II SAB/Wa 373/22

II SAB/Wa 373/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-12-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Góraj /przewodniczący/
Michał Sułkowski /sprawozdawca/
Piotr Borowiecki
Symbol z opisem
6540
659
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 35, art. 36, art. 37
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2016 poz 1575
art.  36
Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Asesor WSA Michał Sułkowski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Oddziału w Warszawie Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w przedmiocie wniosku z dnia [...] kwietnia 2021 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
M.M. w piśmie z 30 kwietnia 2021 r. wniósł do Dyrektora Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "Dyrektor Oddziału IPN") o udzielenie na podstawie art. 36 ust. 4b ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "ustawa o IPN") informacji pochodzących ze znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej zabiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa dotyczących osobowych źródeł informacji:
– z akt IPN [...]
k. 9 tw ps. "[...]", ps. "[...]", ps. "[...]" rejestracja Wydz. [...] KWMO w [...];
– z akt IPN [...];
k. 9 ozi ps. "[...]" rejestracja Dep. [...] MSW,
k. 16 lk krypt. “[...]" rejestracja Wydz. [...] KWMO w [...],
k. 17 tw ps. "[...]" rejestracja Wydz. [...] KWMO w [...],
k. 45 tw ps. "[...]" rejestracja Dep. [...] MSW,
k. 45 tw ps. "[...]" rejestracja Wydz. [...] KWMO w [...]
k. 221 lk krypt. "[...]" rejestracja Dep. [...] MSW,
k. 231 opp ps. "[...]" officer Dep. [...] MSW.
W piśmie z 12 maja 2021 r. Kierownik Referatu Udostępnienia Dokumentów do celów Naukowych i Dziennikarskich w Oddziałowym Archiwum IPN w [...] (dalej "Kierownik Referatu") zwrócił się do Referatu Informacji i Sprawdzeń Oddziałowego Archiwum IPN w [...] o udzielenie informacji o TW "[...]" w zakresie kopii zapisów ewidencyjnych, informacji o zachowanych materiałach, danych osobowych i dzienników kartotek. W zapytaniu wskazano, że TW "[...]" nie figuruje w Cyfrowym Archiwum IPN. Podano też uzupełniająco, że był on TW wykorzystywanym w 1962 r. do rozpracowania kandydata na TW z zakonu [...]w [...]. Pozostawał na kontrakcie [...] C.W. z KDMO [...].
W piśmie z 14 maja 2021 r. (przekazanym tego samego dnia zgodnie z wnioskiem na adres poczty elektronicznej: [...]) Kierownik Referatu poinformował M.M. o rozpoczęciu, w związku z jego wnioskiem z 30 kwietnia 2021 r., kwerendy odnośnie do wskazanych we wniosku TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", OZI ps. "[...]", TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", lk krypt. "[...]", opp. ps. "[...]". Wskazał ponadto, że o wynikach kwerendy skarżący zostanie poinformowany odrębnym pismem, oraz że ze względu na ilość spraw prowadzonych przez IPN oraz szczegółowy zakres kwerend, poszukiwania mogą potrwać do kilku miesięcy.
W piśmie z 5 maja 2021 r. (przekazanym 6 lipca 2021 r. na adres poczty elektronicznej) Kierownik Referatu poinformował M.M. o przygotowaniu do udostępnienia zapisów ewidencyjnych wytypowanych w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie Oddziałowych Archiwów IPN w [...] oraz w [...] odnośnie do nw. osobowego źródła informacji z akt IPN [...]
- tw ps. "[...]" (wskazany jako lk krypt. "[...]") – zapisy ewidencyjne 16 kart. Kierownik Referatu wskazał, że Referat Informacji i Sprawozdań Oddziałowego Archiwum IPN w [...] nie wytypował sygnatur materiałów archiwalnych, natomiast Referat Informacji i Sprawozdań Oddziałowego Archiwum IPN w [...] wytypował materiały archiwalne o sygn. [...].
Jednocześnie, na podstawie art. 36 § 1 K.p.a., Kierownik Referatu poinformował skarżącego, że realizacja przedmiotowej sprawy zostanie wydłużona. Wyjaśnił, że wydłużenie realizacji wniosku jest spowodowane oczekiwaniem na wyniki kwerend odnośnie do TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", OZI ps. "[...]", TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", lk krypt. "[...]" oraz opp ps. "[...]". Wskazał, że o zakończeniu realizacji sprawy skarżący zostanie poinformowany odrębnym pismem w terminie do dwóch miesięcy od daty zawiadomienia.
