II SAB/Wa 1/24

II SAB/Wa 1/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Wieczorek
Izabela Głowacka-Klimas
Łukasz Krzycki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Zobowiązano ... i stwierdzono, że bezczynność miała miejsce bez rażącego naruszenia prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. art. 1 ust. 2, 6 ust. 1 pkt 4, 13 ust. 1 i 2, 16 ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z [...] sierpnia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. zobowiązuje Prezesa Sądu Rejonowego w [...] do rozpatrzenia wniosku M. S. z dnia [...] sierpnia 2023 r., w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w [...] nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
Skarżący, zwany dalej "Wnioskodawcą", zarzucił Prezesowi Sądu Rejonowego w [...], zwanemu dalej "organem", bezczynność przy rozpatrywaniu jego wniosku o udostępnienie informacji publicznej, sformułowanego w piśmie z [...] sierpnia 2023 r. w zakresie wydania kopii wyroków wraz z uzasadnieniami (jeśli były sporządzone), w tym wyroków nakazowych, wydanych przez Sąd Rejonowy w [...] (zwany dalej "Sądem") w okresie 20 - 30 listopada 2022 r. w sprawach o czyny kwalifikowane z ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.
W skardze wniesiono o:
- zobowiązanie organu do załatwienia wniosku,
- stwierdzenie że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem przepisów prawa,
- wymierzenie organowi grzywny w kwocie 1000 zł.,
- przyznania od organu na rzecz Wnioskodawcy sumy pieniężnej w kwocie 100 zł,
- zasądzenie do organu zwrotu kosztów postępowania – w tym wydatków poniesionych na zakup znaczków pocztowych.
Zarzucono wobec bezczynności organu naruszenie:
- art. 61 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483 ze zm.), w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę do uzyskania informacji publicznej - poprzez błędne zastosowanie; polegało ono na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek,
- art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902), zwanej dalej "ustawą o informacji" - poprzez przyjęcie, że wyroki z uzasadnieniami nie stanowią informacji publicznej; w konsekwencji nie udostępniono informacji publicznej na wniosek,
c) art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o informacji, poprzez niezastosowanie, polegające na niezrealizowaniu wniosku.
.
Uzasadniając skargę rozwinięto powyższe zarzuty. Przywołano - wydany w analogicznej sprawie - prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 listopada 2022 r. (sygn. akt II SAB/Wa 411/22 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA" ).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazano:
- wobec wniosku, organ - w piśmie z [...] października 2023 r. - wskazał, że w odniesieniu do żądanej informacji nie stosuje się przepisów ustawy o informacji; wskazano jednocześnie, że w tym zakresie stosuje się przepisy szczególne - art. 156 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 534 ze zm.), zwanej dalej "K.p.k.",
- odnośnie zarzutu naruszenia art. 61 ust. 1 Konstytucji RP podkreślono, że konstytucyjne prawo do informacji publicznej skonkretyzowano przede wszystkim w ustawie o informacji; nie jest ona jednak jedynym aktem prawnym, określającym zasady dostępu do informacji publicznej; innymi słowy, nie wszystkie informacje o sprawach publicznych udostępnia się w trybie ustawy o informacji; zgodnie bowiem z art. 1 ust. 2 tego aktu, jego przepisy nie naruszają regulacji innych ustaw, określających odmienne zasady i tryb dostępu do określonych informacji publicznych; zarzut naruszenia art. 61 ust. 1 Konstytucji RP możnaby uznać za skuteczny, jedynie gdyby organ odmówił Wnioskodawcy co do zasady prawa dostępu do informacji – nie powołując się i nie wykazując istnienia przesłanek ustawowych; nie odmówiono tymczasem prawa do informacji publicznej, a jedynie wskazano, że żądaną informację publiczną udostępnia się (wedle woli ustawodawcy) w innymi trybie, niż ten, zainicjowany przez Wnioskodawcę; jasno wskazano, że w tej sprawie znajduje zastosowanie tryb z art. 156 K.p.k.,
