III OSK 262/22

III OSK 262/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ewa Kwiecińska
Mariusz Kotulski /sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
658
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
II SAB/Wa 460/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-10-21
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1882
art. 42 pkt 7
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
art. 17 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: sędzia NSA Ewa Kwiecińska sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Aleksandra Kraus po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Stołecznego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt II SAB/Wa 460/21 w sprawie ze skargi A. S. na bezczynność Komendanta Stołecznego Policji w przedmiocie dopuszczenia do służby 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od A. S. na rzecz Komendanta Stołecznego Policji kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt II SAB/Wa 460/21, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. S. na bezczynność Komendanta Stołecznego Policji w przedmiocie dopuszczenia do służby zobowiązał Komendanta Stołecznego Policji do przeprowadzenia procedury mającej na celu dopuszczenie skarżącego A. S. do służby na stanowisku równorzędnym (pkt 1 ); stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2) oraz zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Komendant Stołeczny Policji rozkazem personalnym z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] zwolnił A. S. ze służby w Policji z dniem 31 maja 2019 r., na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 9 w zw. z art. 45 ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2019 r. poz. 161 z późn. zm., dalej: ustawa o Policji). Wobec niewniesienia odwołania decyzja stała się ostateczna z dniem 5 czerwca 2019 r.
Raportem z dnia 17 czerwca 2019 r. A. S. zgłosił Komendantowi Stołecznemu Policji natychmiastową gotowość do podjęcia służby, wskazując, że w dniu 14 czerwca 2019 r. został ogłoszony prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, X Wydział Karny sygn. akt X Ka 106/19, którym uchylono wyrok Sądu I instancji z dnia 21 listopada 2018 r. sygn. akt II K 1060/17, a następnie umorzono wobec niego postępowanie karne, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 K.p.k. (znikoma szkodliwość społeczna czynu). Wniosek o przywrócenie do służby A. S. na podstawie art. 42 ust. 1 i 7 ustawy o Policji złożył w dniu 27 czerwca 2019 r. także pełnomocnik skarżącego.
Pismem z dnia 14 lipca 2019 r., powołując się na przepisy ustawy o Policji obowiązujące w dniu udzielenia odpowiedzi, Komendant Stołeczny Policji poinformował pełnomocnika skarżącego, że biorąc pod uwagę fakt umorzenia postępowania karnego prowadzonego przeciwko A. S. na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 K.p.k., brak jest podstaw prawnych do przywrócenia go do służby w Policji. Wyjaśnił, że zgodnie z brzmieniem art. 42 ust. 7 ustawy o Policji, policjanta zwolnionego ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 9 tej ustawy, przywraca się do służby na stanowisko równorzędne, jeżeli postępowanie karne zostało zakończone prawomocnym wyrokiem uniewinniającym albo orzeczeniem o umorzeniu postępowania ze względu na okoliczności określone w art. 17 § 1 pkt 1 lub 2 K.p.k.
W dniu 2 sierpnia 2019 r. pełnomocnik skarżącego złożył "odwołanie od decyzji Komendanta Stołecznego Policji z dnia [...] lipca 2019 r. odmawiającej przywrócenia A. S. do służby w Policji". Komendant Główny Policji postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 134 K.p.a., stwierdził niedopuszczalność odwołania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2532/19, po rozpoznaniu skargi A. S. na postanowienie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd I instancji stanął na stanowisku, że pismo Komendanta Stołecznego Policji z [...] lipca 2019 r. należy uznać za decyzję administracyjną, rozstrzygającą o odmowie przywrócenia A. S. do służby w Policji i należy rozpoznać merytorycznie odwołanie od takiej decyzji.
