II SAB/Po 180/23

II SAB/Po 180/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-09-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Edyta Podrazik /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Daniel
Szymon Widłak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 52 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 35 par. 1, 2, 3 i 5, art. 36 par. 1, art. 37 par. 1 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2020 poz 111
art. 32 ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Szymon Widłak Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 05 września 2024 r. sprawy ze skargi D. J. na bezczynność Wojewody w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącej z dnia 18 lutego 2019 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko O. B., II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności, III. stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, IV. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę 480 złotych (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 19 października 2023 r. D. J., reprezentowana przez rad. pr. K. N., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Wojewody zarzucając temu organowi rażące naruszenie art. 23a w zw. z art. 21 ustawy z dnia 9 grudnia 2019 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej: "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.; dalej: "K.p.a.") oraz niezałatwienie sprawy (wydanie decyzji) w terminie określonym w art. 35 K.p.a. ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a. Mając to na uwadze, skarżąca wniosła o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, stwierdzenie, że bezczynność organu ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie organu do wydania decyzji stwierdzającej, iż w stosunku do dziecka O. B. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w okresie od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 30 listopada 2020 r., a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżąca wyjaśniła, że na skutek podjętych przez nią działań w związku z brakiem rozpoznania jej wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego na rzecz małoletniego syna O. B., co było już przedmiotem postępowania w sprawie skargi na bezczynność i przewlekłość Wojewody, zakończonej wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt II SAB/Po [...], Wojewoda pismem z dnia 19 lipca 2023 r. poinformował Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O., iż w okresie od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 30 listopada 2020 r. do małoletniego O. B. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia. Jednakże, pisma tego nie sposób uznać za decyzję, której wydania w przedmiotowej sprawie wymagają przepisy prawa. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O. poinformował natomiast skarżącą, że bez decyzji Wojewody nie podejmie działań zmierzających do wypłaty zaległych świadczeń. Wobec tego w przedmiotowej sprawie niewątpliwie ma miejsce bezczynność organu, bowiem od dnia 19 lipca 2023 r. do chwili wniesienia skargi organ nie wydał decyzji, która umożliwiłaby Miejsko-Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w O. wypłatę należnych skarżącej świadczeń rodzinnych za wskazywany wyżej okres.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej częściowe odrzucenie i częściowe oddalenie.
W uzasadnieniu Wojewoda wyjaśnił, że skarga, zgodnie z jej petitum, dotyczy braku wydania decyzji o ustaleniu koordynacji. W uzasadnieniu skargi skarżąca stawia natomiast inny zarzut, polegający na tym, że Wojewoda nie wydał decyzji w sprawie świadczeń rodzinnych za okres, w którym przepisy te mają zastosowanie. W związku z tym koniecznej jest wezwanie skarżącej do określenia zakresu skargi.
Dalej, odnosząc się do tych dwóch niespójnych ze sobą żądań Wojewoda wskazał, że w zakresie obejmującym zarzut braku wydania decyzji o ustaleniu prawa do zasiłku rodzinnego za okres od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r. skarga powinna zostać odrzucona, natomiast w pozostałej części oddalona. Żądanie wydania decyzji o ustaleniu koordynacji jest nieuzasadnione, ponieważ ustalenie występowania koordynacji jest w istocie rzeczy określeniem właściwości rzeczowej. Żaden przepis prawa nie wymaga aby właściwość organu była ustalana w formie decyzji administracyjnej.
Wojewoda wyjaśnił także, że jeżeli chodzi o żądanie wydania decyzji o świadczeniu rodzinnym za czas od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 30 listopada 2020 r., to należy je rozpatrywać dokonując podziału na trzy części. Pierwsza z nich obejmuje okres ustalenia świadczenia od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 31 października 2019 r. i dotyczy okresu zasiłkowego 2018/2019 (który trwa od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 31 października 2019 r.). Sprawa w tym zakresie jest w toku i skarżąca została wezwana do uzupełnienia danych koniecznych do oceny wniosku.
