II SAB/Op 71/21

II SAB/Op 71/21 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2021-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Daria Sachanbińska
Krzysztof Bogusz
Krzysztof Sobieralski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
659
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania
Umorzono postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy
Stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Orzeczono o wymierzeniu grzywny
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 35, art. 36, art. 37
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Daria Sachanbińska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2021 r. sprawy ze skargi E. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1) umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy, 2) stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, 3) stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 4) wymierza Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w O. grzywnę w wysokości 1000 (tysiąc) złotych, 5) zwraca skarżącej E. S. z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem nienależnie uiszczonego wpisu sądowego od skargi.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez E. S. (zwana dalej jako: "skarżąca") jest przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Wniesienie skargi poprzedziło postępowanie o następującym przebiegu:
Wnioskiem z dnia 19 listopada 2020 r. skarżąca wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką B. S.
Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych, działający z upoważniania Burmistrza N., odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta została doręczona skarżącej w dniu 26 stycznia 2021 r.
Pismem z dnia 27 stycznia 2021 r. E. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym domagała się ponownego rozpoznania sprawy i przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Pismem z dnia 3 lutego 2021 r. Burmistrz N. przekazał odwołanie skarżącej wraz z aktami sprawy do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. (data wpływu do Kolegium 17 lutego 2021 r. - co wynika z daty prezentaty umieszczonej na ww. piśmie) .
W toku postępowania odwoławczego, zarządzeniem z dnia 1 marca 2021 r. Prezes Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. wyznaczył skład orzekający w przedmiotowej sprawie, zarejestrowanej pod numerem [...].
Pismem z dnia 25 marca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., na podstawie art. 136 § 1 k.p.a., zwróciło się do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o przekazanie dowodów potwierdzających, czy J. S. - mąż B. S., na którą wnioskodawczyni wystąpiła o przyznanie świadczenia, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wskazało, że wyjaśnienie tej kwestii jest konieczne z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który określa jedną z przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie, na podstawie art. 36 k.p.a., Kolegium przedłużyło termin załatwienia sprawy do dnia 30 kwietnia 2021 r.
W związku z brakiem odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z dnia 5 maja 2021 r. Kolegium ponownie zwróciło się do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o uzupełnienie materiału dowodowego w zakresie wskazanym w piśmie z dnia 25 marca 2021 r. Jednocześnie, na podstawie art. 36 k.p.a., Kolegium kolejny raz przedłużyło termin załatwienia sprawy do dnia 31 maja 2021 r.
Pismem z dnia 28 kwietnia 2021 r. (data wpływu do Kolegium 7 maja 2021 r.) Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych poinformował Kolegium, że w Elektronicznym Systemie Monitoringu Orzeczeń o Niepełnosprawności brak jest informacji o orzeczeniu stopnia niepełnoprawności J. S., orzeczeniem takim nie dysponuje również Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie. Natomiast przy piśmie z dnia 19 maja 2021 r., przesłanym za pośrednictwem poczty elektronicznej
e-PUAP, Ośrodek Pomocy Społecznej w N. przekazał Kolegium, uwierzytelnioną kserokopię orzeczenia lekarskiego Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...], o zaliczeniu J. S. do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. W odniesieniu do daty powstania przedmiotowej niezdolności podano, że istniała ona w dniu wskazanym we wniosku.
Następnie, pismem z dnia 14 czerwca 2021 r. Kolegium zwróciło się do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o dodatkowe uzupełnienie materiału dowodowego i ustalenie daty, w której J. S. był już osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wskazało, że z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] wynika, że niezdolność J. S. do samodzielnej egzystencji istniała w dniu wskazanym we wniosku, stąd istotnym jest ustalenie jaka data została wskazana we wniosku. Jednocześnie, na podstawie art. 36 § 1 k.p.a., Kolegium przedłużyło termin rozpoznania sprawy do dnia 5 lipca 2021 r.
W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 28 czerwca 2021 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w N. poinformował Kolegium, że wystąpiono do ZUS o udzielnie informacji żądnej przez organ odwoławczy.
