II SAB/Rz 164/25

II SAB/Rz 164/25 - Postanowienie WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2025-12-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Jolanta Kłoda-Szeliga
Maria Mikolik
Paweł Zaborniak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
659
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 § 1 pkt 6, art. 149
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Maria Mikolik AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi G. L. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia wychowawczego - postanawia - odrzucić skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi G.L. (dalej: "Skarżący") jest przewlekłe prowadzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Organ" lub "ZUS") postępowania w sprawie świadczenia wychowawczego
W dniu 15 września 2025 r. do WSA w Rzeszowie wpłynęła skarga Skarżącego na przewlekłe prowadzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Centrum Świadczeń dla Rodzin w Białymstoku postępowania administracyjnego w sprawie złożonego przez Skarżącego wniosku z dnia 7 października 2024 r . o przyznanie zaległego świadczenia wychowawczego 500+, złożonego do protokołu w ZUS oddział [...] przez pełnomocnika Skarżącego – matkę – T.K. za okres zaległy, tj. od stycznia 2023 r. do maja 2023 r.
Skarżący wyjaśnił, że do dnia sporządzenia skargi, tj. 25 sierpnia 2025 r., Organ nie wydał decyzji, mimo że od złożenia wniosku upłynęło ponad 10 miesięcy. ZUS nie poinformował również Skarżącego o przyczynach zwłoki ani nie wskazał przewidywanego terminu załatwienia sprawy.
Wniosek powinien zostać rozpatrzony zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: "k.p.a.") w terminie do 30 dni, a w sprawach szczególnie skomplikowanych - do 60 dni od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 k.p.a.). Taka sytuacja stanowi rażące naruszenie art. 35 i art. 36, które zobowiązują organ administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki - najpóźniej w terminie dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.
W międzyczasie, w celu przyspieszenia postępowania Skarżący złożył 2 pisemne ponaglenia zgodnie z art. 37 § 1 k.p.a. oraz kontaktował się telefonicznie z infolinią ZUS, jednak nie uzyskał żadnych konkretnych informacji ani efektów w postaci podjęcia czynności przez Organ.
Pomimo działań Skarżącego ZUS pozostaje bezczynny, co narusza jego prawo do załatwienia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 35 § 1 k.p.a. oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).
W związku z powyższym wniósł o:
1. stwierdzenie, że w jego sprawie doszło do przewlekłego prowadzenia przez ZUS - Centrum Świadczeń dla Rodzin w Białymstoku postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek z dnia 7 października 2024 r.,
2. zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w określonym przez Sąd terminie, nie dłuższym niż 30 dni od daty doręczenia odpisu wyroku,
3. zasądzenie od Skarbu Państwa - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz Skarżącego kwoty 20 000 zł tytułem stwierdzenia przewlekłości postępowania, zgodnie z art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "P.p.s.a."),
4. zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego zwrotu kosztów niniejszego postępowania według norm przepisanych,
5. zasądzenie odpowiedniej sumy pieniężnej tytułem rekompensaty, zgodnie z ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na przewlekłość postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o umorzenie postępowania lub oddalenie skargi oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że w związku ze złożeniem skargi na przewlekłość prowadzonego postępowania administracyjnego w sprawnie świadczenia wychowawczego na okres 2022/2023 na dwoje dzieci J. i K.L. nr 010070/680/60213/2023, postępowanie: 376425260 i 376425261 przeprowadzono postępowanie sprawdzające w oparciu o zapisy znajdujące się w systemie informatycznym ZUS, wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin. Ustalenia z tego postępowania potwierdzają, że w dniu 15 stycznia 2023 r. Skarżący wystąpił z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na okres 2022/2023 na dwoje dzieci J. i K. W związku z faktem, że matka dzieci – M.N. w dniu 8 marca 2022 r. również wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia wychowawczego i zostało jej ono informacjami z dnia 23 marca 2022 r. przyznane, CSR w dniu 1 lutego 2023 r. wezwał Skarżącego do doręczenia dokumentu potwierdzającego sprawowanie przez niego faktycznej bądź naprzemiennej opieki nad dziećmi. Z uwagi na niedostarczenie żądanych dokumentów, CSR decyzjami z dnia 5 kwietnia 2023 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dzieci. Zgodnie z zapisami w systemie informatycznym ZUS wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin decyzja z dnia 5 kwietnia 2023 r. została doręczona Skarżącemu w dniu 5 kwietnia 2023 r. w formie elektronicznej na profilu, na platformie PUE-ZUS (urzędowe poświadczenie doręczenia nr 416427402). W dniu następnym po doręczeniu decyzji rozpoczął się bieg czternastodniowego terminu na wniesienie odwołania. Dokumentacja potwierdza, że odwołanie do Prezesa ZUS wniosła pełnomocnik Skarżącego w dniu 7 października 2024 r. do protokołu w Oddziale ZUS w Rzeszowie Inspektorat w [...]. Odwołanie wniesiono w dniu 7 października 2024 r. tj. po upływie 14 - dniowego ustawowego terminu. Nie wniesiono przy tym wniosku o przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Prezes ZUS postanowieniami z dnia 13 sierpnia 2025 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołań od decyzji. W dniach 18 listopada 2024 r. oraz 1 sierpnia 2025 r. interweniowano w sprawie braku rozpatrzenia odwołania.
Organ administracji pozostaje w bezczynności, jeśli w terminie wynikającym z przepisów obowiązującego prawa nie podejmuje żadnych czynności, do podjęcia których jest zobowiązany albo, że jakkolwiek czynności te podjął i prowadził postępowanie, to jednak nie były to czynności celowe służące załatwieniu sprawy co do jej istoty, albo - mimo istnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza natomiast wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosku i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie taka szczególna sytuacja nie zaistniała.
Nie może zobowiązać organu do określonego działania, które przed dniem orzekania zostało już podjęte. W tym stanie sprawy wniosek o umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. jest uzasadniony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., kontrola sądu obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Warunkiem merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd w następstwie wniesienia skargi jest stwierdzenie jej dopuszczalności. Zgodnie z art. 58 § 1 P.p.s.a., sąd odrzuca skargę: 1) jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego; 2) wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia; 3) gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi; 4) jeżeli sprawa objęta skargą pomiędzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona; 5) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie; 5a) jeżeli interes prawny lub uprawnienie wnoszącego skargę na uchwałę lub akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, nie zostały naruszone stosownie do wymagań przepisu szczególnego; 6) jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne.
W okolicznościach sprawy jako istotne jawi się uregulowanie wynikające z art. 56 § 1 pkt 6 P.p.s.a.
W ramach tej regulacji warunkiem skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest uprzednie wyczerpanie środków zaskarżenia przewidzianych w ustawie, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 i 2 P.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie wymóg ten został spełniony, gdyż Skarżący – reprezentowany przez pełnomocnika w osobie matki – w dniu 18 listopada 2024 r. oraz w dniu 1 sierpnia 2025 r. wniósł do ZUS na podstawie art. 37 § 1 k.p.a. ponaglenia na niezałatwienie sprawy w terminie.
Sąd dokonując analizy akt administracyjnych sprawy nadesłanych wraz ze skargą ustalił, że ZUS po rozpoznaniu wniosku Skarżącego z dnia 15 stycznia 2023 r. decyzją z dnia 5 kwietnia 2023 r. znak: 010070/680/60213/2023 nr 376425261 odmówił prawa do przyznania świadczenia wychowawczego na okres 2022/2023 na dziecko J.L. i decyzją z dnia 5 kwietnia 2023 r. znak: 010070/680/60213/2023 nr 376425260 odmówił prawa do przyznanie świadczenia wychowawczego na okres 2022/2023 na dziecko K.L.
Decyzje doręczono Skarżącemu w dniu 5 kwietnia 2023 r., zatem w związku z niezłożeniem w terminie odwołania, stały się ostateczne z dniem 20 kwietnia 2023 r.
W związku ze złożeniem przez Skarżącego odwołania w dniu 7 października 2024 r. Prezes ZUS postanowieniami z dnia 13 sierpnia 2025 r. znak sprawy i nr jak wyżej, stwierdził uchybienie przez Skarżącego terminu do wniesienia odwołań od decyzji wydanych w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego.
