II SAB/Po 314/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Poznaniu zobowiązał Wojewodę do załatwienia wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy w terminie 60 dni, stwierdzając bezczynność organu, ale nie uznał jej za rażące naruszenie prawa.
Skarżący G. K. złożył skargę na bezczynność Wojewody w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Wojewoda argumentował, że bieg terminów został zawieszony na mocy przepisów dotyczących pomocy obywatelom Ukrainy. Sąd uznał jednak, że po 30 czerwca 2024 r. zawieszenie to jest niezgodne z Konstytucją, co potwierdził NSA. W związku z tym Wojewoda został zobowiązany do rozpoznania wniosku w terminie 60 dni, a stwierdzona bezczynność nie została uznana za rażące naruszenie prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę G. K. na bezczynność Wojewody w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Skarżący zarzucił organowi naruszenie prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy oraz przepisów K.p.a. i dyrektyw UE. Wojewoda powołał się na przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, które miały zawieszać bieg terminów załatwiania spraw dotyczących zezwoleń na pobyt do 4 marca 2026 r. Sąd, opierając się na najnowszym orzecznictwie NSA, uznał jednak, że przedłużanie tego zawieszenia po 30 czerwca 2024 r. jest niezgodne z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, naruszając prawo do sądu. W związku z tym sąd zobowiązał Wojewodę do załatwienia wniosku skarżącego w terminie 60 dni. Jednocześnie, sąd stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, gdyż Wojewoda działał w przekonaniu o legalności zawieszenia terminów wynikającym z przepisów szczególnych. Sąd zasądził od Wojewody na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, przedłużanie zawieszenia biegu terminów załatwiania spraw dotyczących zezwoleń na pobyt cudzoziemców po 30 czerwca 2024 r. na mocy przepisów ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy jest niezgodne z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Sąd podzielił stanowisko NSA, że wielokrotne przedłużanie przepisów epizodycznych ograniczających prawo do sądu, które miały charakter tymczasowy, prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady pewności prawa i prawa do sądu, gdy nadzwyczajne okoliczności uzasadniające te przepisy przestały istnieć.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
zobowiązano_do_dokonania_czynności
Przepisy (19)
Główne
Konstytucja art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu nie może być ograniczane w sposób nieproporcjonalny i nieuzasadniony.
Konstytucja art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób.
p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 3
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd zobowiązuje organ do dokonania czynności, jeśli stwierdzi bezczynność.
p.p.s.a. art. 149 § § 1a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
u.o.c. art. 112a § ust. 1
Ustawa o cudzoziemcach
Termin 60 dni na wydanie decyzji w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy.
u.o.c. art. 112a § ust. 2
Ustawa o cudzoziemcach
Określenie momentu rozpoczęcia biegu terminu na wydanie decyzji.
Pomocnicze
u.p.o.U. art. 100d
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przepis ten, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, przedłużał zawieszenie biegu terminów załatwiania spraw dotyczących zezwoleń na pobyt cudzoziemców. Sąd odmówił zastosowania tego przepisu po 30 czerwca 2024 r. jako niezgodnego z Konstytucją.
u.p.o.U. art. 100c
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przepis ten wprowadzał zawieszenie biegu terminów do końca 2022 r. i był podstawą do późniejszych przedłużeń.
p.p.s.a. art. 52 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia.
p.p.s.a. art. 53 § § 2b
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Warunek formalny skargi na bezczynność - poprzedzenie jej ponagleniem.
p.p.s.a. art. 119 § pkt 4
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
p.p.s.a. art. 120
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym przez trzech sędziów.
u.o.c. art. 114
Ustawa o cudzoziemcach
Dotyczy zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy.
K.p.a. art. 36 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Wyznaczenie terminu załatwienia sprawy.
K.p.a. art. 37 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Ponaglenie jako środek zaskarżenia w przypadku przewlekłości.
K.p.a. art. 37 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Przewlekłość postępowania.
K.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania organu na podstawie i w granicach prawa.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 15 § ust. 2
Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Określenie wysokości opłat za czynności adwokackie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy o zawieszeniu biegu terminów załatwiania spraw dotyczących zezwoleń na pobyt cudzoziemców, przedłużane po 30 czerwca 2024 r., są niezgodne z Konstytucją RP (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3). Nawet jeśli organ działał w przekonaniu o legalności zawieszenia, stwierdzona bezczynność w załatwieniu wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy jest faktem.
Odrzucone argumenty
Argument Wojewody o zawieszeniu biegu terminów na mocy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, który miał chronić przed zarzutem bezczynności.