Kierownik Referatu poinformował również, że Oddziałowe Archiwum IPN w [...] zakończyło realizację wniosku w części dot. tw ps. "[...]" Wydz. [...] KWMO w [...] – wskazany jako lk krypt. "[...]".
W dniu 12 lipca 2021 r. do Oddziałowego Archiwum IPN w [...] wpłynęła informacja z Oddziałowego Archiwum IPN w [...], w której w wyniku dokonanych sprawdzeń poinformowano, że w zasobie ewidencyjnym OAIPN w [...] nie odnaleziono informacji oraz materiałów dotyczących tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]".
W piśmie z 15 lipca 2021 r. (przekazanym 19 lipca 2019 r. na adres poczty elektronicznej) Kierownik Referatu poinformował M.M., że przygotowano do udostępnienia zapisy ewidencyjne wytypowane w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie Oddziałowego Archiwum IPN w [...] odnośnie do nw. osobowych źródeł informacji z akt IPN [...]:
– TW ps. "[...]" Wydz. [...] KWMO w [...] – zapisy ewidencyjne 13 kart – Referat Informacji i Sprawozdań Oddziałowego Archiwum IPN w [...] wytypował materiały archiwalne o sygn. IPN [...], IPN [...];
– TW ps. "[...]" Wydz. [...] KWMO w [...] – zapisy ewidencyjne – 14 kart
– Referat Informacji i Sprawozdań Oddziałowego Archiwum IPN w [...] wytypował materiały archiwalne o sygn. IPN [...] t. 1-4. Ponadto RIiS OA IPN poinformował, że TW "[...]" w latach 1958 – 1960 był rejestrowany przez Wydz. [...] WUdsBP [...] pod ps. "[...]".
Ponadto Kierownik Referatu poinformował, że Referat Informacji i Sprawozdań Oddziałowego Archiwum IPN w [...], w kwerendzie odnośnie do TW ps. "[...]" Wydz. [...] KWMO w [...], nie wytypował sygnatur materiałów archiwalnych oraz zapisów ewidencyjnych.
Kierownik Referatu zawiadomił również, że Oddziałowe Archiwum IPN w [...] zakończyło realizację wniosku w części dot. TW ps. "[...]", "[...]", "[...]" Wydz. [...] KWMO w [...].
M.M. w piśmie z 7 lipca 2022 r. wniósł do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ponaglenie na podstawie art. 37 K.p.a. z uwagi na przewlekłość realizacji wniosku z 30 kwietnia 2021 r.
M.M. w piśmie z 24 sierpnia 2021 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Oddziału IPN w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 30 kwietnia 2021 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 4 stycznia 2022 r. sygn. akt II SAB/Wa 638/21 odrzucił skargę M.M. z powodu nieuiszczenia wpisu pomimo wezwania. Postanowienie jest prawomocne.
M.M. w piśmie z 8 lutego 2022 r. wniósł do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ponaglenie na podstawie art. 37 K.p.a. z uwagi na przewlekłość realizacji wniosku z 30 kwietnia 2021 r. ([...]) dotyczącego ustalenia tożsamości informatora ps. "[...]" na kontrakcie Wydz. [...] KWMO w [...]. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 36 ust. 4b ustawy o IPN wystąpił o identyfikację m.in. tw ps. "[...]", a do chwili obecnej nie ustalono jego tożsamości.
Zastępca Dyrektora Biura Prawnego Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w piśmie z 4 marca 2022 r. poinformował skarżącego, że pismo z 8 lutego 2022 r. nie może być zakwalifikowane jako ponaglenie w rozumieniu art. 37 K.p.a., ponieważ wniosek z 30 kwietnia 2021 r. podlega rozpatrzeniu w trybie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN i nie inicjuje postępowania administracyjnego. Ponadto wskazał, że w piśmie z 15 lipca 2021 r. poinformowano M.M., iż Referat Informacji i Sprawdzeń Oddziałowego Archiwum IPN w [...] nie wytypował sygnatur materiałów archiwalnych oraz zapisów ewidencyjnych odnośnie do tw ps. "[...]" Wydz. [...] KWMO w [...], a także o tym, że zakończono realizację wniosku w części dot. m.in. tw ps. "[...]".