Pismem z dnia 5 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., na podstawie art. 36 k.p.a. powiadomiło skarżącą, że sprawa nie może zostać załatwiona w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a., podając jako przyczynę zwłoki usprawiedliwioną nieobecność członka składu orzekającego. Jednocześnie Kolegium wyznaczyło termin załatwienia sprawy do dnia 5 sierpnia 2021 r.
Przy piśmie z dnia 6 lipca 2021 r., przesłanym za pośrednictwem poczty elektronicznej e-PUAP, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych w N. przekazał informację uzyskaną z ZUS, że wniosek na podstawie, którego wydano orzeczenie lekarskie z dnia [...] został złożony 5 grudnia 2019 r.
Zawiadomieniem z dnia 5 sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., poinformowało skarżącą o zakończeniu postępowania dowodowego w sprawie, o przysługującym jej prawie wglądu do akt i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów. Jednocześnie, na podstawie art. 36 § 1 k.p.a., Kolegium przedłużyło termin rozpoznania sprawy do dnia 6 września 2021 r.
Następnie pismem z dnia 23 sierpnia 2021 r. E. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (data wpływu do Kolegium – 25 sierpnia 2021 r.). domagając się stwierdzenia, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, orzeczenie o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości 5000 zł, zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w określonym terminie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi przedstawiła przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie oraz wskazała, że organ nie rozpoznał jej odwołania w terminie ustawowym prowadząc postępowanie pozornie, co stanowi o naruszeniu art. § 12 k.p.a. oraz art. 35 § 1 k.p.a. Dodała, że organ odwoławczy zobowiązał OPS w N. do uzupełnienia informacji, która, zdaniem skarżącej, nie miała znaczenia dla sprawy zatem nie można mówić, że organ działał w sprawie szybko. Odwołując się do art. 35 k.p.a., zgodnie z którym załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, stwierdziła m.in., że postępowanie nie powinno trwać tak długo, skoro z logicznego punktu widzenia jest proste, gdyż mąż jej mamy ma znaczny stopień niepełnosprawności oraz został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej na stałe, a mama nie ma z nim żadnego kontaktu od jej urodzenia, zaś ona zajmuje się mamą od paru lat, co potwierdza też fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego od 2016 r. do 2020 r. Stąd ustalenia dotyczące daty powstania niepełnosprawności męża jej matki uznała za zbędne.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie. W uzasadnieniu przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania w sprawie po czym dodał, że pismo E. S. zatytułowane "Ponaglenie", stanowi skargę na bezczynność Kolegium w załatwieniu sprawy z odwołania skarżącej od decyzji z dnia [...]. Taka kwalifikacja wynika z faktu, iż pismo to, za pośrednictwem Kolegium, zostało skierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, do którego strona zwróciła się z żądaniem m.in.: zobowiązania Kolegium do załatwienia sprawy w zakreślonym terminie i ewentualnego pociągnięcia całego Kolegium do odpowiedzialności. Z kolei podniesione w nim zarzuty koncentrują się na niezałatwieniu sprawy pomimo upływu stosownych przepisów. Następnie Kolegium odwołało się do treści art. 52 § 1 i § 2 i art. 53 § 2b p.p.s.a. oraz art. 37 k.p.a. stwierdzając, że uprzednie ponaglenie na bezczynność organu stanowi niezbędny warunek skutecznego złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego na bezczynność organu. W sytuacji, w której strona uznała, że Kolegium w sprawie z jej odwołania pozostaje w bezczynności, winna wnieść do Kolegium ponaglenie na tę bezczynność, czego jednak nie uczyniła. Dopiero po wykorzystaniu tego środka zaskarżenia przysługiwałoby jej prawo do wniesienia skargi do sądu na bezczynność organu. Skoro skarżąca, przed wniesieniem skargi na bezczynność Kolegium nie wniosła ponaglenia na tę bezczynność, to przyjąć należy, że skarga winna podlegać odrzuceniu jako przedwczesna. Końcowo Kolegium zauważyło, że sprawa z odwołania skarżącej została załatwiona przez Kolegium decyzją z dnia [...], którą doręczono stronie 30 sierpnia 2021 r.