Druga część dotyczy okresu od dnia 1 listopada 2019 r. do dnia 31 października 2020 r., tj. wyczerpuje cały okres zasiłkowy 2019/2020. Zgodnie z dyspozycją art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnego na okres zasiłkowy 2019/2020, skarżąca złożyła dopiero w dacie 24 czerwca 2020 r. Jest zatem oczywiste, że wniosek podlega rozpatrzeniu za czas od dnia 1 czerwca 2020 r. do dnia 31 października 2020 r. Skarga nie może zatem dotyczyć całego okresu zasiłkowego, a jedynie jego fragmentu tj. okresu czerwiec - październik 2020 r. (czyli 5 miesięcy). Identyczna skarga w tym przedmiocie została już złożona i rozpoznana przez sąd administracyjny. Dotyczy jej wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 października 2023 r., sygn. akt. II SAB/Po [...]. Sąd w pkt I tego wyroku umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody do załatwienia wniosku z dnia 24 czerwca 2020 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego, wobec czego zachodzi przesłanka do odrzucenia skargi.
Natomiast trzecia część dotyczy okresu od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 listopada 2020 r. i stanowi jeden miesiąc z okresu zasiłkowego 2020/2021 (cały okres zasiłkowy trwa od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 października 2021 r.). Wojewoda nie prowadzi natomiast postępowania na wniosek strony o świadczenie rodzinne na okres zasiłkowy 2020/2021, więc skarga w tym zakresie jest bezprzedmiotowa.
W piśmie procesowym z dnia 17 kwietnia 2024 r. Wojewoda wskazał, że w dniu 22 marca 2024 r. wydał decyzję nr [...] o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na O. B. na okres od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 28 lutego 2019 r. oraz od dnia 1 marca 2019 r. do dnia 31 października 2019 r. Tym samy zakończyło się postępowanie w zakresie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2018/2019. Było to natomiast jedyne postępowanie objęte skargą na bezczynność, które w dniu złożenia skargi było w toku.
W wykonaniu wezwania Sądu do sprecyzowania przedmiotu zaskarżenia i wskazania, którego konkretnie postępowania administracyjnego dotyczy skarga, w szczególności poprzez wskazanie daty wniosku oraz żądania tego wniosku, pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia 24 kwietnia 2024 r. wskazała, że skarga dotyczy bezczynności Wojewody w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 18 lutego 2019 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w odniesieniu do małoletniego O. B.. Pełnomocnik skrżącej podkreśliła, że decyzja w zakresie wniosku z dnia 18 lutego 2019 r. została wydana dopiero w dniu 22 marca 2024 r., a więc po upływie 5 miesięcy od daty wniesienia skargi. Z tego też względu w tym zakresie skarga była konieczna i uzasadniona.
Jednocześnie wskazała, że nie podtrzymuje skargi w odniesieniu do wniosku z dnia 24 czerwca 2020 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego dla małoletniego O. B..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Wojewoda dopuścił się bezczynności w postępowaniu wszczętym na wnioskek D. J. z dnia 18 lutego 2019 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na O. B. za okres zasiłkowy 2018/2019.
W pierwszej kolejności oceniając dopuszczalność wniesionej skargi wskazać należy, że stosownie do art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935; dalej: "P.p.s.a."), skargę – w tym także skargę na bezczynność postępowania – można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Na mocy art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a., środkiem zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 1 P.p.s.a. w przypadku dopuszczenia się przez organ bezczynności jest instytucja ponaglenia.
Jednocześnie zaznaczyć należy, że od dnia 13 lipca 2021 r. w sprawach o świadczenia rodzinne realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, konieczność wniesienia przez strony ponaglenia została przez ustawodawcę wyłączona [art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Dz. U. z 2024 r., poz. 323; dalej: "u.ś.r.")]. Z akt sprawy wynika jednak, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca pismem z dnia 12 maja 2022 r. wniosła do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, za pośrednictwem Wojewody, ponaglenie w sprawie (k. [...]-[...] akt adm.).
Przechodząc do badania sprawy pod kątem merytorycznym w pierwszej kolejności podkreślić należy, że załatwienie sprawy już po wniesieniu skargi do sądu nie stanowi przeszkody dla jej merytorycznego rozpoznania w zakresie rozstrzygnięcia, czy organ dopuścił się zarzucanej bezczynności, czy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i dla ewentualnego wymierzenia grzywny lub sumy pieniężnej.