M.M. w piśmie z 17 maja 2022 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez Dyrektora Oddziału IPN postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z 30 kwietnia 2021 r., wywodząc, że we wniosku tym wystąpił o identyfikację ozi ps. "[...]", a ponieważ do obecnej chwili nie udostępniono mu danych, w dniu 8 lutego 2022 r. wystąpił do organu nadrzędnego z ponagleniem.
Skarżący uznał tryb załatwienia sprawy za całkowicie niezgodny z prawem, podnosząc, że w sprawie wniosku powinien uzyskać "orzeczenie". Skonstatował, że nie wydając orzeczenia, organ naruszył art. 35 § 3 K.p.a., który określa maksymalny termin załatwienia sprawy, a także zasadę zaufania do organów administracji zawartą w art. 8 K.p.a. oraz zasadę szybkości postępowania zawartą w art. 12 K.p.a.
M.M. wniósł o:
1. zobowiązanie Dyrektora Oddziału IPN w [...] do zakończenia realizacji wniosku z 30 kwietnia 2021 r. w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi;
2. zobowiązanie Dyrektora Oddziału IPN w [...] do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie;
3. w przypadku uwzględnienia skargi orzeczenie, że przewlekłość organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa lub, że naruszenie prawa nie było rażące, mimo że będą podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, jeśli taki zostanie wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu;
4. wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 tej ustawy;
5. zasądzenie kosztów postępowania.
Dyrektor Oddziału IPN wniósł o oddalenie skargi M.M.. W odpowiedzi na skargę wywiódł, że przedmiotowy wniosek został złożony przez skarżącego 30 kwietnia 2021 r., udostępnienia poszczególnych dokumentów następowały sukcesywnie, a odnośnie do kwerendy TW "[...]" M.M. został poinformowany o wydłużeniu terminu realizacji wniosku spowodowanym oczekiwaniem na wyniki kwerendy przeprowadzanej Archiwum IPN w [...], gdyż dokumenty te nie były dostępne oddziałowemu Archiwum IPN w [...]. Dyrektor Oddziału IPN zauważył, że Archiwum IPN w [...] nie odnalazło sygnatur materiałów archiwalnych oraz zapisów ewidencyjnych odnośnie do TW ps. "[...]", o czym skarżący został poinformowany w piśmie z 15 lipca 2021 r., w którym to również poinformowano go o zakończeniu realizacji wniosku w części dot. m.in. TW "[...]". Oznacza to, że o wynikach kwerendy dot. TW ps. "[...]" skarżący został poinformowany powyższym pismem.
Z powyższych względów, w ocenie organu niezasadne są zarzuty naruszenia art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i art. 36 § 1 K.p.a., gdyż organ przystąpił do załatwienia sprawy wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, monitował załatwienie sprawy do innych podmiotów, od których zależała realizacja wniosku, informował o możliwości niezałatwienia sprawy, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.
Niezależnie od powyższego, Dyrektor Oddziału IPN wskazał, że zgodnie z art. 35 § 5 K.p.a., do terminów ustawowych, określonych w przepisach § 1, § 2, § 3 i § 4 nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności i okresów ewentualnych opóźnień z przyczyn niezależnych od organu. Tymczasem – jak skonstatował - działania organu były zależne od działań wykonywanych przez inny podmiot (odrębny Oddział IPN).
M.M., w piśmie z 26 lipca 2022 r. wywiódł, że chciałby otrzymać (nawet negatywne) orzeczenie w sprawie identyfikacji ozi ps. "[...]", ponieważ postępowanie administracyjne nie może zakończyć się pismem informacyjnym. Na poparcie swego stanowiska powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lutego 2022 r. sygn. akt II SAB/Wa 514/22, wywodząc, że zgodnie z zajętym w tym wyroku stanowiskiem wniosek o identyfikację inicjuje postępowanie administracyjne, natomiast organ postanowił nie przyjmować tego do wiadomości, "uparcie" odmawia wydawania orzeczeń i utrzymuje, że skarżącemu nie przysługuje ponaglenie.
