II SAB/WA 183/24

II SAB/Wa 183/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-09-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek /sprawozdawca/
Arkadiusz Koziarski
Izabela Głowacka-Klimas /przewodniczący/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
658
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Stwierdzono przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ - art. 149 §1a ustawy PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149 § 1 pkt 3, § 1a, § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U.UE.L 2016 nr 119 poz 1 art. 78 ust. 2
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z  przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2024 r. sprawy ze skargi A. K., M. C., M. K., D. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie rozpoznania skargi z dnia [...] listopada 2022 r. 1. stwierdza, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierza Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych grzywnę w wysokości 1000 (słownie: tysiąc) złotych; 4. przyznaje od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżących A. K., M.C., M. K., D. K. solidarnie sumę pieniężną w wysokości 1000 (słownie: tysiąc) złotych; 5. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz skarżących A. K., M. C., M.K., D. K. solidarnie kwotę 100 (słownie: sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Skargą z [...] lutego 2024 r. wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Sąd) M. C., A.K., D. K. oraz M. K.(dalej: Skarżący) zaskarżyli bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: Prezes UODO) oraz przewlekłe prowadzenie przez Prezesa UODO postępowania w przedmiocie rozpoznania skargi
z [...] listopada 2022 r. na niezgodne z prawem przetwarzanie danych osobowych przez M. B.
Pismem z dnia [...] lutego 2023 r. Skarżący zostali wezwani do uzupełnienia braków formalnych skargi z uwagi na nieprzedłożenie pełnomocnictw od osób, w których imieniu Skarżący również wnieśli skargę do Prezesa UODO. W swojej skardze Skarżący wnieśli bowiem m.in. o zrealizowanie sprzeciwu na przetwarzanie naszych
i członków rodziny danych.
Pismem z [...] lutego 2023 r. A. K. wskazał, że w przedmiotowym postępowaniu będzie reprezentował następujące osoby: M.K., M. C. oraz małoletnich F.K., S. K., W. C. oraz T. C. A.K. przedłożył pełnomocnictwo M. K. do reprezentowania go oraz jego małoletnich dzieci, tj. F. K. oraz S. K. Tożsame pełnomocnictwo zostało udzielone przez M. C. oraz jej małoletnie dzieci, tj. W. C. oraz T. C.
Do pełnomocnictw nie dołączono stosownych dokumentów potwierdzających uprawnienie ww. osób do reprezentowania małoletnich dzieci. W związku
z powyższym Prezes UODO uczynił stroną postępowania także M. K. oraz M. C. i [...] lipca 2023 r. przesłał A. K. wezwanie do uzupełnienia braków formalnych w zakresie dokumentów potwierdzających uprawnienie ww. osób do reprezentowania ich małoletnich dzieci.
Pismem z [...] sierpnia 2023 r. A.K. złożył ponaglenie. Jednocześnie odmówił przedłożenia dokumentów wskazujących na uprawnienie M. K. oraz M. C. do reprezentowania ich małoletnich dzieci.
Pismem z [...] sierpnia 2023 r. Prezes UODO zwrócił się do M. B.
o ustosunkowanie się do treści skargi oraz złożenie pisemnych wyjaśnień. O podjętych czynnościach wyjaśniających organ poinformował Skarżących pismem z [...] sierpnia 2023 r., a [...] sierpnia 2023 r. Prezes UODO otrzymał pisemne wyjaśnienia M. B.
Pismem z [...] lutego 2024 r. Prezes UODO wystąpił do M. B.
o złożenie uzupełniających wyjaśnień, niezbędnych do wydania decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie, a [...] lutego 2024 r. Prezes UODO poinformował Skarżących o czynnościach podjętych w przedmiotowej sprawie.
Decyzją z [...] czerwca 2024 r. nr [...] Prezes UODO umorzył postępowanie administracyjne ze skargi Skarżących.
W skardze do Sądu Skarżący wnieśli o wymierzenie Prezesowi UODO grzywny, przyznania od Prezes UODO sumy pieniężnej w wysokości 1000 złotych oraz zasądzenie kosztów postępowania. W jej uzasadnieniu podnieśli, że oczekują od Prezesa UODO, że rozpatrzy ich sprawę w taki sposób, który doprowadziłby do jak najszybszego zakończenia postępowania administracyjnego, co niewątpliwie wpłynęłoby znacząco na ochronę praw do prywatności i wizerunku w miejscu zamieszkania rodziny Skarżących.