- nawiązując do argumentacji pisma skierowanego do Wnioskodawcy przytoczono ponownie uchwałę składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r. (I OPS 7/13, dostępna w CBOSA); Sąd wskazał w niej jasno, że przepisy o informacji nie naruszają innych ustaw, określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji - będących informacjami publicznymi; oznacza to, że przepisów tej ustawy nie stosuje się wyłącznie wtedy, gdy nie da się ich pogodzić z przepisami ustaw szczególnych, odmiennie regulujących zasady i tryb dostępu do informacji publicznej; są nimi m.in. art. 156 i 321 K.p.k.; art. 156 § 1 K.p.k. zapewnia prawo dostępu do akt sprawy sądowej oraz przyznaje możność sporządzania odpisów stronom, obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym i podmiotowi określonemu w art. 416 K.p.k.; za zgodą prezesa sądu, akta te mogą być udostępniane również innym osobom; chociaż przepis nie stanowi tego expressis verbis, należy przyjąć, że dotyczy on akt sądowych zarówno toczącego się, jak i zakończonego postępowania; są to przepisy szczególne, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o informacji; nie stosuje się tu więc ustawa o informacji,
- wskazane przepisy ustawowe są regulacją kompletną - zawiera zupełny katalog zasad dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych - tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego; dotyczy to postępowań w toku, jak i już prawomocnie zakończonych; art. 156 § 1, 5 i 5a K.p.k. nie są adresowane jedynie do stron postępowania karnego, ale do wszystkich; wskazuje na to bezpośrednio dyspozycja z art. 156 § 5 K.p.k.; zgodnie z nim, akta można w wyjątkowych sytuacjach udostępniać innym osobom niż stronom (obrońcom, pełnomocnikom, przedstawicielom ustawowym); co najważniejsze - postanowienia K.p.k., stanowią "przepisy innych ustaw", o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy o informacji – określają odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi; wyłączają przez to w całości zastosowanie ustawy o informacji,
- żądanie wydania kopii losowych wyroków wraz z uzasadnieniami - w bliżej nieokreślonych sprawach karnych - nie jest wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej, o jakim mowa w art. 10 ust. 1 ustawy o informacji; nie można zatem stwierdzić, że rozpoznanie wniosku we wskazanym na wstępie zakresie podlega reżimowi tego aktu,
- odnośnie zarzutu naruszenia art. 1 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o informacji wskazano: organ nie stwierdził, że żądana informacja nie stanowi publicznej; zarzut jest przez to zupełnie nieuzasadniony; prawidłowo zakwalifikowano żądaną informację, jako publiczną; zarzut byłby skuteczny jedynie wówczas, gdyby przyjęto, że wnioskowane informacje nie mają waloru publicznej; organ finalnie uznał, że żądanie Wnioskodawcy nie stanowi wniosku o udzielenie informacji publicznej w trybie ustawy o informacji. stanowisko organu znajduje odzwierciedlenie w utrwalonej linii orzeczniczej sądów (tak: wyroki WSA o sygn. II SA/Wa 1676/21 oraz 1677/21 – dostępne w CBOSA); skoro - na podstawie art. 156 K.p.k. - za zgodą prezesa sądu akta sprawy karnej można udostępniać również innym osobom, to w tym trybie mogą być udostępniane pojedyncze dokumenty - stanowiące informację publiczną w rozumieniu przepisów ustawy o informacji, w szczególności konkretne, a nie przypadkowe orzeczenia sądu (tak: wyrok WSA o sygn. akt II SAB/Sz 49/21 – dostępny w CBOSA),
- organ odpowiadał pisemnie na każde zapytanie Wnioskodawcy; wskazywał przyczyny nieudostępnienia losowych wyroków z uzasadnieniami; nie ma znaczenia, czy posiłkował się przy tym jednolitą argumentacją; w zależności od treści pisma Wnioskodawcy każdorazowo udzielano kompleksowej odpowiedzi - wskazując przyczyny nieudostępnienia informacji; przy tym – w zakresie w jakim żądano informacji - stosuje się wyłącznie art. 156 K.p.k.,
- odnośnie zarzutu naruszenia art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy o nformacji, prawidłowo - realizując częściowo żądanie Wnioskodawcy – wskazano mu sygnatury spraw, w których chciał udostępnienia orzeczeń wraz z uzasadnieniami; dzięki temu będzie mógł wystąpić z wnioskiem w trybie art. 156 K.p.k.
Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.).