Na skutek wniesionej przez Komendanta Głównego Policji skargi kasacyjnej od powyższego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 2707/21 uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę, stwierdzając, że właściwą formą ochrony praw skarżącego w rozpoznawanej sprawie jest złożenie skargi na bezczynność organu. NSA, zaznaczył przy tym, że skoro art. 42 ust. 1 ustawy o Policji z mocy prawa kształtuje przywrócenie do służby na stanowisko równorzędne i w ustawie o Policji nie ma przepisu, który dawałby podstawę prawną do deklaratywnego potwierdzenia lub zaprzeczenia zaistnienia stanu prawnego kształtowanego z mocy samej ustawy, to nie można uznać za decyzję administracyjną stanowiska wyrażonego przez organ w piśmie stanowiącym odpowiedź na określone żądanie wnioskodawcy, jeśli w ustawie brak jest podstawy prawnej do rozstrzygania w drodze decyzji administracyjnej o prawach lub obowiązkach określonego podmiotu w jego indywidualnej sprawie.
W związku z powyższym wyrokiem, w dniu 26 marca 2021 r. A. S. złożył do Komendanta Głównego Policji ponaglenie w trybie art. 37 K.p.a., jednak Komendant Główny Policji nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia, ani też nie podzielił stanowiska, że z dniem 14 czerwca 2019 r. A. S. został przywrócony do służby.
W tej sytuacji A. S., reprezentowany przez pełnomocnika, skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z dnia 17 maja 2021 r. na bezczynność Komendanta Stołecznego Policji w sprawie realizacji obowiązku wynikającego z art. 42 ust. 7 ustawy o Policji, tj. przywrócenia skarżącego do czynnej służby w Policji, wobec zaistnienia przesłanek przywrócenia określonych w ww. przepisach oraz dokonaniu przez skarżącego obowiązku określonego w art. 42 ust. 2 ustawy o Policji (zgłoszenie gotowości do niezwłocznego podjęcia służby).
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniósł, że przywrócenie do służby funkcjonariusza Policji zwolnionego ze służby z uwagi na przekroczenie 12-miesięcznego okresu zawieszenia w przypadku, gdy umorzono przeciwko niemu postępowanie, odbywa się na podstawie art. 42 ust. 1 ustawy o Policji, odpowiednio stosowanym na podstawie art. 42 ust. 7 ustawy o Policji. Powołując treść art. 42 ust. 1 ustawy o Policji pełnomocnik skarżącego wywodził, że uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby w Policji z powodu jej wadliwości stanowi podstawę przywrócenia do służby na stanowisko równorzędne. Przywrócenie takie odbywa się z mocy prawa, stanowi czynność faktyczną i nie wymaga wydania decyzji administracyjnej. Przywrócenia do służby A. S. miało miejsce w dniu wydania prawomocnego wyroku w toczącym się przeciwko niemu postępowaniu karnym tj. w dniu 14 czerwca 2019 r. Zatem dla sprawie istotny jest stan prawny na dzień 14 czerwca 2019 r. - i obowiązująca w tym dniu treść przepisu art. 42 ust. 7 ustawy o Policji, który stanowił, że przepisy ust. 1-6 stosuje się odpowiednio do policjanta zwolnionego ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 i 9, jeżeli postępowanie karne zostało zakończone prawomocnym wyrokiem uniewinniającym albo orzeczeniem o umorzeniu postępowania z powodu niepopełnienia przestępstwa albo przestępstwa skarbowego lub braku ustawowych znamion czynu zabronionego. Tym samym w niniejszej sprawie nie ma znaczenia zmiana treści art. 42 ust. 7 ustawy o Policji, która dokonała się ustawą z dnia 16 maja 2019 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2019 r. poz. 1091), wchodząca w życie 27 czerwca 2019 r. (a więc po dacie ewentualnego przywrócenia do służby).
Pełnomocnik skarżącego podniósł na koniec względy personalne przemawiające za przywróceniem A. S. do służby wskazując, że skarżący jako funkcjonariusz nigdy nie był karany dyscyplinarnie, w związku z pełnioną służbą spotkał go wypadek w dniu 13 lutego 2010 r. (w bezpośrednim pościgu ujął 5 sprawców przestępstwa, mimo, że został ciężko pobity, co spowodowało 25% trwałego uszczerbku na zdrowiu i w konsekwencji 7 operacji). Kilkadziesiąt razy był nagradzany przez kierownictwo Komendy Stołecznej Policji, a 4-krotnie przez Prezydenta m. st. Warszawy. Był też zaangażowanym członkiem Zespołu Antykonfliktowego Policji (ZAP).
