II SAB/Sz 106/23

II SAB/Sz 106/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski
Patrycja Joanna Suwaj /sprawozdawca/
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 3 par. 2 pkt 8, art. 149, art. 149 par. 1a, art. 149 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 12 par. 1 i 2, art. 35 par. 1-3, art. 36 par. 1 i 2, art. 37 par. 1 pkt 1.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2023 r. sprawy ze skargi W. L. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku I. stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku W. L. z dnia [...] marca 2022 r. II. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, III. przyznaje od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego W. L. kwotę [...]([...]) złotych tytułem sumy pieniężnej, IV. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego W. L. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
1.W. L. (dalej: "Skarżący", "Strona") w piśmie z dnia 21 lipca 2022 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS" lub "Organ") w sprawie rozpoznania złożonego przez niego wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę A. L. na okres od dnia 1 czerwca 2022 r. do 30 maja 2023 r. Jednocześnie wniósł o stwierdzenie bezczynność Organu, mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto powołując się na przepis art. 154 § 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwrócił się o zasądzenie od organu na Jego rzecz kwoty 5000 złotych. Jak też zasądzenie kosztów sądowych, w tym kosztów udzielonego zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżący zwrócił się również o przeprowadzenie dowodu ze:
- stanowiących załącznik do niniejszej skargi dokumentów celem wykazania: złożenia przez stronę wniosku o świadczenie wychowawcze w dniu 26 marca 2022 roku, zarejestrowania sprawy w systemie ZUS, braku reakcji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, złożenia przez stronę ponaglenia, braku reakcji organu na ponaglenie;
- akt dotyczących rozpoznania wniosku strony o przyznanie świadczenia wychowawczego na rzecz córki - A. L. za okres od dnia 1 czerwca 2022 roku do dnia 30 maja 2023 roku, a następnie przeprowadzenie dowodu z ww. akt celem wykazania: złożenia przez Stronę wniosku o świadczenie wychowawcze w dniu 26 marca 2022 roku, braku reakcji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, złożenia przez stronę ponaglenia, braku reakcji organu na wniesione ponaglenie.
W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że w dniu 26 marca 2022 r. złożył do Organu, za pośrednictwem platformy elektronicznej ZUS PUE, wniosek o udzielenie świadczenia wychowawczego na córkę A. L. na okres od dnia 1 czerwca 2022 r. do 30 maja 2023 r. Sprawa została zarejestrowana w systemie pod znakiem [...]
Wobec bierności Organu Wnioskodawca dnia 23 czerwca 2022 r. złożył ponaglenie do organu wyższego stopnia, lecz mimo to Organ nadal nie podejmował żadnych czynności w sprawie, w szczególności nie rozpoznał wniosku, nie wydał decyzji ani nie wypłacił świadczenia wychowawczego we wnioskowanej wysokości.
Zdaniem Strony zaistniała sytuacja stanowi rażące naruszenie obowiązujących przepisów. Odwołując się do treści art. 35 ust. 3 Kodeksu postępowania administracyjnego uznał, że zainicjowana przez niego sprawa nie jest skomplikowana. Może być rozpoznana w oparciu o dostarczone dokumenty. Pomimo upływu czterech miesięcy i wniesienia ponaglenia - organ nie wykonał w sprawie żadnej czynności. Nawet gdyby przyjąć, że sprawa ma szczególnie skomplikowany wymiar to zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. organ winien zawiadomić o tym stronę wskazując na przyczyny nie rozpoznania jej w terminie oraz wyznaczyć termin jej załatwienia. Tymczasem Organ takich czynności nie podjął, pomimo złożenia ponaglenia, które nie tamuje rozpoznania sprawy zwłaszcza, że całość dokumentacji niezbędnej dla rozpoznania sprawy została przez Stronę dołączona do wniosku w formie elektronicznej.
2. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi względnie stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności nie mającej rażącego charakteru oraz odstąpienie od przyznania na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej na podstawie art. 154 § 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Organ podkreślił, że sprawa wszczęta wnioskiem Strony z dnia 26 marca 2022 r. została zakończona uwzględnieniem tego wniosku w całości w dniu 18 sierpnia 2022 r., o czym Skarżący został poinformowany w tej samej dacie. Zwrócił uwagę, że skarga Strony z dnia 21 lipca 2022 r., która wpłynęła do organu 28 lipca 2022 r. została mylnie zarejestrowana w aplikacji EPOD jako odwołanie do Prezesa Zakładu w sprawie braku rozstrzygnięcia w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego. Z tego względu skarga nie została przekazana do Sądu, a sprawę (wniosek o świadczenie) rozpoznano w trybie odwoławczym.