W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 10 września 2021 r. wezwano skarżącą do wykazania, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, że przed wniesieniem skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez SKO w O. wyczerpała tryb ponaglenia, o którym mowa z art. 53 § 2b p.p.s.a.
Ustosunkowując się do wezwania Sądu, skarżąca przy piśmie z dnia 22 września 2021 r. przesłała pismo z dnia 6 sierpnia 2021 r. zatytułowane "Ponaglenie" i skierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem SKO w O. (data wpływu do Kolegium – 10 sierpnia 2021 r.), którym powołując się na art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. wniosła skargę na niezałatwienie sprawy w terminach kodeksowych, tj. na bezczynność Samorządowego Kolegium w O. w przedmiocie załatwienia sprawy administracyjnej z wniosku skarżącej, skierowanego do Ośrodka Pomocy Społecznej w N. w dniu 19 listopada 2020 r. w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Równocześnie wniosła m.in. o: zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 7 dni od dnia uwzględnienia jej pisma, a także pociągnięcie do odpowiedzialności osoby winnej niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie w sytuacji rażącego naruszenia prawa, zaś jeśli osoba taka nie zostanie wykryta pociągnięcie do odpowiedzialności całego organu. W uzasadnieniu przedstawiła przebieg postępowania i następne uzasadniła swoje zarzuty, podnosząc m.in., że sprawa nie została załatwiona w terminach wynikających z k.p.a., przy czym trudno uznać zachowanie organu za rozsądne czy usprawiedliwione i należy dojść do wniosku, że dopuścił się on rażącego naruszenia prawa.
Z akt sprawy wynika, że pismo E. S. z dnia 6 sierpnia 2021 r. oznaczone jako ponaglenie wniesione w trybie art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. do WSA w Opolu przekazane zostało przez SKO w O. jako skarga wraz z odpowiedzią na skargę. Powyższe pismo zostało wpisane do II/Og 156/2. Z daty prezentaty umieszczonej na tym piśmie wynika, że wpłynęło ono do SKO w O. w dniu 10 sierpnia 2021 r., z kolei do tut. Sądu zostało przekazane przez SKO w O. w dniu 9 września 2021 r. (k. nr 37 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej.
W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Instytucja skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, chroni stronę przed niepodejmowaniem przez organ w wymaganym terminie czynności procesowych albo podejmowaniem ich w zbyt długich odstępach czasu.
Uwzględniając skargę na bezczynność, Sąd - stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. - zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3).
Stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast zgodnie z art. 149 § 2 p.p.s.a., sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Dodać jeszcze trzeba, że na zasadzie art. 119 pkt 4 oraz art. 120 p.p.s.a., jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na takiej właśnie podstawie została rozpoznana przez Sąd złożona w niniejszej sprawie skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Oceniając w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi, odnotować przyjdzie, że w myśl art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Oznacza to, że wniesienie takiej skargi należy poprzedzić ponagleniem, o którym mowa w art. 37 § 1 k.p.a. Dopiero po wyczerpaniu tego trybu strona może złożyć skargę do sądu administracyjnego, zaś skarga jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy stanowisko organu wyższego stopnia było pozytywne, czy też negatywne, a nawet - czy ponaglenie zostało rozpoznane. Wystarczające jest wykazanie wniesienia przez stronę skarżącą stosownego ponaglenia.
W niniejszej sprawie skarżąca, przed złożeniem skargi do sądu administracyjnego, dopełniła wymogu formalnego wynikającego z art. 53 § 2b p.p.s.a., przedstawiając SKO w O. - pismem z dnia 6 sierpnia 2021 r. - ponaglenie, w trybie art. 37 k.p.a. Dlatego Sąd stwierdził, że skarga wniesiona w rozpoznawanej sprawie przez uprawniony podmiot jako dopuszczalna podlega merytorycznej ocenie. Stąd wniosek o odrzucenie skargi nie zasługiwał na uwzględnienie.
