II SAB/Sz 52/16

II SAB/Sz 52/16 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2016-12-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-04-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Danuta Strzelecka-Kuligowska
Elżbieta Makowska /sprawozdawca/
Grzegorz Jankowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
umorzono postępowanie sądowew części dotyczącej skargi na bezczynność organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 1764
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - tekst jedn.
Dz.U. 2016 poz 718
art. 119 pkt 4 P.p.s.a.,  art. 149 par. 1  a P.p.s.a.,  art. 149 par. 2 P.p.s.a., art. 250 par. 1 P.p.s.a.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.),, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w C. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. umarza postępowanie sądowe w części dotyczącej bezczynności organu, II. stwierdza, że bezczynność nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, III. oddala wniosek o wymierzenie organowi grzywny, IV. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego P. C. kwotę [...] ([...]) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
R.S. wnioskiem z dnia 15 stycznia 2016 r., doręczonym 19.01.2016 r., powołując się na art. 61 Konstytucji RP oraz art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego o przesłanie mu wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych w roku [...] w sprawach zarejestrowanych w repertorium pod symbolem [...] zaznaczając, że informacja może być udzielona na płycie CD.
Prezes Sądu Rejonowego w odpowiedzi na wniosek, wraz z pismem z dnia
2 lutego 2016 r. (doręczonym 8.02.2016 r.) przesłał R.S. wykaz spraw zarejestrowanych w tym Sądzie w repertorium [...] wskazanych we wniosku. Jednocześnie Prezes Sądu wyjaśnił, że ze względu na prywatność osób fizycznych, których dotyczą przedmiotowe sprawy, nie jest możliwe "na tym etapie uwzględnienie wniosku w pozostałym zakresie. Anonimizacja, nawet po usunięciu imion i nazwisk stron i świadków może bowiem pozwolić na identyfikację tak co do danych osobowych, jak i przypisanych im danych wrażliwych".
W odpowiedzi R.S. pismem z dnia 10 lutego 2016 r. (doręczonym w dniu 16.02.2016 r.) stwierdził, że sposób załatwienia jego wniosku jest niezgodny z prawem. W przypadku, gdy organ uznaje, że informacji nie może udzielić wydaje decyzję, co umożliwia stronie wniesienie odwołania. Brak decyzji stanowi podstawę do złożenia skargi do WSA na bezczynność organu.
Prezes Sądu Rejonowego w dniu [...] r. wystosował do R.S. "Powiadomienie" (doręczone [...] r.), w którym powołując się na art. 15 ustawy o dostępie do informacji publicznej, po rozpatrzeniu ostatniego wniosku z dnia 10.02.2016 r. poinformował wnioskodawcę, że:
1. w wyniku udostępnienia informacji publicznej zgodnie z wnioskiem Sąd Rejonowy będzie musiał ponieść dodatkowe koszty związane ze sposobem udostępnienia dziesięciu wyroków z uzasadnieniem, w postaci kosztu wykonania [...] stron kserokopii dokumentów w formacie A4, w kwocie [...] zł za stronę, tj. [...] zł oraz wskazał sposób wniesienia tej kwoty przez stronę;
2. zobowiązał wnioskodawcę do uiszczenia tej kwoty w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego powiadomienia bądź powiadomienia osobiście lub pisemnie o cofnięciu wniosku albo o jego zmianie w zakresie sposobu i formy udostępnienia informacji publicznej;
3. poinformował stronę, że brak wycofania lub zmiany wniosku w terminie określonym w pkt 2 skutkuje udostępnieniem informacji publicznej zgodnie ze złożonym wcześniej wnioskiem.
W dniu 8 kwietnia 2016 r. doręczone zostało R.S. "Powiadomienie Nr 2", z dnia 4.04.2016 r., a wystosowane "z uwagi na brak informacji od wnioskodawcy w przedmiocie sposobu wykonania punktu 2 i 3 pierwszego powiadomienia". W piśmie tym Prezes Sądu Rejonowego powiadomił wnioskodawcę o tym, że:
1. w wyniku udostępnienia informacji publicznej zgodnie z wnioskiem Sąd Rejonowy będzie musiał ponieść dodatkowe koszty związane ze sposobem udostępnienia dziesięciu wyroków z uzasadnieniem, w postaci wykonania łącznie [...] stron kserokopii (zamiast uwierzytelnionych odpisów) dokumentów w formacie A4, w kwocie [...] zł za stronę kserokopii tj. [...] zł, - "które awansem przesłano wnioskodawcy w dniu dzisiejszym" oraz wskazał numer rachunku bankowego, na który należy wpłacić przelewem żądaną kwotę;
2. zobowiązał wnioskodawcę do uiszczenia tej kwoty w terminie 14 dni od dnia otrzymania niniejszego powiadomienia bądź powiadomienia osobiście lub pisemnie o cofnięciu wniosku albo o jego zmianie w zakresie sposobu i formy udostępnienia informacji publicznej;
3. poinformował stronę, że brak wycofania lub zmiany wniosku w terminie określonym w pkt 2 skutkuje udostępnieniem informacji publicznej zgodnie ze złożonym wcześniej wnioskiem.
