II SAB/LU 98/24

II SAB/Lu 98/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-10-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Brygida Myszyńska-Guziur
Grzegorz Grymuza /sprawozdawca/
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
658
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność i przewlekłość postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 53 § 2b, art. 149 § 1a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 735
art. 35 § 1 i § 3, art. 36 § 1 i § 2, art. 61 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2024 r. sprawy ze skargi T. W. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy I. stwierdza, że Wójt Gminy Niemce dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie wniosku T. W. z dnia 20 czerwca 2023 r. o przyznanie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy; II. stwierdza, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wójta Gminy Niemce do załatwienia wniosku wskazanego w punkcie I.
Uzasadnienie
W dniu 28 czerwca 2024 r. (data wpływu do organu) T. W. (strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce w sprawie wniosku z 20 czerwca 2023 r. dotyczącego świadczenia na opłacenie opieki i pomocy.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Niemce wniósł o jej oddalenie.
Organ przedstawił przebieg postępowania w sprawie wskazując m.in., że 21 czerwca 2023 r. do Urzędu Gminy Niemce wpłynął wniosek skarżącej datowany na 20 czerwca 2023 r., o przyznanie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy osób drugich w wysokości 30 % kosztów usług zwykłych. W związku ze złożonym wnioskiem Zastępca Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej (OPS) w Niemcach zwróciła się do strony o dostarczenie informacji w sprawie aktualnej sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej i mieszkaniowej. Strona 3 lipca 2023 r. w odpowiedzi na powyższe złożyła informację. W odniesieniu do wniosku strony o wyłączenie określonych osób od prowadzenia sprawy Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej wydała 11 lipca 2023 r. postanowienia o odmowie wyłączenia wskazanych pracowników. W dniu 6 lipca 2023 r. strona złożyła ponaglenie w sprawie wniosku z 20 czerwca 2023 r. Zastępca Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach udzieliła odpowiedzi na ponaglenie, przekazując je do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie. W dniu 24 lipca 2023 r. do Urzędu Gminy Niemce wpłynęło kolejne ponaglenie strony w sprawie wniosku z 20 czerwca 2023 r. Pismem z 31 lipca 2023 r. Zastępca Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach udzieliła odpowiedzi na ponaglenie, przekazując je do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie. Postanowieniem z 7 sierpnia 2023 r. SKO uznało ponaglenie strony za nieuzasadnione. Decyzją z 21 sierpnia 2023 r. Zastępca Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach, odmówił stronie przyznania zasiłku celowego i zasiłku okresowego na opłacenie opieki i pomocy. SKO rozpoznając odwołanie strony decyzją z 9 października 2023 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji. Rozpoznając sprawę ponownie organ poinformował stronę o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. WSA w Lublinie wyrokiem z 13 grudnia 2023 r. (sygn. akt II SA/Lu 1022/23) oddalił sprzeciw strony od decyzji SKO z 9 października 2023 r. dotyczącej specjalnego zasiłku celowego. Ponadto WSA w Lublinie wyrokiem z 4 stycznia 2024 r. (sygn. akt II SAB/Lu 141/23) oddalił skargę strony na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce w przedmiocie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach 22 kwietnia 2024 r. wezwał stronę do sprecyzowania wniosku z 20 czerwca 2023 r. pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. W dniu 27 czerwca 2024 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach pozostawił wniosek strony z 20 czerwca 2023 r. bez rozpoznania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Sąd na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, "p.p.s.a."), rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem Wójt Gminy Niemce dopuścił się zarówno bezczynności, jak i przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie wniosku skarżącej z 20 czerwca 2023 r. o przyznanie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy.
Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Oceniając na wstępie skargę T. W. pod kątem jej dopuszczalności, podkreślić zatem należy, że została ona wniesiona z zachowaniem powyższego wymogu. Z akt sprawy wynika, że skarżąca przed złożeniem skargi dwukrotnie (tj. pismem z 6 lipca 2023 r. oraz pismem z 24 lipca 2023 r.) skierowała do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, za pośrednictwem Wójta Gminy Niemce, ponaglenie dotyczące jej wniosku z 20 czerwca 2023 r. o przyznanie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy. Oba ponaglenia zostały uznane za nieuzasadnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie.
