II SAB/PO 243/25

II SAB/Po 243/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-12-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik /sprawozdawca/
Jakub Zieliński /przewodniczący/
Paweł Daniel
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 pkt 8 i 9, art. 52 par. 1, art. 161 par. 1 pkt 3, art. 149 par. 1 pkt 1, art. 149 par. 1a, art. 149 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 12 par. 1 i 2, art. 35 par. 1, 2, 3 i 5, art. 36 par. 1 i 2, art. 37 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 04 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi T. F. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań I. umarza postpowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia odwołania Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 25 stycznia 2024 r.; II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności; III. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; IV. przyznaje od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 1.000 zł; V. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę 597 złotych (słownie pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrot kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 21 sierpnia 2025 r. T. F. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w rozpoznaniu odwołania Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 11 stycznia 2024 r., znak [...], o środowiskowych uwarunkowaniach przedsięwzięcia polegającego na wykonaniu wiercenia w celu zaopatrzenia w wodę, tj. wykonania otworu hydrologicznego S1 o głębokości max. 120 m w celu ujęcia do eksploatacji podziemnych poziomu mioceńskiego na działce nr [...] w miejscowości J. , gm. [...], prowadzonej pod sygn. akt [...], zarzucając organowi naruszenie art. 6, art. 7 oraz art.12 w zw. z art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "K.p.a."). Skarżący wniósł o zobowiązanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego do rozpatrzenia odwołania Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] od decyzji Wójta Gminy [...] w terminie 14 dni od otrzymania odpisu wyroku wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności, stwierdzenie, że bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa, zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego wszelkich kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że w dniu 27 września 2023 r. złożył wniosek o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Przedsięwzięcie polegać miało na wykonaniu wiercenia w celu zaopatrzenia w wodę, tj. wykonanie otworu hydrogeologicznego S1 o głębokości max. 120 m w celu ujęcia do eksploatacji wód podziemnych poziomu mioceńskiego. Ostatecznie w dniu 11 stycznia 2024 r. Wójt Gminy [...] wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach. Od decyzji tej w dniu 25 stycznia 2024 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska wniósł odwołanie, zarzucając m.in. naruszenie art. 61 K.p.a. przez błędne określenie zakresu przedsięwzięcia, tj. w sposób sprzeczny z żądaniem wnioskodawcy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze otrzymało akta sprawy wraz z odwołaniem w dniu 6 lutego 2024 r. i na podstawie art. 36 K.p.a. poinformowało, że postępowanie administracyjne dotyczące przedmiotowej sprawy nie zostanie rozpoznane w terminie określonym zgodnie z art. 35 K.p.a., tj. w terminie miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Powodem, dla którego organ nie wykonał czynności w terminie była "nadmierna ilość spraw złożonych do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w stosunku do możliwości orzeczniczych". Jednocześnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że decyzja zostanie wydania w ciągu 6 miesięcy licząc od dnia otrzymania zawiadomienia, tj. do dnia 29 sierpnia 2024 r. Od tego czasu organ nie zawiadamiał o dalszym przedłużeniu terminu. Oczekiwanego skutku nie przyniosło także wniesione do Samorządowego Kolegium Odwoławczego przez skarżącego ponaglenie z 18 czerwca 2025 r. Z informacji uzyskanych podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego wynika, że przedmiotowe ponaglenie nie zostało jeszcze nawet rozpoznane, pomimo upływu 7-dniowego terminu przewidzianego w art. 37 § 5 K.p.a.