W związku z powyższym wskazania wymaga, że uchwałą z 22 czerwca 2020 r. II OPS 5/19 (dostępną na CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że "wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" (zgodnie z tym przepisem, sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania).
Zdaniem NSA, treść art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. nie uprawnia do wniosku, że dopuszczalne jest merytoryczne orzekanie przez sąd w sprawie ze skargi na bezczynność, złożonej w dacie, gdy kwestionowane postępowanie zostało zakończone, zaś z samego "deklaratoryjnego" charakteru wydanego na tej podstawie orzeczenia nie można wyprowadzać żadnych innych wniosków, niż wynikające z analizy treści przepisu, na podstawie którego orzeczenie zastało wydane. Stwierdzenie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a., że organ dopuścił się bezczynności następuje w wyniku uwzględnienia skargi na bezczynność, której przedmiot określony jest zdefiniowanym w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. stanem bezczynności, istniejącym w dacie wniesienia skargi i zakwestionowanym ponagleniem. Z tego powodu należy przyjąć, że ocena zasadności skargi na bezczynność może być dokonana jedynie na dzień wniesienia skargi.
W uzasadnieniu uchwały NSA stwierdził również, że skarga na bezczynność lub przewlekłe postępowanie jest skargą na bezczynność w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a skarga na przewlekłe prowadzenie jest skargą na przewlekłość, o której mowa w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. W obu przypadkach skarga skierowana jest przeciwko wadliwemu procesowo postępowaniu, w wyniku którego konkretna sprawa indywidualna nie postępuje. Kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia skargi aktualny, a nie historyczny (tak: A. Kabat, Komentarz do art. 149 P.p.s.a. [w:] Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, WKP/el. 2021).
Z kolei w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 7 marca 2022 r. sygn. II OPS 1/21 (dostępnej na CBOSA) określono zasady dopuszczalności skargi na przewlekłość postępowania administracyjnego po jego zakończeniu. Zgodnie z tą uchwałą skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.
W uchwale tej NSA wskazał, iż przewlekłość postępowania administracyjnego, jako stan faktyczny, nie jest stanem ciągłym, lecz ma swój kres w chwili rozstrzygnięcia sprawy przez organ. Po rozstrzygnięciu sprawy przez organ, nawet jeżeli rozstrzygnięcie to nastąpi po upływie terminu wyznaczonego w przepisach obowiązującego prawa, przewlekłość postępowania pozostaje stanem historycznym, czyli takim, który istniejąc w przeszłości, nie może być uznany w procedurze sądowoadministracyjnej za nadal podlegający ocenie w kontekście celu tej procedury, tj. przeciwdziałania opieszałości organu w wydaniu rozstrzygnięcia, skoro organ wydał już takie rozstrzygnięcie.
Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela przytoczone wyżej stanowiska płynące z uchwał konkretnych NSA, których konsekwencją jest konieczność odrzucenie skargi na przewlekłe prowadzenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego. Skarga na przewlekłość postępowania administracyjnego została bowiem wniesiona po wydaniu przez ten Organ ostatecznych decyzji z dnia 5 kwietnia 2023 r., którymi ZUS odmówił Skarżącemu przyznania świadczenia wychowawczego na okres 2022/2023 na dwoje dzieci J. i K. oraz po stwierdzeniu przez w/w Organ postanowieniami z dnia 13 sierpnia 2025 r. uchybienia terminu do wniesienia odwołań od wymienionych decyzji. Nie ulega kwestii, iż przed wniesieniem skargi na przewlekłość postępowania w sprawie przyznania Skarżącemu świadczenia wychowawczego na dzieci - w ramach których Skarżący upatruje nielegalnego milczenia ZUS (data sporządzenia i wniesienia skargi do WSA w Rzeszowie 25 sierpnia 2025 r.), jego wnioski zostały rozstrzygnięte ostatecznymi aktami tego Organu. Ewentualny stan przewlekłości postępowania administracyjnego ma w tych okolicznościach czasowych walor historyczny, a nie aktualny, niezbędny do merytorycznego rozpatrzenia skargi
Skoro zatem w opisanych okolicznościach Sąd nie był uprawniony do merytorycznego rozpoznania skargi, skutkowało to jej odrzuceniem na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a.