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podnosząc, że przepis art. 42 ust. 7 ustawy o Policji jednoznacznie wskazuje jako przesłanki przywrócenia do służby z mocy prawa: wyrok uniewinniający albo orzeczenie o umorzeniu postępowania z powodu niepopełnienia przestępstwa lub braku ustawowych znamion czynu zabronionego. W przedmiotowej sprawie umorzenie postępowania karnego nastąpiło natomiast z powodu znikomości społecznej szkodliwości czynu, zatem nie mogło nastąpić przywrócenie skarżącego do służby z mocy prawa. Wobec powyższego organ Policji nie miał żadnego obowiązku prawnego do wydania w niniejszej sprawie decyzji administracyjnej, dotyczącej mianowania skarżącego na stanowisko służbowe lub zwolnienia go ze służby w Policji.
Pełnomocnik organu zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie czyn o znamionach przestępstwa został popełniony przez skarżącego (sąd I instancji uznał skarżącego winnym jego popełnienia), nie został on uniewinniony przez sąd II instancji, który uznał, że stopień społecznej szkodliwości popełnionego przez A. S. czynu uzasadnia umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 K.p.k. Oceniając sytuację skarżącego, poza przytoczoną wykładnią art. 42 ust. 7 ustawy o Policji w związku z art. 1 K.k. i art. 17 K.p.k. pełnomocnik organu podniósł, że trudno przyjąć, by skarżący spełniał wymogi art. 25 ustawy o Policji w zakresie "nieposzlakowanej opinii". Tym samym trudno przyjąć, że wolą ustawodawcy (racjonalnego) było przywracanie do służby osób nie cieszących się nieposzlakowana opinią. Taka wykładnia skutkowałaby wewnętrzną sprzecznością przepisów tej samej ustawy - ustawy o Policji - art. 25 i art. 42. Biorąc powyższe pod uwagę pełnomocnik organu wskazał, że w niniejszej sprawie Komendant Stołeczny Policji nie dopuścił się bezczynności, nie miał obowiązku wydania decyzji administracyjnej, nie naruszył prawa. Postąpił zgodnie z obowiązującymi przepisami w sprawie przywrócenia do służby w Policji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w przywołanym na wstępie wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 42 ust. 1 i 2 ustawy o Policji, uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby w Policji z powodu jej wadliwości stanowi podstawę przywrócenia do służby na stanowisko równorzędne. Jeżeli zwolniony policjant w ciągu 7 dni od przywrócenia do służby nie zgłosi gotowości niezwłocznego jej podjęcia, stosunek służbowy ulega rozwiązaniu na podstawie art. 41 ust. 3 (w terminie do 3 miesięcy od dnia pisemnego zgłoszenia przez niego wystąpienia ze służby). W świetle zaś brzmienia art. 42 ust. 7 tej ustawy (w wersji obowiązującej w dniu ogłoszenia przez Sąd Okręgowy w Warszawie wyroku z dnia 14 czerwca 2019 r.), powołane powyżej przepisy stosuje się odpowiednio do policjanta zwolnionego ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 i 9, jeżeli postępowanie karne zostało zakończone prawomocnym wyrokiem uniewinniającym albo orzeczeniem o umorzeniu postępowania z powodu niepopełnienia przestępstwa albo przestępstwa skarbowego lub braku ustawowych znamion czynu zabronionego.
W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, iż przywrócenie funkcjonariusza do służby następuje z mocy prawa. Reaktywacja stosunku służbowego następuje z dniem prawomocności wyroku uchylającego (ewentualnie stwierdzającego nieważność) decyzji zwolnieniowej, lub z dniem prawomocności wyroku uniewinniającego w sprawie karnej albo orzeczenia o umorzeniu postępowania z powodu niepopełnienia przestępstwa albo przestępstwa skarbowego lub braku ustawowych znamion czynu zabronionego.