Godne uwagi sformułowania
Wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych może prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko 'szczególne' - dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności, lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. Rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1-4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości-bezczynności bądź przewlekłego działania organu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Cessante ratione legis, cessat lex ipsa (gdy ustaje przyczyna, dla której wydano ustawę, traci moc sama ustawa).
Skład orzekający
Tomasz Świstak
przewodniczący
Paweł Daniel
sprawozdawca
Robert Talaga
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Orzeczenie jest istotne dla interpretacji przepisów o zawieszeniu terminów w sprawach cudzoziemców oraz dla oceny bezczynności organów administracji po 30 czerwca 2024 r., zwłaszcza w kontekście prawa do sądu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy i jej nowelizacjami, ale jego argumentacja dotycząca prawa do sądu ma szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjnego - prawa do sądu w kontekście przepisów specustawy, które miały ograniczyć dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Pokazuje ewolucję orzecznictwa NSA i WSA w tej kwestii.
“Prawo do sądu kontra specustawa: WSA w Poznaniu staje po stronie cudzoziemca, kwestionując konstytucyjność przepisów.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SAB/Po 314/25 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2026-03-12 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-12-16 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Paweł Daniel /sprawozdawca/ Robert Talaga Tomasz Świstak /przewodniczący/ Symbol z opisem 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 658 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Zobowiązano do dokonania czynności Sentencja Dnia 12 marca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Paweł Daniel (sprawozdawca) Sędzia WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2026 roku sprawy ze skargi G. K. na bezczynność Wojewody w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. zobowiązuje Wojewodę do załatwienia wniosku skarżącego G. K. z dnia 15 stycznia 2025 r., nr [...], o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w terminie 60 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; 2. stwierdza, że Wojewoda dopuścił się bezczynności; 3. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. oddala skargę w pozostałym zakresie; 5. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 597;- zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie W dniu 20 stycznia 2025 r. G. K. (dalej jako: "skarżący"), reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Wojewody w przedmiocie rozpoznania wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy, Skarżący podniósł, że organ dopuścił się naruszenia: 1. prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki oraz prawa do sądu i wynagrodzenia szkody (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 77 ust. 2 Konstytucji) oraz Karty Praw Podstawowych UE; 2. dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/98/UE w sprawie procedury jednego wniosku o jedno zezwolenie dla obywateli państw trzecich oraz powiązanego z nią art. 112a ustawy o cudzoziemcach; 3. art. 7, 8, 12, 35 § 1 i 37 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej jako: "K.p.a.") 4. oraz wniósł o stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie organu do wydania decyzji, przyznania od organu na rzecz Skarżącego sumy w wysokości 2000 zł, wymierzenie organowi grzywny oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że wniosek o zezwolenie na pobyt i pracę został złożony 20 stycznia 2025 r. Poza rutynową weryfikacją danych przez organy służb mundurowych, od czerwca 2025 r. Wojewoda nie podjął w sprawie żadnych czynności, w tym zignorowane zostało wniesione ponaglenie, a organ nie podjął żadnych działań w reakcji na pisma pełnomocnika z prośbą o przyspieszenie sprawy, które były składane w sierpniu, 4 września i 16 października 2025 r. Dodatkowo w skardze wyjaśniono, że w odniesieniu do skarżącego (obywatela [...]) nie mają zastosowania przepisy ustaw szczegółowych dotyczących obywateli Ukrainy. W odpowiedzi na skargę datowanej na 11 grudnia 2025 r. Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Organ podniósł, że na podstawie art. 100d ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 337) na terytorium tego państwa bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy uległ zawieszeniu do dnia 4 marca 2026 r. W tym okresie nie stosuje się przepisów o bezczynności i nie wymierza się z tego tytułu grzywien ani sum pieniężnych. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Ze względu na wyżej wskazany przedmiot skargi, sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a.). Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Wojewoda dopuścił się bezczynności w postępowaniu w przedmiocie wydania zezwolenia na pobyt czasowy cudzoziemca w celu wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, wszczętym na wniosek Skarżącego. W pierwszej kolejności oceniając dopuszczalność wniesionej skargi wskazać należy, że stosownie do art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę – w tym także skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania – można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Na mocy art. 37 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego środkiem zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 1 p.p.s.a. w przypadku przewlekłości jest instytucja ponaglenia. W kontrolowanej sprawie skarga została poprzedzona ponagleniem, wobec czego spełniony został warunek formalny wynikający z art. 53 § 2b p.p.s.a. Sąd w tym zakresie uznał, że przepisy przywołanej przez Wojewodę ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy – o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części uzasadnienia – nie mogły stanowić skutecznej przeszkody do wywodzenia środków prawnych w przedmiotowej sprawie. Przechodząc do merytorycznych zagadnień związanych z rozpoznaniem skargi należy zauważyć, że w niniejszym postępowaniu kluczowym zadaniem Sądu było zbadanie, czy zarzucana w skardze bezczynność Wojewody w załatwieniu sprawy rzeczywiście istniała w dacie wniesienia skargi, jak i w dacie wyrokowania - a jeśli tak, to jaki miała ona charakter. W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że z dniem 15 kwietnia 2022 r. weszła w życie regulacja ingerująca w bieg terminów załatwiania spraw dotyczących legalizowania pobytu cudzoziemców na terytorium RP, wprowadzona ustawą z 08 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022 r. poz. 830), mocą której w art. 1 pkt 44 dodano do ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa przepis art. 100c w brzmieniu: "1. W okresie do 31 grudnia 2022 r. bieg terminów na załatwienie spraw dotyczących: 1) udzielenia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, 2) zmiany: a) zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, b) zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, 3) cofnięcia cudzoziemcowi: a) zezwolenia na pobyt czasowy, b) zezwolenia na pobyt stały, c) zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej - w postępowaniach prowadzonych przez wojewodę nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. 2. Czynności dokonane w okresie, o którym mowa w ust. 1, w postępowaniach w sprawach, o których mowa w ust. 1, są skuteczne. 3. W okresie, o którym mowa w ust. 1: 1) przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się; 2) organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. 4. Zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki." Następnie cytowana treść art. 100c ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy została "prolongowana" na kolejny okres w dodanym w dniu 28 stycznia 2023 r., z mocą wsteczną od 01 stycznia 2023 r., przepisem art. 100d (zob. art. 1 pkt 32 ustawy z 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2023 r. poz. 185). Kolejne nowelizacje wskazanego wyżej art. 100d przedłużały okres zawieszenia biegu terminów. Obecnie termin obowiązywania omawianych przepisów był przedłużony do 04 marca 2026 r. (zob. art. 10 pkt 1 ustawy z 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2025 r., poz. 1301). W dalszej części wyjaśnienia wymaga dlaczego skarga została przyjęta do merytorycznego rozpoznania. Otóż, nie kwestionując orzecznictwa, na które powołał się Wojewoda w odpowiedzi na skargę, należy podkreślić, że w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zostały przedstawione inne, zmodyfikowane poglądy dotyczące stosowania przepisów art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy – po dniu 30 czerwca 2024 r. Wcześniej, w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowano, że przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy nie naruszają Konstytucji oraz prawa unijnego, w tym Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U.UE.C.z 2007 r. Nr 303, poz. 1; dalej też: "KPP""), jak również art. 6 i art. 13 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284; dalej: "EKPC") (zob. np. wyroki NSA z: 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 801/24, II OSK 867/24, II OSK 925/24 i II OSK 1301/24; 24 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1182/24 i II OSK 1183/24; 30 października 2024 r., sygn. akt II OSK 1303/24; 13 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 821/24; 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 926/24; 17 grudnia 2024 r., sygn. akt II OSK 1355/24; 21 stycznia 2025 r., sygn. akt II OSK 1123/24; 18 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2057/24; 20 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1961/24; 26 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 1287/24; 27 lutego 2025 r., sygn. akt II OSK 2470/24). Natomiast aktualnie, m.in. w wyrokach z 19 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2921/24, II OSK 2498/24, II OSK 2737/24 i 2926/24, w wyroku z 28 maja 2025 r., sygn. akt II OSK 2945/24, w wyroku z 12 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 3096/24, a także w wyrokach z 26 czerwca 2025 r., sygn. akt II OSK 2234/24 i II OSK 2243/24, NSA zaprezentował swoje zmodyfikowane stanowisko, dokonując rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw. Zdaniem NSA, należało odmówić zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 854; dalej: "ustawa zmieniająca") - w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy - jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Z jednej strony NSA podkreślał, że w utrwalonym i jednolitym orzecznictwie NSA przyjmuje się, że przedstawiona powyżej wykładnia art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy nie narusza zasady proporcjonalności i efektywności ze względu na jedynie epizodyczny (czasowy) charakter tych regulacji, których wprowadzenie do ustawy spowodowane było kryzysem migracyjnym, związanym z rozpoczęciem przez Rosję działań zbrojnych na terytorium Ukrainy, a zatem sytuacją nadzwyczajną. Sąd argumentował, że czasowe ograniczenie prawa do sądu (i to tylko w wąskim zakresie, tj. dotyczącym skarg na bezczynność oraz przewlekłość w sprawach zezwoleń na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - zob. art. 100c ust. 4 i art. 100d ust. 4) trafnie uznawane jest za uzasadnione sytuacją kryzysową związaną z masowym napływem wysiedleńców z Ukrainy w związku z wojną rozpoczętą w dniu 24 lutego 2022 r. Zarazem z drugiej wskazywał na to, że jednak każdorazowo należy dokonywać wykładni powyższych przepisów właśnie przez pryzmat tych wyjątkowych okoliczności, o ile miały one miejsce w dacie rozstrzygnięcia przez sąd pierwszej instancji. NSA zastrzegał bowiem, że konieczne jest, aby sformułowane wyżej oceny dotyczące dopuszczalnego, proporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, zostały poczynione z uwzględnieniem nadzwyczajnych okoliczności aktualnych na dzień oceny bezczynności lub przewlekłości. Sygnalizowano zatem wprost, że ewentualna istotna zmiana tych okoliczności może doprowadzić do odmiennej oceny spełnienia przesłanki niezbędności wprowadzenia ograniczeń przewidzianych w art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Rozwiązania legislacyjne uwarunkowane nadzwyczajnymi okolicznościami mogą bowiem być uznane za proporcjonalne tylko wówczas, gdy trwają te okoliczności. Wymóg niezbędności ograniczeń stanowi, obok przesłanek przydatności i proporcjonalności sensu stricto, nieodzowny element testu proporcjonalności (zob. np. wyrok TK z 22 września 2005 r., sygn. akt Kp 1/05, OTK-A 2005/8/93). Konkluzja ta koresponduje również z ogólną zasadą prawa cessante ratione legis, cessat lex ipsa (gdy ustaje przyczyna, dla której wydano ustawę, traci moc sama ustawa). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego miała miejsce istotna zmiana okoliczności, gdyż ponad dwuletni okres - od 15 kwietnia 2022 r. do 30 czerwca 2024 r. - należało uznać za wystarczający do zapewnienia przez państwo (administrację rządową) rozwiązań pozwalających na terminową obsługę wniosków pobytowych. Problem bezczynności lub przewlekłości prowadzenia postępowań w określonej kategorii spraw mający swoje źródło w liczbie tych spraw powinien być rozwiązywany przez dostosowanie organizacyjne i kadrowe organów do bieżących potrzeb. Rozwiązanie tej kwestii nie powinno natomiast polegać na wielokrotnym prolongowaniu obowiązywania regulacji ograniczającej przysługujące cudzoziemcom uprawnienia i środki prawne (art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy). Tym bardziej, że chodzi w tym przypadku o regulację szczególną, która w swoim założeniu miała mieć jedynie epizodyczny charakter. Wielokrotne przedłużanie obowiązywania przepisów epizodycznych może bowiem prowadzić do sytuacji, w której w dłuższej perspektywie stanowią one nie tylko "szczególne" - dopuszczalne ze względu na wyjątkowe okoliczności, lecz stałe ograniczenie praw, w tym również prawa do sądu. Takie rozwiązanie należy zaś ocenić krytycznie nie tylko przez pryzmat art. 45 ust. 1 Konstytucji, lecz również z punktu widzenia konstytucyjnej zasady pewności prawa wywodzonej z art. 2 Konstytucji. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nadzwyczajne okoliczności, o których mowa powyżej, nie mogły stanowić podstawy do kolejnego - czwartego z rzędu - przedłużenia obowiązywania art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy po dniu 30 czerwca 2024 r. W związku z tym w ramach tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności ustaw odmówił zastosowania art. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej, w zakresie, w jakim przedłużono do 30 września 2025 r. obowiązywanie zawieszenia terminu do załatwienia spraw wymienionych w art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, jako niezgodnego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wystąpiła sytuacja oczywistej sprzeczności przepisu ustawy z przepisem rangi konstytucyjnej w odniesieniu do art. 100d ust. 1-4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą w zestawieniu z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Rozwiązanie ustawowe zawarte w art. 100d ust. 1-4 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, w świetle którego cudzoziemiec nie może skorzystać z prawa domagania się (realnej) ochrony sądowej w sytuacji istniejącej opieszałości-bezczynności bądź przewlekłego działania organu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą prawa do sądu. Trzeba mieć zatem na uwadze, że Naczelny Sądy Administracyjny stwierdził, iż niezgodność art. 