II SAB/SZ 64/25

II SAB/Sz 64/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-04-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska /sprawozdawca/
Katarzyna Sokołowska /przewodniczący/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
659
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 6 poz 39
art. 6
Ustawa z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego
Dz.U. 1991 nr 30 poz 127
art. 81
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - tekst jedn.
Dz.U. 2017 poz 2097
art. 7, art. 13 ust. 1 pkt 2, art. 19
Ustawa z dnia 5 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.)
Dz.U. 1989 nr 14 poz 79
par. 2, par. 5
Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 1 marca 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie zaliczania wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 35 par. 1-3, art. 36 par. 1 i 2, art. 37 par. 1, art. 61 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 30 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. F. na przewlekłość postępowania Wojewody w przedmiocie rozpoznania wniosku oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 3 lutego 2025 r. A. F. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na przewlekłość postępowania Wojewody Zachodniopomorskiego (dalej: "organ", "Wojewoda") w przedmiocie rozpoznania wniosku w sprawie wypłaty rekompensaty za pozostawione mienie zabużańskie, tj. z tytułu pozostawienia przez J. N. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prowadzonej pod sygn. akt: [...]
Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 35 § 1-3 w zw. z art. 36 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a.") poprzez ich niezastosowanie, co doprowadziło do nierozpoznania sprawy przez organ bez zbędnej zwłoki, tj. bez zachowania ustawowych terminów oraz bez informowania o przyczynach zwłoki w rozpoznaniu sprawy.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o:
- stwierdzenie, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania i zobowiązanie organu do wydania decyzji w określonym terminie,
- stwierdzenie, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
- wymierzenie organowi grzywny w wysokości dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego,
- przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ewentualnie,
- orzeczenie przez Sąd istnienia uprawnienia do wypłaty rekompensaty, jeżeli Sąd uzna, że pozwala na to charakter sprawy.
Skarżąca opisała przebieg postępowania, wskazując, że mimo wydania przez Kierownika Urzędu Rejonowego w B. w dniu 23 grudnia 1993 r. decyzji jej wstępnym i ustaleniu ekwiwalentu w kwocie [...] zł za mienie pozostawione na terenach wschodnich do dnia dzisiejszego nie zostało ono wypłacone.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że wraz z przejęciem przez wojewodów kompetencji w zakresie potwierdzenia uprawnień do rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione w związku z II wojną światową poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, zostały mu przekazane akta sprawy wraz z decyzją z dnia 23 grudnia 1993 r., znak [...] wydaną przez Kierownika Urzędu Rejonowego w B., działającego na podstawie art. 81 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 1985 r. w sprawie zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego - ustalającą uprawnienie do ekwiwalentu po 1/3 części: E. N., Z. N. i K. D.. Decyzja ta stanowiła podstawę do przystąpienia do przetargu na zbycie nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa. Organ przystąpił zatem do ustalenia czy osoby wymienione w ww. decyzji nabyły na własność lub użytkowanie wieczyste od Skarbu Państwa, na terenie powiatu b. nieruchomość z zaliczeniem wartości mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z negatywną odpowiedzią Starosty B. , organ podjął działania mające na celu odnalezienie potencjalnych spadkobierców osób, wymienionych w ww. decyzji. Po ustaleniu potencjalnych spadkobierców osób, wymienionych w ww. decyzji, organ wezwał ich do przedłożenia stosownych dokumentów w oryginale bądź w formie kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem notarialnie bądź przez organ administracji publicznej, wykazujących prawo do dziedziczenia po osobach zmarłych (k-65 akt administracyjnych).
Wobec braku złożenia stosownych dokumentów oraz braku wniosku spadkobierców o ujawnienie ich w rejestrze zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej: "ustawa z 2005 r.") organ pismem z dnia 16 grudnia 2024 r. wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy, tj. termin na uzupełnienie ww. dokumentów, który upłynie 16 czerwca 2025 r. (k-111 akt administracyjnych).
Organ wskazał na braki w dokumentacji i wyjaśnił, że postępowanie prowadzone w trybie przepisów ustawy z 2005 r. wszczynane jest na wniosek osoby uprawnionej, a zatem obowiązek dostarczenia stosownych dokumentów leży po stronie wnioskodawczyni.
Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca pismem z dnia 19 grudnia 2024 r. złożyła ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, który to postanowieniem z dnia 30 stycznia 2025 r. uznał je za bezzasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.
Skarga została rozpoznana w oparciu o art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Przepisy te stanowią, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a, organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.
Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 k.p.a.).
Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.).
O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 1 i 2 k.p.a).
Z kolei w art. 37 § 1 k.p.a. stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § określono jako bezczynność (pkt 1), zaś sytuację, w której postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy określono jako przewlekłość (pkt 2). Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy więc do czynienia wówczas, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (tak NSA w wyroku z dnia 28 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1830/20). O przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić gdy organ prowadzi postępowanie w sposób nieefektywny, podejmując czynności zbędne albo nie podejmując żadnych czynności w sprawie, także wtedy gdy nie przekroczył jeszcze terminu do wydania decyzji (tak np. NSA w wyroku z 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt I OSK 2527/24).