M.M., przy piśmie z 19 października 2022 r., złożył do akt sprawy fotokopię strony tytułowej publikacji Instytutu Pamięci Narodowej pt. "[...]" oraz strony 475 zawierającej indeks osób, pseudonimów i rejestracji, w którym wymieniono m.in. pseudonim "[...]". Stwierdził, że dokumenty te dowodzą, iż w IPN znajduje się ewidencja, na podstawie której można zidentyfikować b. tw ps. "[...]", ale Instytut nie chce mu jej udostępnić.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Stosownie natomiast do treści, art. 120 P.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
W związku z powyższym Sąd rozpoznał przedmiotową sprawę ze skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Oddziału w [...] Instytutu Pamięci Narodowej – Komicji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "Dyrektor Oddziału IPN") w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Skarga nie podlegała uwzględnieniu.
I.
Wniosek M.M. z 30 kwietnia 2021 r. został złożony na podstawie art. 36 ust. 4b ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej
- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177
– dalej "ustawa o IPN"). Zgodnie z nim, osoby, które korzystają z dokumentów, o których mowa w ust. 1, do celów, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, mają prawo do uzyskiwania, na wniosek, informacji ze znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci zbiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa, w tym dotyczących tożsamości tajnych informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Przepis art. 36 ust. 1 ustawy o IPN stanowi natomiast, że dokumenty zgromadzone przez Instytut Pamięci udostępnia się w celu: 1) wykonywania zadań ustawowych; 2) prowadzenia badań naukowych; 3) publikacji materiału prasowego, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r.
- Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914), z upoważnienia redakcji albo wydawcy. Wniosek skarżącego jest tzw. wnioskiem dziennikarskim.
Jak wynika z art. 36 ust. 2 ustawy o IPN, dokumenty, o których mowa w ust. 1, udostępnia się na pisemny wniosek, skierowany do dyrektora oddziału Instytutu Pamięci, właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę wnioskodawcy.
Stosownie natomiast do treści art. 36 ust. 3 ustawy o IPN, wniosek, o którym mowa w ust. 2, powinien zawierać: 1) imię i nazwisko albo nazwę oraz adres zamieszkania albo siedziby wnioskodawcy; 2) rodzaj i numer dokumentu tożsamości osoby, której ma nastąpić udostępnienie; 3) datę wydania dokumentu tożsamości osoby, której ma nastąpić udostępnienie oraz nazwę organu, który go wydał; 4) dane ułatwiające odnalezienie dokumentów.
Ponadto, w myśl art. 36 ust. 4 ustawy o IPN, wniosek o udostępnienie dokumentów w celu, o którym mowa: 1) w ust. 1 pkt 1 - powinien zawierać również podstawę prawną dotyczącą wykonywania zadań, o których mowa w ust. 1 pkt 1; 2) w ust. 1 pkt 2 - powinien zawierać również: a) wskazanie tematu prowadzonych badań naukowych, b) rekomendację pracownika naukowego uprawnionego do prowadzenia badań naukowych w dyscyplinach nauk humanistycznych, społecznych, gospodarki lub prawa - w przypadku osób niebędących takimi pracownikami; 3) w ust. 1 pkt 3 - powinien zawierać również: a) wskazanie tematu materiału prasowego, b) załączone upoważnienie redakcji albo wydawcy do wystąpienia z wnioskiem.
Stosownie z kolei do treści art. 36 ust. 6 ustawy o IPN, dyrektor oddziału Instytutu Pamięci, w drodze decyzji administracyjnej, odmawia udostępnienia dokumentów, o których mowa w ust. 1, jeżeli złożony wniosek nie spełnia warunków określonych w ust. 1-4 lub zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 lub art. 37.