W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o jej oddalenie. W jej uzasadnieniu podniósł, że nie uchylał się od podjęcia czynności mających na celu rozstrzygnięcie przedstawionej przez Skarżących sprawy. Prezes UODO podejmował możliwie szybko i w najbardziej skuteczny sposób działania mające na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia.
W szczególności przedsięwziął przewidziane prawem czynności służące rzetelnemu ustaleniu stron postępowania, ustaleniu okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy i zebraniu materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia
w sprawie.
Zdaniem Prezesa UODO wydanie decyzji administracyjnej musi być poprzedzone dokładnym zbadaniem jej okoliczności faktycznych i zebraniem kompletnego, wewnętrznie spójnego materiału dowodowego. Należy zauważyć, że organ nie może oprzeć się wyłącznie na dowodach i twierdzeniach podmiotu zarzucającego nieprawidłowości. W celu zweryfikowania zarzutów skargi Prezes UODO musi w szczególności zwrócić się - w odpowiednich trybach - do skarżonego podmiotu o ustosunkowanie się do stawianych zarzutów, często kilkukrotnie, a także umożliwić wszystkim stronom wyrażenie stanowiska w sprawie, złożenie wyjaśnień
i stosownych dowodów na ich potwierdzenie. Niejednokrotnie określone informacje wymagają konfrontacji poprzez ustosunkowanie się do nich przez drugą stronę. Na każdym etapie postępowania organ kierował się zasadami prowadzenia postępowania określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego, w tym na bieżąco informował stronę postępowania o podejmowanych czynnościach.
W mniemaniu Prezesa UODO nie bez znaczenia pozostaje fakt, że - przed wszczęciem niniejszego postępowania - dwukrotnie wzywał Skarżących do uzupełnienia braków formalnych skargi w celu prawidłowego zidentyfikowania stron postępowania.
Dalej Prezes UODO stwierdził, że nie może stawiać w gorszej sytuacji innych obywateli, swobodnie dysponując kolejnością rozpatrywania skarg. Wszystkie czynności podejmowane są zgodnie z kolejnością, bieżącym etapem postępowania
i z uwzględnieniem złożoności spraw. Konieczność dwukrotnego wzywania Skarżących do uzupełnienia braków formalnych skargi, czas potrzebny na wymianę korespondencji, w tym oczekiwanie na uzupełnienie braków formalnych skargi,
a następnie na złożenie wyjaśnień, bez wątpienia wynika z przyczyn niezależnych od organu. Należy zauważyć, że prawidłowe ustalenie stron postępowania, zebranie wyjaśnień i dowodów, zarówno od Skarżących, jak i podmiotu skarżonego, a następnie oczekiwanie na odpowiedź niewątpliwie wpływa na długość toczącego się postępowania. Nie można zatem uznać, że organ cechowała zła wola, skutkująca naruszeniem prawa, a tym bardziej naruszeniem prawa w sposób oczywisty.
Prezes UODO wskazał, że podejmowane czynności w toku niniejszego postępowania, tj. dwukrotne wzywanie Skarżących do uzupełnienia braków formalnych skargi, wezwanie podmiotu skarżonego do złożenia wyjaśnień w sprawie - w żadnym Stopniu nie oznaczają, że organ prowadzi działania o charakterze pozornym lub z własnej winy dopuszcza się przewlekłego prowadzenia postępowania.
Ewentualne zasądzenie określonej sumy pieniężnej pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną. Wedle Prezesa UODO Skarżący nie przedłożył dowodów na doznane dolegliwości lub niedogodności powstałe na skutek zarzucanego przewlekłego prowadzenia postępowania.
W konkluzji Prezes UODO nadmienił, że jest jedynym urzędem na całą Polskę, bez jednostek pomocniczych, czy oddziałów zamiejscowych. Do Prezesa UODO składają skargi osoby z całej Polski, jak również z zagranicy. Prezes UODO prowadzi szereg działań w zakresie poszerzania świadomości obywateli na temat ochrony danych osobowych, co również przekłada się nie tylko na liczbę wpływających skarg do Urzędu, ale także próśb o interwencję, czy też wniosków o wydanie opinii, których liczba z każdym rokiem się zwiększa. Istotne jest również, że wnoszone skargi, podobnie jak niniejsza sprawa, mają coraz bardziej skomplikowany charakter
i wymagają zwiększonej ilości czasu przeznaczanego na ich rozpatrzenie, co wydłuża okresy prowadzonych postępowań administracyjnych.