Dalej skarżący podkreślił, że do dnia złożenia skargi, tj. przez 18 miesięcy od wpływu odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ ten nie podjął żadnej czynności zmierzającej do zakończenia sprawy. W konsekwencji skarżący nie może wykonać wiercenia, które ma umożliwić dalszy rozwój jego działalności gospodarczej w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego. Sytuacja, w której strona czeka tak długo na rozstrzygnięcie organu administracji publicznej nie da się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa i jednoznacznie wskazuje na rażące naruszenie prawa. Zachowanie organu nie zasługuje na aprobatę i w sposób oczywisty podważa zaufanie jednostki do organów administracji publicznej. Nie mogą stanowić dostatecznego usprawiedliwienia tłumaczenia organu, że liczba prowadzonych spraw jest bardzo duża, a możliwości orzecznicze ograniczone. Właściwa organizacja zadań i zapewnienie odpowiedniej kadry należy bowiem do zadań publicznych, które nie mogą być realizowane ze szkodą dla jednostki.
Zdaniem skarżącego należy więc uznać, że nierozpatrzenie sprawy w terminie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Fakt nierozpoznania sprawy w terminie z rażącym naruszeniem prawa potwierdza to, że organ nie rozpoznał sprawy w okresie 10 kolejnych miesięcy po upływie terminu przedłużonego w oparciu o art. 36 K.p.a. Przekroczenie tego terminu jest więc niezaprzeczalne, znaczne i pozbawione racjonalnego wytłumaczenia. Ponadto rozpoznanie sprawy, ze względu na wskazane w odwołaniu uchybienia, nie wydaje się być skomplikowane pod względem przedmiotowym i podmiotowym, a organ nie musi podjąć wielu materialnoprawnych czynności, co tylko uwidacznia brak racjonalnego uzasadnienia w zwłoce organu w takim rozmiarze.
W konsekwencji, w realiach rozpoznawanej sprawy zachodzą przesłanki do orzeczenia odpowiedniej sumy pieniężnej na rzecz skarżącego, który prowadzi działalność gospodarczą polegającą na uprawie ziemniaków jadalnych. Wykonanie otworu hydrologicznego S1 o głębokości max. 120 m miało zapewnić skarżącemu dostęp do wody tak, aby w przypadku niekorzystnych warunków atmosferycznych nawadniać uprawę. Bez ostatecznej informacji, czy dla planowanego przedsięwzięcia konieczna jest ocena oddziaływania na środowisko, a jeśli tak, to jej uzyskania, skarżący jest zależny od warunków pogodowych, co już w poprzednim roku znacząco wpłynęło na efektywność zasiewów. Ponadto na podstawie tego, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze po upływie ponad miesiąca od złożenia ponaglenia nie podjęło w związku z tym żadnych czynności można dojść do wniosku, że organ ten celowo unika załatwienia sprawy. Brak reakcji na złożone ponaglenie powoduje także realną obawę, że bez dodatkowej sankcji w postaci pieniężnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że ilość postępowań prowadzonych przed Kolegium, stopień ich skomplikowania oraz szerokie spektrum zagadnień, jakie podlegają analizie, wpływa na długość prowadzonych postępowań. Czas rozpatrzenia niniejszej sprawy administracyjnej nie był w żadnej mierze celowym unikaniem załatwienia sprawy przez Kolegium, a jedynie wynikiem czynników wskazanych powyżej. Niemniej jednak należy podkreślić, że postępowanie to zostało zakończone ostateczną decyzją Kolegium z dnia 22 września 2025 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzja Wójta z dnia 11 stycznia 2024 r. Z uwagi na fakt, że postępowanie odwoławcze zostało zakończone, uzasadnione jest nieuwzględnienie wniesionej skargi.
Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej, organ wskazał, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien nawiązać do określonego uszczerbku (o charakterze majątkowym lub niemajątkowym) wywołanego bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana, w istotnej mierze, wskazaną argumentacją. W skardze brak jest takiego uzasadnienia, a ponadto postępowanie odwoławcze zostało zakończone, wobec czego zasadne jest oddalenie wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się bezczynności w postępowaniu odwoławczym nr [...] wszczętym na skutek odwołania Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z dnia 25 stycznia 2024 r. od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 11 stycznia 2024 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań.
W pierwszej kolejności oceniając dopuszczalność wniesionej skargi wskazać należy, że stosownie do art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "P.p.s.a."), skargę – w tym także skargę na bezczynność postępowania – można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Na mocy art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a., środkiem zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 1 P.p.s.a. w przypadku dopuszczenia się przez organ bezczynności jest instytucja ponaglenia.
