II SAB/Op 49/13

II SAB/Op 49/13 - Postanowienie WSA w Opolu
Data orzeczenia
2013-09-30
Data wpływu
2013-08-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Anna Misiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
658
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II FZ 1334/13 - Postanowienie NSA z 2014-01-15
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 par. 1 pkt 2,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2003 nr 221 poz 2193
par. 2 ust. 1 pkt 6
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Anna Misiak po rozpoznaniu w dniu 30 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi W. G. na bezczynność Gminy Dąbrowa w przedmiocie odebrania prawa wynikającego z uchwały gminy wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.
Uzasadnienie
W. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na bezczynność Gminy Dąbrowa w przedmiocie odebrania prawa wynikającego z uchwały gminy.
Skarżący razem ze skargą złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie go z kosztów sądowych
W uzasadnieniu wskazał na trudną sytuację finansową wywołaną brakiem pracy od kwietnia 2013 r. ze względu na redukcją etatów, jakość zdrowia i leczenie farmakologiczne, powodujące spadek kondycji. Podał, że obecnie utrzymuje się ze świadczeń rentowych w związku ze służbą wojskową. Po rozwodzie w 2009 r. płaci alimenty, na leczenie wydaje sporą część budżetu, spłaca kredyt z 2008 r. zaciągnięty na koszty rozwodu. Kłopoty zdrowotne wymuszają "parasol bezpieczeństwa" w postaci wykupionego ubezpieczenia na wypadek komplikacji różnych. Spłaca kredyt za lodówkę, gdyż umowa o pracę była do 2017 r. przed nagłym wypowiedzeniem. Oprócz alimentów czyni wydatki rodzicielskie niematerialne "na ile go stać", pozostaje mu po wszystkim na życie około 400 zł. Skarżący wpisał, że jego majątek stanowią: mieszkanie wielkości 32 m2 oraz akcje średnich firm zamrożone na kwotę około 5 tys.
Dochód skarżącego z renty wynosi 1743,68 zł miesięcznie, kwotę tę wskazał jako brutto. Skarżący podał, jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym pełnoletnią córkę i niepełnoletniego syna.
Podał też wysokość obciążeń miesięcznych stałych: alimenty 700 zł, leki 50 -180 zł, opłaty za energię 62,50 zł, zakup drewna na zimę 56,66 zł, kredyt "rozwodowy" 276,59 zł, ubezpieczenie zdrowotne 72 zł, podatek gminny 20 zł, ubezpieczenie mieszkania 17,50 zł, kredyt za lodówkę 97,49 zł, w sumie 1482,76 zł.
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, działając w trybie art. 255 ustawy z dnia sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z póżn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wezwał skarżącego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj.
- przedłożenie wyciągów z posiadanych przez skarżącego i wszystkich członków jego gospodarstwa domowego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich 2 miesięcy, ewentualnie także należących do osób znajdujących się we wspólnym gospodarstwie domowym, lub oświadczenia o ich nie posiadaniu.
- zaświadczeń (np. decyzji) o aktualnej wysokości świadczeń rentowych otrzymywanych przez niego (nie trzeba ich przesyłać jeśli wysokość świadczeń potwierdzą nadesłane wydruki z rachunków bankowych),
- zeznania podatkowego składanego przez niego za rok 2012 potwierdzonego, że zostało złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów za ten okres,
- zaświadczeń potwierdzających jego kłopoty zdrowotne np. zaświadczenia lekarskie, karta leczenia szpitalnego itp.
- wskazanie kosztów związanych z jego leczeniem, ewentualnie nadesłanie rachunków za leki, leczenie, rehabilitację itp.),
- dowodów zapłaty alimentów z ostatniego miesiące, to jest lipca 2013 r.,
- wskazanie, czy dzieci zamieszkują z nim, jak wskazał to w rubryce nr 6 wniosku, czy też z inna osobą, a jeśli z nim, to czy matka dzieci płaci na ich utrzymanie i wskazanie wysokości tych kwot,
- wskazanie, czy kwota 5000 zł podana rubryce nr 7.2.2 wniosku, dotyczącej pieniężnych zasobów w postaci oszczędności, papierów wartościowych itp. – w wartości nominalnej, stanowi kwotę ulokowaną w akcjach na rachunku papierów wartościowych, czy też kwotę na rachunku pieniężnym na maklerskim rachunku inwestycyjnym, poprzez nadesłanie aktualnego wydruku z tych rachunków.
Wezwanie to zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową.