Z powołanych regulacji wynikają dwa istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy wnioski. Po pierwsze, udostępnienie dokumentów zgromadzonych przez Instytut Pamięci w celu publikacji materiału prasowego jest tzw. czynnością materialno-techniczną, realizowaną na wniosek uprawnionego podmiotu. Po drugie, odmowa udostępnienia dokumentów następuje w formie decyzji administracyjnej w przypadkach enumeratywnie wskazanych w ustawie (zob. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 2992/19 – niepublikowany; dostępny: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W realiach sprawy zainicjowanej wnioskiem M.M. z 30 kwietnia 2021 r., w zakresie udzielenia informacji dotyczących TW ps. "[...]", Dyrektor Oddziału IPN nie odmówił skarżącemu udostępnienia dokumentów zgromadzonych przez IPN. W sprawie nie zachodziła bowiem żadna z przesłanek wydania decyzji odmownej, przewidzianych w art. 36 ust. 6 ustawy o IPN. Organ stwierdził wyłącznie, w wyniku dokonanej kwerendy zasobów archiwalnych, że nie odnaleziono informacji oraz materiałów dotyczących tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]". Z akt sprawy wynika, że dokonano sprawdzenia w Cyfrowym Archiwum IPN oraz w Oddziałowym Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w [...]. We wskazanych przez skarżącego we wniosku z 30 kwietnia 2021 r. aktach IPN [...] odnaleziono informacje dotyczące pozostałych dwóch TW o pseudonimach "[...]" oraz "[...]" i wytypowano do udostępnienia materiały archiwalne o sygnaturach, odpowiednio IPN [...] i IPN [...] oraz IPN [...]. W odniesieniu do tajnego współpracownika o pseudonimie "[...]" Oddziałowe Archiwum IPN w [...] nie wytypowało żadnych informacji i materiałów, o czym poinformowano skarżącego w piśmie z 15 lipca 2021 r.
W opisanych okolicznościach, Dyrektor Oddziału IPN nie miał podstaw do wydania decyzji administracyjnej. Nie mógł bowiem odmówić udostępnienia dokumentów, których nie odnaleziono w zasobie IPN. Odpowiadając na wniosek M.M. z 30 kwietnia 2021 r. w zakresie, w jakim skarżący zarzuca przewlekłe prowadzenie postępowania, tj. w zakresie dotyczącym informacji dotyczących TW ps. "[...]", w piśmie z 15 lipca 2021 r. Dyrektor Oddziału IPN załatwił więc ten wniosek w prawidłowej formie, informując jednocześnie o zakończeniu jego realizacji w tej części.
Jeżeli natomiast skarżący jest w posiadaniu dodatkowych danych, może zawnioskować o kontynuowanie kwerendy.
II.
Dyrektor Oddziału IPN nie dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie wniosku M.M. z 30 kwietnia 2021 r.
Jakkolwiek ustawa o IPN nie określa terminów załatwienia sprawy na podstawie art. 36 ust. 4b (czyni to jedynie w odniesieniu do udostępniania dokumentów zdigitalizowanych – ust. 4a), to w art. 43 ust. 1 stanowi, że postępowanie w sprawach uregulowanych w ustawie prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Należy zatem przyjąć, że w odniesieniu do wniosku realizowanego w oparciu o art. 36 ust. 4b ustawy o IPN zastosowanie znajdują przepisy rozdziału 7 K.p.a. ("Załatwianie spraw"). Trzeba jednak zarazem przypomnieć i podkreślić, że wniosek rozpatrywany w trybie wskazanego przepisu nie wszczyna tzw. postępowania jurysdykcyjnego zmierzającego do ustalenia konkretnego prawa. Skoro natomiast dyrektor oddziału IPN nie prowadzi w tego typu sprawach postępowania wyjaśniającego, przepisy art. 35 i art. 36 K.p.a. powinny być stosowane w sposób uwzględniający specyfikę procedowania polegającego na przeglądzie zasobów aktowych, przygotowaniu i udostępnieniu informacji zawartych w posiadanych dokumentach (zob. też prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lutego 2022 r. sygn. akt II SAB/Wa 514/21
– niepublikowany; dostępny: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze, należy zaznaczyć, że wyrażona w art. 12 K.p.a. zasada szybkości i prostoty postępowania nakazuje organom administracji publicznej działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Ogólny obowiązek sprawnego i efektywnego prowadzenia postępowania został skonkretyzowany w art. 35 K.p.a. Zgodnie z art. 35 § 1 K.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Stosownie do treści art. 35 § 2 K.p.a., niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ.
Wedle natomiast art. 35 § 3 K.p.a., załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.
W myśl art. 35 § 5 K.p.a., do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu.
Zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Stosownie do treści art. 36 § 2 K.p.a., ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.