Z akt sprawy wynika, że skarżący pismem z dnia 18 czerwca 2025 r., które wpłynęło do organu w dniu 3 lipca 2025 r., wniósł wymagane ponaglenie, a to oznacza, że przesłanka formalna do wniesienia skargi została spełniona.
Przechodząc do badania sprawy pod kątem merytorycznym w pierwszej kolejności podkreślić należy, że załatwienie sprawy już po wniesieniu skargi do sądu nie stanowi przeszkody dla jej merytorycznego rozpoznania w zakresie rozstrzygnięcia, czy organ dopuścił się zarzucanej bezczynności, czy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i dla ewentualnego wymierzenia grzywny lub sumy pieniężnej.
Dalej, w świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 oraz art. 149 § 1 P.p.s.a., zaskarżalna do sądu opieszałość organu administracji publicznej w procedowaniu może przybrać dwie modelowe postaci: bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Do czasu nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonanej ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), pojęcia "bezczynność", jak i "przewlekłość", nie były zdefiniowane ustawowo. Pojęcie bezczynności rozumiane było przede wszystkim jako niewydanie w terminie decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl), natomiast przez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" rozumiano prowadzenie postępowania w sposób nieefektywny przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z 26 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 2704/13). W wyniku wskazanej nowelizacji ostatecznie przewlekłość została zdefiniowana jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a.), a bezczynność jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a. (art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a.).
Pojęcie bezczynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i 9 oraz art. 149 § 1 P.p.s.a. sprowadza się więc obecnie do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych – niezałatwienia sprawy w terminie (por. R. Suwaj, Sądowa ochrona przed bezczynnością administracji publicznej, Warszawa 2014, s. 57). W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 K.p.a., wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu pozostawania w bezczynności w załatwieniu sprawy. Z kolei pojęcie przewlekłości odnosi się do sposobu prowadzenia postępowania i może wystąpić również w granicach biegnących terminów ustawowych.
W świetle powyższych uwag kluczowe znaczenie dla oceny, czy Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się zarzucanej mu bezczynności ma ustalenie, w jakim terminie Kolegium powinno rozpoznać odwołanie od decyzji organu I instancji oraz czy termin ten został przez niego dochowany.
Poza sporem pozostaje, że zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 12 K.p.a., organ administracji publicznej powinien działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1), a sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (§ 2). Wskazany artykuł normuje jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego – zasadę szybkości, a więc osiągania końcowego celu postępowania administracyjnego w najkrótszym możliwym czasie. W doktrynie podnosi się, że zasada ta ma dla skuteczności ochrony interesu społecznego oraz interesu jednostki istotne znaczenie i należy do kardynalnych zasad dobrego postępowania. Bezczynność organu lub przewlekłość postępowania zawsze jest bowiem zaprzeczeniem stabilności i pewności w stosunkach społecznych, podważa w oczach społeczeństwa autorytet władzy oraz oddala moment wykonania nakazu prawa (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2021, art. 12 Nb 1, i przywołana tam literatura). Realizacja wskazanej zasady jest zagwarantowana przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy oraz ustanawiającymi środki ochrony przed przewlekłością i bezczynnością organów administracji publicznej, a także statuującymi odpowiedzialność pracownika organu administracji publicznej.
W myśl ogólnej reguły z art. 35 § 1 K.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, z tym że – zgodnie z § 2 tego artykułu – niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 K.p.a.). Przy czym do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej [...], okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 K.p.a.). Zgodnie z art. 36 K.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (§ 1). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (§ 2).
W świetle cytowanych przepisów termin na załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym wynosi maksymalnie miesiąc od dnia otrzymania odwołania, przy czym o każdym fakcie niezałatwienia sprawy w terminie organ jest zobowiązany zawiadomić strony, wskazując nowy termin jej załatwienia.