Skarżący odpowiedział na wezwania w terminie, przesyłając w dniu 30 sierpnia 2013 r., wyjaśnienia i dokumenty. W tym miejscu przychodzi zauważyć, że skarżący wskazał w piśmie z dnia 30 sierpnia 2013 r. w jego punkcie 7, iż przesyła informacje o zasobach pieniężnych zainwestowanych na giełdzie, które jak napisał są zamrożone na dłuższy okres, gdyż straty wynoszą 50-60 % zainwestowanej kwoty. Informacji tej jednak nie przesłał, ani też wskazanego w pkt 8 pisma, rachunku kosztów przygotowania dokumentacji na potrzeby sądu.
W związku z nadesłanymi dokumentami i wyjaśnieniami, skarżący został ponownie wezwany do złożenia zeznania podatkowego dotyczącego dochodów z Giełdy Papierów Wartościowych składanego przez niego za rok 2012 potwierdzonego, że zostało złożone w Urzędzie Skarbowym lub innego zaświadczenia o wysokości dochodów z GPW za ten okres, przesłania informacji o zasobach pieniężnych zainwestowanych w akcje o zmiennym poziomie wartości, którą jak napisał w piśmie z dnia 30 sierpnia 2013 r., w pkt 7 przesłał, jako załącznik do niego, a którego nie złożył jednak do akt sądowych, wyjaśnienia podsumowania stanu konta z dnia 12 sierpnia 2013 r. w banku [...], z którego wynika, że na konto te dokonywał wpłaty gotówki w kwocie 12810 zł, pod kątem źródła pochodzenia tych środków, czy są one np. z kredytu, jeśli tak to dokumentu to potwierdzającego. Wezwanie ponowne zawierało takie samo pouczenie Sądu, jak pierwsze.
Skarżący w dniu 11 września 2013 r. złożył pismo wyjaśniające wraz z załącznikami. Podał, że z uwagi na fakt ciągłej straty i w konsekwencji nie wystawienie druku PIT - 8 C oraz informację z urzędu skarbowego, iż nie ma potrzeby składania w tym wypadku PIT-38, zastosował się do niej.
Przesłał też informację odnośnie posiadania środków pieniężnych i wartości jednostek uczestnictwa na dzień wystawienia dokumentu z firmy maklerskiej, to jest na 5 września 2013 r. Wynika z niej, że miał on wówczas 169,1043 jednostek uczestnictwa, cena jednostki 46,88 zł, wartość jednostek uczestnictwa 7927,61 zł.
Wyjaśnił odnośnie kwoty 12810 zł, widniejącej na dzień 12 sierpnia 2013 r. w pozycji wpłaty na rachunku bankowym w [...], że dotyczy ona kredytu uzyskanego w tej placówce, rata miesięcznych spłat tego kredytu jest 239,69 zł miesięcznie oraz ujmuje ubezpieczenie obowiązkowe roczne na kwotę 810 zł. Kredyt ten był zaciągnięty celem spłacenia kredytu w Banku [...], gdzie rata wynosiła 276,59 zł. Na dowód przesłał kopie umów z bankami i i dokumenty spłaty kredytu.
Z nadesłanych przez skarżącego, wskutek pierwszego wezwania, dokumentów wynika, że w 2010 r. miał on rozpoznany i leczony [...], a także przeszedł operację [...]. W kwietniu 2012 r., był badany na izbie przyjęć szpitala z powodu [...], stwierdzono wówczas, że są one prawdopodobnie wynikiem doznanego w 1988 r. urazu [...], napisano też, że pobiera leki na [...].
Z treści natomiast wypisu orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 19 lipca 2002 r. wynika, że skarżący został uznany za osobę częściowo trwale niezdolną do pracy w związku ze służbą wojskową.
Skarżący przesłał ponadto potwierdzenie zapłaty alimentów w kwocie 700 zł z sierpnia 2013 r. deklarację podatkową z 2012 r. PIT-37, a w niej podany osiągnięty dochód 9119,27 zł, wydruki z rachunków bankowych, za okres czerwca i lipca 2013 r. z banku [...], gdzie kwota jego renty jest wskazana jako 1743,68 zł netto. Z rachunku za lipiec 2013 r., wynika także, że skarżący dokonywał na niego w tym okresie wpłat własnych, przy czym kilka tych wpłat pochodzi z jego rachunku w banku [...], gdzie jak wyjaśnił ma kredyt, trzy z rachunku skarżącego banku [...] (nr tego rachunku wskazał w deklaracji podatkowej), a 4 wpłaty na łączną kwotę 980 zł, z dat 1.07.2013r., 4.07.2013 r., 15.07.2013 r., 25.07.2013 r., musiały być dokonane w formie gotówkowej.