Bezczynność jest to niezałatwienie sprawy w terminie określonym w k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy, zaś przewlekłość określono jako prowadzenie postępowania dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Bezczynność jest zatem stanem, w którym mimo upływu określonego prawem terminu, właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, ewentualnie terminu wskazanego na podstawie art. 36 § 1 k.p.a., rozstrzygniecie nie zostało wydane.
Przewlekłość stanowi taki stan postępowania, w którym opieszałość organu powoduje niezałatwienie sprawy niezwłocznie lub szybciej, niż to wynika z art. 35 § 1-3a k.p.a. lub z przepisów szczególnych. Przewlekłość postępowania występuje zatem w razie niezałatwienia sprawy tak szybko, jak jest to obiektywnie możliwe, a podejmowane przez organ działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy organowi można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia lub pozornych.
Terminy załatwiania spraw administracyjnych zostały określone w art. 35 k.p.a. W świetle art. 35 § 1 k.p.a. - organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Zgodnie z § 2 niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast zgodnie z § 3 załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Zgodnie z § 5 do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu.
Zasadnie organ w odpowiedzi na skargę zaznaczył, że niezbędnym elementem postępowania o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej wnioskodawcy. Właściwym środkiem dowodowym w tym celu jest zaś rodzinny wywiad środowiskowy (art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm., "u.p.s."). Sprawy z zakresu pomocy społecznej niewątpliwie więc wymagają postępowania wyjaśniającego. Do spraw z tej kategorii mają tym samym zastosowanie terminy załatwienia sprawy określone w art. 35 § 3 k.p.a. (miesiąc, a w przypadku sprawy szczególnie skomplikowanej – dwa miesiące od dnia wszczęcia postępowania).
W przypadku braku możliwości załatwienia sprawy w takim terminie, organ zobowiązany jest natomiast poinformować stronę o tej okoliczności, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia – i to również w przypadku zwłoki z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 1 i § 2 k.p.a.).
Z akt sprawy wynika, że wniosek skarżącej datowany na 20 czerwca 2023 r. o przyznanie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy, wpłynął do organu pierwszej instancji 21 czerwca 2023 r. W tym dniu doszło więc do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie objętej tym wnioskiem (art. 61 § 3 k.p.a.).
W przedmiotowej sprawie istotne jest to, że wniesiona obecnie skarga jest kolejną skargą strony wniesioną w sprawie wniosku z dnia 20 czerwca 2023 r. o przyznanie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy.
We wcześniej zainicjowanej sprawie sądowej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 4 stycznia 2024 r., sygn. akt II SAB/Lu 141/23 oddalił skargę T. W. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce w przedmiocie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy oddala skargę.
Fakt oddalenia skargi nie stanowi przeszkody do merytorycznego rozpoznania nowej skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce w przedmiocie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy, w sytuacji gdy postępowania administracyjne nie zostało zakończone i trwało jeszcze po dacie rozpoznania sprawy przez sąd administracyjnym, przy czym w obecnie rozpoznawanej sprawie ocenie podlegał okres postępowania administracyjnego prowadzonego po dniu 4 stycznia 2024 r., tj. po dniu rozpoznania wcześniej wniesionej sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie sygn. akt II SAB/Lu 141/23.
Oceniając zatem pod kątem bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania czynności zaistniała w sprawie wniosku z dnia 20 czerwca 2023 r. o przyznanie świadczenia na opłacenie opieki i pomocy po dniu 4 stycznia 2024 r., wskazać należy, co następuje:
Decyzję w sprawie wniosku z 20 czerwca 2023 r. Wójt Gminy Niemce podjął 21 sierpnia 2023 r., którą SKO decyzją z 9 października 2023 r. uchyliło i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji powinien wezwać stronę do sprecyzowania wniosku ponieważ w takiej formie jak został on wniesiony trudno jest jednoznacznie określić treść żądania. Dopiero po doprecyzowaniu przez stronę wniosku organ powinien prowadzić postępowanie w przedmiocie przyznania zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego.