Następnie wyjaśnienia wymaga, że do czasu nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonanej ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), pojęcia "bezczynność", jak i "przewlekłość", nie były zdefiniowane ustawowo. Pojęcie bezczynności rozumiane było przede wszystkim jako niewydanie w terminie decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12 – wszystkie powołane w niniejszym wyroku orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl), natomiast przez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" rozumiano prowadzenie postępowania w sposób nieefektywny przez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok NSA z 26 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 2704/13). W wyniku wskazanej nowelizacji ostatecznie przewlekłość została zdefiniowana jako prowadzenie postępowania dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a.), a bezczynność jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 K.p.a. (art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a.).
W tym kontekście zauważyć należy, że definicja przewlekłości postępowania zawarta w art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a., pozostaje bardzo ogólna. Przyjąć jednak należy, że pojęcie przewlekłości odnosi się do sposobu prowadzenia postępowania. Przewlekłość postępowania może polegać na jego prowadzeniu w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12). Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmuje zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Mogą zatem wystąpić sytuacje, w których organ administracji wykonuje zasadne czynności procesowe, lecz następuje to w sposób niesprawny, nieudolny i opieszały (np. poszczególne czynności przedzielone są długimi stanami stagnacji procesowej) lub też podejmuje czynności pozorujące prowadzenie postępowania – np. wzywa strony do przedstawienia dokumentów nieposiadających żadnego (względnie doniosłego) znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, lub też może wystąpić kombinacja tych stanów. Omawiana opieszałość może też sprowadzać się do braku podjęcia jakichkolwiek czynności w sprawie, co w przypadku upływu terminu ustawowego do załatwienia sprawy ulegnie przekształceniu w stan bezczynności, tj. niezałatwienia sprawy w terminie (art. 37 § 1 pkt 1 K.p.a.).
Stany faktyczne poddawane ocenie sądowej mogą kwalifikować się zarówno do bezczynności, jak i przewlekłości postępowania, bowiem niewydanie decyzji w terminie wynikającym z przepisów prawa jest zwykle następstwem owej przewlekłości. Przy czym zauważyć należy, że przewlekłość może wystąpić również w granicach biegnących terminów ustawowych, np. wskazanych w art. 35 § 3 K.p.a., gdyż w takiej sytuacji niewątpliwie postępowanie prowadzone jest dłużej niż to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 K.p.a.), a zatem czynności procesowe nie charakteryzują się koncentracją niezbędną w świetle art. 12 § 1 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2548/16).
Przenosząc poczynione wywody na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że Wojewoda dopuścił się zarzucanej mu bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 18 lutego 2019 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na O. B. za okres zasiłkowy 2018/2019.
W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że w myśl przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych Wojewoda jest organem właściwym w kwestii ustalenia występowania w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ustalenie występowania koordynacji przez Wojewodę ma natomiast wpływ na finalne rozpatrzenie podań o przyznanie wnioskowanych świadczeń.
Z uwagi na fakt, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie określają szczególnego trybu postępowania, w sprawach wydawanych na podstawie tych przepisów na mocy stosownego odesłania zastosowanie mają ogólne zasady Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym dotyczące terminów załatwiania spraw, określonych w art. 35 K.p.a. (art. 32 ust. 2 u.ś.r.).
Zgodnie z art. 35 K.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 285, 1860 i 2699), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5). Ponadto, na podstawie art. 36 § 1 K.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.
W rozpoznawanej sprawie wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na O. B. za okres zasiłkowy 2018/2019 wpłynął do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w dniu 18 lutego 2019 r. (k. [...] akt adm.). Z uwagi na uzupełnienie przez skarżącą formularza dla potrzeb ustalenia ustawodawstwa państwa właściwego do wypłaty świadczeń, w którym wskazała, że członek jej rodziny – D. B. pracuje poza granicami RP, wniosek został przekazany do Wojewody w dniu 20 lutego 2019 r., a do Urzędu Wojewódzkiego wpłynął w dniu 25 lutego 2019 r. (k. [...] akt adm.). Od tego dnia należało więc liczyć termin załatwienia sprawy.
Przyjmując, że organ miał dwa miesiące na załatwienie sprawy, co do zasady powinien załatwić ją do dnia 25 kwietnia 2019 r., jednak do tego czasu organ nie rozstrzygnął sprawy, ani nie zawiadomił strony o przedłużeniu terminu jej rozpoznania. Jak wynika z akt sprawy, przy piśmie z dnia 30 czerwca 2020 r. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O. przekazał Wojewodzie dwa kolejne wnioski złożone przez skarżącą jednocześnie wskazując, że pozostaje nierozpatrzony wniosek z dnia 18 lutego 2019 r. (k. [...] akt adm.). W aktach sprawy brak potwierdzenia, aby w okresie od dnia 25 lutego 2019 r. do dnia 28 lipca 2020 r. (tj. przez prawie 1,5 roku) Wojewoda podjął jakiekolwiek czynności w sprawie, popadając tym samym w stan bezczynności. Dopiero w związku z ponagleniem z dnia 21 lipca 2020 r. złożonym przez stronę, które wpłynęło do Wojewody w dniu 24 lipca 2020 r. (k. [...] akt adm.), Wojewoda pismem z dnia 28 lipca 2020 r., poinformował Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O. oraz pełnomocnika skarżącej, że w sprawie dziecka O. B. trwa postępowanie wyjaśniające (k. [...] akta adm.). W dniu 29 lipca 2020 r. Wojewoda wystosował do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wnioski o udostępnienie danych dotyczących skarżącej (k. [...] i k. [...] akt adm.). Odpowiedź z KRUS wpłynęła do organu w dniu 7 sierpnia 2020 r. (k. [...] akt adm.), natomiast odpowiedź z ZUS w dniu 28 sierpnia 2020 r. (k. [...] akt adm.). Z akt sprawy nie wynika przy tym kiedy organ wystąpił do instytucji n. z zapytaniem o D. B. w celu ustalenia państwa właściwego do wypłaty świadczeń. Ze znajdującego się w aktach sprawy wydruku z dnia 28 marca 2023 r. zdaje się wynikać, że w dniu 19 października 2020 r. (k. [...] akt adm.), choć w piśmie przekazującym ponaglenie Wojewoda wskazał, że wystąpił z zapytaniem w dniu 28 maja 2020 r. (k. [...] akt adm.). W dniu 1 września 2020 r. do Wojewody wpłynęło postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej uznające, że organ dopuścił się przewlekłości i wyznaczające termin 30 dni do załatwienia sprawy od dnia otrzymania wszystkich niezbędnych dokumentów (k. [...] akt adm.). Ostatecznie w piśmie z dnia 18 grudnia 2020 r. – po otrzymaniu kolejnego ponaglenia od pełnomocnika skarżącej w dniu 9 grudnia 2020 r. (k. [...] akt adm.) – Wojewoda poinformował Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O. oraz pełnomocnika skarżącej, że nie można ustalić, czy w przedmiotowej sprawie w stosunku do O. B. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, z uwagi na brak potwierdzenia informacji na temat D. B. przez instytucję zagraniczną, wobec czego organem właściwym do rozpatrzenia wniosku strony jest wójt/burmistrz/prezydent w oparciu o ustawodawstwo polskie (k. [...] akt adm.). Informacja ta na ten moment kończyła postępowanie przed Wojewodą.
Tym niemniej, w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma fakt, że w dniu 26 stycznia 2021 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. zostały dostarczone przez skarżącą dodatkowe dokumenty obrazujące sytuację dochodową D. B. (rozliczenie miesięcznych zarobków za 2018 i 2019 r. – k. [...]-[...] akt adm.), i dokumenty te zostały przesłane do Wojewody w celu ponownej weryfikacji wniosku i wydania decyzji w związku z podejmowaniem przez D. B. zatrudnienia poza granicami kraju (k. [...] akt adm.). Dokumenty te wpłynęły do Wojewody w dniu 29 stycznia 2021 r., jednak organ ten nie podjął jakichkolwiek czynności w celu ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku (instytucja zagraniczna czy polska), ani nie wskazał Miejsko-Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w O., że nadesłane dokumenty nie mają wpływu na zajęte stanowisko w sprawie. W dniu 11 kwietnia 2022 r., a więc po ponad 14 miesiącach bezczynności Wojewody, do organu wpłynął wniosek skarżącej o udzielenie informacji w związku z otrzymaniem przez Wojewodę dodatkowych dokumentów, tj. na jakim etapie znajduje się rozpoznanie wniosków (k. [...] akt adm.). W odpowiedzi pismem z dnia 13 kwietnia 2022 r., wysłanym do pełnomocnika skarżącej w dniu 15 kwietnia 2022 r. organ poinformował, że w dniu 18 grudnia 2020 r. zwrócił wnioski i organem właściwym do załatwienia jest Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O., dodając, że "do dzisiaj w sprawie nie wpłynęły żadne istotne informacje, które skutkowałyby zmianą zajętego stanowiska. W związku z powyższym żadne dalsze kroki w sprawie P. J. nie były podejmowane" (k. [...] akt adm.). Nie wiadomo jednak, czy Wojewoda rzeczywiście zajął takie stanowisko po analizie nadesłanej dokumentacji, czy też dokumentacja ta została przez organ przeoczona.
