie zostały jednak podzielone w orzecznictwie sądowym, czego przykładem mogą być m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt III OSK 1959/22, a także z dnia 7 lipca 2023 r., sygn. akt III OSK 5190/21 oraz sygn. akt III OSK 4754/21.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela zapatrywania wyrażone w powyższych orzeczeniach NSA, przyjmując je za własne.
W tej sytuacji, mając na uwadze istotę problemu zaistniałego w niniejszej sprawie, jak i podniesione przez organ nadzorczy argumenty, należy podkreślić, że trzymiesięczny termin, o którym mowa w art. 78 ust. 2 RODO nie odnosi się tylko do obowiązku poinformowania osoby, której dane dotyczą, o postępach lub efektach rozpatrywania skargi wniesionej zgodnie z art. 77 RODO, ale w pierwszej kolejności odnosi się do rozpatrzenia skargi, co wynika z treści analizowanego przepisu (vide: "jeżeli organ nadzorczy właściwy zgodnie z art. 55 i 56 nie rozpatrzył skargi lub nie poinformował ..."). W związku z tym, stwierdzić należy, że rozpatrzenie skargi, w rozumieniu art. 78 ust. 2 RODO w zw. z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, oznacza wydanie decyzji administracyjnej. Nie jest więc uprawnione twierdzenie, że art. 78 ust. 2 RODO nie wyznacza terminu na załatwienie sprawy administracyjnej. Skoro upływ trzymiesięcznego terminu, o jakim mowa w art. 78 ust. 2 RODO, uprawnia do wniesienia skargi na bezczynność (jak podnosi przywołana wyżej doktryna; zob. m.in. P. Fajgielski /w:/ Komentarz do ustawy o ochronie danych osobowych /w:/ Ogólne rozporządzenie o ochronie danych. Ustawa o ochronie danych osobowych. Komentarz, wyd. II, Wolters Kluwer Polska 2022, art. 62, t. 4) - a bezczynność wiąże się z niezałatwieniem sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. (zob. art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.) - to termin z art. 78 ust. 2 RODO musi być traktowany jako termin szczególny, w rozumieniu art. 35 § 4 k.p.a.
W związku z powyższym - w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - art. 78 ust. 2 RODO należy zatem odczytywać w ten sposób, że obowiązek organu nadzorczego poinformowania osoby, której dane dotyczą, w terminie trzech miesięcy o postępach lub efektach rozpatrywania skargi, staje się aktualny, jeśli skarga nie została rozpatrzona w tym terminie (czyli nie została wydana decyzja administracyjna) i zachodzi potrzeba jego wydłużenia, w trybie art. 36 k.p.a., co koresponduje z art. 62 u.o.d.o., nakazującym dodatkowo w takiej sytuacji poinformowanie stron o stanie sprawy i przeprowadzonych w jej toku czynnościach. Zgodnie bowiem z art. 62 u.o.d.o., w przypadku, o którym mowa w art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, Prezes UODO, zawiadamiając strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, jest obowiązany również poinformować o stanie sprawy i przeprowadzonych w jej toku czynnościach.
W tej sytuacji, należy - zdaniem Sądu - uznać, że organ nadzorczy naruszył normę proceduralną określoną w przepisie art. 78 ust. 2 RODO, albowiem - pomimo precyzyjnych wytycznych zawartych w uzasadnieniu prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1994/21 (doręczonego wraz z aktami administracyjnymi do Urzędu Ochrony Danych Osobowych w dniu 21 marca 2022 r.) - nie podjął w przedmiotowej sprawie stosownych czynności we właściwym terminie, co świadczy o tym, iż ewidentnie dopuścił się on rażąco niewłaściwego działania, które nosi wszelkie znamiona nie tylko przewlekłego działania, ale również bezczynności.
Warto zauważyć bowiem, że - jak wynika z analizy akt administracyjnych sprawy - Prezes UODO od momentu doręczenia mu odpisu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2021 r. wraz z aktami administracyjnymi sprawy do chwili złożenia przez skarżącego ponaglenia w dniu 25 kwietnia 2023 r. nie podjął właściwie żadnych konkretnych czynności, które - przy uwzględnieniu wytycznych Sądu - zmierzałyby do jej rzeczywistego niezwłocznego zakończenia.
Jednocześnie, nie sposób pominąć faktu, że nawet - pomimo poinformowania strony skarżącej w piśmie z dnia [...] czerwca 2023 r. o zgromadzeniu w sprawie materiału dowodowego wystarczającego do wydania decyzji - organ nadzorczy ostatecznie wydał decyzję administracyjną dopiero w dniu [...] sierpnia 2023 r.