W rozpoznawanej sprawie odwołanie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wraz z aktami sprawy w dniu 6 lutego 2024 r. (k. 6 akt adm.). Oznacza to, że organ ten zgodnie z art. 35 § 3 K.p.a. winien załatwić sprawę do dnia 6 marca 2024 r. Jak wynika z akt sprawy, w tym czasie Kolegium nie podjęło żadnych czynności w sprawie i przed końcem upływu terminu załatwienia sprawy zawiadomiło pismem z dnia 29 lutego 2024 r., że z uwagi na nadmierną ilość spraw złożonych do SKO w stosunku do możliwości orzeczniczych, sprawa zostanie załatwiona w przeciągu 6 miesięcy licząc od dnia otrzymania zawiadomienia (k. 8 akt adm.). Z akt sprawy nie wynika przy tym kiedy upłynął 6-miesięczny termin wyznaczony tym zawiadomieniem, albowiem w aktach sprawy brak jest dowodu jego doręczenia stronom postępowania. Z jego treści wynika natomiast, że zawiadomienie zostało wystosowane wyłącznie do strony wnoszącej odwołanie, a nie wszystkich stron postępowania, w tym do skarżącego. Opisany brak w aktach sprawy nie przeszkodził jednak w ustaleniu, że organ dopuścił się zarzucanej mu bezczynności.
Abstrahując od treści samego zawiadomienia, które zostało sporządzone nad wyraz niedbale i w którym organ ten jako podstawę prawną wskazał "art. 36 § 1 lub 21 K.p.a. oraz art. 140 § 1 Ordynacji podatkowej" (wskazany art. 21 K.p.a. dotyczy właściwości miejscowej organów, a przepisy Ordynacji podatkowej w ogóle nie mają w sprawie zastosowania), to wskazać należy, że skarżący zdecydował się wnieść wyłącznie skargę na bezczynność organu, a nie bezczynność i przewlekłość. Wobec tego kwestia zasadności przesłanek przedłużenia terminu pozostaje bez znaczenia w kontekście oceny, czy w sprawie zaistniała bezczynność. Liczy się bowiem to, czy organ dochował terminu wskazanego w tym zawiadomieniu lub przed upływem terminu ponownie przedłużył termin rozpoznania sprawy. Ubocznie jedynie Sąd wskazuje więc, że powód wskazanego przedłużenia terminu rozpoznana sprawy nie usprawiedliwia przedłużenia terminu rozpoznania sprawy jednorazowo aż o 6 miesięcy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie wskazuje się, że rolą organu jest taka organizacja pracy podległego mu aparatu urzędniczego, aby rozpoznawanie spraw należących do jego normalnych kompetencji odbywało się z zachowaniem ustawowych terminów. Opóźnienia w załatwieniu sprawy, mające swoje źródło w organizacji pracy urzędu, w tym w jego możliwościach kadrowych, nie stanowią okoliczności wyłączającej stwierdzenie bezczynności lub przewlekłości w załatwieniu sprawy, nawet jeśli organ poczynił działania reorganizacyjne zmierzające ku polepszeniu sytuacji. Zauważenia wymaga, że to właśnie problemy kadrowe w połączeniu z dużą liczbą wpływających do organów spraw są jednymi z częstych przyczyn bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania. Problemy w organizowaniu pracy urzędu, nawet mające swoje źródło w obiektywnych trudnościach związanych np. z pozyskaniem i szkoleniem pracowników, nie mogą natomiast ograniczać praw strony postępowania ani stanowić usprawiedliwienia dla naruszania tych praw. Ta okoliczność w żaden sposób nie stanowi przesłanki uzasadniającej prowadzenie postępowania dłużej niż to jest niezbędne do jej załatwienia. Na organach państwa ciąży bowiem obowiązek zapewnienia sprawnej realizacji ich zadań, przy zapewnieniu przestrzegania obowiązujących przepisów i respektowania wyznaczonych tymi przepisami standardów działania administracji. Konsekwencje zaniedbania tego obowiązku nie mogą obciążać stron postępowania. Z punktu widzenia strony dochodzącej swych praw przed organem administracji publicznej, nadmierna liczba spraw wpływających do organu i związana z tym zwłoka w ich rozpatrywaniu nie może być bowiem argumentem usprawiedliwiającym bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Problemy organizacyjne, techniczne i kadrowe, z jakimi boryka się organ, nie mogą w konsekwencji doprowadzić do obejścia jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, którą jest wyrażona w art. 12 K.p.a. zasada szybkości postępowania.