Jak wynika z art. 37 § 1 K.p.a., przez bezczynność organu administracji należy rozumieć sytuację, w której nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (art. 37 § 1 pkt 1). Z przewlekłością postępowania mamy natomiast do czynienia, jeżeli postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2).
W świetle akt sprawy, wniosek skarżącego wpłynął do elektronicznej skrzynki podawczej Oddziału IPN w [...] w dniu 30 kwietnia 2021 r. i został zarejestrowany 5 maja 2021 r. Obejmował on informacje pochodzące ze znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci zabiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa dotyczących w sumie 10 osobowych źródeł informacji. Realizacja wniosku wymagała kwerendy przeprowadzonej w zasobach Oddziałowych Archiwów IPN w [...], [...] i [...]. Po dokonaniu sprawdzenia Cyfrowym Archiwum IPN, w dniu 12 maja 2021 r., Kierownik Referatu Udostępniania Dokumentacji do Celów Naukowych i Dziennikarskich w Oddziałowym Archiwum IPN w [...] zwrócił się do Referatu Informacji i Sprawdzeń Oddziałowego Archiwum IPN w [...] o udzielenie informacji o TW "[...]" w zakresie kopii zapisów ewidencyjnych, informacji o zachowanych materiałach, danych osobowych i dzienników kartotek. W dniu 14 maja 2021 r. poinformowano skarżącego o rozpoczęciu kwerendy, a 5 lipca 2021 r., po otrzymaniu wyników sprawdzeń dokonanych przez Oddziałowe Archiwa IPN w [...] i [...], przekazano informacje o przygotowanych do udostępnienia w wyniku tych sprawdzeń materiałach archiwalnych. Jednocześnie, na podstawie art. 36 § 1 K.p.a., poinformowano skarżącego o wydłużeniu realizacji wniosku w zakresie obejmującym TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", OZI ps. "[...]", TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", TW ps. "[...]", lk. krypt. "[...]" oraz opp ps. "[...]". Wyjaśniono też, że niezałatwienie wniosku w terminie spowodowane jest oczekiwaniem na wyniki kwerend dotyczących wymienionych podmiotów. Po otrzymaniu w dniu 12 lipca 2021 r. odpowiedzi z Oddziałowego Archiwum IPN w [...], w piśmie z 15 lipca 2021 r. udzielono skarżącemu (opisanej wyżej odpowiedzi) dotyczącej TW ps. "[...]", TW ps. "[...]" oraz TW ps. "[...]".
W opisanych okolicznościach, w ocenie Sądu nie ma podstaw, by stwierdzić, że postępowanie w sprawie wniosku skarżącego z 30 kwietnia 2021 r. było prowadzone dłużej niż było to niezbędne do jego załatwienia.
Nie można wprawdzie zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w odpowiedzi na skargę, wskazującym na zasadność zastosowania w sprawie art. 35 § 5 K.p.a., co miałoby skutkować niewliczaniem do terminu załatwiania sprawy, okresów oczekiwania na odpowiedzi oddziałowych archiwów. Jak bowiem stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 22 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1321/18 (niepublikowany; dostępny: https://orzeczenia.nsa.gov.pl), nie może być tak, że jednostka organizacyjna IPN ustawowo upoważniona do załatwienia wniosku, nie ma instrumentów do jego realizacji i musi korzystać z pomocy innych jednostek organizacyjnych, na których działanie nie ma żadnego wpływu. W takiej sytuacji, nie można mówić o przyczynach niezależnych od organu, w rozumieniu art. 35 § 5 k.p.a., gdyż przyczyny ewentualnej zwłoki w załatwieniu wniosku tkwią w organizacji pracy i strukturze organizacyjnej organu, a to nie są przyczyny niezależne od organu.