Dalej z akt sprawy wynika, że w dniu 19 maja 2022 r. do Wojewody wpłynęło ponaglenie (k. [...] akt adm.), które zostało przekazane przez Wojewodę przy piśmie z dnia 26 maja 2022 r. do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. jako organu właściwego ze wskazaniem, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (k. [...] akt adm.).
Tym niemniej z akt sprawy wynika, że w dniu 28 marca 2023 r. Wojewoda wystąpił do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. o udzielenie informacji w sprawie (brak tego pisma w aktach sprawy, jednak jego wytworzenie wynika ze znajdującej się w aktach sprawy odpowiedzi Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej). W piśmie z dnia 31 marca 2023 r. Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w O. wskazał, że "po przekazaniu Wojewodzie w dniu 27 stycznia 2021 r. dokumentacji stanowiącej o zatrudnieniu Pana B. poza granicami kraju, celem ponownej weryfikacji wniosku i wydania decyzji w sprawie, [...] Urząd Wojewódzki nie przekazał informacji zwrotnej do tutejszego ośrodka celem rozpatrzenia wniosków z uwagi na brak zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego" (k. [...] akt adm.).
Zdaje się przy tym, że dopiero po otrzymaniu tej odpowiedzi Wojewoda faktycznie zweryfikował dokumenty otrzymane w dniu 29 stycznia 2021 r., albowiem pismem z dnia 4 kwietnia 2023 r., wysłanym w dniu 20 kwietnia 2023 r. Wojewoda "w nawiązaniu do pisma z dnia 26 stycznia 2021 r. oraz w związku z ponowną analizą sprawy" poinformował Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, że przepisy o koordynacji zabezpieczenia mają zastosowanie wyłącznie do dziecka O. B. od dnia 1 lutego 2019 do dnia 31 maja 2021 r. ponieważ ojciec dziecka – D. B. podlega ustawodawstwu n. z tytułu wykonywania pracy najemnej na terytorium N. (k. [...] akt adm.). Jednocześnie pismem z dnia 4 kwietnia 2023 r., wysłanym w dniu 20 kwietnia 2023 r. Wojewoda poinformował pełnomocnika skarżącej, że wniosek został przekazany do n. instytucji właściwej do wypłaty świadczeń celem rozpatrzenia od dnia 1 marca 2019 r. (k. [...] akt adm.). Pismem z tego samego dnia, także wysłanym w dniu 20 kwietnia 2023 r., Wojewoda wystąpił natomiast do pełnomocnika skarżącej z wezwaniem do uzupełnienia wniosku o wymienione w tym wezwaniu dokumenty w terminie 30 dni od dnia doręczenia wezwania (k. [...] akt adm.). Następnie w dniu 5 kwietnia 2023 r. organ wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w celu ustalenia ustawodawstwa państwa właściwego do wypłaty świadczeń rodzinnych (k. [...]-[...] akt adm.). Odpowiedzi na wezwanie ZUS udzielił w piśmie z dnia 11 kwietnia 2023 r. (k. [...] akt adm.).
Dalej z akt sprawy wynika, że w dniu 14 lipca 2023 r. do Wojewody wpłynęły dokumenty od skarżącej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do ich nadesłania (k. [...] akt adm.). W konsekwencji w piśmie z dnia 19 lipca 2023 r. Wojewoda poinformował Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej oraz pełnomocnika skarżącej, że "w związku z nowymi okolicznościami w sprawie, dosłanym w dniu 14 lipca 2023 r. oświadczeniem, ustalił, że przepisy o koordynacji w stosunku do O. B. mają zastosowanie od dni 1 lutego 2019 r. do dnia 30 listopada 2020 r." (k. [...] akt adm.). Postanowieniem z dnia 26 lipca 2023 r. Wojewoda odmówił natomiast wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu i wyjaśnił stronie, że nadesłane dokumenty zostały wzięte pod uwagę z urzędu (k. [...] akt adm.).
Ostatecznie wobec braku podjęcia dalszych czynności w sprawie, skarżąca złożyła do tut. Sądu skargę na bezczynność Wojewody, która wpłynęła do tego organu w dniu 25 października 2023 r. (k. [...] akt adm.). Pomimo tego dopiero po kolejnym ponagleniu strony, które wpłynęło do organu w dniu 6 listopada 2023 r. (k. nienumerowana akt adm.), Wojewoda pismem z dnia 15 listopada 2023 r. wystosował do strony kolejne wezwanie do przedłożenie dodatkowych dokumentów w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia wezwania (k. [...] akt adm.). Na tym wezwaniu kończą się akta administracyjne sprawy nadesłane do Sądu, natomiast z akt sądowych wynika, że ostatecznie w dniu 22 marca 2024 r., po 5 latach od złożenia przez skarżącą wniosku, została wydana decyzja nr [...], znak [...], o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko O. B. od dnia 1 lutego 2019 r. do dnia 28 lutego 2019 r. (pkt 1) oraz o odmowie przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego w formie dodatku dyferencyjnego na dziecko O. B. od dnia 1 marca 2019 r. do dnia 31 października 2019r. (pkt 2), kończąca postępowanie (k. [...] akt sąd.).
Mając powyższe na uwadze uznać należało, że w rozpoznawanej sprawie występowały zarówno okresy przewlekłości, jak i bezczynności organu, przy czym bezczynność niewątpliwie wystąpiła w okresach od dnia 25 kwietnia 2019 r. do dnia 28 lipca 2020 r. oraz od dnia 29 stycznia 2021 r. do dnia 4 kwietnia 2023 r. Działania organu pozostawały więc w jawnej sprzeczności z podstawową zasadą procedury administracyjnej, jaką jest zasada szybkości postępowania i przepisem art. 35, wyznaczającym terminy załatwiania sprawy. Podważały również wyrażoną w art. 8 K.p.a. zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Sąd zgodził się więc ze skarżącą, że w niniejszej sprawie organ dopuścił się bezczynności, a tym samym naruszył art. 12 K.p.a., art. 35 § 3 i art. 36 § 1 K.p.a., o czym Sąd orzekł na mocy art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w punkcie II wyroku.
Z uwagi na załatwienie sprawy przez organ już po wniesieniu skargi, Sąd działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w punkcie I wyroku umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku skarżącej z dnia 18 lutego 2019 r. o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko O. B..
Jednocześnie zgodnie z dyspozycją art. 149 § 1a P.p.s.a., Sąd stwierdził w pkt III wyroku, że stwierdzona bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W tym kontekście wyjaśnienia wymaga, że dla dokonania oceny, czy w sprawie bezczynność miała charakter rażący należy uwzględnić stopień przekroczenia ustawowych terminów załatwienia sprawy, okoliczności stanowiące przyczynę zwłoki organu oraz ewentualne czynności podejmowane przez organ. Rażące naruszenie prawa prowadzące do bezczynności musi mieć charakter oczywisty oraz wynikać z lekceważącego traktowania skarżącego i obowiązków organu wynikających z ustawy. Orzekając w tym zakresie Sąd wziął pod uwagę, że w rozpoznawanej sprawie Wojewoda był bezczynny przez łączny okres ponad trzech lat, przez okres 1,5 roku od dnia wpływu wniosku nie podejmując żadnej czynności w sprawie, a następnie zupełnie ignorując wniosek Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. o ponowną weryfikację sprawy w związku z dodatkowymi dokumentami złożonymi przez stronę, który to wniosek wpłynął do niego w dniu 29 stycznia 2021 r. Dokumenty te były natomiast podstawą do ustalenia, że w sprawie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, albowiem w kwietniu 2023 r., bez podjęcia żadnych innych istotnych czynności w sprawie, Wojewoda uznał, że przepisy o koordynacji zabezpieczenia mają zastosowanie do O. B. od dnia 1 lutego 2019 do dnia 31 maja 2021 r. ponieważ ojciec dziecka – D. B. podlega ustawodawstwu n. z tytułu wykonywania pracy najemnej na terytorium N. .
O kosztach postępowania, na które składa się kwota 480,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego Sąd orzekł w punkcie IV wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na mocy art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 P.p.s.a.