Jeżeli w takiej sytuacji reaktywacja stosunku służbowego następuje z mocy prawa, to oczywistym również jest, że samo przywrócenie do służby nie zależy od woli policjanta, czy organów Policji, ani nie wymaga podejmowania przez nich w tym konkretnym zakresie jakichkolwiek działań. Zatem, gdy spełnione zostaną pozostałe warunki przewidziane w ustawie (złożenie oświadczenia, o jakim mowa w art. 42 ust. 2, zdolność do służby), to organy Policji zobowiązane są ustalić policjantowi nowe stanowisko służbowe i określić należne na tym stanowisku uposażenie. Tylko w tym zakresie wymagana jest autorytatywna konkretyzacja przez organ praw i obowiązków przywróconego do służby policjanta.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że skarżący w terminie 7-dniowym od wydania prawomocnego wyroku z dnia 14 czerwca 2019 r. przez Sąd Okręgowy w Warszawie, X Wydział Karny sygn. akt X Ka 106/19, umarzającego wobec niego postępowanie karne, na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 K.p.k. zgłosił gotowość do niezwłocznego podjęcia służby.
Przepis art. 42 ust. 7 ustawy o Policji, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania przez Sąd Okręgowy w Warszawie, X Wydział Karny prawomocnego wyroku z dnia 14 czerwca 2019 r. sygn. akt X Ka 106/19 wyraźnie stanowił, że przepisy ust. 1-6 stosuje się odpowiednio do policjanta zwolnionego ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 i 9, jeżeli postępowanie karne zostało zakończone prawomocnym wyrokiem uniewinniającym albo orzeczeniem o umorzeniu postępowania z powodu niepopełnienia przestępstwa albo przestępstwa skarbowego lub braku ustawowych znamion czynu zabronionego.
Zgodnie z kolei z art. 1 § 2 K.k. nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma. Skoro nie stanowi zatem przestępstwa czyn, którego stopień społecznej szkodliwości jest znikomy, brak jest podstaw do prowadzenia postępowania karnego, a zatem postępowanie to podlega umorzeniu na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 K.p.k.
Oczywiście znikoma szkodliwość społeczna czynu może być powodem wydania wyroku umarzającego, jedynie gdy czyn sprawcy zarówno pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym wypełnia znamiona czynu zabronionego przez ustawę, a tylko ze względu na znikomą szkodliwość nie stanowi przestępstwa (art. 1 § 2 K.k.). W sytuacji bowiem, gdy czyn nie wypełnia znamion określonych w ustawie karnej, sąd wydaje wyrok uniewinniający.
Nie mniej jednak w świetle przepisu art. 42 ust. 7 ustawy o Policji (w brzmieniu obowiązującym do 26 czerwca 2019 r.) wydanie orzeczenia prawomocnego o umorzeniu postępowania karnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 K.p.k. ze względu na znikomą społeczną szkodliwość czynu (a zatem czynu nie stanowiącego przestępstwa) oznacza przywrócenie funkcjonariusza do służby z mocy prawa. Zatem na skutek prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie o umorzeniu postępowania karnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 K.p.k., doszło do przywrócenia A. S. do służby z mocy prawa z dniem 14 czerwca 2019 r.
Wprawdzie przepis art. 42 ust. 7 pkt 2 ustawy o Policji w brzmieniu aktualnie obowiązującym od 27 czerwca 2019 r. stanowi, że przepisy ust. 1-6 stosuje się odpowiednio do policjanta zwolnionego ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 i 9, jeżeli postępowanie karne lub karne skarbowe zostało zakończone prawomocnym wyrokiem uniewinniającym albo orzeczeniem o umorzeniu postępowania ze względu na okoliczności określone w art. 17 § 1 pkt 1 lub 2 K.p.k., jednak z uwagi na datę wejścia do obrotu prawnego prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie, X Wydział Karny z dnia 14 czerwca 2019 r. sygn. akt X Ka 106/19, przepis w tym brzmieniu nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie.
Mając powyższe na względzie Sąd zobowiązał Komendanta Stołecznego Policji do przeprowadzenia procedury mającej na celu dopuszczenie skarżącego do służby w Policji na stanowisku równorzędnym.
Sąd uznał jednocześnie, że zaistniała bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W świetle powyższych ustaleń, nie zachodziły też przesłanki do wymierzenia organowi grzywny.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.)