Zwrócić należy również uwagę, że zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
Jak wynika z akt, sprawa o ustalenie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tzw. "mienie zabużańskie") przez J. N. została zakończona decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w B. z dnia 23 grudnia 1993 r. nr [...], działającego na podstawie art. 81 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.; dalej "ustawa z 1985 r."), § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 września 1985 r. w sprawie zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej i położonych na niej budynków (Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 79 ze zm.; dalej "rozporządzenie z 1985 r."). Decyzja ta została wydana na wniosek E. N.. Kierownik Urzędu Rejonowego w B. ustalił, że uprawnienie do ekwiwalentu za mienie zabużańskie przysługuje łącznie po 1/3 E. N., Z. N. i K. D.. Wysokość ekwiwalentu ustalono na kwotę [...] zł, która obecnie po denominacji z 1995 r. wynosi [...] zł.
Decyzja ta jest ostateczna, co było bezsporne w sprawie. Postępowanie administracyjne w zakresie ustalenia prawa do ekwiwalentu za mienie zabużańskie zostało zatem zakończone na podstawie przepisów wówczas obowiązujących.
Podkreślić należy, że według przepisów obowiązujących w dacie wydania ww. decyzji brak było możliwości wypłacenia ustalonego ekwiwalentu osobom uprawnionym. Formą realizacji uprawnień przysługujących osobom uprawnionym była jedynie możliwość zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na poczet opłat za użytkowanie wieczyste lub na pokrycie ceny sprzedaży działki budowlanej oraz położonego na tej działce domu, budynku albo lokalu, a także ceny sprzedaży nieruchomości rolnych stanowiących własność Państwa (§ 2 rozporządzenia z 1985 r. w zw. z art. 81 ustawy z 1985 r.).
Również na podstawie ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39, dalej "ustawa z 2003 r.") brak było możliwości wypłaty ekwiwalentu osobom uprawnionym.
Na mocy przepisów ustawy z 2003 r. wojewodowie przejęli kompetencje w zakresie ekwiwalentu za mienie zabużańskie i zostali zobowiązani do prowadzenia stosownego rejestru zgodnie z art. 6 tej ustawy.
Obecnie prawo do rekompensaty za mienie zabużańskie regulują przepisy ustawy z 2005 r. Na podstawie art. 19 ustawy z 2005 r. wojewodowie zobowiązani zostali do prowadzenia rejestrów dotyczących prawa do rekompensaty oraz dokonania adnotacji o zrealizowaniu prawa do rekompensaty na mocy art. 18 tej ustawy. Przepisy ustawy z 2005 r. wprowadziły dopiero możliwość realizacji uprawnienia do rekompensaty przez wypłatę środków pieniężnych z Funduszu Rekompensacyjnego (art. 13 ust.1 pkt 2).
Jak wynika z akt, organ w 2023 r. przeprowadzał aktualizację prowadzonego rejestru, w tym w zakresie realizacji praw do ekwiwalentu ustalonego na podstawie decyzji z 23 grudnia 1993 r. przez osoby wymienione w tej decyzji.
Powyższe nie oznacza jednak, że doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu przez Wojewodę w przedmiocie ponownego ustalenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie na podstawie przepisów ustawy z 2005 r. Wskazać bowiem należy, że według przepisów ustawy z 2005 r., tak jak na mocy poprzednio obowiązujących przepisów, postępowanie administracyjne wszczyna się na wniosek osoby uprawnionej.
Zdaniem Sądu, brak było podstaw prawnych do ponownego ustalenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie w sytuacji, gdy w obrocie prawnym pozostaje decyzja z 1993 r. Postępowanie administracyjne o ustalenie prawa do ekwiwalentu zostało zakończone na mocy przepisów wówczas obowiązujących, nie można więc twierdzić, że organ pozostaje w bezczynności w załatwieniu sprawy.
Odrębną kwestią jest realizacja prawa obecnie zwanego rekompensatą za mienie zabużańskie. Realizacja uprawnień do ekwiwalentu (rekompensaty) zależała wyłącznie od woli osób, którym to prawo zostało przyznane. W tym zakresie działanie organu z urzędu zostało wykluczone.
Z uwagi na to, że prawo do ekwiwalentu zostało przyznane osobom wymienionym w decyzji z 1993 r., w ocenie Sądu, organ prawidłowo podjął czynności zmierzające do ustalenia ewentualnych spadkobierców ww. osób. Słusznie również organ poinformował potencjalnych spadkobierców o możliwości zrealizowania praw do rekompensaty pod warunkiem złożenia stosownych dokumentów, wykazujących prawo do dziedziczenia po osobach, wymienionych w decyzji z 1983 r. oraz złożenia wniosku o ujawnienie ich w rejestrze, prowadzonym przez Wojewodę (k.65).
Okoliczność, że organ wyznacza potencjalnym spadkobiercom termin do złożenia stosownych dokumentów nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy o przewlekłość (k-111). Nie toczy się bowiem żadne postępowanie administracyjne. Organ wypełnia jedynie obowiązki informacyjne względem osób, które mogą dopiero stać się stronami odrębnego postępowania w przedmiocie realizacji prawa do rekompensaty. Wymaga to jednak od tych osób efektywnego działania w postaci złożenia stosownych dokumentów.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Sąd nie uwzględnił zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku organu o zasądzenie kosztów postępowania, ponieważ zgodnie z art. 200 p.p.s.a., zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, przysługuje skarżącemu od organu w wypadku uwzględnienia skargi. Tym samym zwrot kosztów postępowania prowadzonego w pierwszej instancji może nastąpić jedynie na rzecz skarżącego i tylko w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona