II SAB/Po 199/25

II SAB/Po 199/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2026-01-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Arkadiusz Skomra /przewodniczący/
Robert Talaga
Wiesława Batorowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
658
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Sentencja
Dnia 8 stycznia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2026 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa C. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty za wywóz odpadów I. umarza postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiocie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego do rozpoznania odwołania skarżącego z dnia 23 lutego 2024 r., zarejestrowanego pod numerem [...]; II. stwierdza, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się bezczynności; III. stwierdza, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; IV. oddala skargę w pozostałym zakresie; V. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga Przedsiębiorstwa C. (zwanego dalej "skarżącym") na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO" lub "Kolegium") dotyczącą prowadzenia odwoławczego postępowania podatkowego wywołanego odwołaniem od decyzji podatkowej wydanej w pierwszej instancji. Zaskarżona bezczynność miała powstać w oparciu o poniżej przedstawione okoliczności faktyczne i prawne. Wszystkie orzeczenia sądowe powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl, chyba że wyraźnie zostanie wskazane inne źródło publikacji orzeczenia.
Od 2021 r. toczy się postępowanie podatkowe w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty z tytułu wpłaconej przez R. H. opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od września 2018 r. do września 2019 r. w wysokości [...] zł. R. H. prowadził wówczas działalność gospodarczą pod firmą C. Obecna firma odpowiada nazwie skarżącego.
Na skutek rozpoznania wniosku skarżącego o stwierdzenie nadpłaty za ww. opłaty, decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r., nr [...] Zarząd Związku Międzygminnego "[...]" (zwanego dalej "Zarządem ZM"), odmówił stwierdzenia istnienia nadpłaty. Decyzja Zarządu ZM została doręczona pełnomocnikowi skarżącego – r. P. – w dniu 12 lutego 2024 r.
Skarżący, reprezentowany przez ww. radcę prawnego, wniósł odwołanie od decyzji Zarządu ZM. Odwołanie wpłynęło do biura SKO w dniu 14 marca 2024 r. Pismem z dnia 3 kwietnia 2024 r. SKO zawiadomiło skarżącego o niemożności załatwienia sprawy na czas i wskazało, że sprawa zostanie rozpoznana w terminie 6 miesięcy.
Pismem z dnia 28 października 2024 r. skarżący wniósł ponaglenie na bezczynność Kolegium. Skarżący podniósł, że był wyrozumiały dla obciążenia SKO i rozumiał, że będzie musiał oczekiwać 6 miesięcy na rozstrzygnięcie odwołania. Upłynęło już jednak 7 miesięcy od wniesienia odwołania i nadal nie została wydana decyzja, dlatego też ponaglenie zasługuje na uwzględnienie.
Wobec braku jakiejkolwiek reakcji ze strony Kolegium, pismem z dnia 20 maja 2025 r. skarżący, działając przez swojego zawodowego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność SKO. Skarżący domaga się od sądu administracyjnego stwierdzenia, że SKO dopuściło się bezczynności, wyznaczenia terminu do załatwienia sprawy, stwierdzenia rażącego naruszenia prawa przez Kolegium, zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego oraz nałożenia na organ kary grzywny. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że postępowanie odwoławcze zostało zainicjowane w lutym 2024 r. Do dnia wniesienia skargi nie wydano decyzji. Bezczynność jest zatem oczywista. SKO raz skorzystało z przepisu art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, zwanej dalej "k.p.a."), jednakże i tak nie dotrzymano terminu.
W wyniku rozpoznania ww. odwołania skarżącego, decyzją z dnia 27 czerwca 2025 r., nr [...], Kolegium uchyliło decyzję Zarządu ZM i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ podniósł, że właśnie rozpoznał sprawę, tj. wydał decyzję w sprawie. Ponadto SKO boryka się z nadmiarem spraw zawisłych przed nim. Sama sprawa ma trzy tomy i wymagało to wnikliwej analizy. Sama decyzja Zarządu ZM miała 30 stron.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga w zasadniczej części zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), gdyż sprawa sądowoadministracyjna została wywołana skargą na bezczynność SKO. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.
Kończąc część wstępną niniejszego uzasadnienia, należy stwierdzić, że została dopełniona procedura poprzedzająca wniesienie skargi na bezczynność (art. 52 § 1 p.p.s.a.) Skarżący wniósł bowiem ponaglenie w piśmie z dnia 28 października 2024 r. (k. 30 akt administracyjnych organu II instancji). Niezależnie od tego co stało się z ponagleniem, tj. czy zostało ono rozpoznane, czy pozostawiono je bez rozpoznania, to wniesienie tego środka otworzyło drogę do zainicjowania postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia: 10 października 2013 r., sygn. I OZ 893/13 oraz 2 września 2020 r. sygn. II OSK 3732/18).