W świetle powyższego, nie sposób przyjąć, że organ nadzorczy dotrzymał terminu, o którym mowa w art. 78 ust. 2 RODO, a więc jego działania mieszczą się w zakresie pojęcia bezczynności.
W tej sytuacji, stwierdzić należy, że złożona skarga jest w pełni uzasadniona. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w prowadzonym postępowaniu organ nadzorczy uchybił powołanym powyżej przepisom regulującym przebieg postępowania wyjaśniającego zainicjowanego skargą, o której mowa w art. 77 ust. 1 RODO.
Nie można zatem przyjąć, że organ nadzorczy działał w sprawie wnikliwie i szybko, czy też bez zbędnej zwłoki oraz że na bieżąco monitorował sprawę, np. poprzez ponaglanie innych podmiotów do przekazania żądanych informacji, czy też wyjaśnień.
Sąd uznał w konsekwencji, że w przedmiotowej sprawie, wbrew zapewnieniom Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, podejmowane przez ten organ czynności nie zmierzały do jej jak najszybszego rozstrzygnięcia.
Podkreślić należy ponadto, że rzekome trudności organu nadzorczego, które wynikać miały ze skomplikowanego charakteru sprawy, również nie mogą zwolnić tego organu z zarzutu rażącej bezczynności.
W ocenie Sądu, nie ulega wprawdzie wątpliwości, że organ nadzorczy słusznie zauważył w odpowiedzi na skargę, że to na nim spoczywa - przewidziany w art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. oraz w związku z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych - obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy.
Niemniej jednak, uwzględniając nawet powyższe wymogi ciążące na organie administracji publicznej, uznać należy, że Prezes UODO nie przeprowadził w sposób należyty spornego postępowania wyjaśniającego, albowiem nie podjął w stosownych terminach, działając bez zbędnej zwłoki, wszelkich możliwych czynności zmierzających do jak najszybszego wydania rozstrzygnięcia. Co więcej, warto zauważyć dodatkowo, że nawet po poinformowaniu obu stron postępowania, że w przedmiotowej sprawie materiał dowodowy wystarczający do wydania decyzji administracyjnej zebrany został w dniu [...] czerwca 2023 r., organ nadzorczy dalej zwlekał ponad dwa miesiące z wydaniem stosownej decyzji administracyjnej, która ostatecznie wydana została dopiero w dniu [...] sierpnia 2023 r., a więc po wniesieniu skargi do Sądu.
Sąd miał oczywiście na względzie to, iż sprawa niniejsza bezspornie nie należała do spraw prostych, jak zresztą większość spraw prowadzonych przez Prezesa UODO, zaś skomplikowany charakter zagadnienia, które w aspekcie przetwarzania danych osobowych kwestionowane było przez skarżącego, wymagał pełnego wyjaśnienia.
Niemniej jednak, analiza okoliczności sprawy daje podstawę do stwierdzenia, że bezczynność organu nadzorczego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa a więc oczywistym, ciężkim naruszeniem prawa. Świadczy o tym długi, prawie półtora letni okres (liczony od dnia doręczenia organowi prawomocnego wyroku Sądu) rozpatrywania skargi dotyczącej bezprawnego naruszenia danych osobowych skarżącego i tym samym przekroczenia wszelkich terminów do załatwienia sprawy określonych zarówno w RODO, jak i w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przedmiotowa sprawa została rozpatrzona dopiero w dniu [...] sierpnia 2023 r., a więc dopiero po ponad dwóch miesiącach od dnia wniesienia skargi do Sądu.
Takie procedowanie organu nadzorczego jest szczególnie niepożądane w sprawach tak istotnych, jak dotyczących ochrony danych osobowych. Uznać trzeba, że takie prowadzenie postępowania nie licuje z wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej.
Zgodnie z art. 149 § 1 P.p.s.a., uznając skargę na bezczynność organu za zasadną, Sąd stwierdza, czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Obowiązek wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie wprowadzony został ustawą z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U. z 2011 r. Nr 34, poz. 173), która weszła w życie z dniem 17 maja 2011 r.
Dokonując powyższej oceny, Sąd uwzględnił fakt, iż kwalifikacja naruszenia prawa, jako rażącego, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty, przy czym każdorazowo taka ocena musi być dokonana przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy (por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się usprawiedliwić w żaden sposób. Rażące naruszenie prawa dotyczyć może w szczególności zawartych w ustawie przepisów o terminach załatwienia sprawy, przy czym przekroczenie terminu musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; podobnie /w:/ wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 października 2014 r., sygn. akt II SAB/Łd 124/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jednocześnie, warto zauważyć, że słownikowe znaczenie słowa "rażący" oznacza "rzucający się w oczy, bardzo duży, oczywisty" (vide: Mały słownik języka polskiego pod red. S. Skorupki, H. Auderskiej, Z. Łempickiej, PWN, Warszawa 1969).