Przystępując zatem do oceny zasadności skargi, wskazać trzeba, że przepisy p.p.s.a. nie definiują pojęcia "przewlekłego prowadzenia postępowania". Wykładając jego treść zgodzić należy się z poglądem orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że z przewlekłym prowadzeniem postępowania mamy do czynienia w razie prowadzenia postępowania, które - wbrew zasadzie wynikającej z art. 12 k.p.a. - nie zmierza do bezpośredniego załatwienia sprawy. Przewlekłość postępowania wystąpi wówczas, gdy organ będzie działał w sposób nieefektywny, gdy działania organu w toku postępowania polegać będą na wykonywaniu szeregu czynności w dużym odstępie czasu, względnie wykonywaniu czynności pozornych powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożeniu przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy, co w efekcie prowadzi do znacznego przesunięcia w czasie załatwienia sprawy. Tym samym przewlekłość obejmować będzie opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak też nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy. Oznacza to podejmowanie przez organ czynności, które nie zmierzają do załatwienia sprawy w rozsądnym terminie, albo mają charakter czynności nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. Stąd też przewlekłość ma miejsce także wówczas, gdy organowi można skutecznie postawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w przewidzianym prawem terminie (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12; wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2019 r., sygn. akt II OSK 2332/18; wyroki WSA w Opolu: z dnia 9 października 2012 r., II SAB/Op 29/12 i z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II SAB/Op 23/13; wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II SAB/Wa 705/15, wszystkie orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie zwraca się też uwagę, że istotą przewlekłego prowadzenia postępowania jest podejmowanie przez organ w toku postępowania czynności zbędnych lub wykonywanie czynności pozornych, a także powstrzymywanie się od podejmowania czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji prowadzi do nieracjonalnego przedłużenia terminu jej załatwienia (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1809/16). Ponadto opisane powyżej rozumienie omawianego pojęcia pozostaje w zgodzie z jego legalną definicją wynikającą z art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., wprowadzoną sygnalizowaną wyżej nowelizacją przepisów k.p.a. i mającą na celu zapewnienie większej klarowności oraz efektywności realizacji przez strony przysługujących jej uprawnień w zakresie zwalczania przewlekłego prowadzenia postępowania przez organy. Według tego przepisu, przewlekłość postępowania ma miejsce, jeżeli jest ono prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
Oceniając czynności Kolegium w kontekście zarzucanej w skardze przewlekłości postępowania, zasadnym jest zatem uwzględnienie założenia ustawodawcy wynikającego z art. 12 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, a także z regulacji art. 12 § 2 k.p.a. stanowiącego, że sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Na tej podstawie wyprowadzić można dla organów obowiązek podejmowania nie jakichkolwiek, lecz celowych działań, ukierunkowanych na załatwienie sprawy przez wydanie rozstrzygnięcia. Realizacji powyższej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a., po myśli którego organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 k.p.a.). Natomiast załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Do powyższych terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 1 i § 2 k.p.a.).
Przenosząc powyższe uwagi natury ogólnej na grunt zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, Sąd miał na uwadze, że sprawę związaną z zarzucaną przez skarżącą przewlekłością Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. należało ocenić od momentu przekazania odwołania skarżącej przez organ pierwszej instancji, tj. od 17 lutego 2021 r. Skarżąca bowiem kwestionowała zachowanie organu odwoławczego po przekazaniu jej odwołania od decyzji Burmistrza N. z dnia [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym zauważyć należy, iż pierwszym działaniem podjętym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w toku tego postępowania było wystosowanie do stron, w tym do skarżącej, pisma datowanego na dzień 25 marca 2021 r., którym zwróciło się do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o przekazanie dowodów potwierdzających, czy J. S. - mąż B. S., jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i jednocześnie Kolegium przedłużyło termin załatwienia sprawy do 30 kwietnia 2021 r. Następnie, pismem z dnia 5 maja 2021 r. Kolegium ponownie zwróciło się Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o uzupełnienie materiału dowodowego w zakresie wskazanym w piśmie z dnia 25 marca 2021 r. i kolejny raz przedłużyło termin załatwienia sprawy do 31 maja 2021 r. Pismem z dnia 28 kwietnia 2021 r. (data wpływu do Kolegium 7 maja 2021 r.) Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych poinformował Kolegium, że w Elektronicznym Systemie Monitoringu Orzeczeń o niepełnosprawności brak jest informacji o orzeczeniu stopnia niepełnoprawności J. S., orzeczeniem taki nie dysponuje również Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie. Oceniając dalej przebieg postępowania, stwierdzić trzeba, że organ odwoławczy, po otrzymaniu w dniu 19 maja 2021 r., uwierzytelnionej kserokopii orzeczenia lekarskiego Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...], o zaliczeniu J. S. do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, do dnia 14 czerwca 2021 r., a więc przez około miesiąc czasu nie podejmował żadnych czynności i nie zawiadamiał stron o przyczynach zwłoki i nowym terminie załatwienia sprawy i dopiero w dniu 14 czerwca 2021 r. zwrócił się do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o dodatkowe uzupełnienie materiału dowodowego i ustalenie daty, w której J. S. był już osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych i jednocześnie przedłużył termin rozpoznania sprawy do dnia 5 lipca 2021 r. Następnie pismem z dnia 5 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., przedłużyło termin rozpoznania sprawy do dnia 5 sierpnia 2021 r., podając jako przyczynę zwłoki usprawiedliwioną nieobecność członka składu orzekającego. Przy piśmie z dnia 6 lipca 2021 r., przesłanym za pośrednictwem poczty elektronicznej e-PUAP, Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych w N. przekazał informację uzyskaną z ZUS, że wniosek na podstawie, którego wydano orzeczenie lekarskie z dnia [...] został złożony w dniu 5 grudnia 2019 r. Kolejnym pismem z dnia 5 sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. przedłużyło termin rozpoznania sprawy do dnia 6 września 2021 r.
Sąd uznał, że zaistniały podstawy do stwierdzenia stanu przewlekłości postępowania prowadzonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. Organ niewątpliwie działał w sposób opieszały i nieefektywny, przedłużając wielokrotnie postępowanie bez dostatecznie uzasadnionych podstaw i nie podejmując skutecznych czynności zmierzających do końcowego załatwienia sprawy. Z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie z odwołania skarżącej od daty przekazania akt sprawy przez organ pierwszej instancji, tj. od dnia 17 lutego 2021 r. prowadzone jest przez organ sześć miesięcy i zostało zakończone dopiero po wniesieniu skargi do tut. Sądu.
Ustalona przez Sąd na podstawie materiału dokumentacyjnego chronologia zdarzeń jednoznacznie potwierdza, że organ naruszył obowiązek niezwłocznego załatwienia sprawy, który wynika z art. 35 § 1 k.p.a., a podejmowane czynności procesowe nie charakteryzują się koncentracją niezbędną w świetle wymogów art. 12 k.p.a. W ocenie Sądu, nie można zaakceptować przedłużania przez organ terminów do rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy wynika, że jednocześnie organ ten nie przeprowadza żadnego postępowania wyjaśniającego w ramach przysługujących mu kompetencji, służącego ustaleniu stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu, za czynność zbędną, mającą wpływ na zwłokę organu w rozpoznaniu sprawy należało również uznać wystąpienie przez organ - pismem z dnia 14 czerwca 2021 r., po otrzymaniu w dniu 19 maja 2021 r., uwierzytelnionej kserokopii orzeczenia lekarskiego Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...], o zaliczeniu J. S. do osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji - do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w N. o dodatkowe uzupełnienie materiału dowodowego i ustalenie daty, w której J. S. był już osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższe nie tylko spowodowało kolejne przedłużenie terminu załatwienia sprawy do 5 lipca 2021 r., następnie 5 sierpnia 2021 r. i 6 września 2021 r. albowiem ustalenie daty niepełnosprawności J. S. nie było wymagane przepisami prawa. Zdaniem Sądu, postępowanie z wniosku skarżącej niewątpliwie mogło zakończyć się w krótszym terminie, a kolejne przedłużenia terminu załatwienia sprawy nie mogą być uznane za uzasadnione. Wyraźnie stwierdzić trzeba, że chociaż formalnie realizowano obowiązek informowania strony o powodach niezałatwienia sprawy w terminie, to jednak podejmowane przez organ czynności miały w większości charakter pozorny i w realiach niniejszej sprawy nie mogą być uznane za wystraczające dla uwolnienia się przez Kolegium od zarzutu przewlekłego prowadzenia postępowania.