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania przedmiotowej skargi należy zauważyć, że w niniejszym postępowaniu kluczowym obowiązkiem Sądu było zbadanie, czy zarzucana w skardze bezczynność SKO rzeczywiście istniała – tak w dacie wniesienia skargi, jak i w dacie wyrokowania – a jeśli tak, to czy miała ona charakter rażący. Jako, że analizie podlega stan zwłoki SKO, jakim jest bezczynność, należy tylko nadmienić, że bezczynność to stan, w którym nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 139 § 3 lub art. 140 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 111 z późn. zm., zwanej dalej "o.p."). Należy wyjaśnić tutaj, że w myśl art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminie (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 733), do spraw opłat za gospodarowania odpadami stosuje się przepisu Ordynacji podatkowej, dlatego już teraz można stwierdzić niezasadności zarzutu podniesionego w skardze, który opierał się o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
Wracając do przepisów Ordynacji podatkowej, sprawa tocząca się w podatkowym postępowaniu odwoławczym, zgodnie z art. 139 § 3 o.p. powinna zakończyć się w terminie nie późniejszym niż dwa miesiące licząc od dnia wpłynięcia odwołania do organu odwoławczego. W niniejszej sprawie, odwołanie wpłynęło do biura Kolegium w dniu 14 marca 2024 r. Oznacza to, że sprawa powinna zostać zakończona do dnia 14 maja 2024 r., ale SKO skorzystało z przepisu art. 140 § 1 o.p. i wskazało, że sprawa zostanie zakończona w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia zawiadomienia, tj. do dnia 3 października 2024 r. Oczywistym jest, że sprawa nie została załatwiona do tego dnia, ponieważ decyzja SKO została wydana w dniu 27 czerwca 2025 r. Jest to zatem zwłoka ośmiomiesięczna. Początek zwłoki rozpoczyna się z następnym dniem od momentu upływu terminu wyznaczonego przez SKO.
O bezczynności organu nie może być mowy, kiedy sprawa została zakończona przed upływem terminu maksymalnego, a więc terminu wyznaczonego przez ustawodawcę w art. 139 § 3 o.p., innym terminie wskazanym przez organ prowadzący postępowanie odwoławcze albo w terminie wyznaczonym przez przepisy szczególne (wyrok NSA z dnia 1 października 2013 r., sygn. akt II FSK 1370/13). W niniejszej sprawie nie ma żadnych przepisów szczególnych, dlatego należało polegać na przepisach Ordynacji podatkowej i wydać decyzję z poszanowaniem terminów uregulowanych w tejże ustawie procesowej. Skoro sprawa została załatwiona po upływie ośmiu miesięcy od terminu maksymalnego, tj. 3 października 2024 r., to bezsprzeczne jest to, że SKO popadło w bezczynność. W tenże sposób należało orzec, na postawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku). Z uwagi na fakt, że skoro w dniu wyrokowania przez tut. Sąd została jednak wydana decyzja, której tak domagał się skarżący, to postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania SKO do rozpoznania odwołania należało umorzyć, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w związku z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku). Sąd nie może zobowiązać organu do dokonania czynności, którą to właśnie podjął. W tym zakresie postępowanie sądowe okazało się bezprzedmiotowe.
Nie było podstaw do stwierdzenia, że bezczynność SKO miała charakter rażący, dlatego też Sąd uznał tak, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a (pkt III sentencji wyroku). Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. "Rażącym naruszeniem prawa, co wymaga powtórzenia, jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne." (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Dla uznania rażącego naruszenia prawa, nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy albo tylko pozostawanie w przewlekłości (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III SAB/Gl 285/19, zob. także wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt III SAB/Wr 1110/19). Postawę SKO musiałyby cechować długotrwała i niezrozumiała bierność. To nie miało jednak miejsca. W niniejszej sprawie SKO podjęło działanie, bowiem zarejestrowało sprawę w repozytorium akt oraz skorzystało z art. 140 § 1 o.p. i wyznaczyło dodatkowy 6-miesięczny termin na załatwienie sprawy. Upływał on z dniem 3 października 2024 r. Decyzja została wydana po ośmiu miesiącach, ale to nie oznacza, że SKO pozostawało bierne wobec obowiązku rozpoznania odwołania. Zarejestrowanie odwołania i wskazanie nowego terminu na załatwienie sprawy świadczy o świadomości organu o ciążącym na nim obowiązku. Uchybienie terminowi na załatwienie sprawy bez względu na przyczynę zwłoki, świadczy bezsprzecznie o popadnięciu w bezczynność, ale nie jest to przesłanka do uznania bezczynności za rażącą. Nie sposób stwierdzić rażącego naruszenia prawa przez Kolegium.
W pozostałym zakresie należało oddalić skargę na podstawie art. 151 w związku z art. 149 § 2 p.p.s.a. (pkt IV sentencji wyroku). Zgodnie z drugim przepisem: "Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6". Wskazany przepis ma charakter uznaniowy. Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że nieuznanie, iż organ podatkowy dopuścił się bezczynności o charakterze rażącym, szczególnie nie uzasadnia zastosowania tak drastycznych środków dyscyplinujących. Grzywna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., jest środkiem dyscyplinująco-represyjnym o charakterze dodatkowym, który powinien być stosowany z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić go należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, co stanowi zaprzeczenie zasady demokratycznego państwa prawnego, a jednocześnie nadal pozostaje obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2020 r., sygn. akt II GSK 127/20).
Przepis art. 149 § 2 p.p.s.a. ma charakter uznaniowy, a więc Sąd doszedł do przekonania, że skoro skarżący nie przedstawił metodyki obliczenia grzywny, jaką należało, jego zdaniem zasądzić od organu, to Sąd był zmuszony do oddalenia skargi w tym zakresie. W sytuacji, w której Sąd orzeka w ramach uznaniowości, ciężar przekonania Sądu o zasadności zastosowania środków dyscyplinujących spoczywa na wnioskodawcy.
O zwrocie kosztów postępowania sądowego w kwocie 597 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 535) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.) [pkt V sentencji wyroku].