Sąd zważył, co następuje:
Bezczynność organu administracji publicznej – w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – ma miejsce, gdy w prawnie ustalonym terminie nie podejmuje on czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, albo – mimo ustawowego obowiązku – nie kończy go wydaniem w terminie stosownego aktu lub nie podjął wymaganej czynności. Dla skuteczności skargi nie ma znaczenia, z jakich powodów nie podjęto określonego rozstrzygnięcia lub nie wykonano czynności, a w szczególności czy jest to następstwem zawinionej lub nie- opieszałości organu w ich podjęciu lub dokonaniu (tak: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 86).
Udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki nie później jednak niż w ciągu 14 dni. W terminie tym, obowiązany do udzielenia informacji, powiadamia wnioskodawcę o ewentualnym braku możliwości jej przekazania w danym czasie oraz wskazuje, kiedy ją udostępni – nie później jednak niż po dwu miesiącach od wpływu wniosku (art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o informacji).
Odmowa udostępnienia informacji publicznej następuje natomiast w drodze decyzji (art. 16 ust. 1 ustawy o informacji). W judykaturze ukształtował się pogląd, że – gdy żądanie udostępnienia informacji nie dotyczy w istocie objętej pojęciem publiczna, bądź podmiot obowiązany nie dysponuje w ogóle żądaną informacją – powiadamia się o tym wnioskodawcę pismem (tak: wyrok NSA z 11 grudnia 2002 r.,
o sygn. II SA 2867/02, publ. Wokanda 2003/6/33). Spory w danym zakresie rozstrzyga zaś sąd administracyjny - w razie wniesienia skargi na bezczynność podmiotu, od którego żądano informacji.
W rozpatrywanym przypadku jest poza sporem stan faktyczny w jego istotnych elementach. Wnioskodawca zwrócił się mianowicie o udostępnienie określonych informacji (chodziło o wyroki z uzasadnieniami dotyczące przedmiotowo określonych spraw we wskazanym okresie), zaś organ – do którego wpłynęło podanie – nie udzielił jej w zakresie żądania w terminie zakreślonym ustawą o informacji. Prezentował przy tym stanowisko, że żądana informacja stanowi publiczną, lecz udostępniona jest w trybie odrębnym, w myśl art. 1 ust. 2 ustawy o informacji - na podstawie art. 156 K.p.k. Nie kwestionował dysponowania wnioskowaną informacją.
Organ mylnie skonstatował, jakoby żądana informacja nie podlegała udostępnieniu wedle reguł ogólnych ustawy o informacji. Sąd w tym składzie podziela ocenę wyrażoną w prawomocnym wyroku o sygn. akt II SAB/Wa 411/22. Orzeczenie to wydano w analogicznej sprawie w sporze między tymi samymi stronami.
Co trafnie wskazano w uzasadnieniu tego aktu, w nie budziło wątpliwości w judykaturze, że wyroki sądowe są jawne i wraz z uzasadnieniami (jako integralną ich częścią) stanowią informację publiczną. Treść orzeczenia sądu stanowi nie tylko - zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o informacji - informację o sprawach publicznych, ale stosownie do - art. 6 ust. 1 pkt 4 tego aktu, będąc rodzajem informacji dotyczących treści i postaci dokumentu urzędowego - podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w tejże ustawie. Orzeczenia sądowe z uzasadnieniami, jako wydane w sprawie przez sąd - w ramach jego działalności orzeczniczej, opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego - są danymi publicznymi i podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w omawianej ustawie (tak: wyroki NSA: o sygn. akt I OSK 1938/10, 933/11 oraz 1746/14 – dostępne w CBOSA).
Obecnie tezy tej nie trzeba już wywodzić w procesie wykładni przepisów. Przesądziła o tym wprost nowelizacja art. 6 ustawy o informacji, dokonana z dniem 1 stycznia 2015 r. art. 13 ustawy z dnia 7 listopada 2014 r. o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej (Dz.U. z 2014 r. poz. 1662). Polegała ona na zamieszczeniu w przywołanej jednostce redakcyjnej 3 tiret - stanowiącego, że jednym z postaci dokumentów urzędowych jest m.in. treść orzeczeń sądów.