Zdaniem Sądu, oceniając opisany tok czynności podejmowanych przez Kolegium, nie może być wątpliwości, że postępowanie było prowadzone nieefektywnie i w sposób przewlekły, a przekroczenie terminów jest oczywiste i niedopuszczalne. W przekonaniu Sądu, tak znaczna zwłoka w rozpoznaniu sprawy nie znajduje żadnego uzasadnienia w okolicznościach sprawy.
Rozpoznając sprawę ze skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, Sąd zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny w chwili orzekania, a więc to, że przed rozpoznaniem skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. rozpoznało odwołanie skarżącej decyzją z dnia [...]. Na dzień orzekania przez Sąd nie można więc mówić o przewlekłości organu w zakresie rozpoznania odwołania. Stan ten ustał bowiem już po wniesieniu skargi, lecz przed wydaniem niniejszego orzeczenia. Z tego względu zobowiązywanie organu do rozpoznania odwołania z dnia 27 stycznia 2021 r. stało się bezprzedmiotowe. Powyższe stanowi podstawę do umorzenia w tym zakresie postępowania sądowego, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a, o czym orzeczono w pkt 1 wyroku.
Jak wykazano wcześniej, na dzień złożenia skargi organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postepowania w rozpoznaniu odwołania skarżącej, o czym z kolei orzeczono w pkt 2 wyroku, stosownie do art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
Jednocześnie, na podstawie powyższych ustaleń, Sąd stwierdził - stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. - że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 wyroku). W ocenie Sądu, Kolegium niewątpliwie naruszyło art. 12 k.p.a. oraz art. 35 k.p.a., ponieważ podejmowało czynności w zbyt długich odstępach czasu oraz nie dotrzymywało ustawowych terminów załatwienia sprawy, jak też tych wyznaczonych przez siebie. Ponadto kolejne wyznaczanie terminów rozpatrzenia sprawy, przy jednoczesnej bierności (organ nie wykazał, by w wymaganych okresach podejmował czynności zmierzające do załatwienia sprawy), niewątpliwie świadczy o tym, że postępowanie organu - także z tej przyczyny - wyczerpało cechy rażącego naruszenia prawa. Nie można też nie dostrzec, że nawet wniesienie przez skarżącą ponaglenia nie wywołało skutku w postaci niezwłocznego zakończenia postępowania. Reasumując, uznać należy, że działania organu pozostają w jawnej sprzeczności z podstawową zasadą procedury administracyjnej, jaką jest zasada szybkości postępowania oraz z przepisem art. 35 k.p.a., wyznaczającym terminy załatwiania spraw przez organ. Podważają dodatkowo zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, wyrażoną w art. 8 k.p.a.
Przedstawione okoliczności zadecydowały również o wymierzeniu organowi przez Sąd z urzędu grzywny, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., w kwocie 1000 zł, o czym orzeczono w pkt 4 wyroku. Zgodnie z art. 154 § 6 p.p.s.a. grzywnę wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, które - stosownie do znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie Komunikatu Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 lutego 2021 r. (M. P. z 2021 r. poz. 137) - w 2018 r. wyniosło 5167,47 zł. Orzeczona grzywna jest przede wszystkim wynikiem stwierdzenia rażącej przewlekłości postępowania prowadzonego przez Kolegium. Miarkując wysokość grzywny, Sąd wziął pod uwagę stopień zawinienia organu, opisanego szczegółowo wyżej, i na tej podstawie uznał, że jej wysokość spełni swoją dyscyplinującą rolę oraz zapobiegnie popełnianiu przez organ tego rodzaju naruszeń w przyszłości.
W pkt 5 wyroku Sąd orzekł o zwrocie skarżącej kwoty 200 zł tytułem nienależnie uiszczonego wpisu, na zasadzie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.