Sąd zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W związku z tym, że przedmiotem skargi Skarżących jest zarówno bezczynność, jak i przewlekłe prowadzenie postępowania, Sąd zwraca uwagę, że
w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) prezentuje się pogląd, który Sąd w składzie orzekającym podziela i przyjmuje za własny, że zarzucanie organowi w jednej skardze bezczynności oraz przewlekłości postępowania nie powinno być traktowane jako kumulacja dwóch skarg, o ile kwestionowana jest terminowość i sprawność działania organu w tej samej sprawie administracyjnej. Objęcie jedną skargą obu form opieszałości organu inicjuje bowiem jedną sprawę sądowoadministracyjną, co pozostaje w związku z zasadą, że przedmiotem zaskarżenia może być tylko jednostkowa czynność bądź zaniechanie organu (por. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt II OSK 709/12; z 24 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 2225/14; oraz z 15 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 2400/19). W przypadku wniesienia skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania to sąd administracyjny - na podstawie okoliczności sprawy, a zwłaszcza przebiegu postępowania - ocenia, czy w sprawie wystąpiła bezczynność, czy przewlekłe prowadzenie postępowania, oraz na podstawie tej oceny podejmuje rozstrzygnięcia,
o których mowa w art. 149 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z 26 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 1360/12; oraz z 4 września 2015 r. sygn. akt II OZ 753/15).
Na podstawie art. 149 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu (§ 1 pkt 1) lub stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Sąd w przypadku,
o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony
o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (§ 2).
W mniemaniu Sądu Prezes UODO dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jak celnie stwierdził w ślad za orzecznictwem J.P. Tarno (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2011 r., pkt 38 komentarza do art. 3 p.p.s.a.), przedmiotem skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania jest podejmowanie przez organ w toku postępowania czynności zbędnych lub wykonywanie czynności pozornych, a także powstrzymywanie się od podejmowania czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji prowadzi do nieracjonalnego przedłużenia terminu jej załatwienia.
Terminowość dokonywania czynności w postępowaniu przed Prezesem UODO regulują następujące akty prawne: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. U. UE L nr 119, s. 1 z 4 maja 2016 r. ze zm.; dalej: RODO), ustawa z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. z 2019 r., poz. 1781; dalej: u.o.d.o.) oraz ustawa z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572; dalej: k.p.a.).
Zgodnie z art. 78 ust. 2 RODO bez uszczerbku dla innych administracyjnych lub pozasądowych środków ochrony prawnej każda osoba, której dane dotyczą, ma prawo do skutecznego środka ochrony prawnej przed sądem, jeżeli organ nadzorczy właściwy zgodnie z art. 55 i 56 nie rozpatrzył skargi lub nie poinformował osoby, której dane dotyczą, w terminie 3 miesięcy o postępach lub efektach rozpatrywania skargi wniesionej zgodnie z art. 77.
Stosownie do art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. o przewlekłości można mówić, jeżeli postępowania jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Zgodnie z art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (§ 3). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone
w § 3 (§ 4). W myśl art. 36 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).
W świetle art. 62 u.o.d.o. w przypadku, o którym mowa w art. 36 k.p.a., Prezes UODO, zawiadamiając strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, jest obowiązany również poinformować o stanie sprawy i przeprowadzanych w jej toku czynnościach.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem NSA 3-miesięczny termin określony w art. 78 ust. 2 RODO nie odnosi się tylko do obowiązku poinformowania osoby, której dane dotyczą, o postępach lub efektach rozpatrywania skargi wniesionej na podstawie art. 77 RODO, ale w pierwszej kolejności odnosi się do obowiązku rozpatrzenia skargi. Konstatacja ta wynika w pierwszej kolejności z wykładni językowo-logicznej art. 78 ust. 2 RODO - użycie spójnika alternatywy łącznej ("jeżeli organ [...] nie rozpatrzył skargi lub nie poinformował [...]") determinuje wyprowadzenie z tego przepisu dwóch norm
o odmiennych hipotezach. Rozpatrzenie skargi, o której mowa w art. 77 ust. 1 RODO, zgodnie z art. 7 ust. 1 u.o.d.o. w zw. z art. 104 § 1 k.p.a. oznacza wydanie decyzji administracyjnej. Termin określony w art. 78 ust. 2 RODO musi być traktowany jako termin szczególny w rozumieniu art. 35 § 4 k.p.a. Przedstawione w niniejszym akapicie wywody znajdują potwierdzenie w orzecznictwie NSA (por. wyroki NSA z 7 lipca
2023 r., sygn. akt III OSK 4754/21 oraz III OSK 5190/21; z 29 listopada 2023 r., sygn. akt III OSK 1959/22; z 25 września 2024 r., sygn. akt III OSK 2184/22).