Biorąc pod uwagę powyżej opisane ustalenia, przychodzi przejść do oceny sytuacji skarżącego pod kątem spełniania przez nią przesłanek przyznania mu prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym, to jest częściowym.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Zdaniem referendarza sądowego przesłanka ta nie występuje w sytuacji materialnej skarżącego. Przedstawione przez niego informacje o osiąganych dochodach ukazują, że skarżący ma obecnie stały dochód tytułu renty w kwocie 1743,68 zł. Faktem jest, że skarżący co miesiąc płaci 700 zł alimentów na dzieci, które jak wynika z przesłanych dokumentów zamieszkują ze swoją matką, a nie ze skarżącym. Skarżący wykazał też, że nie jest osobą w pełni sprawną, ale też nie w tak dużym stopniu, aby pozbawiało go to możliwości zarobkowania. Sam skarżący podał, że do kwietnia 2013 r. pracował zarobkowo.
Skarżący jako argument za przyznaniem mu prawa pomocy podał m.in. fakt spłaty przez niego kredytu. Przychodzi w tym miejscu wyjaśnić, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym, zbieżnym z poglądami orzekającego; "Fakt spłaty kredytu nie może wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego." (patrz. II FZ 281/13, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 czerwca 2013 r., dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1320634). Podobnie patrz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1270362; "Kredyty zaciągnięte przez skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi."
Zatem obciążenia kredytowe skarżącego w formie miesięcznej raty wynoszącej 239,69 zł, nie przemawiają za zwolnieniem go z kosztów postępowania.
Ponadto, jak opisano wyżej skarżący w lipcu 2013 r. dokonał gotówkowych wpłat własnych na kwotę 980 zł, stwarza to wątpliwość, czy nie ma on obecnie znowu dodatkowego źródła dochodu np. z prac dorywczych, on sam bowiem nie wyjaśnił pochodzenia tych kwot, a biorąc pod uwagę, ze jest on osobą mogącą podejmować zajęcia zarobkowe nie jest to wykluczone. Referendarz sadowy uznał jednak za bezcelowe kolejne wzywanie skarżącego do wyjaśnienia powyższej kwestii.
Powodem tego jest fakt, który przemawia w sposób jednoznaczny przeciwko przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż jak ustalono po drugim wezwaniu skarżącego, dokonanym na podstawie art. 255 P.p.s.a., posiada on znaczne zasoby pieniężne ulokowane w akacjach giełdy papierów wartościowych. Na dzień 5 września 2013 r. wartość jednostek uczestnictwa giełdzie wynosiła 7927,61 zł, ilość jednostek 169,1043 jednostek uczestnictwa, cena jednostki 46,88 zł.
Akcje giełdy papierów wartościowych są w ocenie referendarza alternatywną formą oszczędzania. Skarżący wprawdzie podaje, że na giełdzie odnosił straty, nie mniej na dzień 5 września 2013 r. dysponował on wyżej podaną kwotą w walorach giełdowych. Zasadność natomiast przyznania prawa pomocy winna być rozpatrywana z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a drugiej strony jej możliwości finansowych. (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt II OZ 1098/12, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1240798).
Skarżący na obecnym etapie postępowania jest zobligowany do poniesienia kosztów wpisu sądowego, wynosi on zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, 100 zł, bowiem taki jest wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności w sprawach skarg na bezczynność organów administracji publicznej. Ewentualne koszty, które mogą powstać na dalszym etapie postępowania, to koszt 100 zł za wydanie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem doręczonym na skutek wniosku strony, który na podstawie § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192), pobiera się w kwocie 100 zł, oraz wpis od skargi kasacyjnej, który na podstawie § 3 rozporządzenia, w niniejszej sprawie wynosiłby 100 zł.
Łącznie zatem koszty postępowania, które mogą stać się dla skarżącego obligatoryjne wynoszą 200 zł, a obecnie obowiązkowy jest wpis od skargi 100 zł.
W ocenie referendarza porównanie kosztów na poziomie 300 zł z posiadanymi przez skarżącego stałymi dochodami, a przede wszystkim z walorami pieniężnymi w akcjach na GPW, rzędu około 7900 zł, wyłącza go z grona osób ubogich, a z myślą o takich właśnie osobach stworzono instytucję prawa pomocy. Należy w miejscu tym podkreślić, że prawo pomocy jest to instytucja wyjątkowa, stanowiąca odstępstwo od obowiązującej w prawie polskim zasady odpłatności postępowania sądowego.