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Komendant Stołeczny Policji zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie art. 42 ust. 7 ustawy o Policji w brzmieniu z dnia 14 czerwca 2019 roku w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 K.p.k. poprzez błędną jego wykładnię oraz na zarzucie naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niejasne wskazania co dalszego postępowania.
Mając powyższe na uwadze strona skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez jego uchylenie oraz oddalenie skargi, alternatywnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. organ wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Jeżeli strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, to w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania. W przypadku jednak sformułowania zarzutów w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a., przedstawianych jako skutek przyjęcia przez sąd wojewódzki określonego poglądu w sferze prawa materialnego, z czym nie zgadza się autor skargi kasacyjnej, prezentujący inny pogląd w sferze prawa materialnego niż ten, który przyjęto za podstawę wyroku, właściwe jest rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności zarzutu naruszenia prawa materialnego.
Rozpoznając zarzut naruszenia art. 42 ust. 7 ustawy o Policji w brzmieniu z dnia 14 czerwca 2019 roku w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 K.p.k. należy uznać go za uzasadniony.
Na wstępie podkreślić należy, że nie budzi wątpliwości przyjęty przez Sąd I instancji stan faktyczny sprawy. Nie on także przedmiotem sporu między stronami. Skarżący został zwolniony z dniem 31 maja 2019 r. ze służby w Policji rozkazem personalnym Komendanta Stołecznego Policji z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 9 w zw. z art. 45 ust. 3 ustawy o Policji. Wobec niewniesienia odwołania decyzja stała się ostateczna z dniem 5 czerwca 2019 r. W dniu 14 czerwca 2019 r. został ogłoszony prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie, X Wydział Karny sygn. akt X Ka 106/19, którym uchylono wyrok Sądu I instancji z dnia 21 listopada 2018 r. sygn. akt II K 1060/17, a następnie umorzono wobec niego postępowanie karne, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 3 K.p.k. (znikoma szkodliwość społeczna czynu). Raportem z dnia 17 czerwca 2019 r. A. S. zgłosił Komendantowi Stołecznemu Policji natychmiastową gotowość do podjęcia służby.
Jak wskazał w wyroku z dnia 12 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 2707/21 Naczelny Sąd Administracyjny art. 42 ust. 1 ustawy o Policji z mocy prawa kształtuje przywrócenie do służby na stanowisko równorzędne. Zgodnie z brzmieniem art. 42 ust. 1 i 2 ustawy o Policji, uchylenie lub stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby w Policji z powodu jej wadliwości stanowi podstawę przywrócenia do służby na stanowisko równorzędne.
Nie budzi zatem wątpliwości, zarówno na podstawie brzmienia art. 42 ust. 1 ustawy o Policji, jak i w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, iż przywrócenie funkcjonariusza do służby następuje z mocy prawa. Reaktywacja stosunku służbowego następuje z dniem prawomocności wyroku uchylającego (ewentualnie stwierdzającego nieważność) decyzji zwolnieniowej, lub z dniem prawomocności wyroku uniewinniającego w sprawie karnej albo orzeczenia o umorzeniu postępowania.
Zatem na tle niniejszej sprawy istotne jest ustalenie czy wskutek wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie, X Wydział Karny z dnia 14 czerwca 2019 r., sygn. akt X Ka 106/19, umarzającego postępowanie karne wobec A. S. została spełniona przesłanka wskazana w art. 42 ust. 7 ustawy o Policji, a w konsekwencji, czy doszło do przywrócenia funkcjonariusza do służby z mocy prawa.
Przepis art. 42 ust. 7 ustawy o Policji, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania przez Sąd Okręgowy w Warszawie, X Wydział Karny prawomocnego wyroku z dnia 14 czerwca 2019 r. sygn. akt X Ka 106/19 wyraźnie stanowił, że przepisy ust. 1-6 stosuje się odpowiednio do policjanta zwolnionego ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 i 9, jeżeli postępowanie karne zostało zakończone prawomocnym wyrokiem uniewinniającym albo orzeczeniem o umorzeniu postępowania z powodu niepopełnienia przestępstwa albo przestępstwa skarbowego lub braku ustawowych znamion czynu zabronionego.