Pismem z dnia 29 marca 2016 r., nadanym tego samego dnia za pośrednictwem administracji Zakładu Karnego, które wpłynęło do organu w dniu 5 kwietnia 2016 r. R.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego.
Skarżący zarzucił wskazanemu organowi naruszenie:
- art. 1 ust.1 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez błędne kwestionowanie prawa skarżącego do uzyskania informacji publicznej,
- art. 13 ust. 1 ww. ustawy poprzez nieudostępnienie informacji w terminie przewidzianym w tym przepisie oraz niepowiadomienie wnioskodawcy o zastosowaniu art. 13 ust. 2 ustawy,
- art. 15 ust. 2 poprzez nieudostępnienie informacji w terminie 14 dni od powiadomienia skarżącego oraz poprzez ustalenie opłaty znacznie przewyższającej koszty udostepnienia informacji publicznej,
- art. 16 ust. 1 poprzez niewydanie decyzji w sytuacji, gdy stanowisko organu było negatywne wobec wniosku skarżącego,
- art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 4 ust. 1pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 4 poprzez bezzasadną odmowę udostępnienia informacji publicznej bez powiadomienia o decyzji organu.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o zobowiązanie organu do udostępnienia żądanej informacji zgodnie z wnioskiem z dnia 10 lutego 2016 r., stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, wymierzenie organowi grzywny zgodnie z art. 154 § 6 w zw. z art. 159 § 2 P.p.s.a, zwrot kosztów postępowania na podstawie art. 200 P.p.s.a.
W uzasadnieniu skargi R.S. wskazując, że działania organu w niniejszej sprawie zakończyły się na powiadomieniu wnioskodawcy o kosztach udostępnienia informacji, podniósł powołując się na wyrok WSA z dnia 29 maja 2013 r. sygn. akt I SA/Sz 383/13, że organ zobowiązany do udzielenia informacji publicznej nie może odmówić jej udostępnienia z powodu nieuiszczenia opłaty.
Odpowiadając na skargę Prezes Sądu Rejonowego wniósł o jej oddalenie, ewentualnie o umorzenie postępowania. Organ ten wyjaśnił, że jednocześnie z ponagleniem z dnia 4 kwietnia 2016 r. drogą pocztową wysłano R.S. dziesięć kserokopii wyroków wraz z uzasadnieniami w sprawach, o które chodziło mu we wniosku o udostępnienie informacji publicznej, co przemawia przeciwko uwzględnieniu skargi. Gdyby nawet przyjąć, że doszło do bezczynności organu w zakresie udostępnienia informacji publicznej, to nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa w tym zakresie, zdaniem organu, można byłoby mówić w przypadku dużej i całkowicie nieuzasadnionej okolicznościami sprawy zwłoki w wykonaniu czynności nakazanej prawem.
Ustanowiony na zasadzie prawa pomocy pełnomocnikiem skarżącego radca prawny P. C. uzupełniając skargę pismem z dnia 19 sierpnia 2016 r. poinformował, że skarżący nie odpowiedział na jego zapytanie, czy organ w całości zrealizował jego wniosek o udostępnienie informacji publicznej. W związku z tym pełnomocnik zawarł w piśmie sugestie jakie ustalenia powinien podjąć sąd dla wyjaśnienia sprawy i jak ją rozstrzygnąć. W ocenie pełnomocnika, w dniu złożenia skargi była ona w pełni zasadna.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2016 r. przyznane zostało skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Przedmiotem skargi do sądu administracyjnego jest bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego. Zarzucana bezczynność tego organu, według skarżącego polegała na nieudzielaniu informacji w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1764, dalej określanej jako: "u.d.i.p.")) na jego wniosek z dnia 15 stycznia 2016 r. o udostępnienie wszystkich wyroków wraz z uzasadnieniami wydanych przez ten Sąd w [..] roku w sprawach zarejestrowanych w repertorium pod symbolem [...].
Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, dalej określanej jako: "P.p.s.a.") Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Przed przystąpieniem do zbadania zasadności skargi wyjaśnić należy na wstępie, że co do zasady z bezczynnością podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji w trybie wyżej wskazanej ustawy mamy do czynienia wówczas, gdy zobowiązany podmiot, który posiada informację będącą informacją publiczną, informacji tej nie udostępnia w terminie i w sposób przewidziany w ustawie albo nie wydaje jednej z decyzji wskazanych w art. 16 ust. 1.
Przy badaniu zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia z jakich powodów określony akt, czy czynność nie została dokonana przez organ. Sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarga na bezczynność organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienia sprawy. W świetle powyższego, dla uznania bezczynności konieczne jest ustalenie, że podmiot, który był zobowiązany, na podstawie obowiązujących przepisów prawa do podjęcia określonej czynności lub wydania decyzji, nie podejmuje jednak działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi.
Zasadą wynikającą z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. jest, że udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Stosownie zaś do art. 15 u.d.i.p. Jeżeli w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek, o którym mowa w art. 10 ust. 1, podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom (ust. 1). Podmiot, o którym mowa w ust. 1, w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, powiadomi wnioskodawcę o wysokości opłaty. Udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem następuje po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy, chyba że wnioskodawca dokona w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofa wniosek (ust. 2).
W niniejszej sprawie jest poza sporem, że w świetle art. 173 Konstytucji RP oraz art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 133) organem sądu rejonowego jest prezes tego sądu. Prezes Sądu Rejonowego jest zatem organem władzy publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt a) ustawy o dostępie do informacji publicznej i z mocy tego przepisu jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, jeżeli taką posiada i jeżeli nie zachodzą ustawowe przesłanki wyłączające lub ograniczające jej udostępnienie.
Z akt administracyjnych nadesłanych Sądowi wraz z odpowiedzią na skargę wynika, że Prezes Sądu Rejonowego posiadał żądaną informację publiczną, lecz początkowo kwestionował możliwość jej udostępnienia z uwagi na ochronę prywatności, czemu dał wyraz w skierowanym do wnioskodawcy piśmie z dnia 2 lutego 2016 r.
W związku z tym przyznać trzeba rację skarżącemu, że stanowisko organu zawarte w tym piśmie było niezgodne z prawem. Wprawdzie ustawa o dostępie do informacji publicznej nie definiuje pojęcia informacji publicznej, jednakże przepis art. 1 u.d.i.p. wprowadza ogólną zasadę uznającą każdą informację o sprawach publicznych za informację publiczną podlegającą udostępnieniu w trybie przewidzianym ustawą.
W judykaturze i doktrynie utrwalił się pogląd, że informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnosząca się do władz publicznych, a także odnosząca się do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań w zakresie władzy publicznej. W tym kontekście wyroki sądowe i uzasadnienia tych wyroków jako pochodzące od władzy publicznej, jaką jest władza sądownicza niewątpliwie stanowią informację publiczną. W orzecznictwie przyjmuje się zgodnie i skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie też tak przyjmuje, że wyrok z uzasadnieniem stanowi informację publiczną w rozumieniu art. 1 w zw. z art. 6 pkt. 4 lit. a) u.d.i.p. Należy do kategorii "danych publicznych" w postaci dokumentów urzędowych, których "treść i postać" podlega udostępnieniu. Jednocześnie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 6 ust. 2 u.d.i.p. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 17 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1811/10; 8 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1938/10; 11 sierpnia 2011 r. sygn. akt I OSK 933/11 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kwestią odrębną jest zaś zagadnienie możliwości udostępnienia takiego orzeczenia. Co do zasady bowiem, dysponent takiej informacji powinien ją udostępnić po anonimizacji tekstu ze względu na prywatność osób fizycznych lub tajemnicę przedsiębiorcy o czym stanowi art. 5 ust. 2 ustawy, o ile w sprawie nie występują okoliczności, w świetle których zobowiązany podmiot uzna, że wniosek dotyczy informacji przetworzonej w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. i nie podejmie decyzji na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. odmawiającej udostepnienia informacji przetworzonej ze względu na niewykazanie przez wnioskodawcę, że zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy.
W świetle ustalonych na wstępie okoliczności faktycznych sprawy, nie ulega wątpliwości, że Prezes Sądu Rejonowego wycofał się ze swojego pierwotnego stanowiska o braku możliwości udostępnienia żądanej informacji publicznej. W tej sytuacji będąca przedmiotem zarzutu skargi kwestia niewydania przez zobowiązany organ decyzji administracyjnej stała się bezprzedmiotowa dla oceny zasadności skargi.