W odniesieniu do prowadzenia postępowania należy zwrócić uwagę na rozpiętość czasową podejmowanych przez organ czynności. Dla uznania, że organ prowadzi sprawę przewlekle, nie wystarczy stwierdzenie, że nie załatwia sprawy w ustawowym terminie, lecz konieczne jest również ustalenie, że podejmowane przez niego działania mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy bądź, że organ nie dochował należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie. W ocenie Sądu, okoliczności takie wystąpiły w analizowanym przypadku.
Po wydaniu przez Kolegium decyzji z 9 października 2023 r. uchylającej rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji organ odwoławczy w związku ze sprzeciwem strony (wniesionym do WSA w Lublinie) przesłał akta administracyjne do organu pierwszej instancji 15 lutego 2024 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze przy piśmie z 15 lutego 2024 r. zwróciło zatem akta administracyjne organowi pierwszej instancji.
Kierownik OPS dopiero 22 kwietnia 2024 r., po ponad dwóch miesiącach, wezwał stronę do sprecyzowania wniosku z 20 czerwca 2023 r. pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania, a następnie po kolejnych dwóch miesiącach pismem z 27 czerwca 2024 r. pozostawił wniosek bez rozpoznania.
Należy zatem zwrócić uwagę na nieuzasadnioną opieszałość organu trwającą ponad dwa miesiące w odniesieniu do podjętych czynności od przekazania akt administracyjnych przez Kolegium do chwili wezwania strony o doprecyzowanie wniosku z 20 czerwca 2023 r. oraz kolejną dwumiesięczną zwłokę w pozostawieniu wniosku bez rozpoznania.
Tak długi, ponad czteromiesięczny, okres na wezwanie strony do sprecyzowania wniosku oraz pozostawienie wniosku bez rozpoznania był okresem zbyt długim i nie uzasadnionym ani okolicznościami faktycznymi sprawy, ani stanem prawnym sprawy.
Zdaniem Sądu w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej z 20 czerwca 2023 r. o świadczenie na opłacenie opieki i pomocy, Wójt Gminy Niemce po dniu 15 lutego 2024 r. dopuścił się tak bezczynności, jak i przewlekłego prowadzenia postępowania, o czym orzeczono na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt I sentencji).
Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdził, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy Niemce, nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II sentencji).
Rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12). Rażące naruszenie prawa to zatem naruszenie wyraźne oraz bezsporne. Stwierdzony w niniejszej sprawie stan naruszenia prawa nie zasługuje na taką kwalifikację, bowiem nie wynikał z całkowitej bierności organu. W początkowym etapie postępowania organ podejmował czynności, które były uzasadnione, a wręcz konieczne, zaś o ich bezskuteczności zadecydowała postawa samej skarżącej. Jako, że działania te niewątpliwie wpłynęły na całkowitą długość postępowania, zaistniałej w sprawie bezczynności i przewlekłości postępowania nie można przypisać charakteru rażącego naruszenia prawa.
Mając na uwadze, że bezczynność i przewlekłość postępowania Wójta Gminy Niemce ustały przed rozpoznaniem skargi, tj. wraz z podjęciem przez ten organ w dniu 21 sierpnia 2023 r. decyzji odmawiającej przyznania świadczenia żądanego przez skarżącą we wniosku z 20 czerwca 2023 r., postępowanie sądowe w części dotyczącej zobowiązania tego organu do załatwienia ww. wniosku należało umorzyć na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., gdyż stało się bezprzedmiotowe (pkt III sentencji).
Końcowo należy zwrócić uwagę, że pomimo pozostawienia wniosku bez rozpoznania pismem z dnia 27 czerwca 2024 r. pismo to zostało doręczone skarżącej dopiero w dniu 5 lipca 2024 r.
W ocenie Sądu w przypadku tego rodzaju mniej sformalizowanych i solennych aktów jak pozostawienia wniosku bez rozpoznania, w odróżnieniu przykładowo od decyzji administracyjnych, wniesienie skargi przed doręczeniem takiego rozstrzygnięcia powinno skutkować merytorycznym rozpoznaniem skargi, a nie jej odrzuceniem.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.