Niemniej jednak, analiza akt sprawy dokonana pod względem stwierdzania ewentualnej przewlekłości postępowania, pozwala stwierdzić, że czynności zmierzające do załatwienia wniosku skarżącego podjęto niezwłocznie, najpierw dokonując sprawdzenia w Cyfrowym Archiwum, a następnie występując do trzech oddziałowych archiwów IPN o dokonanie kwerend materiałów znajdujących się w ich zasobach. Poinformowano też skarżącego w terminie czternastu dni od wpływu wniosku o rozpoczęciu kwerendy. Następnie, po otrzymaniu odpowiedzi z poszczególnych oddziałowych archiwów, w pismach z 5 i 15 lipca 2021 r. na bieżąco informowano M.M. o wynikach dokonanych sprawdzeń, w tym o możliwości zapoznania się z materiałami odnalezionymi w poszczególnych archiwach. W pierwszym z wymienionych pism, na podstawie art. 36 § 1 K.p.a., poinformowano także o przyczynach opóźnienia i wskazano termin, w jakim najpóźniej skarżący zostanie poinformowany o zakończeniu realizacji sprawy. Informację o braku materiałów archiwalnych oraz zapisów ewidencyjnych dotyczących TW ps. "[...]" i zakończeniu realizacji wniosku w tym zakresie przekazano skarżącemu w piśmie z 15 lipca 2021 r., wysłanym 19 lipca 2021 r. na adres poczty elektronicznej, zatem na długo przed upływem terminu wskazanego w piśmie z 5 lipca 2021 r., a dwa tygodnie i pięć dni po upływie dwóch miesięcy od wpływu wniosku do Oddziału IPN w [...].
W opisanych okolicznościach, nie było w ocenie Sądu podstaw do stwierdzenia, że postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego z 30 kwietnia 2021 r. było prowadzone nieefektywnie, bez wymaganej "koncentracji" podejmowanych czynności, bądź, że podejmowano w nim czynności zbędne, co uprawniałoby do stwierdzenia, że postępowanie prowadzone było dłużej niż było to niezbędne. Liczba podmiotów podlegających sprawdzeniu i rozproszenie zasobów archiwalnych (w oddziałowych archiwach w [...], [...] i [...]) pozwala zakwalifikować sprawę jaką szczególnie skomplikowaną w rozumieniu art. 35 § 3 K.p.a. Organ niezwłocznie przystąpił do realizacji wniosku i poinformował skarżącego o rozpoczęciu kwerendy, a następnie zawiadamiał o jej postępach, informując jednocześnie o przyczynach opóźnienia i terminie, w jakim najpóźniej zakończy realizację wniosku. W zakresie obejmującym TW ps. "[...]", w którym M.M. zarzuca Dyrektorowi Oddziału IPN przewlekłe prowadzenie postępowania, organ udzielił odpowiedzi przed upływem wyznaczonego terminu. Jakkolwiek nastąpiło to po upływie terminu dwóch miesięcy określonego w art. 35 § 3 K.p.a., to w świetle powołanych wyżej okoliczności w postaci liczby podmiotów objętych wnioskiem i rozproszenia zasobów archiwalnych oraz oczekiwania na odpowiedź z Oddziałowego Archiwum IPN w [...], w ocenie Sądu nie ma podstaw, by opóźnienie to kwalifikować jako nieusprawiedliwione, noszące znamiona przewlekania postępowania, wydłużania go ponad uzasadnioną miarę. Jak natomiast powyżej wywiedziono – z uwagi na nieodnalezienie w posiadanych zasobach wnioskowanych przez skarżącego informacji – organ nie miał podstaw do działania w prawnej formie decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia dokumentów.
III.
Reasumując, skargę M.M. zarzucającą Dyrektorowi Oddziału IPN w [...] przewlekłość w realizacji wniosku z 30 kwietnia 2021 r. w części odnoszącej się do TW ps. "[...]", należało uznać za niezasadną.
IV.
Trzeba ponadto wyjaśnić, że jakkolwiek wniosek skarżącego z 30 kwietnia 2021 r. w zakresie, w jakim w skardze zarzucono Dyrektorowi Oddziału IPN przewlekłe prowadzenie postępowania, został załatwiony przed wniesieniem tej skargi, Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. uznając, że w sprawie nie znajduje zastosowania uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2022 r. sygn. akt II OPS 1/21 (ONSAiWSA z 2022 r. nr 3, poz. 34), zgodnie z którą skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.
– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sprawie nie wydano bowiem aktu administracyjnego kończącego postępowanie, który podlegałby kontroli sądu administracyjnego, lecz w drodze zwykłego pisma poinformowano stronę o tym, że w wyniku kwerendy nie wytypowało materiałów archiwalnych oraz zapisów ewidencyjnych dotyczących TW ps. "[...]".
V.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.