Jak wynika z akt sprawy, Prezes UODO wszczął postępowanie w sprawie ze skargi Skarżących [...] listopada 2022 r. (data doręczenia Prezesowi UODO skargi). Pierwszą czynność w sprawie (tzn. wezwanie do usunięcia braków skargi) Prezes UODO podjął [...] lutego 2023 r. - po 2 miesiącach od wszczęcia postępowania. Kolejne wezwanie Prezes UODO wystosował [...] lipca 2023 r. - po 5 miesiącach od otrzymania pisma Skarżących z [...] lutego 2023 r. Kolejne opóźnienie - ponownie 5-miesięczne - miało miejsce między [...] sierpnia 2023 r. (tzn. dniem otrzymania przez Prezesa UODO wyjaśnień M. B.) a [...] lutego 2024 r. (tzn. dniem poinformowania Skarżących o stanie postępowania wyjaśniającego oraz wezwania M. B. do uzupełnienia wyjaśnień). W międzyczasie, tzn. [...] lutego 2024 r., do Prezesa UODO wpłynęła skarga Skarżących na przewlekłe prowadzenie przez niego postępowania.
W takim stanie faktycznym sprawy należy się zgodzić z Prezesem UODO, że nie mógł przeprowadzić postępowania wyjaśniającego w sprawie przed usunięciem przez Skarżących braków ich skargi. Nie można również zarzucić Prezesowi UODO, jakoby podejmował działania niezmierzające do załatwienia sprawy, ewentualnie nadania skardze Skarżących dalszego, prawidłowego biegu Niemniej, Sąd nie dopatrzył się okoliczności usprawiedliwiających powtarzające się kilkumiesięczne odstępy pomiędzy kolejnymi czynnościami podejmowanymi w sprawie.
Po pierwsze, zgodnie z dyspozycją art. 78 ust. 2 RODO Prezes UODO powinien był załatwić sprawę do [...] lutego 2023 r. Tymczasem decyzję kończącą postępowanie wydano dopiero [...] czerwca 2024 r.
Po drugie, w wypadku zajścia okoliczności uniemożliwiających załatwienie sprawy w terminie określonym w art. 78 ust. 2 RODO Prezes UDODO powinien był każdorazowo zawiadomić Skarżących o przyczynach zwłoki oraz wskazać termin załatwienia sprawy.
Sąd poprzestał na stwierdzeniu, że Prezes UODO dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania ze skargi Skarżących i nie zobowiązał Prezesa UODO do załatwienia ww. sprawy, ponieważ załatwił ją decyzją z [...] czerwca 2024 r.
Zdaniem Sądu przewlekłość, której dopuścił się Prezes UODO, miała miejsce
z rażącym naruszeniem prawa. Na dokonaną przez Sąd ocenę rzutowały kilkumiesięczne odstępy między kolejnymi czynnościami procesowymi.
Należy zauważyć, że takie procedowanie organu może rodzić po stronie wnioskodawcy uzasadnione wątpliwości, czy jego sprawa w ogóle zmierza ku zakończeniu, co jest szczególnie niepożądane w sprawach tak delikatnych jak ochrona danych osobowych. Okresy tak długiego milczenia Prezesa UODO są nie do zaakceptowania w państwie prawa; miał on obowiązek komunikowania się ze Skarżącymi i wyjaśnienia im przyczyn opóźnienia w załatwieniu sprawy. Tymczasem prowadzenie postępowania w ten sposób nie licuje z wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania stron postępowania do organów władzy publicznej (por. prawomocny wyrok Sądu z 20 czerwca 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 774/23).
Sąd uznał za stosowne, aby wymierzyć Prezesowi UODO grzywnę w wysokości 1000 złotych oraz przyznać na rzecz czworga Skarżących sumę pieniężną
w wysokości 1000 złotych. Pierwszy z zastosowanych środków ma charakter prewencyjny - tak aby Prezes UODO nie dopuszczał się w przyszłych postępowaniach podobnych aktów opieszałości. Drugi zaś środek ma zrekompensować Skarżącym niedogodności związane z oczekiwaniem na rozstrzygnięcie przez Prezesa UODO ich skargi. Wysokość obu powyższych kwot jest zdaniem Sądu adekwatna do uchybień proceduralnych, których dopuścił się Prezes UODO.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. jak w pkt. 1 sentencji, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. jak w pkt. 2 sentencji, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. jak w pkt. 3 i 4 sentencji oraz na podstawie art. 200
w zw. z art. 202 § 2 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a. jak w pkt. 5 sentencji.
Na poczet kosztów postępowania Sąd zaliczył wpis od skargi w wysokości 100 (stu) złotych.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., ponieważ jej przedmiotem jest bezczynność.