W ocenie Sądu, kwestie związane z trudnościami organu nadzorczego wynikającymi z konieczności wnikliwego rozpatrzenia skarg (wniosków) i niedoboru pracowników, nie usprawiedliwiają rażącej opieszałości organu w niniejszej sprawie. Strona nie może ponosić negatywnych skutków braku działań leżących po stronie organu, w tym w zakresie dotrzymywania terminów załatwienia sprawy
W tej sytuacji, Sąd uznał, że zarówno czas trwania postępowania zainicjowanego skargą K.S. dotyczącą bezprawnego przetwarzania jego danych osobowych, jak i brak okoliczność, która usprawiedliwiałaby choćby czasowy brak działania - powodują, że konieczne stało się stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym o naruszenia prawa.
W okolicznościach niniejszej sprawy termin rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 77 ust. 1 RODO przez skarżącego, jako osobę, której dane dotyczą, został przez organ nadzorczy znacznie przekroczony, nawet biorąc pod uwagę przepis szczególny określony w art. 78 ust. 2 RODO, a przekroczenie to było na tyle wysokie, że można je ewidentnie rozpatrywać w kategoriach kwalifikowanego naruszenia prawa.
W tej sytuacji, uznać należy, że rażąca bezczynność Prezesa UODO o ile nie wynikała być może z celowego działania tego organu, o tyle z całą pewnością związana była z lekceważącym podejściem przez ten organ do obowiązków wynikających z jednoznacznych regulacji prawnych dotyczących ochrony danych osobowych.
Z powyższych względów, uzasadnionym było orzeczenie, na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a., że bezczynność organu nadzorczego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W tej sytuacji, jeśli chodzi o żądanie strony skarżącej wymierzenia organowi nadzorczemu grzywny, zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 149 § 2 P.p.s.a., sąd może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a.
Nie ulega wątpliwości, że grzywna jest dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach, wskazujących, że bez tej dodatkowej sankcji (dolegliwości finansowej) organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Rozwiązanie to, w połączeniu z instytucją polegającą na nakładaniu na organ sumy pieniężnej, o której również mowa w art. 149 § 2 P.p.s.a., a także odszkodowaniem przewidzianym w ustawie z dnia 20 stycznia 2011 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1169), mają pełnić przede wszystkim funkcję prewencyjną, a ich wymierzanie przez Sąd w idealnie funkcjonującej administracji powinno być ostatecznością.
Wymierzenie grzywny organowi ma na celu przede wszystkim oddziaływać na organ mobilizująco i prewencyjnie, zaś przyznanie stronie skarżącej od organu określonej sumy pieniężnej ma charakter głównie kompensacyjny, albowiem ma ono niejako zrekompensować skarżącemu stratę, jaką poniósł na skutek bezczynności bądź przewlekłości organu (vide: m.in. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1268/16).
W ocenie Sądu, uznać należy, że o ile brak było podstaw w niniejszej sprawie do wymierzenia organowi nadzorczemu ex officio grzywny, o tyle Sąd uznał jednak, że zaistniała podstawa do przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 1000 złotych, albowiem nie tylko rażące naruszenie prawa po stronie organu nadzorczego, ale również stopień jego zawinienia w zakresie podejmowanych czynności, pozwalają, aby w niniejszej sprawie dopatrywać się racji mogących przemawiać za dodatkowym nałożeniem na organ obciążenia finansowego w postaci przyznania wspomnianej sumy w wysokości 1000 złotych.
Zdaniem Sądu, przyznanie od organ nadzorczego na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w tej kwocie rekompensuje okres oczekiwania na załatwienie sprawy. Sąd miał przy tym na uwadze przede wszystkim długość okresu, w którym organ rozpatrzył sprawę. Zaznaczyć jednak należy, że Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu sumy pieniężnej we wnioskowanej przez niego wysokości, tj. w wysokości 20.000 złotych. Skarżący nie powołał żadnych okoliczności, które by przemawiały za przyznaniem sumy pieniężnej w tej wysokości. Przyznana skarżącemu suma pieniężna spełnia kryterium określone w ustawie, wedle którego nie może ona przekraczać wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a.
Jeśli chodzi o rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania sądowego, zauważyć trzeba, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - zasądzając od Prezesa UODO na rzecz strony skarżącej kwotę 597 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego - orzekł w tym zakresie na podstawie przepisów art. 200 w związku z art. 205 § 2 i w związku z art. 209 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).