Niesporne jest także, iż ostatecznie postępowanie prowadzone przeciwko A. S. wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie X Wydział Karno-Odwoławczy z dnia 14 czerwca 2019 r., sygn. akt X Ka 106/19, zostało umorzone na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. wobec stwierdzenia, iż społeczna szkodliwość czynu jest znikoma. Zatem wyłączną przesłanką umorzenia prowadzonego wobec funkcjonariusza postępowania karnego było ustalenie znikomej społecznie szkodliwości czynu. Biorąc pod uwagę podstawę prawną rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 1 § 2 Kodeksu karnego oraz art. 17 § 1 pkt 3 K.p.k., stwierdzić należy, iż Sąd karny nie negował zaistnienia samego czynu, pełnienia jego przesłanek oraz tego, że działanie skarżącej było nieuprawnione i stanowiło przekroczenie uprawnień. W uzasadnieniu swojego wyroku Sąd karny wyraźnie stwierdził, że "jakkolwiek oskarżony działał umyślnie, to z motywacji nie zasługującej na potępienie. (...) To, że oskarżony wykorzystał mundur policjanta, aby zrealizować poza służbowy interes prywatny, oczywiście stawia pod wielkim znakiem zapytania jego przydatność do służby w Policji."
Odnosząc się do powyższego, skazać należy, że przez znikomy stopień społecznej szkodliwości czynu, jako przesłankę procesową przewidzianą w art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k., należy rozumieć sytuację, gdy czyn w znaczeniu prawa karnego materialnego miał wprawdzie miejsce w rzeczywistości, wyczerpywał znamiona typu czynu zabronionego określone w przepisach Kodeksu karnego lub przepisach pozakodeksowych, ale jego stopień społecznej szkodliwości był znikomy i dlatego nie można było ocenić go jako czyn przestępny. Stwierdzenie znikomej społecznej szkodliwości czynu powoduje wydanie orzeczenia o umorzeniu postępowania karnego. Oznacza to wprawdzie, że czyn nie stanowi przestępstwa, ale ustawodawca uznaje, że z uwagi na popełnienie czynu zabronionego z wypełnieniem wszystkich jego znamion, sprawca nie może być uniewinniony. Tym samym umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. oznacza, że skarżący nie został za opisany czyn ukarany, nie przekreśla to jednak stwierdzenia, że takie zachowanie skarżącego miało miejsce (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6841/21, dostępny w CBOSA).
Dopiero w sytuacji stwierdzenia, że czyn jest całkowicie społecznie nieszkodliwy, istnieje konieczność umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k., jako że zgodnie z art. 1 § 3 k.k. taki czyn nie stanowi przestępstwa (wyrok SN z 25 stycznia 2000 r., sygn. akt WKN 45/99, OSNKW 2000/5–6, s. 47). W art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. natomiast ustawodawca odrębnie wymienia jako przesłankę procesową znikomą społeczną szkodliwość czynu, pomimo klauzuli ogólnej zastosowanej w pkt 2 wskazanego przepisu. Okolicznością uzasadniającą taki zabieg ma być konieczność oddzielenia tej przesłanki od pozostałych powodujących nieprzestępność czynu, gdyż jako jedyna nie powoduje uniewinnienia na etapie postępowania sądowego (W. Daszkiewicz, Przestępność czynu jako przesłanka procesu (Uwagi w związku z projektem k.p.k.), PiP 1968, z. 12, s. 965). Co istotne, umorzenie postępowania w związku ze znikomą społeczną szkodliwością czynu nie wyklucza stosowania wobec sprawcy innych dolegliwości. Takiego oskarżonego można obciążyć kosztami zastępstwa adwokackiego poniesionymi przez oskarżyciela posiłkowego czy prywatnego. Ponadto w stosunku do takiego sprawcy możliwe jest orzeczenie przepadku przedmiotów tytułem środka zabezpieczającego, a jeżeli ujawnią się przesłanki odpowiedzialności dyscyplinarnej – przekazanie sprawy na stosowną drogę (wyrok SN z 5 października1993 r., sygn. akt II KRN 169/93, OSNKW 1994/1–2, poz. 10; Świecki Dariusz (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, opublikowano: LEX/el. 2024, komentarz do art. 17, teza 22).