Dalej wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie wyznaczony zawiadomieniem z dnia 29 lutego 2024 r. termin upłynął bezczynnie, albowiem organ nie podjął w tym czasie żadnych czynności w sprawie. Biorąc pod uwagę obieg korespondencji wyznaczony termin minął przy tym mniej więcej w okresie od dnia 29 sierpnia 2024 r. do 15 września 2024 r. Przed upływem tego terminu organ wbrew art. 36 § 1 K.p.a. nie zawiadomił stron o fakcie niezałatwienia sprawy w terminie, nie podał przyczyny zwłoki, ani nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. Organ pozostał bierny także po wpływie w dniu 30 stycznia 2025 r. pisma skarżącego z prośbą o rozpatrzenie odwołania (k. 10 akt adm.). Oczekiwanego skutku nie przyniosło też wniesienie przez skarżącego ponaglenia z dnia 18 czerwca 2025 r., które wpłynęło do organu w dniu 3 lipca 2025 r. (k. 23 akt adm.). Reakcję organu wywołało dopiero wniesienie przez skarżącego skargi na bezczynność do sądu administracyjnego, która wpłynęła do organu w dniu 25 sierpnia 2025 r. (k. 2 akt sąd.), co skutkowało wydaniem w dniu 22 września 2025 r. decyzji nr [...] Ostatecznie więc postępowanie odwoławcze zostało zakończone po prawie 20 miesiącach (ponad 1,5 roku) od daty wpływu odwołania wraz z aktami sprawy do organu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się bezczynności w niniejszej sprawie, o czym orzekł w punkcie II sentencji wyroku.
Z uwagi na załatwienie sprawy przez organ już po wniesieniu skargi, Sąd działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w punkcie I wyroku umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia odwołania Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 25 stycznia 2024 r.
Jednocześnie zgodnie z dyspozycją art. 149 § 1a P.p.s.a., Sąd stwierdził w pkt III wyroku, że stwierdzona bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W tym kontekście wyjaśnienia wymaga, że dla dokonania oceny, czy w sprawie bezczynność miała charakter rażący należy uwzględnić stopień przekroczenia ustawowych terminów załatwienia sprawy, okoliczności stanowiące przyczynę zwłoki organu oraz ewentualne czynności podejmowane przez organ. Rażące naruszenie prawa prowadzące do bezczynności musi mieć charakter oczywisty oraz wynikać z lekceważącego traktowania skarżącego i obowiązków organu wynikających z ustawy. Orzekając w tym zakresie Sąd wziął pod uwagę, że w rozpoznawanej sprawie sprawa została załatwiona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze zamiast w terminie 1 miesiąca, po upływie prawie 20 miesięcy od chwili wpływu odwołania wraz z aktami sprawy. Przez okres 1,5 roku od dnia wpływu odwołania Kolegium nie podjęło żadnych czynności w sprawie prócz jednorazowego przedłużenia terminu rozpoznania sprawy o 6 miesięcy, powołując się przy tym nie na konieczność zgromadzenia dodatkowego materiału dowodowego, lub też skomplikowanie sprawy, ale nadmierną ilość spraw złożona do organu. Po upływie wyznaczonego terminu termin ten nie został ponownie przedłużony, a następnie organ zupełnie zignorował pismo skarżącego z dnia 29 stycznia 2025 r., a także ponaglenie w sprawie, które wpłynęło do organu po upływie kolejnych 6 miesięcy bezczynności. Zdaniem Sądu te okoliczności świadczą o zaistnieniu stanu rażącej bezczynności organu, podważającej w oczach społeczeństwa autorytet władzy.