Niemniej Organ przyznał, że rozpoznanie wniosku Strony o przyznanie świadczenia wychowawczego nastąpiło z przekroczeniem terminów wskazanych w art. 35 i 36 k.p.a. Taki stan rzeczy wynika m.in. z powszechnie znanego faktu dużej liczby spraw rozpoznawanych w ww. przedmiocie przez Zakład, w tym nie tylko na rzecz obywateli polskich oraz z konieczności korzystania przy rozpoznawaniu tych spraw
z systemów pozostających w zarządzie innych podmiotów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
3. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 przywoływanej dalej jako: "p.p.s.a.") – art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.
W myśl art. 149 ustawy p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a ustawy p.p.s.a.). Ponadto Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (art. 149 § 1b ustawy p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 ustawy p.p.s.a.).
Sąd rozpatrując skargę dotyczącą bezczynności bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy istniejący w dniu wniesienia skargi oraz w dacie orzekania.
Wymaga zarazem zaznaczenia, że kontrolowana sprawa z uwagi na swój przedmiot (skarga na bezczynność), została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.
4. Na wstępie należy nakreślić ramy prawne badania skargi na bezczynność organu administracji publicznej.
Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a."), jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do stwierdzenia, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie ww. zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.
O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 1 i § 2 k.p.a.).
Według postanowień art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.
Zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że
z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy - w ustalonym przepisami terminie - organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu.
5. W ocenie Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy mamy do czynienia z tak rozumianą bezczynnością. Z analizy akt administracyjnych wynika, że wniosek
o przyznanie świadczenia wychowawczego wpłynął do Organu w dniu 26 marca 2022 r. Następnie wobec jego nierozpoznania Skarżący złożył ponaglenie dnia 23 czerwca 2022r., z kolei skarga Strony na bezczynność wpłynęła do Organu dnia 28 lipca 2022 r.
Co do zasady, zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a., datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek Skarżącego wpłynął do Organu w dniu 26 marca 2022 r., który zakończył postępowanie, poprzez wydanie informacji o przyznaniu wnioskowanego świadczenia wychowawczego dopiero w dniu 18 sierpnia 2022 r. Przy tym załatwienie sprawy nastąpiło po ponagleniu Organu przez Skarżącego pismem z dnia 23 czerwca 2022 r. oraz wniesieniu skargi na bezczynność z dnia 21 lipca 2022 r.
Mając na uwadze opisany stan rzeczy należy stwierdzić, że przez więcej niż
4 miesiące Organ pozostawał bierny, nie dochowując terminów ustawowych określonych przepisami art. 35 i art. 36 k.p.a., a także zasad wskazanych w art. 8 oraz art. 12 k.p.a. Z tego względu zarzut bezczynności organu w rozpoznaniu sprawy okazał się w pełni uzasadniony i dlatego na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku.
6. Orzekając w zakresie uregulowanym w art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd stwierdził, że bezczynność Organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w pkt II sentencji wyroku. Rażące naruszenie prawa było oczywiste i niezasługujące na akceptację w demokratycznym państwie prawa. Zdaniem Sądu, okres bezczynności Organu w niniejszej sprawie, naruszał terminy załatwienia sprawy w sposób rażący i nie mający uzasadnienia w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Na tą ocenę wpływa niewątpliwie nieskomplikowany charakter sprawy. Bezczynność Organu w podjęciu czynności była pozbawiona racjonalnego uzasadnienia.
7. Sąd dostrzega, że na sprawność działania Organu niewątpliwie ma wpływ ilość składanych wniosków, jednakże sytuacja w zakresie organizacji pracy przy ich rozpatrywaniu nie usprawiedliwia działań, które są nie do zaakceptowania w państwie prawa. Z tego powodu, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., Sąd przyznał Skarżącemu sumę pieniężną w wysokości 500 zł (pkt III wyroku) uznając, że kwota ta pozwoli na częściową chociaż rekompensatę dolegliwości związanych z tak długim, nieuzasadnionym oczekiwaniem na rozpoznanie wniosku. Na wysokość rekompensaty wpłynął czas oczekiwania na rozpoznanie wniosku oraz utrwalona w sądach administracyjnych praktyka przyznawania sum pieniężnych w podobnych sprawach.
O kosztach postępowania, obejmujących koszty udziału w sprawie ustanowionego przez Skarżącego pełnomocnika, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.