W realiach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że zobowiązany ustawą podmiot udzielił żądanej informacji wysyłając ją w dniu 5 kwietnia 2016 r. do R.S., który przesyłkę otrzymał w dniu 8 kwietnia 2016 r. Zdaniem Sądu, podnoszone przez pełnomocnika skarżącego wątpliwości co do wyczerpującego udostępnienia informacji publicznej wskazanej we wniosku są niezasadne. Po pierwsze, skarżący nie odpowiedział na zapytanie swego pełnomocnika czy organ udzielił mu pełnej informacji, to znaczy, że nie miał co do zakresu udostępnionej informacji publicznej żadnych zastrzeżeń. Po drugie, organ któremu Sąd doręczył pismo pełnomocnika skarżącego, zobowiązując do jego ustosunkowania się "w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania sprawy na podstawie dokumentów znajdujących się dotychczas w aktach sprawy" nie udzielił odpowiedzi, co oznacza, że wysłane skarżącemu w dniu 5 kwietnia 2016 r. kserokopie 10 wyroków z uzasadnieniami stanowią udostępnienie żądanej informacji publicznej w pełnym zakresie.
Rozważyć zatem należało jaki wpływ na ocenę zasadności skargi ma ustalenie, że żądana informacja publiczna została udzielona. Przy ocenie zasadności skargi na bezczynność decydujące znaczenie ma bowiem stan faktyczny i prawny istniejący w chwili orzekania. W konsekwencji, podjęcie przez organ aktu po wniesieniu skargi, w tym wypadku dokonanie czynności materialno-technicznej przesądza o tym, że organ nie pozostaje już w stanie bezczynności i sąd nie może uwzględnić skargi stosownie do uprawnień, jakie posiada na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Nieuprawnione i niemożliwe jest bowiem zobowiązywanie organu do dokonania czynności, która została już dokonana.
Mając powyższe na uwadze, w zaistniałym stanie faktycznym należało zatem umorzyć postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do załatwienia wniosku R.S., o czym Sąd orzekł w pkt I wyroku na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a.
W ocenie sądu bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 149 § 1a P.p.s.a., o czym Sąd orzekł w pkt II wyroku.
Po pierwsze, bezczynność zobowiązanego organu nie polegała na braku reakcji na wniosek skarżącego (organ nie pozostawał w milczeniu).
Po drugie, organ skorygował swoje stanowisko zarówno co do możliwości udostępnienia informacji, jak i następne co do wysokości opłaty za sporządzenie [...] stron kserokopii udostępnianych wyroków wraz z ich uzasadnieniami. Istotne jest przy tym, że wbrew wywodom skargi, organ nie uzależnił udostępnienia informacji od uprzedniego uiszczenia przez skarżącego wskazanej opłaty. Świadczy o tym następująca treść pkt 3 pism Prezesa Sądu Rejonowego z dnia [...] r. oraz [...] r: "brak wycofania lub zmiany wniosku w terminie określonym w pkt 2 skutkuje udostępnieniem informacji publicznej zgodnie ze złożonym wcześniej wnioskiem". Zaznaczenia przy tym wymaga, że z art. 15 ust. 1 u.d.i.p. nie wynika zobowiązanie do ustalenia opłaty, a jedynie możliwość jej ustalenia. Obciążenie wnioskodawcy opłatą ma w tej sytuacji charakter uznaniowy, co nakłada na organ zobowiązany do udostępnienia informacji obowiązek starannego rozważenia, czy w konkretnym wypadku opłatę tę wymierzyć, a ponadto wykazania, że w wyniku udostępnienia informacji publicznej, w sposób zgodny z wnioskiem, poniesione zostały dodatkowe koszty, a więc takie które przekraczają zwykły koszt jego funkcjonowania. Z całą pewnością jednak brak reakcji wnioskodawcy na pismo ustalające opłatę nie zwalnia od udostępnienia informacji publicznej ani nie usprawiedliwia przekroczenia terminu wynikającego z art. 15 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 2 u.d.i.p. Przekroczenie to jednak nie miało cech rażących, skoro wniosek do organu wpłynął 19 stycznia 2016 r. a informacja publiczna została udostępniona 8 kwietnia 2016 r.
Powyższe racje mając na uwadze Sąd oddalił wniosek skarżącego o wymierzenie na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a organowi grzywny (pkt III wyroku).
W przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. (pkt IV wyroku).