Z uwagi na zaistnienie w sprawie kwalifikowanej formy bezczynności Sąd przychylił się do wniosku strony o przyznanie sumy pieniężnej i działając na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. w punkcie IV wyroku przyznał od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 1.000 zł.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że jedyną przesłanką warunkującą przyznanie od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej jest uwzględnienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Rozstrzygnięcie o zastosowaniu bądź odmowie przyznania sumy pieniężnej należy przy tym do sądu administracyjnego i może być podjęte zarówno z urzędu, jak i na wniosek strony. Suma pieniężna nie ma wyłącznie charakteru dyscyplinująco-represyjnego, pełni również funkcję kompensacyjną, jako że jest zadośćuczynieniem dla strony za oczekiwanie na zakończenie sprawy i ta jej funkcja ma szczególne znaczenie. Suma pieniężna nie jest zaś zależna od poniesionej i wykazanej krzywdy czy uszczerbku majątkowego. Co do zasady natomiast można przyjąć, że ma ona funkcję swoistego zadośćuczynienia. Zasądzenie sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a. jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, zatem możliwością, z której należy korzystać, jeżeli realia rozpoznawanej sprawy są niemożliwe do akceptacji z punktu widzenia ochrony praw strony (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 maja 2025 r., sygn. akt II SAB/Gd 1/25).
Odnosząc się przy tym do wniosku organu o oddalenie wniosku Sąd wyjaśnia, że przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej nie jest uzależnione od wykazania, że na skutek bezczynności organu (przewlekłego prowadzenia postępowania) strona doznała uszczerbku, poniosła stratę finansową lub krzywdę. Skoro decyzja o przyznaniu sumy pieniężnej należy do sfery dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej, to brak jest podstaw do uzależnienia orzeczenia tego środka od przedstawienia przez stronę okoliczności, które by to uzasadniały. Z art. 149 § 2 P.p.s.a. w żadnym razie nie wynika, że suma pieniężna ma być przyznawana w celu zrekompensowania poniesionej przez stronę szkody, czy to majątkowej, czy niemajątkowej. Jest to środek prawny odrębny od instytucji odszkodowania i zadośćuczynienia, przewidzianych w prawie cywilnym. Sąd administracyjny nie bada więc, czy na skutek opieszałości lub braku działania organu skarżący poniósł szkodę, lecz ocenia jedynie wartość uciążliwości, z którymi musi borykać się skarżący w obronie swojego interesu prawnego oraz skalę jego bezsilności, wywołanej świadomym odwlekaniem terminu załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 13 marca 2025 r., sygn. akt I OSK 2456/24).
W rozpoznawanej sprawie Sąd przyznając skarżącemu od organu sumę pieniężną w wysokości 1.000 zł wziął pod uwagę okres zwłoki organu w załatwieniu sprawy oraz fakt, że organ pozostawił bez odpowiedzi i jakiejkolwiek reakcji w postaci podjęcia czynności w sprawie kolejne wnioski skarżącego o rozpoznanie sprawy (pismo skarżącego z dnia 29 stycznia 2025 r. i ponaglenie z dnia 3 lipca 2025 r.). Sytuacja taka nie powinna mieć miejsca w państwie prawa i zdaniem Sądu kwota ta stanowi dla skarżącego rozsądną rekompensatę za uciążliwości, z którymi musiał borykać się w obronie swojego interesu prawnego. Jednocześnie zasądzona kwota będzie stanowić dla organu mobilizację na przyszłość do przestrzegania przepisów prawa, w tym art. 36 § 1 K.p.a.
O kosztach postępowania, na które składa się kwota 100 zł tytułem wpisu od skargi, kwota 480,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego oraz kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, Sąd orzekł w punkcie V sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).
Na mocy art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 P.p.s.a., sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.