Nie sposób podzielić stanowiska organu, że żądanej przez Wnioskodawcę informacji nie można mu było udostępnić w trybie ustawy o informacji, skoro dostęp do tego dokumentu, regulowany jest przepisami K.p.k., co wypełnia normę kolizyjną zawartą w art. 1 ust. 2 ustawy o informacji. Art. 156 K.p.k. reguluje zasady udostępniania akt sprawy sądowej oraz akt postępowania przygotowawczego, sporządzania z nich odpisów, w tym wydawania kserokopii z dokumentów i uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy. Dotyczy zatem kwestii dostępu do akt sprawy - jako zbioru określonych dokumentów, Tego się jednak Wnioskodawca w niniejszej sprawie nie domagał. Tam gdzie przepisy K.p.k., w sposób pełny regulują kwestie dostępu do akt w trakcie postępowania sądowego oraz postępowania przygotowawczego, wyłączają faktycznie w tym zakresie uregulowania ustawy o informacji. Chodzi jednak o udostępnienie określonego zbioru różnorodnych materiałów i dokumentów, które tworzą akta sprawy, nie zaś o dostęp do zawartej w tym zbiorze informacji publicznej, czy też konkretnie oznaczonego dokumentu (tak: wyrok NSA o sygn. akt I OSK 2078/16 – dostępny w CBOSA).
W świetle powyższych wywodów organ pozostaje
w bezczynności w zakresie wniosku z [...] sierpnia 2023 r. Wskazując jedynie sygnatury akt zapadłych we stosownym okresie orzeczeń nie zrealizowano bowiem żądania Wnioskodawcy.
Ponieważ - wobec wpływu wniosku o udostępnienie informacji publicznej – nie uczyniono zadość żądaniu ani też nie wydano decyzji o odmowie udostępnienia informacji zaś organ nie kwestionuje nią dysponowania, zasada jest konkluzja, że pozostaje on w bezczynności. Sąd był więc obowiązany nakazać organowi rozpoznania wniosku w stosownej formie.
Błędnie kwalifikując żądanie Wnioskodawcy, jako dotyczące udostępnienie informacji publicznej w odrębnym trybie, naruszono przepisy prawa materialnego określające, co podlega udostępnieniu w trybie ustawy o informacji (tak art. 1 ust. 2), zaś - w tego następstwie - uchybiono wynikającym z ustawy o informacji terminom udostępnianie informacji publicznej na wniosek (art. 10 i 13).
W ocenie Sądu bezczynność organu nie miała natomiast charakteru intencjonalnego. Spowodowało ją błędne przekonanie, że organ nie jest obowiązany załatwić sprawy wedle reguł udostępnienia informacji publicznej - w formie przewidzianej ustawą o informacji. Okoliczność ta, jakkolwiek nie uwalnia organu z zarzutu bezczynności, ma jednak znaczenie w kontekście oceny zakresu stwierdzonej bezczynności. Uzasadnia przyjęcie, że nie ma ona charakteru rażącego naruszenia prawa. Pomimo wydania uprzednio w analogicznej sprawie orzeczenia Sądu (sygn. akt II SAB/Wa 411/22), gdzie wyrażoną pogląd identyczny z prezentowanym obecnie, odmiennego stanowiska organu w sprawie nie sposób kwalifikować jako stanowiące rażące naruszenie prawa. W judykaturze bowiem - co trafnie wskazano w odpowiedzi na skargę - prezentowane są także poglądy przeciwne.
W tym przypadku nie wystąpiły także przesłanki wymierzenia organowi grzywny, ani też przyznania Wnioskodawcy sumy pieniężnej - o co wnoszono w skardze. W danym zakresie Sąd więc ją oddalił.
Z powyższych względów, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a oraz art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1-3 sentencji wyroku. Sąd nie uwzględnił wniosku o zwrot kosztów postępowania poniesionych przez Wnioskodawcę - którymi w danym przypadku mogły być wydatki na korespondencję (skarżącego zwolniono z kosztów postępowania postanowieniem z 22 stycznia 2024 r. sygn. akt II SPP/Wa 1/24). Wnioskodawca nie przedstawił bowiem zestawienia kosztów wraz z dowodem ich poniesienia. Nie może być zaś rolą Sądu prowadzenie z urzędu postępowania wyjaśniającego w danym zakresie.