Stwierdzenie znikomej społecznej szkodliwości czynu powoduje więc wydanie orzeczenia o umorzeniu postępowania karnego. Oznacza to wprawdzie, że czyn nie stanowi przestępstwa (art. 1 § 2 k.k.), ale ustawodawca uznaje, że z uwagi na popełnienie czynu zabronionego z wypełnieniem wszystkich jego znamion, sprawca nie może być uniewinniony, choćby znikomą szkodliwość ustalono dopiero w trakcie przewodu sądowego. Oczywiście znikomość szkodliwości społecznej czynu może być powodem wydania wyroku umarzającego, jedynie gdy czyn sprawcy zarówno pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym wypełnia znamiona czynu zabronionego przez ustawę, a tylko ze względu na znikomą szkodliwość nie stanowi przestępstwa - art. 1 § 2 k.k. (Stefański Ryszard A. (red.), Zabłocki Stanisław (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, opublikowano: WKP 2017, komentarz do art. 17, teza 55).
Podkreślić jednak należy, że powyższe rozważania powiązać należy z art. 414 § 1 K.p.k., na podstawie którego "w razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego okoliczności wyłączającej ściganie lub danych przemawiających za warunkowym umorzeniem postępowania, sąd wyrokiem umarza postępowanie albo umarza je warunkowo. Jednakże w razie stwierdzenia okoliczności wymienionych w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 sąd wydaje wyrok uniewinniający, chyba że sprawca w chwili czynu był niepoczytalny."
Konkludując w art. 42 ust. 7 ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym na dzień 14 czerwca 2019 r. chodziło o sytuacje, gdy:
1) postępowanie karne przed sądem zakończyło się prawomocnym wyrokiem uniewinniającym – co ma miejsce jedynie w przypadku stwierdzania istnienia okoliczności, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 K.p.k., a mianowicie gdy zostanie ustalone, że:
a) czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia;
b) czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa;
2) orzeczeniem (np. przez prokuratora) o umorzeniu postępowania:
a) z powodu niepopełnienia przestępstwa albo przestępstwa skarbowego (np. kontratypy, niepoczytalność),
b) braku ustawowych znamion czynu zabronionego (czyn zaistniał, ale brak w nim wszystkich znamion wymaganych przez przepis ustawy).
Zatem, jeżeli sąd karny w toku prowadzonego postępowania karnego uznałby, że czynu nie popełniono lub sprawca nie popełnił przestępstwa, to wydałby wyrok uniewinniający. Tymczasem art. 17 § 1 pkt 3 K.p.k. odnosi się do materialnoprawnej przesłanki umorzenia postępowania karnego tj. społecznej znikomej szkodliwości czynu, która wprawdzie powoduje, że czyn nie stanowi przestępstwa – art. 1 § 2 K.p.k., ale sprawca takiego czynu nie może być uznany za niewinnego. W konsekwencji przypadek umorzenia postępowania karnego przez sąd wskazany w art. 17 § 1 pkt 3 K.p.k. nie zawiera się w przesłankach art. 42 ust. 7 ustawy o Policji w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 czerwca 2019 r.
Ten kierunek wykładni potwierdza także nowelizacja dokonana ustawą z dnia 16 maja 2019 r. o zmianie ustawy o Policji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1091) – art. 1 pkt 4, na mocy której art. 42 ust. 7 ustawy o Policji został doprecyzowany i od 27 czerwca w sposób wyraźny odnosi się on sytuacji, gdy "postępowanie karne lub karne skarbowe zostało zakończone prawomocnym wyrokiem uniewinniającym albo orzeczeniem o umorzeniu postępowania ze względu na okoliczności określone w art. 17 § 1 pkt 1 lub 2 Kodeksu postępowania karnego".
W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, a istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a., a w następstwie tego do oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art.203 pkt 1 p.p.s.a.