Według przyjmowanych w orzecznictwie poglądów, podzielanych przez referendarza sądowego, jak przykładowo wyrażonego w postanowieniu Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I SO/Sz 1/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 620345; "Jeśli ponoszone uzasadnione wydatki konsumują wskazane dochody, wnioskodawca nie posiada oszczędności, nie dysponuje majątkiem, którym mógłby swobodnie dysponować oraz nie może podjąć pracy zwiększającej dochody, to sytuacja ta uzasadnia uwzględnienie wniosku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a."
Skarżący zaś ma majątek, którym może swobodnie dysponować (akcje), a także może podjąć zajęcie zwiększające jego dochody.
Kolejnym zbieżnym z poglądami referendarza sądowego orzeczeniem sądowowadministracyjnym, jest postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 grudnia 2010 r., I SA/Bk 605/10, dostępne System Informacji Prawnej Lex nr 1095750; "Aktualna linia orzecznictwa sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy uznaje fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania tego prawa (głównie w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych), jednak wyjątkowe okoliczności pozwalają na odstępstwo od tej reguły." Za wyjątkowe okoliczności, pomimo posiadania przez skarżącego znacznych środków na rachunkach bankowych, pochodzących głównie z odszkodowań, uznano fakt, że on sam nie chodzi, z trudem siedzi w wózku inwalidzkim, występuje u niego uszkodzenie rdzenia kręgowego, ma znaczny stopień niepełnosprawności, 100 % uszczerbku na zdrowiu, wymaga stałej opieki osób trzecich, poprawa zdrowia wymaga kosztownych zabiegów operacyjnych oraz rehabilitacji".
W sytuacji skarżącego natomiast nie ma faktów, które powodowałyby potrzebę nagłego przeznaczenia jego oszczędności na konsumujące je całkowicie, niezbędne życiowo wydatki.
Skarżący natomiast nie podniósł, że jest w jakiś sposób ograniczony w częściowym zbyciu akcji, biorąc natomiast pod uwagę podaną przez niego wartość akcji na dzień 5 września 2013 r., to nawet przyjmując 60 % spadki na giełdzie i ewentualna prowizję maklera od transakcji, zdaniem referendarza nic nie stoi na przeszkodzie, aby zdobył on środki finansowe na pokrycie wpisu od skargi w kwocie 100 zł, sprzedając kilka akcji, tym bardziej, że o wymogu poniesienia wpisu wie już od jakiegoś czasu.
Ponadto skarżący ma aktualnie stałe dochody w wysokości przekraczającej wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2013 r. na kwotę brutto 1600 zł, co daje netto 1181,38 zł. (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2012 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2013 r. (Dz. U. poz. 1026), Według natomiast zachowującego aktualność poglądu wyrażonego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, dostępne na stronie internetowej https://cbois.nsa.gov.pl/cbois), przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób charakteryzujących się ubóstwem, przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę." Skarżący natomiast otrzymuje 1743,68 zł renty, jest ona zatem wyższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Mając więc na uwadze posiadane przez skarżącego środki w akcjach, fakt możliwości podejmowania dodatkowych zajęć zarobkowych oraz niewskazanie przez skarżącego jakiś nadzwyczajnych kosztów ponoszonych na leczenie w związku z wyżej opisanymi dolegliwościami zdrowotnymi, nie uznano, aby spełniał on przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie kosztów sądowych.
W tym miejscu przychodzi też wyjaśnić, że według wiedzy referendarza sądowego PIT-8C wysyłany jest przez biuro maklerskie jedynie momencie dokonania transakcji sprzedaży (zamknięcie pozycji) na aktywach, zatem nie jest on wysyłany gdy dokonywało się jedynie zakupów. Jeżeli natomiast w ciągu roku podatnik osiąga stratę na giełdzie, to również powinien ją zgłosić na formularzu PIT 38 do urzędu skarbowego, stratę bowiem można rozliczyć z przyszłymi zyskami w okresie następnych 5 lat. Prawdą jest, że niektórzy nie zgłaszają straty, a urząd skarbowy nie wyciąga z tego powodu konsekwencji, gdyż nie powstaje obowiązek zapłaty podatku, prawnie jednak obowiązek zgłoszenia straty istnieje. Niemniej referendarz sądowy uznał, iż wiarygodne jest tłumaczenie skarżącego, iż nie rozliczył się z GPW za zeszły rok z urzędem, i nie wzywał o dalsze wyjaśnienia wobec przyjęcia, że wykazany przez skarżącego stan majątkowy i tak nie kwalifikuje go do korzystania z instytucji prawa pomocy.
Wobec powyższego orzeczono, jak w sentencji postanowienia.