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy z konstytucyjną zasadą prawa do sądu zaktualizowała się po dniu 30 czerwca 2024 r. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela zaprezentowany pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, bowiem pozwala on na urzeczywistnienie zasad konstytucyjnych w ramach wymiaru sprawiedliwości, w tym prawa do sądu. W świetle powyższych uwag kluczowe znaczenie dla oceny, czy Wojewoda dopuścił się zarzucanej mu bezczynności w prowadzeniu postępowania ma ustalenie, w jakim terminie powinien wydać wnioskowane zezwolenie oraz czy termin ten został przez niego dochowany. Przyjąć przy tym należy, że pojęcie bezczynność odnosi się do obiektywnie sprawdzalnego stanu rzeczy, związanego tylko z upływem terminu określonego w ustawie albo terminu wyznaczonego przez organ na podstawie art. 36 § 1 K.p.a. Zatem bezczynność jest związana z naruszeniem terminów załatwienia sprawy. Należy przy tym zwrócić uwagę, że stany faktyczne poddawane ocenie sądowej mogą kwalifikować się zarówno do bezczynności, jak i przewlekłości postępowania, bowiem niewydanie decyzji w terminie wynikającym z przepisów prawa jest zwykle następstwem przewlekłości, a więc stanu, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 112a ustawy o cudzoziemcach decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni (ust. 1). Termin, o którym mowa w ust. 1, biegnie od dnia, w którym nastąpiło ostatnie z następujących zdarzeń: 1) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy osobiście lub nastąpiło jego osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub 2) cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub 3) cudzoziemiec przedłożył dokumenty, o których mowa w art. 106 ust. 2 pkt 2, lub wyznaczony przez wojewodę termin, o którym mowa w art. 106 ust. 2a, upłynął bezskutecznie (ust. 2). W rozpoznawanej sprawie kompletnym wnioskiem o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy (po uzupełnieniu braków formalnych) organ dysponował od dnia 15 stycznia 2025 r. Z wypełnionej karty weryfikacji wynika, że wniosek ten w dniu 26 marca 2025 r. został uznany za niezawierający braków formalnych i dowodowych, wobec czego zawiadomieniem z tego samego dnia skarżący został poinformowany o wszczęciu postępowania. Zawiadomienie to zawierało informację, że w okresie do dnia 30 września 2025 r. bieg terminów na załatwienie sprawy nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu. Podkreślenia wymaga, że skarżący złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy, o którym mowa w art. 114 ustawy o cudzoziemcach. Termin na wydanie decyzji w tym przedmiocie określa zaś art. 112a ustawy o cudzoziemcach, stanowiący przepis ogólny w sprawach wydawania zezwoleń na pobyt czasowy. Po rozpoczęciu biegu terminu w dniu 15 stycznia 2025 r. organ miał więc zgodnie z art. 112a ustawy o cudzoziemcach 60 dni na rozpoznanie wniosku. W tym czasie organ nie podjął w sprawie żadnych czynności. Do czasu wniesienia ponaglenia, a tym bardziej w dacie wniesienia skargi upłynął już okres 60 dni, w jakim organ zobowiązany był do wydania decyzji w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. uznał, że Wojewoda dopuścił się bezczynności, o czym orzekł w punkcie II. sentencji wyroku. Równocześnie zobowiązał Wojewodę do rozpoznania wniosku skarżącego w terminie 60 dni od dnia zwrotu akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem, o czum orzeczono w punkcie I sentencji wyroku. Sąd uznał zarazem, że stwierdzony stan bezczynności nie miał miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzekł w punkcie III. sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego musi bowiem posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Za rażące naruszenie prawa zostanie bowiem uznane naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 197/19, CBOSA). Postawę Wojewody musiałaby cechować długotrwała i niezrozumiała bierność. Tymczasem Wojewoda pozostawał w przekonaniu, że treść przepisów polskiego prawa wprowadzała spoczywanie terminów do załatwienia spraw cudzoziemców. Wojewoda jest przy tym organem administracji publicznej i w myśl art. 6 K.p.a. zobowiązany jest do działania na podstawie i w graniach prawa. Organ respektował więc przywołane przepisy ustawy szczególnej (u.p.o.U.), co wprawdzie nie uwalniało go od zarzutu pozostawania w bezczynności, jednakże powodowało, że nie można w tym zakresie przypisywać mu lekceważenia prawa w stosunku do strony skarżącej, czy też działania na jej szkodę. Z tych samych względów Sąd uznał, że brak było przesłanek do zasądzenia sumy pieniężnej, czy też ukarania Wojewody grzywną (pkt IV sentencji wyroku). O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt V sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 15 ust. 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015 poz 1800, z późn. zm.) zasądzając kwotę: 480;- zł – tytułem wynagrodzenia pełnomocnika będącego adwokatem (zgodnie z ww. rozporządzeniem), 100;- zł tytułem zwrotu wpisu oraz 17 zł,- – tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI